🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 8 : هر کسی می‌تواند باندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی بهره‌مند گردد.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ـ 5

🔸 آیا پیامبر علی را بجانشینی خود برگزید؟!

🔸 تکه‌ی یک از سه


در گفتارهای پیش با همین عنوان ، گفتیم که بتازگی ملایان ، بگمان خود بر کتاب «بخوانند و داوری کنند» ردیه نوشته و نامش را «خواندیم و داوری کردیم» گذاشته‌اند. در آنها نمونه‌هایی از شیوه‌ی دلیل‌آوریشان را دیدیم (اینجا و اینجا و اینجا و اینجا) .

در این نوشتار نیز چند پاسخ دیگرشان را به ایرادهای کتاب داوری می‌آوریم تا ببینیم در مدت هشتاد سال پژوهش به چه نتیجه‌هایی رسیده‌اند.

چنانکه خوانندگان می‌دانند ، کتاب داوری با این جمله‌ها آغاز می‌شود :


«شیعیگری تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد ، بلکه خود تاریخی می‌باشد. ولی ما در اینجا آن را بکوتاهی یاد خواهیم کرد.

شیعیگری باین معنی که خواست ماست از زمان بنی‌امیه آغاز یافته. چون معاویه بدستاویز کشته شدن عثمان ، با امام علی‌بن‌ابیطالب بجنگ برخاست و پس از مرگ او خلافت را ، با زور و نیرنگ بدست آورده در خاندان خود ارثی گردانید ، این رفتار او به بسیاری از مسلمانان گران افتاد ، و کسان بسیاری آرزوی خلافت کرده چنین خواستند که آن را از دست بنی‌امیه بیرون آورند».


از همان دو سه جمله‌ی نخست آشکارست که خواست نویسنده تاریخ نویسی دور و دراز نیست و از «پیدایش و رواج نام شیعه» هم نخواسته آغاز کند ، بلکه چون خواستش بازنمودن این حقیقتست که شیعیگری نخست جز یک کوشش سیاسی برای بدست گرفتن خلافت نبوده که سپس درپی پیشامدهایی به شکل یک کیش درآمده. می‌کوشد از درازنویسی بپرهیزد و مستقیم به آن جستار برسد. این مانند آنست که کسی بخواهد از تلاشهای مشروطه‌خواهان در برابر محمدعلی‌شاه که به خونریزیهای بسیار انجامید بنویسد و آن را نه از مشروطه دادن مظفرالدین‌شاه بلکه از بتوپ بسته شدن مجلس و خرده خودکامگی (استبداد صغیر) آغاز کند. به سخن دیگر ، از زمانی که میان آنان و «مشروعه‌خواهان» مرز مشخصی پدید آمد و بیکبار از هم جدا شدند.

اکنون ببینیم شیوه‌ی برخورد آقایان با خرده‌گیریهای کتاب داوری و «ردیه نویسی»شان چگونه است.

ردیه نویسان در «فصل اول : پاسخ به شبهات مربوط به شیعه و زمان تشکیل آن» آغاز کرده‌اند به شناسانیدن معنی شیعه و تاریخ شیعیگری.

نخست «معنی شیعه» را بدینسان شرح داده‌اند :

بازمی‌گردد به سالهای زنده بودن پیامبر اسلام که ایشان چند بار از «حامیان علی» و «شیعیان علی» نام برده‌اند. (ص13)

گرچه این برخوردی با نوشته‌های کتاب داوری ندارد ولی سخنیست درخور تردید. زیرا در سراسر زندگانی محمد و کوشش برای بنیادگزاری اسلام ، دیده نمی‌شود که کسانی درون تشکیلات آن ، یک فرقه (شیعه) یا دسته‌ای جدا باشند. دسته‌ی دورویان (منافقان) از این سخن ما بیرون است زیرا آنها پیش از کوچ پاکمرد عرب به مدینه ، در آنجا بودند و چون گروهی از خویشانشان مسلمانانِ پافشار و راستی بودند او با آنان مدارا می‌نمود تا رفته رفته نرم شوند و دست از ستیز بردارند. درون یک دین ، فرقه‌ی جدا بودن چنانکه در نوشته‌ی زیر شرح داده‌اند با خواست دین که از میان برداشتن پراکندگیها و دسته‌بندیهاست (چنانکه رفتار اسلام با عرب دوره‌ی نادانی بود) ناسازگار می‌باشد.

درباره‌ی فرقه‌ی (شیعه) علی چنین نوشته‌اند :


«پیامبر به حضرت علی فرمودند : ای علی! از طرف من به دوستان و شیعیانت سلام برسان ، حتا آنهایی را که نمی‌بینم و آنها هم مرا نمی‌بینند ، به آنان اعلام کن که برادران من هستند و من بوجود و دیدار آنان شوق می‌ورزم». (ص13)


جای پرسش است : آیا دوستان و هواداران علی مسلمان نبودند؟! اگر بودند مگر نزد محمد نمی‌آمدند تا آنان را همچون دیگر مسلمانان «برادران من» خواند؟! پس چه می‌بایسته که او پیام «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» بدستیاری علی به آنها فرستد؟!

نتیجه‌ای که بیدرنگ از آن روایت می‌گیرند اینست :

«نظریه‌ای که شیعه را از زمان بنی‌امیه می‌داند ... بدون سند و مدرک می‌باشد». (ص13)



چه سهو چه عمد ، از این برخوردشان می‌گذریم ولی چه بگوییم به اینکه در آوردن روایتها به وارونه‌‌گوییهایی دچارند؟!. مثلاً از یکسو روایت بالا و از سوی دیگر این را آورده‌اند :

«بعد از شهادت (؟!) رسول‌الله ، در روایت سلیم‌بن‌قیس هلالی از سلمان فارسی آمده که چون شب فرارسید حضرت علی فاطمه‌ی زهرا را بر مرکبی سوار کرد و به همراه دو فرزند بزرگوارشان امام حسن و امام حسین به خانه‌های اهل بدر از مهاجر و انصار رفته و ضمن یادآوری حق خود در خلافت ، ایشان را به یاری خود فراخواند ولی تنها چهل‌وچهار نفر جواب مثبت دادند و به آنان فرمود صبح زود در حالی که سلاح بر کمر بسته و سرهایشان را تراشیده‌اند تا دم مرگ با او بیعت کنند و چون صبح فرارسید جز چهار نفر بر سر قرار حاضر نشدند که آن چهار نفر جناب سلمان ، ابوذر ، مقداد و زبیربن‌عوام بودند». (ص17)


👇

بالاخره داستان چیست؟! علی را یاران بسیاری بود یا نبود؟! چه شد که علی آن مرد گره‌گشای دلاور برای گرفتن حق خلافت خود (حقی که شیعیان مدعی آنند) ، جز چند تن همباور و همرزم نیافت؟!.. همچنین جای پرسشست : اینکه علی برای گرفتن حق خود ، کاری نکرد ، آیا بخواست جلوگیری از پراکندگی مسلمانان و پاشیده شدن تخم کینه در دلهای ایشان بوده یا از نبودن یاران همدل؟!

سپس با آوردن روایاتی دیگر از «کتب اهل سنت» می‌کوشند ثابت کنند که شیعه در زمان پیامبر هم بوده. چه کوشش بیسودی! تو گویی کتاب داوری می‌کوشیده «پیدایش شیعیگری» را نشان دهد؟! در بالا اشاره شد که کتاب داوری آغاز شیعیگری را «باین معنی که خواست ماست» از زمانی می‌گیرد که نبردهایی برای بدست آوردن خلافت درمیان بوده.

پس از این ، چهار صفحه را سیاه کرده‌اند که اگر آنها را راست انگاریم ، به دو بخش است : یک بخش ستایش پیامبر از علی و بخش دیگر شماردن مسلمانانی است که شیعه‌ی علی بوده‌اند. باید پرسید : به فرض راست بودن همه‌ی اینها ، ناسازگاریش با آن نوشته‌ی کتاب داوری چیست؟!. مگر کتاب داوری سخن از «پیدایش شیعیگری» داشته؟! مگر نخواندید که می‌نویسد : «شیعیگری تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد ، بلکه خود تاریخی می‌باشد. ولی ما در اینجا آن را بکوتاهی یاد خواهیم کرد. شیعیگری باین معنی که خواست ماست از زمان بنی‌امیه آغاز یافته». همانا نادیدن این جمله‌ها مصلحتی است و آقایان را بکار می‌آید. زیرا از آن قلم‌دوانیها و ستایشها از علی و شماردن شیعیان او نتیجه می‌گیرند :

«این نمونه‌ای از تاریخ پیدایش شیعه به اعتراف اهل سنت بود که آوردیم و ادعای کسروی را با سند رد کردیم». (ص16)


بدینسان فتح‌الفتوحشان را به رخ کشیده‌اند.


🌸

🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 9 : تربیتْ یاد گرفتن حقایق است.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ـ 5

🔸 آیا پیامبر علی را بجانشینی خود برگزید؟!

🔸 تکه‌ی دو از سه


در فصل دوم ، سخن از این رفته که علی را محمد خود به جانشینیش برگزیده بود ـ در آنجا یک رشته سخنان پوچ و دروغی که تنها در تاریخ خودنوشته‌شان یافت می‌شود بهم بافته‌اند.

در کتاب داوری بداستان غدیر خم اشاره‌ای رفته و بیپایی دعوای شیعیان روشن شده است. با اینهمه آقایان دستاویزهای دیگری در زمینه‌ی جانشینی دارند (روایاتی که از ص 15 تا 18 آمده). باید نخست از اینان خواست روشن بگویند این خدا بوده که علی را به خلیفگی برگزیده یا پیامبر از روی نظر شخصی. کدامیک از اینهاست؟!. اگر می‌گویید خدا برگزیده ، این می‌بایست در قرآن می‌آمد. چگونه در قرآن سخنی در این باره نیامده؟! چگونه از یکسو ، در قرآن نیامده و از سوی دیگر ، شما دانستید که خدا او را جانشین پیامبر برگزیده؟! اگر هم مدعی هستید پیامبر خودش او را برگزیده ، این به دلیلهای چندی پذیرفتنی نیست :

یکم ، از داستان غدیر خم چنین دعوایی برنمی‌آید (کتاب داوری دیده شود). گذشته از آن ، گیریم در غدیر خم سخن از جانشینی علی بوده ، این پرسشی بجاست که چرا محمد در خود مکه بهنگام حج که مسلمانان بیشتری گرد بودند به آن نپرداخت و گزارد تا مسلمانان پراکنده شوند و آنگاه در راه مدینه در غدیر خم به چنان سخنی برخاست؟!. آیا این باورکردنیست؟!

دوم ، اگر پیامبر علی را به جانشینی برگزیده بود ، بیگمان صدها و هزارها تن از مسلمانان شنیده می‌دانستند. پس چرا آنها به برگزیدن ابوبکر ایراد نگرفتند؟! چرا یاران برجسته‌ی محمد خودشان به وصیت او کار نبستند؟!

سوم ، اگر چنین چیزی بود ، بیگمان علی خودش و دیگران از بیعت مسلمانان با ابوبکر بیزاری می‌جستند. در حالی که نشانی از چنان بیزاری‌ای نیست. ما از علی هر گونه خشنودی از ابوبکر و عمر می‌بینیم. مثلاً علی نام پسرانش را نام همان خلیفگانی می‌گزارد (از جمله عمر) که شیعیان مدعی‌اند حق او را پایمال کردند و دشمن او بوده‌اند. می‌بینیم دخترش ام کلثوم را به عمر به زنی می‌دهد. در کشتن عثمان نیز ، فرزندش حسن را برای نگهداری عثمان بدرون خانه‌ی او فرستاد.

چهارم ، می‌بینیم زیدبن‌علی‌بن‌حسین ، نوه‌ی امام حسین و فرزند امام چهارم شیعیان چون رافضیان ازو درباره‌ی ابوبکر و عمر می‌پرسند از ایشان هواداری می‌کند و ستایش دریغ نمی‌دارد.

پنجم ، اگر علی خلافت را حق خود می‌دانست چرا در شورای شش نفره پس از مرگ عمر که می‌بایست خلیفه‌ی سوم را برگزینند یکی از اندامان بود و شرکت کرد؟! اگر خلافت حق او بود می‌بایست بگوید : «همه بودید و شنیدید پیامبر مرا به خلیفگی برگزید ، دو خلیفه بجای من آمدند و برخلاف وصیت پیامبر کار بستند و رفتند و شما هیچی نگفتید. اینکه اکنون مرا به اندامی شورا برمی‌گزینید جز خوار گردانیدن من چه چیز دیگرست؟!.».

ششم ، در نامه‌اش به معاویه از برگزیده شدنش از سوی خدا یا پیامبر هیچ سخنی نمی‌گوید. بجای آن از حق مهاجران و انصار در برگزیدن خلیفه می‌گوید. چه می‌بایسته که نگوید؟!

هفتم ، اگر چنان برگزیدگی درمیان بود ، امام علی می‌بایست به پایمال شدن حقش اعتراض می‌کرد. در حالی که همه‌ی قرائن گواهست که هیچگاه چنان اعتراضی نکرده است. ناخشنودی علی از آنها جز افسانه نیست. گفتیم که به افسانه‌های شیعیان درباره‌ی دشمنی علی با آن سه تن ایرادهای آشکار وارد بوده و باورکردنی نیست. در کتاب داوری در این باره چنین آمده :


«این تواند بود که او[علی] خود را شاینده‌تر از ابوبکر و عمر می‌دانسته و در دل خود گله‌مند می‌بوده (و خطبه‌ی شِقشِقیّه نیز اگر از آن امام بوده بیش از این اندازه را نمی‌رساند) ، ولی اینکه آن دو خلیفه را «غاصب» بداند و با آنان دشمنی کند یا در برابر ایستد ، هرگز نبوده است و نتوانستی بود». (ص 39)

«داستانهایی که در کتابهای شیعی ، درباره‌ی کشاکش امام علی‌بن‌ابیطالب با ابوبکر و عمر ، نوشته‌اند همه دروغ و همه ساخته است. خدا روی سیاست را سیاه گرداناد!..

ابوبکر را یاران پیغمبر بخلافت برگزیده بودند ، و پس ازو نیز عمر را برگزیدند. این دو تن از برگزیدگان یاران پیغمبر بوده‌اند. پس از عمر نیز عثمان را برگزیدند. ...

اینکه یاران پیغمبر نخست‌بار علی را بخلافت برنگزیده‌اند شُوندش[سبب] را در کتابها نوشته‌اند. علی در آن هنگام جوان می‌بود و با همه‌ی ستودگیهایی که می‌داشت ابوبکر بخلافت شاینده‌تر ازو می‌بود ، بویژه با خونهایی که علی در راه اسلام ریخته و دشمنی خود را در دلهای بسیاری جایگزین گردانیده بود. به هر حال برنگزیدن او از روی بدخواهی نبوده و کشاکشی در آن باره رخ نداده است.


👇

داستان رفتن عمر بدرِ خانه‌ی علی و گزاردن او دختر پیغمبر را درمیان در و دیوار که با آن آب و تاب سروده می‌شود ، از ریشه دروغست. می‌گویند : دختر پیغمبر «محسن»نام بچه‌ای را «سِقط» کرد. یکی نمی‌پرسد : ای بیخردان بچه‌ی زاییده نشده به نام چه نیازی می‌داشت؟!.. که دانسته بود آن بچه پسر است تا نام «محسن» باو گزارد؟!..». (ص60)


اینکه به گفته‌ی شیعیان ، علی با چنان ستودگیهایی که ازو سراغ داریم درپی قصاص و خونخواهی از زن و فرزندش برنیامده ، اینکه شش ماه با ابوبکر بیعت نکرد تا آنکه طناب بگردنش انداخته ، او را کشان کشان نزد ابوبکر برده‌اند و در آنجا با او بیعت اجباری نمود. این و مانندهای این همه یاوه‌گوییهاییست که تنها دلیل‌ناپذیران را خوش می‌افتد و باور می‌دارند. اینها چنان هر روایتی را که بسودشان هست دلیل شمارده پیش می‌کشند تو گویی هرچه پیشینیان گفته و نوشته‌اند همه از روی بیغرضی و بیطرفی بوده.

در جای دیگر ، بگمان خود از زبان ابن خلدون برای دعوای خود دلیل آورده‌اند :

«اهل بیت خلافت را حق مسلّم خود می‌دانستند و معتقد بودند خلافت سزاوار مردان بنی‌هاشم است و دیگر مردان قریش حقی در خلافت ندارند. در قضیه‌ی شورا[ی شش نفره] هم گروهی از صحابه از شیعیان علی محسوب می‌شدند و معتقد بودند غیر از علی هیچ کس استحقاق خلافت را ندارد و زمانی که خلافت را فردی غیر از علی بدست آورد از این امر اظهار بیزاری نمودند و تأسف خوردند». (ص15)


نخستین جمله از نوشته‌ی بالا کمابیش همان معناست که علویان را در برابر عباسیان و امویان بکوشش برای خلافت وامی‌داشت ـ چنانکه کتاب داوری به این پرداخته است. از جمله‌ی دوم نیز جز این برنمی‌آید که دوستان علی چون او را با دیگر سران اسلام در شایستگی به خلافت می‌سنجیده‌اند او را شایسته‌تر می‌یافتند. این هم دلیلی برای دعواهای شیعیان نتواند بود. بویژه چون دلیل را از شورای شش نفره و برگزیده‌ی آن شورا می‌آورد همانا خواستش ناخشنودی و بیزاری دوستان علی از خلافت عثمان بوده. بیش از این از گفته‌ی او نتوان فهمید. همچنین اینکه دوستان علی گروهی انبوه یا تنها تنی چند بودند نیز فهمیده نمی‌شود.


🌸

🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 10 : دانشها و صنایع مایه‌ی پیشرفت جهان می‌باشد.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ـ 5 : آیا پیامبر علی را بجانشینی خود برگزید؟!

🔸 تکه‌ی سه از سه


سپس روایتی غلیظتر آورده‌اند :

«جعابی از حضرت علی روایت کرده که پیامبر فرمودند : یا علی! وقتی من از دنیا می‌روم ، کینه‌های درونی عده‌ای با تو از سینه‌هایشان آشکار می‌گردد و همگی پشت به پشت همدیگر داده و تو را از رسیدن به حق مسلّمت مانع می‌شوند». (ص17)


این هم دلیل روشنی به دعواهای شیعیان نیست. زیرا اگر پایه‌ی داستان را «غیبگویی» پیامبر بشمارند ، او خود بارها در قرآن گفته که غیب نمی‌داند. در تاریخ اسلام هم داستانهایی بسیاری هست که نشان می‌دهد پیامبر ‌از آینده ناآگاه بوده و چنانکه در قرآن گفته «من آدمی‌ای همچون شمایم». اگر خواست «پیش‌بینی» پیامبر بوده ، سخن شگفتی نیست. آسیب به بزرگان یک رشته‌اش از رشک و کینه‌جویی بدخواهان تواند بود. علی چون مرد ستوده‌ای بود و کسان بسیاری را نیز در جنگها کشت ، دشمن رشکبر و کینه‌جو بسیار داشته. تنها نکته در این عبارت جمله‌ی آخر است (تو را از رسیدن به حق مسلمت مانع می‌شوند). این نیز بدانسان که دلیلها آوردیم جز دروغ نیست. به صرف یک رشته روایات ساخته و غرض‌آلود که نمی‌توان اینهمه تناقضهایی را که در آنها هست و نشان دادیم نادیده گرفت. از اینگونه روایات یک خروارش هم بی‌ارزش است. همچنین گفته‌اند :

«علی خود فرمودند که دلیل بیعت من با ابوبکر این بود که نمی‌خواستم اتحاد بین مسلمانان را بشکنم و در جماعتشان تفرقه بیندازم». (ص19)


بدانسان که دیواری چون کجی یافت ناچارند با تیرکهایی (مهاربند) از اینسو و آنسو جلو فروریختنش را گیرند ، همچنان شیعیان نیز چون یک دروغ بزرگی گفته‌اند (: پیامبر علی را جانشین خود گردانید) ، ناچارند برای جلوگیری از رسوایی و پرده کشیدن بروی آن ، دروغهایی پیاپی از این در و آن در بسازند و وصله‌ی تاریخ گردانند.

ناگزیر در این دروغسازیهای تازه رسواییهای دیگر پیش می‌آید. مثلاً یکی از آنها داستان «سِقط محسن» است. در اینجا هم باید گفت : اگر انبوهی از مسلمانان شنیده یا می‌دانستند پس از پیامبر ، جانشینی (یا خلافت) به علی خواهد رسید ، دیگر چه بیمی در میان بوده که علی از حق خود دفاع نکند؟! در همان داستان جانشینی پس از مرگ پیامبر دیده می‌شود نخست انصار سعدبن‌عُباده را فرمانده خود شناختند ولی پس از سخنانی همه خلافت ابوبکر را بهتر از دیگران یافتند و با او دست دادند. بی‌آنکه رنجیدگی یا دودستگی میانشان افتد.

آن رویِ کار را ببینیم ، اینکه گفته‌اند : علی برای بدست آوردن حقی که پایمال شد برنخاست ، به آن معناست که برخلاف باورش رفتار می‌کرد (تقیه) ، بدینسان علی را بی‌بهره از ستودگیهایی همچون چاره‌جویی و نترسی وامی‌نمایند و او را مردی می‌شناسانند که غیرت زن و فرزند و دلیری گرفتن حق خود نداشت. از این هم بدتر ، نتیجه‌ی چنان دعوایی آنست که جهان اسلام بدستِ کسانی که شایستگیش را نداشتند راه برده می‌شد. پس این بهانه که «نمی‌خواستم اتحاد بین مسلمانان را بشکنم و در جماعتشان تفرقه بیندازم» به نشده بدتر شد.

نتیجه‌ی بدتر آن است که روایت جعابی از پیامبر را با دقت بیشتر بسنجیم. زیرا به گفته‌ی او ، پیامبر آینده‌ای را از پیش می‌دیده که بدخواهانی حق علی را ازو می‌ربایند ، با اینهمه برای استواری جانشینی علی هیچ چاره‌ای نیندیشیده.

نتیجه آنکه برای راست وانمودن آن دروغ بزرگ خود دروغهای بیشرمانه‌ای به پیامبر نسبت داده‌اند.

یکی چرا این نفهمد که چون پرسند : «چه شد که پس از مرگِ پیامبر دیگران نگفتند برگزیده شدن ابوبکر به خلافت ، ناراستی کردن با پیامبر و خود گونه‌ای از دغلکاریست؟!» ، این پاسخ که : «همه مرتد شده بودند» (ارتد الناس الا ثلث) ، از بدترین توهینها به پیامبر و اسلام و مسلمانان می‌باشد و نتیجه‌اش آنست که از اسلام در 23 سال کوشش و جانفشانی ، تنها چند هزار تن دورو و بیدین بار آمدند.

اینها نتیجه‌های مستقیم آن دروغهاست وگرنه تاریخ نشان می‌دهد از آن دین مردان بزرگ و گرانمایه‌ای برخاستند که مایه‌ی سرفرازی پیامبر و دینش می‌باشند. همین حقایق تاریخی و داوری خِرد است که دروغ آن گردن‌شکستگان را آشکار می‌نماید.

بدترین ، گستاخیهاییست که به خدا روا داشته‌اند : علی از سوی خدا به جانشینی برگزیده شده ولی خدا نمی‌دانسته چنین دستوری مایه‌ی شکسته شدن اتحاد مسلمانان و پدید آمدن تفرقه‌ میانشان می‌شود. خدا نتوانسته تصمیمی گیرد که از پراکندگی مسلمانان جلو گیرد. ولی علی این را دریافته و اینبوده به پایمال شدن حقش اعتراض نکرده. سرانجامِ خواست خدا آن شده که از یکسو علی و یارانش بیست و اند سال اندوهگین و ناخشنود بوده‌اند و از آنسو ، مردان ناشایستی کشور اسلام را راه برده‌اند و میان مسلمانان هم اختلافهای سخت و خونین پیش آمده. خدا روی دروغسازان را سیاه گرداناد.


👇

پیداست درباره‌ی کتابهایی که پس از امام ششمِ شیعیان و در ستایش شیعیان جعفری نوشته شده نمی‌توان بیگمان بود و نوشته‌هاشان را برکنار از غرض دانست. درباره‌ی آنها باید احتیاط بیشتر کرد.

برخی از روایتها و حدیثهایی که در کتابها بوده و آقایان در نوشته‌شان آورده و به آن استناد کرده‌اند ، اگر دست نبرده باشند ، باز درخور پذیرفتن نیست. زیرا چنانکه در نمونه‌ی بالا دیدیم و در پایین نیز خواهیم دید ، اگر خردپذیر نباشد و با راستیهای تاریخی نسازد ، درخور باور نیست گو که صد کتاب هم همان را نوشته باشد.

ولی باور آقایان چنین نیست. اینان گمان دارند همینکه یک رشته حدیث و روایت از این کتاب و آن کتاب گواه سخن خود بیاورند ، همین دلیل بر درستی دعواشان می‌باشد. از اینرو کاری به تناقضات تاریخی و خردپذیر نبودن آنها نداشته‌اند. در زیر یک نمونه از باورهای ایشان آمده :

«پس تا اینجا دیدیم خود حضرت[علی] هم درباره‌ی خلافت خود ادعا داشته ولی مأمور به صبر و سکوت بودند و شیعه از خودش چیزی نگفته ، اینکه جناب کسروی ادعا می‌کند شیعه از خود درآورده ادعای بزرگیست ، چرا که یا کسروی باید ادعا می‌کرده که زمان پیامبر و خلفا زندگی کرده است و خود شاهد ماجرا بوده و چنین اتفاقی بین حضرت علی و خلفا نبوده و یا باید ادعا کند او در هیچ کتابی چنین مطلبی از اختلاف بین حضرت امیر و خلفا ندیده که چنین چیزی هم نبوده است». (ص19)


به باور آقایان ، راستیِ یک مدعا تنها بدینسان بدست می‌آید که مدعی آن را بچشم بیند یا در کتابها یابد. به چیزی که بها نمی‌دهند خرد و داوری خرد است. به حقایق تاریخی است که آن هم به دستیاری خرد بدست می‌آید. مثلاً از روی باور اینان ، ما باید به یاری امام حسین آمدنِ لشکر زَعفر جِنی را باور کنیم زیرا خود در کربلا نبوده تا گواه باشیم و از آنسو چون کتابهای بسیاری از او و لشکر جنیان گفته‌اند ، باید پذیرفت. هزار سال بیشتر زندگی کردن کسی را باور کنیم چرا که خودمان ندیده‌ایم ولی صد کتاب در این باره نوشته‌اند. اینست شیوه‌ی دلیل‌آوری آقایان.


🌸

🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 11 : باید از بدآموزیها جلوگیری کرد.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ــ 6

🔸 دین به چه معنیست؟

🔸 تکه‌ی یک از شش


در گفتارهای پیش با همین عنوان ، گفتیم که بتازگی ملایان ، بگمان خود بر کتاب «بخوانند و داوری کنند» ردیه نوشته و نامش را «خواندیم و داوری کردیم» گذاشته‌اند. در آنها نمونه‌هایی از شیوه‌ی دلیل‌آوریشان را دیدیم (اینجا و اینجا و اینجا و اینجا و اینجا) .

در این نوشتار می‌کوشیم به یک جستار بنیادی بپردازیم. و آن دین است. کسروی در کوششهای خود به این گرفتاری برمی‌خورد که واژه‌هایی هست که هر روز در گفتارها و نوشتارها صد بار بکار می‌رود ولی معناشان روشن نیست و هر کسی معنای جدایی از آنها به اندیشه دارد ، و در نتیجه تا معنی آنها روشن نشود گفتگو در آن باره‌ها سودی نخواهد داشت. از اینرو در نوشته‌هایش معنی هر کدام را بخوبی روشن کرده است. از آن جمله است واژه‌های فرهنگ ، ادبیات ، تربیت ، دین ، کیش ، فلسفه ، سیاست ، تمدن ، مشروطه (یا دمکراسی).

ردیه‌نویسان به یکی از آنها که کسروی می‌شناساند و معنی و شرحشان را می‌دهد ایراد دارند. آن ایراد به معنای دین است. شگفت نیست که ردیه‌نویسان آن را نپذیرند و در برابرش ایستادگی نشان دهند. اگر آن را بپذیرند ، باید دست از بسیاری از باورها و رفتارهای خود بردارند. یک کلمه باید گفت : کیش شیعی را ببوسند و کنار گزارند.

اگر کسی را دیدیم واژه‌ای بکار می‌برد که معنایش قطعی و روشن نیست ، کار بجا و واجب اینست که نخست بدانیم آن را به چه معنایی می‌گیرد. چون ملایان در سخنان خود بارها نام دین می‌برند ، پس نخست باید دانست از آن چه معنایی را می‌طلبند. همچنین باید دید در معنی دین که کسروی بازنموده چه بوده که ملایان را بر‌آشفته می‌گرداند.

کسروی در پیرامون دین در مدت چندین سال گفتارهای بسیار نوشته شرحهای فراوان داده و در راه نبرد با گمراهیهای کیشها از هر دری درآمده تا نخست معنی دین و خواست دینها را روشن گرداند. اینها را روشن گرداند تا بیرون از دین بودن کیشها دانسته شود. دانسته شود که دینهای امروزی همه از بنیاد خود فرسنگها فاصله گرفته‌اند و همه را آلودگی فراگرفته. از بنیاد دین سخن بمیان آورد و این بازنماید که گوهر و بنیاد همه‌ی دینها یکیست. بازنماید که «دین نه چیزیست که کهن و نو گردد». نشان دهد که جدایی میان دینها در «راه و برخی پایه‌گزاریها»ست.

بعنوان نمونه از شرحهایی که در این زمینه آورده ، آنست که در آغاز کتاب «در پیرامون اسلام» نوشته. در آنجا خواستهای دین را یاد کرده و در همان حال گمراهیهای مسلمانان و نیز شیعیان را در زمینه‌ی آن «خواستها» چنین بازنموده است :

آـ شناختن معنی جهان و پی بردن به حقایق زندگانی و زیستن به آیین خرد.

یکی از گمراهیهای مسلمانان اینست که معنی دین را نمی‌دانند و از آن بیگانه می‌باشند.
«دین را یک رشته پندارهای بیپا و کارهای بیهوده‌ای می‌شناسند. در نزد آنان دین یک چیزی در کناره‌ی زندگانی است.

مثلاً چنانکه گفتیم امروز مسلمانان در بیشتر جاها زندگانی نژادی پیش گرفته‌اند و با قانونها و عادتهای اروپایی زندگی می‌کنند ، و دانشهای اروپایی را که با کیشهای ایشان سازش نمی‌دارد درس می‌خوانند و با اینحال کیشهای خود را نیز نگاه داشته‌اند و پابستگی بآنها نشان می‌دهند. زیرا چنین می‌پندارند که دین یک چیز جداگانه‌ای در کناره‌ی زندگانی ، و نتیجه‌ی آن خوشی و روسفیدی در آنجهان می‌باشد.

شنیدنی‌تر آنکه هنوز ملایانی در نجف و کربلا و جامع اَزهَر و دیگر جاها درس فقه می‌خوانند و کتابهای فقهی می‌نویسند و هیچ نمی‌گویند برای چیست. آیا این گمراهی و نادانی نیست؟!.»

ب ـ «شناختن آفریدگار پایه‌ای از دین است. ولی اینان او را نمی‌شناسند. خدایی از پندار [=خیال] خود ساخته‌اند که در بالای هفت آسمان می‌نشیند و جهان را با دست فرشتگان راه می‌برد. خدایی که همچون پادشاه خودکامه‌ی خودخواهی ، چون از مردم اندک‌نافرمانی دید بخشم آید و بیماری و گرسنگی و زمین‌لرزه فرستد ، ولی سپس که مردم رو بسویش آوردند و به لابه و زاری پرداختند خشمش فرونشیند و پتیاره[=بلا] بازگرداند ، اینست خدایی که می‌پندارند.

خدایی که جهان را به پاس[=احترام] هستیِ چند تن آفریده. خدایی که مهر ورزد ، میانجی پذیرد ، با زبان دانه‌های تسبیح و آیه‌های قرآن با مردم سخن گوید (استخاره)».

پ ـ «خرد که گرانمایه‌ترین داده‌ی خداست باید هر کسی آن را نیک شناسد و پیروی کند و راستی آنست که دین برای نیرومند گردانیدن خردهاست ، ولی مسلمانان این را نمی‌شناسند و ارجی نمی‌گزارند. بلکه چون باورها و کارهاشان بیخردانه است با خرد دشمنی می‌نمایند و از ارج آن می‌کاهند. بارها دیده‌ایم می‌آیند و با ما بکشاکش می‌پردازند که بهر چه اینهمه به خرد ارج می‌گزاریم. یا دیده‌ایم می‌گویند : «عقلها نیز باهم اختلاف دارد»».


👇

ت ـ «برانگیختگی (یا بگفته‌ی آنان پیغمبری) یک پایه از دین و خود یکی از رازهای سپهر[=طبیعت] می‌باشد. اینان معنی راست آن را نمی‌شناسند ، و یک رشته پندارهای بیپایی را در آن زمینه دنبال می‌کنند. بگمان آنان کسی را که خدا برگزید جبرائیل باو نمودار گردد ، و با وی سخن راند ، و از میانه‌ی او و خدا پرده برخیزد ، و پیاپی فرشته‌ها بنزد او در آمد و رفت باشند و آن برانگیخته باید در نزد مردم «دعوا» کند ، و آنان برای آزمایش ، «نتوانستنی» (معجزه) از او طلبند ، و چون توانست «ایمان» آورند. و پس از آن هرچه گفت بپذیرند. اینهاست دانسته‌های آنان درباره‌ی برانگیخته که می‌باید گفت : سراپا پوچست.

کتابهای مسلمانان پر است از داستانهای نتوانستنی که بنام پاکمرد اسلام نوشته‌اند : ماه را دو نیم گردانیده ، بآسمان برای دیدار خدا رفته ، آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیده ، از میان انگشتان چشمه روان گردانیده ، با سوسمار سخن گفته.

اگر از یک مسلمانی بپرسید : دلیل راستگویی پیغمبر اسلام چه بوده؟ بیدرنگ خواهد گفت : «معجزه نشان داد ، شق‌القمر کرد ، از غیب خبر داد ...» اگر بگویید که در قرآن دیده می‌شود که از پیغمبر هر زمان معجزه خواسته‌اند ناتوانی نموده و آشکاره گفته من نمی‌توانم پس چگونه شما می‌گویید معجزه نشان داد؟!. چگونه آنهمه داستانها را در کتابها می‌نویسید؟!. در اینجاست که درمانَد و هیچ پاسخ نتواند».


🌸

🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 12 : هر کسی باید پابند سلامتی خود باشد.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ـ 6

🔸 دین به چه معنیست؟

🔸 تکه‌ی دو از شش


ث ـ «درباره‌ی آنجهان پندارهای بسیار پوچی را در مغزهای خود جا داده‌اند. کسی که مُرد در گور دوباره زنده گردد ، و دو فرشته یکی «نکیر» و دیگری «منکر» با گرزهای آتشینی بدست بسر او آیند و پرسشهایی با زبان عربی کنند : «مَنْ رَبّک؟. مَنْ نَبِیک؟.» که باید به هر پرسش پاسخ دهد ، وگرنه گرزهای آتشین بسرش فرو خواهد آمد. کسی که گناهکار است گور او را خواهد فشرد. روز رستاخیز همگی از گور خواهند برخاست و در یک بیابانی گرد خواهند آمد ، خدا بروی کرسی خواهد نشست ، پیغمبران از این سو و آن سو صف خواهند کشید. گناه و صواب هر کس در ترازو کشیده خواهد شد ، پیغمبران هر یکی به «امت» خود میانجی خواهد بود ، سپس از روی پل باریک و بُرنده‌ی «صراط» گذشته یک دسته به بهشت خواهند رفت و یک دسته بدوزخ خواهند افتاد».

ج ـ «در دین چنانکه مردم خدا را می‌شناسند باید آیین او را (درباره‌ی گردانیدن جهان) نیز شناسند. شناختن خدا بی‌شناختن آیین او سودی ندارد. لیکن مسلمانان از آیین خدا ناآگاهند ، و بیشتر باورها و کارهاشان بآخشیج[ضد] آن آیین می‌باشد و من اینک مثالهایی را می‌نویسم :

1) اینجهان از روی یک سامانی می‌گردد و هر کاری در آن نتیجه‌ی کار دیگری می‌باشد که هیچ چیزی بی‌شُوَند [=بی‌سبب] نتواند بود. لیکن مسلمانان همیشه درپی کارهای بی‌شُوند و بیرون از آیین می‌باشند.

مثلاً به بیماری با دعا درمان می‌کنند ، برای پیشوایان خود «معجزه» یا «کرامت» می‌شمارند ، به بازگشت عیسا ، و پیدایش امام ناپیدا ، و زندگانی جاوید خضر که همه بیرون از آیین جهان است باور می‌دارند ، و اگر شما ایرادی گیرید چنین پاسخ دهند : «از قدرت خدا چه بعید است؟». از گمراهی این نمی‌دانند که خدا برای توانایی خود مرزی ، و بهر کارهایش آیینی گزارده است : «نه هر چه تواند بود باید بود».

2) اینجهان همیشه در پیشرفت است. پیشرفت یک بند برجسته‌ای از آیین جهان می‌باشد و باید هر زمان نیکیهای دیگری در آن پیدا شود. ولی مسلمانان وارونه‌ی این را می‌شناسند و در نزد آنان ، گذشته از اکنون و آینده بهتر می‌بوده. در سایه‌ی همین نافهمیست که بزمان خود ارج نمی‌گزارند و همیشه در اندیشه‌ی گذشته می‌باشند ، و این یکی از شُوندهای پس ماندن ایشان می‌باشد.

3) این خواست خداست که هر چندگاه یک بار جنبش خدایی رخ دهد و یک راه رستگاری بروی جهانیان باز گردد و گمراهیها از میان رود. لیکن مسلمانان آن را با اسلام پایان یافته می‌شمارند و بیخردانه دست خدا را بسته می‌دانند. اگر ملیونها سال نیز بگذرد دیگر خدا بجهان نخواهد پرداخت.

4) در حال آنکه درباره‌ی زمان آن باور را می‌دارند و درباره‌ی جنبشهای دینی چنین می‌پندارند ، می‌بیوسند [=انتظار می‌کشند] در آخر زمانْ عیسا از آسمان فرود آید ، و یا مهدی پیدا شود و جهان ناگهان برنگ دیگری افتد. آنچه را که آیین خداست نمی‌شناسند و از پندار خود چنین نادانیها را پدید آورده‌اند».

دیده می‌شود که خواستهای دین را توأم با گمراهی شیعیان و مسلمانان بازمی‌نماید. هر باخردی که اینها را بخواند درخواهد یافت که نمایشها و بازیچه‌هایی که ملایان دین می‌نامند جز یک گمراهی ویرانگر ، آموزاکهای (تعلیمات) زهرآلود و آسیب‌زا چیز دیگری نیست.

بسیاری از متعصبان از این سخنان برمی‌آشوبند. ردیه نویسان نیز سخنان او را درباره‌ی دین نپذیرفته آنها را «سفسطه» نامیده‌اند. در پاسخ گفته‌اند دین نه چیزیست که «فکر و نظر انسانها» بگوید. دین و پرستش چیزهایی است که خدا مشخص می‌کند. (صص90 و 91)

باید پرسید : دین و آموزاکهای آن هرچه هست ، آیا نباید چیزهای خردپذیری باشد؟! از آنسو ، چنانکه خواهیم دید ردیه نویسان با همه‌ی تکاپویی که کرده و از قرآن آیه‌ها آورده‌اند ، از بازنمودن یک معنای بخردانه‌ای از دین درمانده‌اند.

این درماندگی تازگی ندارد. زمانی که کسروی می‌گفت : «دین باید خردپذیر باشد» ، بسیاری از ملایان بهیاهو برخاسته می‌گفتند : «ان دین الله لایقاس بالعقول [=دين خدا را با خردها نتوان سنجيد.] ، مگر می‌توان دین را با عقل تطبیق کرد؟!. عقول ما ناقص است و باید معصومی باشد که ما را هدایت کند». اینان نیز پس از هشتاد سال همان را می‌گویند.

راستی آنست که چون کسروی دین را چنین می‌شناساند : «دین زیستن بآیین خرد است» و «دین باید خردپذیر باشد» ، اینان نیک می‌دانند چون این را بپذیرند دنباله‌ی گفتگو به جایی خواهد رسید که از آنان خردپذیریِ کارهاشان (مثلاً زیارت بارگاهها و حاجت خواستن از مردگان هزارساله) را بپرسند ، آنگاه است که از پاسخ درخواهند ماند. اینست بجای آنکه بی‌پرده بگویند زیستن به آیین خرد را دین نمی‌دانیم ، بهانه می‌آورند که دین را باید خدا مشخص کند.


👇

چنانکه پیشتر هم دیدیم ، شیوه‌ی دلیل‌آوری آقایان اینست : «چون در روایت چنین گفته شده پس ...» ، از آنروست که در بیشتر جاها از جمله در اینجا یک رشته سخنان پرت و نامربوط از روایت و حدیث و آیه‌ی قرآن آورده و آنگاه می‌گویند : «پس دیدیم که ...». ما می‌پرسیم : آمدیم که کسی نه کیش شیعی ، نه اسلام ، نه دین دیگری را باور دارد ، آیا در برابرِ چنان کسی این روایات دلیل بشمار می‌آید؟!.. چون شما اینها را ندانسته‌اید ، ناچار ما در اینجا شرح می‌دهیم : دلیل آنست که خرد بپذیرد ، دانش بپذیرد ، تاریخ بپذیرد ، نه آنکه چون در روایت چنین آمده پس راست است.

در سراسر روز با هر کسی که با شما همداستان نباشد (مثلاً کارمندی که از رسیدگی به کار شما سر بازمی‌زند ، یا فرزندتان که راه درستی نمی‌پیماید) ، می‌کوشید او را قانع کنید و با خود همداستان گردانید. بگویید : با چه چیزی او را قانع می‌کنید؟! آیا جز با دلیل خردپذیر است؟!..

همان پیامبر اسلام به بت‌پرستان هیچگاه نگفت : «چون خدا گفته ، پس نباید بت بپرستید». بلکه برای همان مردم نادان دلیل آورده می‌گفت : «أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ» (آيا مي‌پرستيد بچيزي كه خود تراشيده‌ايد؟!) ، «أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا ینفَعُکمْ شَیئًا وَلَا یضُرُّکمْ» (آيا خدا را گزارده مي‌پرستيد به چيزي كه نه سودي بشما تواند داد و نه زياني تواند رسانيد؟!).


🌸

🔶 «ورجاوندبنیاد» (بزبان عادی)

🔸 موضوع : آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول.

🖌 احمد کسروی ـ کوشاد تلگرام

🔹 بخش 3 : درباره‌ی «زندگانی اجتماعی» ، بند 13 : هر ملتی باید با بیماریها نبرد کنند.

👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

🔶 ملایان بر کتاب داوری ردیه نوشته‌اند ـ 6

🔸 دین به چه معنیست؟

🔸 تکه‌ی سه از شش


مگر کسروی دین را چه ‌شناسانیده که «سفسطه»‌اش شمرده ، آن را نپذیرفته می‌کوشید در نادانیهای خود پا فشارید؟! در همان کتاب داوری در چند جا از معنی دین گفتگو شده. نخست بار هنگامی است که ملایان ازو درباره‌ی بحق بودن خلافت علی پرسیده‌اند. در آنجا چنین آمده :

«در هزاروسیصد سال پیش از این ، کشاکشهایی درباره‌ی خلافت رخ داده و هرچه بوده پایان یافته و گذشته ، امروز از گفتگوهای آنان چه سودی تواند بود؟!.

اینها نه تنها دین نیست ، خود بی‌دینیست. راستی‌را دین برای آنست که مردمان چندین بیخرد و نافهم نگردند که زندگانی خود را رها کنند و بداستانهای هزاروسیصد سال پیش پردازند و درمیان مردگان کشاکش اندازند. کسانی که اینها را از دین می‌شمارند معنی دین را ندانسته‌اند.

دین شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است. دین آنست که امروز ایرانیان بدانند که این سرزمینی که خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند و همگی باهم آسوده زیند و خاندانهایی به بینوایی نیفتند و کسانی گرسنه نمانند و دیهی [=دِهی] ویرانه نماند و زمینی بی‌بهره نباشد. دین آنست که امروز توانگران ایران سرمایه‌های خود را در راه کشیدن جویها و پدید آوردن چشمه‌ها و آباد گردانیدن دیه‌ها بکار اندازند که هم این ویرانیها از میان برخیزد و هم هزاران و صدهزاران خاندانهای گرسنه و بینوا از بدبختی رها گردند. دین اینست. از اینست که خدا خشنود خواهد بود. گفتگو از کشاکش علی و ابوبکر چیست که خدا آن را خوش دارد و بکسی باین نام مزدی دهد؟!.».

همین چند جمله را یکایک بسنجیم. نخست آیا این با خرد سازگارست که هزاروسیصد ، چهارصد سال کشاکش بر سر این کنید که ابوبکر می‌بایست خلیفه گردد یا علی؟!.

هر اندیشه‌ای به جهان نگاه و شناختی دیگر دارد. مثلاً خراباتیان (خیام و حافظ) جهان و زندگی را بی‌ارزش دانسته همه پافشاری بر این دارند که باید همین دم را خوش بود و به گذشته و آینده پروا نکرد. ولی دین با شناخت درستی که از جهان و زندگانی دارد و زیستن بآیین خرد را پیش می‌نهد شناختش با ازآنِ خراباتیان بیکبار جداست. همچنانست با شناختی که مادّیان از جهان دارند ، با شناختی که صوفیان از جهان دارند ، با شناختی که جبریان از جهان دارند. ...

دین این را سزا نمی‌شمارد که کار زندگی به سبب چنین کشاکشهایی ناانجام بماند یا سستی گیرد. به گفته‌ی کسروی : « اینها نه تنها دین نیست ، خود بی‌دینیست. راستی‌را دین برای آنست که مردمان چندین بیخرد و نافهم نگردند که زندگانی خود را رها کنند و بداستانهای هزاروسیصد سال پیش پردازند و درمیان مردگان کشاکش اندازند».

دوم ، «دین آنست که امروز ایرانیان بدانند که این سرزمینی که خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند». آیا چنین آموزاکهایی دربایست (لازم) نیست؟!. شما ببینید آیا حکومت ملایان در چهل و اند سال گذشته به آبادی کشور کوشیده؟! اگر 1ـ دیندار می‌بود و 2ـ این را از دین می‌دانست ، نمی‌توانست به محیط زیست و نگاهداری از آب و زمین و جنگل و دریاچه و تالاب بی‌پروا باشد. اگر این حقیقت دینی را می‌دانست ، درآمدهای کشور (پول مردم) را در راههای ناسزا خرج نمی‌کرد تا مردمش گرسنه بمانند. دمادم رجز پهلوانی نمی‌خواند که وانماید راه کشورداری با این و آن سرشاخ شدن است.

اگر این جستار را باز کنیم ایرادهای فراوان از این حکومت توان گرفت (بلکه خیانتها نشان توان داد) و چون دیگران بارها آن ایرادها را بازنموده و به رخ حکومتیان کشیده‌اند در اینجا به آنها نمی‌پردازیم.

سوم ، در آن معنی چنین آمده : «همگی باهم آسوده زیند». باید پرسید مگر دینها (در بنیاد آنها و پیش از آنکه آلودگیها یابند) جز باین کوشیده‌اند؟! مگر خدا جز این خواسته؟! اساساً می‌توان پرسید : آیا والاترین آرزوی جهانیان جز این است؟! همین را اگر نیک اندیشید کار بسیار بسیار بزرگیست. دوستی و مهربانی و اعتماد میان مردمان پدید آوردن و آسودگی میانشان فراهم کردن از دشوارترین کارهاست. چنانکه یک رشته آموزاکهایی بتواند مردمان را به آدمیگری راهنمایی کند بدانسان که در آن «همگی باهم آسوده زیند» ، خود از پرارجترین و ثوابترین کارهاست و خشنودی خدا را درپی دارد. دینی که به چنین کار بزرگی نپردازد پس برای چه خوبست؟!

چهارم ، «خاندانهایی به بینوایی نیفتند و کسانی گرسنه نمانند و دیهی ویرانه نماند و زمینی بی‌بهره نباشد». آیا خواست خدا جز اینهاست؟! آیا آدمیان جز آبادی جهان را می‌خواهند؟! آیا خرسندی (سعادت) آدمیان با آبادی سرزمینها بی‌ارتباط است؟!

پنجم ، «امروز توانگران ایران سرمایه‌های خود را در راه کشیدن جویها و پدید آوردن چشمه‌ها و آباد گردانیدن دیه‌ها بکار اندازند که هم این ویرانیها از میان برخیزد و هم هزاران و صدهزاران خاندانهای گرسنه و بینوا از بدبختی رها گردند».


👇

دیده می‌شود چنان نیست که دین این کارها را همه از حکومت چشم دارد (چنانکه آقایان گمان داشته‌اند). دین این نیکوکاریها را از توانگران نیز چشم دارد. آیا آگاه کردن توانگرانی را که هرگز به این کوششها (وظیفه‌ی دینی) نیندیشیده آنها را بخود واجب ندانسته‌اند سودمند نیست؟!

اینها جز کوتاهشده‌ی سخنان کسروی درباره‌ی دین نیست. در این باره او سخنان مشروحتر بسیار رانده که در همان کتاب داوری نیز پراکنده‌وار توان یافت. در زیر یک نمونه‌ی دیگری از آن را که درباره‌ی امام زمان است می‌آوریم :

«هزار سال زندگی باور کردنی نیست. می‌گویند : «از قدرت خدا چه بعید است؟!.» می‌گویم همین پاسخ نمونه‌ای از ناآگاهی شما از معنی دین است. شما اگر معنی دین را دانستیدی ، این دانستیدی که خدا برای کارهای خود آیینی گزارده است و هیچگاه آن آیین را دیگر نگرداند. دانستیدی که این را همان خدا گزارده است که کسی بیش از صدوبیست سال و صدوچهل سال زنده نمانَد و نتواند مانْد».


پس یکی از دانستنیهای جهان و زندگانی آنست که کارهای خدا ، از روی آیینی است. این آیین را آدمیان با دانستن قانونهای طبیعت و اجتماع (معنی جهان و زندگانی) توانند شناخت. شرط دینداری آنست که کارهای خدا را بیرون از این آیین ندانیم.


🌸