✴️ معنی دمکراسی
🔶 راه را گم کردهاید ــ 3
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
اگر نیک اندیشیده شود و حقایق روشن گردد ، اساساً اینگونه پیشنهادها یا یادآوریها بدولت بیهوده و بیجاست ، و برای آنکه سخنم روشن باشد باید «دولت» را معنی کنیم :
چنانکه گفتیم در کشور مشروطه دارالشورا نمایندهی توده است ، و این دارالشورا چون تصمیماتی میگیرد و قانونهایی میگزارد باید بکسانی اظهار اعتماد کند و از آنان هیئتی پدید آورد و اجرای تصمیمات و قانونها و راه بردن کشور را از ایشان بخواهد.
این معنی دولت است و خود یک چیز ساده فهمیده میشود. ولی در عمل اشکالهایی پیدا شده ترتیب دیگری پیش میآید. باینمعنی اگر در کشوری اختلاف عقیده نیست و مردم با یکدیگر کشاکش و مجادله ندارند ، یک هیئت دولت ، تا بکارهای بیرویهای نپرداخته مورد اعتماد دارالشورا و مردم باشد و با اطمینان و آسودگی بکار پردازد. ولی اگر در کشوری اختلاف عقیده و دستهبندی بود ، باید یک حزب نیرومندی پا پیش گزارد و دولت را او برگزیند و خود پشتیبان آن باشد.
اینست راهی که قرنها در کشورهای مشروطه آزموده شده و مجری بوده. کنون شما بگویید حال ایران کدام یک از این دو است؟. آیا آن نخست است و در ایران اختلاف عقیده نیست؟!. آیا میتوان چنین سخنی گفت؟!. بیگمان نتوان گفت. این کشور پر از اختلاف عقیده است و در سراسر آن هزار تن با یک فهم و اندیشه بآسانی نتوان یافت.
پس میماند دوم ، که یک دستهی نیرومندی پدید آید و بیک دولتی اظهار اعتماد کند و خود پشتیبان آن باشد و پیشرفت کارها را از آن بخواهد.
اساس چاره آنست که با اختلاف عقیده نبرد کنیم و آن را از میان برداریم. ولی چون باین زودی و آسانی نتواند بود چاره جز آن نیست که غیرتمندان و باخردان چه در تهران و چه در دیگر جاها به یک جمعیتی درآیند و یک دستهی نیرومندی پدید آورند و با پشتیبانی از یک دولتی که خود میشناسند باین گرفتاریها و دردها درمان کنند.
امروز یگانه راه اینست و باید این را پیش گرفت. وگرنه یک دولتی که بروی کار بیاید چند نقص بزرگی در آن جمع خواهد بود :
نخست : چون از یک جمعیتی بیرون نیامدهاند هر یکی از وزیران عقیده و اندیشهی جدایی خواهد داشت و با آن دیگران نخواهد ساخت. بجای همدستی با یکدیگر بدشمنی و کارشکنی خواهند پرداخت.
دوم : چون یک مقصد و مرام معینی ندارند ، هر یکی با سلیقهی خود بکارهائی خواهد پرداخت و چهبسا خطاهای بزرگی از آنان سر خواهد زد.
سوم : چون پشتیبان ندارند از روز نخست متزلزل بوده و نخواهند دانست که آیا بنگهداری خود کوشند و یا بکارها پیشرفت دهند. بالاخره یک دولتی اگر نیک باشد بَدان با او دشمنی نموده به برانداختنش خواهند کوشید ، و اگر بد باشد نیکان بضدیت پرداخته ریشهاش را خواهند کند.
اگر میخواهید بآیین مشروطه زندگانی کنید و از سودهای آن بهرهمند گردید راهش اینست و باید شما نیز این راه را پیش گیرید ـ وگرنه در کنار ایستادن و از دور یک پیشنهادی کردن یا یک ایرادی گرفتن ، یک چیز «من درآوردهی» شماست و نتیجهی آن همین تواند بود که میبینید : هر روز صد پیشنهاد و یادآوریست که در روزنامهها بچاپ میرسد و بهیچ یکی کوچکترین اثری داده نمیشود. همیشه مردم از دولت ناله میکنند و دولت از مردم شاکی میباشد.
این سخنان را بایستی از سی سال پیش بگویند و در دلها جا دهند تا پیشرفت کند و امروز این گرفتاریها و آوارگیها درمیان نباشد. راست است از زمانی که جنبش مشروطه پدید آمد در ایران حزبهایی نیز پیدا شد و برخی از آنها کارهای تاریخی کرد و نامی از خود در تاریخ گزاشت (همچون دستهی مجاهدان تبریز و گیلان). ولی رویهمرفته مردم نه معنی مشروطه را درست فهمیدند و نه این موضوع را نیک دریافتند ، و سی و اند سال همه بغلط راه رفته و زندگی کردهاند و کنون دیگر عادت شده. ولی باید این عادت را بهم زد و این غلط را از میان برداشت.
یک کلمه باید گفت : شما با حال کنونی و با این بیراهی و پراکندگی [به] هیچ جا نتوانید رسید. چنانکه از سی سال پیش همیشه پس رفتهاید ، از این سپس نیز پس خواهید رفت. مگر این حال را تغییر دهید و شما نیز راهی را پیش گیرید. میدانم کسانی چون این را بخوانند بیاد حزبسازیهای بیست و چند سال پیش افتاده بمن ایراد خواهند گرفت که مردم را بچنان کارهایی دعوت مینمایم. ولی چنین نیست و من خود از آن کارهای ناستوده سخت بیزارم. ما اگر مینویسیم باید غیرتمندان دست بهم دهند هیچگاه مقصودمان آن دستهبندیها نیست و خود در شمارههای آینده روشن خواهیم گردانید که کدام جمعیت را میگوییم و چه راهی را پیشنهاد میکنیم.
(اسفند 1320)
ما امروز ناگزیریم بچنان کاری برخیزیم. اگر پستنهادانی در بیست سال پیش باین نام کارهای ناستودهای کردهاند دلیل نخواهد بود که ما در اندیشهی زندگانی نباشیم و بهمدستی و همراهی نکوشیم.
👇
🔶 راه را گم کردهاید ــ 3
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
اگر نیک اندیشیده شود و حقایق روشن گردد ، اساساً اینگونه پیشنهادها یا یادآوریها بدولت بیهوده و بیجاست ، و برای آنکه سخنم روشن باشد باید «دولت» را معنی کنیم :
چنانکه گفتیم در کشور مشروطه دارالشورا نمایندهی توده است ، و این دارالشورا چون تصمیماتی میگیرد و قانونهایی میگزارد باید بکسانی اظهار اعتماد کند و از آنان هیئتی پدید آورد و اجرای تصمیمات و قانونها و راه بردن کشور را از ایشان بخواهد.
این معنی دولت است و خود یک چیز ساده فهمیده میشود. ولی در عمل اشکالهایی پیدا شده ترتیب دیگری پیش میآید. باینمعنی اگر در کشوری اختلاف عقیده نیست و مردم با یکدیگر کشاکش و مجادله ندارند ، یک هیئت دولت ، تا بکارهای بیرویهای نپرداخته مورد اعتماد دارالشورا و مردم باشد و با اطمینان و آسودگی بکار پردازد. ولی اگر در کشوری اختلاف عقیده و دستهبندی بود ، باید یک حزب نیرومندی پا پیش گزارد و دولت را او برگزیند و خود پشتیبان آن باشد.
اینست راهی که قرنها در کشورهای مشروطه آزموده شده و مجری بوده. کنون شما بگویید حال ایران کدام یک از این دو است؟. آیا آن نخست است و در ایران اختلاف عقیده نیست؟!. آیا میتوان چنین سخنی گفت؟!. بیگمان نتوان گفت. این کشور پر از اختلاف عقیده است و در سراسر آن هزار تن با یک فهم و اندیشه بآسانی نتوان یافت.
پس میماند دوم ، که یک دستهی نیرومندی پدید آید و بیک دولتی اظهار اعتماد کند و خود پشتیبان آن باشد و پیشرفت کارها را از آن بخواهد.
اساس چاره آنست که با اختلاف عقیده نبرد کنیم و آن را از میان برداریم. ولی چون باین زودی و آسانی نتواند بود چاره جز آن نیست که غیرتمندان و باخردان چه در تهران و چه در دیگر جاها به یک جمعیتی درآیند و یک دستهی نیرومندی پدید آورند و با پشتیبانی از یک دولتی که خود میشناسند باین گرفتاریها و دردها درمان کنند.
امروز یگانه راه اینست و باید این را پیش گرفت. وگرنه یک دولتی که بروی کار بیاید چند نقص بزرگی در آن جمع خواهد بود :
نخست : چون از یک جمعیتی بیرون نیامدهاند هر یکی از وزیران عقیده و اندیشهی جدایی خواهد داشت و با آن دیگران نخواهد ساخت. بجای همدستی با یکدیگر بدشمنی و کارشکنی خواهند پرداخت.
دوم : چون یک مقصد و مرام معینی ندارند ، هر یکی با سلیقهی خود بکارهائی خواهد پرداخت و چهبسا خطاهای بزرگی از آنان سر خواهد زد.
سوم : چون پشتیبان ندارند از روز نخست متزلزل بوده و نخواهند دانست که آیا بنگهداری خود کوشند و یا بکارها پیشرفت دهند. بالاخره یک دولتی اگر نیک باشد بَدان با او دشمنی نموده به برانداختنش خواهند کوشید ، و اگر بد باشد نیکان بضدیت پرداخته ریشهاش را خواهند کند.
اگر میخواهید بآیین مشروطه زندگانی کنید و از سودهای آن بهرهمند گردید راهش اینست و باید شما نیز این راه را پیش گیرید ـ وگرنه در کنار ایستادن و از دور یک پیشنهادی کردن یا یک ایرادی گرفتن ، یک چیز «من درآوردهی» شماست و نتیجهی آن همین تواند بود که میبینید : هر روز صد پیشنهاد و یادآوریست که در روزنامهها بچاپ میرسد و بهیچ یکی کوچکترین اثری داده نمیشود. همیشه مردم از دولت ناله میکنند و دولت از مردم شاکی میباشد.
این سخنان را بایستی از سی سال پیش بگویند و در دلها جا دهند تا پیشرفت کند و امروز این گرفتاریها و آوارگیها درمیان نباشد. راست است از زمانی که جنبش مشروطه پدید آمد در ایران حزبهایی نیز پیدا شد و برخی از آنها کارهای تاریخی کرد و نامی از خود در تاریخ گزاشت (همچون دستهی مجاهدان تبریز و گیلان). ولی رویهمرفته مردم نه معنی مشروطه را درست فهمیدند و نه این موضوع را نیک دریافتند ، و سی و اند سال همه بغلط راه رفته و زندگی کردهاند و کنون دیگر عادت شده. ولی باید این عادت را بهم زد و این غلط را از میان برداشت.
یک کلمه باید گفت : شما با حال کنونی و با این بیراهی و پراکندگی [به] هیچ جا نتوانید رسید. چنانکه از سی سال پیش همیشه پس رفتهاید ، از این سپس نیز پس خواهید رفت. مگر این حال را تغییر دهید و شما نیز راهی را پیش گیرید. میدانم کسانی چون این را بخوانند بیاد حزبسازیهای بیست و چند سال پیش افتاده بمن ایراد خواهند گرفت که مردم را بچنان کارهایی دعوت مینمایم. ولی چنین نیست و من خود از آن کارهای ناستوده سخت بیزارم. ما اگر مینویسیم باید غیرتمندان دست بهم دهند هیچگاه مقصودمان آن دستهبندیها نیست و خود در شمارههای آینده روشن خواهیم گردانید که کدام جمعیت را میگوییم و چه راهی را پیشنهاد میکنیم.
(اسفند 1320)
ما امروز ناگزیریم بچنان کاری برخیزیم. اگر پستنهادانی در بیست سال پیش باین نام کارهای ناستودهای کردهاند دلیل نخواهد بود که ما در اندیشهی زندگانی نباشیم و بهمدستی و همراهی نکوشیم.
👇
یک توده را همیشه خردمندان ایشان راه میبرند ، و من نیز روی سخنم با ایشانست. با ماجراجویان و پولاندوزانی که دخالت در کارهای توده را وسیلهی استفاده گیرند سخنی ندارم و آنان را بنادانیهای خودشان وامیگزارم.
(اسفندماه 1320)
💐🌸
(اسفندماه 1320)
💐🌸
✴️ یک «میانپرده»
مولوی سروده :
خوشتر آن باشد که سرّ دلبران گفته آید در حدیث دیگران!
من میگویم :
خوشتر آن ناید که سرّ دلبران
گفته آید در حدیث دیگران!
خوشتر آن باشد که سرّ مردمان
در دل ایشان بود ، نِی دیگران!
یک چیز شگفتی که من درمیان هممیهنانمان فراوان دیدهام ، ستایشهای ایشان ، بایدم گفت ستایشهای بس گزافآمیز ایشان ، از نوشتهها و اشعار شاعران است. بویژه آن شاعرانی که «مفاخر ملی» خوانده میشوند. بدبختانه ، بسیارند درمیان ایشان کسانی که از بیخ معنای آن نوشته یا شعر را نفهمیدهاند ، یا که فهمیدهاند اما دربارهاش هیچ نیندیشیدهاند و البته، آواز «به به! احسنت! آفرین!» ایشان بسا از دیگران بلندتر است!
باز ، در میان همان هممیهنان شاعرپرست ، انبوهی هستند که ـ بدرستی ـ میگویند : «دستورهای قرآن برای ۱۴ قرن پیش بوده و ابداً در روزگار کنونی نشاید و نباید از آنها پیروی کرد یا بدانها دل سپرد»!
من نمیدانم خرد ایشان را چه افتاده که همین استدلال ـ استدلال درست ـ را هرآینه دربارهی فلان سخن یا بهمان شعرِ سعدی یا حافظ یا مولوی یا جامی یا… بکار بری ، بیدرنگ ناهماوایی و ناخشنودی نشان داده ، رفته رفته خشمگین شده ، میکوشند زمین و آسمان را بهم بدوزند تا مگر «درستی» آن سخن یا شعر را به کرسی بنشانند. تو گفتی به مقدسات ایشان گستاخی (توهین) شده!
به همان بیت از مولوی که من در بالا درجیدهام ، نیک و ژرف بیندیشید و خودتان داور (قاضی) باشید!
دکتر شاهی
💐🌸
مولوی سروده :
خوشتر آن باشد که سرّ دلبران گفته آید در حدیث دیگران!
من میگویم :
خوشتر آن ناید که سرّ دلبران
گفته آید در حدیث دیگران!
خوشتر آن باشد که سرّ مردمان
در دل ایشان بود ، نِی دیگران!
یک چیز شگفتی که من درمیان هممیهنانمان فراوان دیدهام ، ستایشهای ایشان ، بایدم گفت ستایشهای بس گزافآمیز ایشان ، از نوشتهها و اشعار شاعران است. بویژه آن شاعرانی که «مفاخر ملی» خوانده میشوند. بدبختانه ، بسیارند درمیان ایشان کسانی که از بیخ معنای آن نوشته یا شعر را نفهمیدهاند ، یا که فهمیدهاند اما دربارهاش هیچ نیندیشیدهاند و البته، آواز «به به! احسنت! آفرین!» ایشان بسا از دیگران بلندتر است!
باز ، در میان همان هممیهنان شاعرپرست ، انبوهی هستند که ـ بدرستی ـ میگویند : «دستورهای قرآن برای ۱۴ قرن پیش بوده و ابداً در روزگار کنونی نشاید و نباید از آنها پیروی کرد یا بدانها دل سپرد»!
من نمیدانم خرد ایشان را چه افتاده که همین استدلال ـ استدلال درست ـ را هرآینه دربارهی فلان سخن یا بهمان شعرِ سعدی یا حافظ یا مولوی یا جامی یا… بکار بری ، بیدرنگ ناهماوایی و ناخشنودی نشان داده ، رفته رفته خشمگین شده ، میکوشند زمین و آسمان را بهم بدوزند تا مگر «درستی» آن سخن یا شعر را به کرسی بنشانند. تو گفتی به مقدسات ایشان گستاخی (توهین) شده!
به همان بیت از مولوی که من در بالا درجیدهام ، نیک و ژرف بیندیشید و خودتان داور (قاضی) باشید!
دکتر شاهی
💐🌸
🔸شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمیدانید كه در این جهان هر چیزی از یک علتی برمیخیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند.
🔸این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا تودهای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.
این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گلهآمیزی پردازند ولی یک اهل فن آن را جز نتیجهی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.
🔸این یک قاعدهی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.
🔸بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یک طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
🔸شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.
🔸شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبندهی دیگری میگزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانههای بیخردانه بافتن را «ادبیات» مینامید ، كهنهبافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» میخوانید ، به بدآموزیهای خانهبرانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ، گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهودهی قرنهای گذشته را «مذهب» میشمارید ...
🔸بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال میكنیم بهایهوی و ایستادگی میپردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.
(پرچم روزانه ش 102)
💐🌸
🔸این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا تودهای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.
این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گلهآمیزی پردازند ولی یک اهل فن آن را جز نتیجهی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.
🔸این یک قاعدهی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.
🔸بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یک طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
🔸شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.
🔸شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبندهی دیگری میگزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانههای بیخردانه بافتن را «ادبیات» مینامید ، كهنهبافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» میخوانید ، به بدآموزیهای خانهبرانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ، گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهودهی قرنهای گذشته را «مذهب» میشمارید ...
🔸بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال میكنیم بهایهوی و ایستادگی میپردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.
(پرچم روزانه ش 102)
💐🌸
✴️ معنی دمکراسی
🔶 یک نمونه از اندیشههای پراکنده ــ1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
شما هر رشته از کارهای زندگانی را بگیرید در ایران دربارهی آن عقیدههای متضاد گوناگون هست. من نخواهم توانست در اینجا از یکایک رشتهها سخن رانم و اختلافات را دربارهی هر کدام جداگانه شرح دهم. برای این کار یک کتاب بزرگی میباید. برای روشنی موضوع تنها بیک مثل بس میکنم :
حکومت یا سررشتهداری یکی از کارهای اساسی زندگانیست. چنانکه گفتهایم در جایی که بیستملیون یا بیشتر یا کمتر در یکجا زندگی مینمایند و یک کشوری را برای خود جایگاه گرفتهاند یک نیرویی میباید که در آن کشور ایمنی را برپا گرداند و از بیگانگان جلو گیرد و باختلافات و دعاوی رسیدگی نماید و بپاکیزگی و تندرستی کوشد و اینگونه کارها بعهدهی او باشد. این نیرو حکومت یا سررشتهداری نامیده میشود و چنانکه گفتیم یکی از کارهای اساسی زندگانیست.
در زمانهای باستان در هر کشوری یک پادشاهی بمردم چیره میگردیده و این رشته را بدست میگرفته و بیش یا کم آن را بانجام میرسانیده. حکومت در دست پادشاهان میبوده و چون کسانی از آنان مردان کاردان و نیکی بودهاند و کشور را ایمن و آباد گردانیده مردم را بآسایش میرسانیدهاند اینست مردم بآنان با دیدهی احترام مینگریستهاند و از اینجا کسانی چنین پنداشتهاند که پادشاهی یک موهبت خداییست. پادشاه را خدا برمیگزیند و رشتهی کارها را بدست او میسپارد. اینست مردم باید فرمانبرداری کنند و همیشه خشنود و دعاگو باشند و اگر یک پادشاهی ستمگر درآمد از نفرین خودداری کرده از خدا خواهند که او را اصلاح گرداند.
این عقیده تا چند قرن پیش در همه جا رواج داشته. در اروپا پادشاهان خود را گماشتهی خدا دانسته چنین میگفتهاند : مردم همه مسئول پادشاهند و پادشاه تنها مسئول خداست. در ایران هم این عقیده رواج بسیار داشته. اینست حدیثها ساختهاند : «اَلسُّلْطَانُ ظِلُّ اَللهِ فِی اَلأرْضِ» [1] و «ان فؤاد السلطان بین اصبعی الرحمن» [2]. شاعران تکههای بسیاری بشعر کشیدهاند : «پادشاهان مظهر شاهی حق» یا «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» و «پادشاهان از برای مصلحت صد خون کنند» و «هر عیب که سلطان بپسندد هنر است». اینها کمی از چاپلوسی و کمی از روی عقیدههای آنروزی بوده است.
این باورها در آن روزها اگر از یکسو زیانی داشته و بر استبداد پادشاهان میافزوده از سوی دیگر سودمند بوده و مردم را بآرامش و خاموشی و فرمانبری از پادشاهان ترغیب مینموده.
ولی سپس از اروپا کسانی برخاسته چنین گفتند : «مردم گوسفند نیستند که خدا بآنان چوپانی گمارد. این پادشاهان خود با زور و چیرگی و یا به ارث از پدر و عمو پادشاهی یافتهاند و چگونه میتوان گفت که خدا آنان را برگزیده؟!.. بویژه که بیشتر آنان ستمگرانی بودهاند و جز خوشیهای خود را دنبال نکردهاند». اینان حکومت را بمعنی حقیقی آن برگردانیده چنین گفتند : «یک کشوری که بیستملیون یا بیشتر یا کمتر در آن زندگی میکنند آنجا خانهی ایشان است که باید خودشان دربند آبادی و ایمنی آن باشند و رشتهی کارهای آنجا نیز در دست خود مردم باید بود.[3] چیزی که هست چون همگی سررشتهداری نتوانند کرد باید نمایندگانی را از میان خود برگزینند و رشته را بدست ایشان سپرده خود نگهبان باشند ...».
از اینگونه سخنان درمیان مردم پراکنده گردانیدند و اینها چون حقیقت بود در اندکزمانی در همه جا انتشار یافت و چنانکه میدانیم در اروپا در همهی کشورها شورشهایی پدید آمد و خونها ریخته گردید و از هر راهی بود این حقایق بمرحلهی عمل آمد و در سراسر اروپا رشتهی حکومت بدست تودهها افتاد که با اصول پارلمانی آن را اداره میکردند. پادشاهی این زمان معنی دیگری پیدا کرده پادشاه جز نمایندهای از توده (یا یک نفر شاخصی) شمرده نگردید و در برخی کشورها بآن نیز نیازی ندیده و پادشاهی را یکباره از میان بردند.
پیداست که این یک پیشرفتی در کار زندگانی آدمیان بود. تودهها از زیردستی بیرون آمده آزاد گردیدند ، کشورها رو بآبادی و آراستگی رفت ، از هر باره زندگانی پرمغزتر و پرمعنیتر گردید. یک تن پادشاه هرچه نیک باشد و بآبادی کشور کوشد بالاخره یک تن است و آنچه را یک توده میتواند از دست او برنمیآید.
پس از اروپا نوبت بآسیا رسید که این طرز نوین حکومت را بپذیرد و زنجیرهای استبداد را از هم بگسلد ، و یکی از تودههایی که باین کار برخاست ایران بود که با کوششهای بسیار و با دادن قربانیهای فراوان محمدعلیمیرزا شاه خودکامهی قاجاری را از ایران بیرون راند و حکومت مشروطه را پایدار گردانید.
👇
🔶 یک نمونه از اندیشههای پراکنده ــ1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
شما هر رشته از کارهای زندگانی را بگیرید در ایران دربارهی آن عقیدههای متضاد گوناگون هست. من نخواهم توانست در اینجا از یکایک رشتهها سخن رانم و اختلافات را دربارهی هر کدام جداگانه شرح دهم. برای این کار یک کتاب بزرگی میباید. برای روشنی موضوع تنها بیک مثل بس میکنم :
حکومت یا سررشتهداری یکی از کارهای اساسی زندگانیست. چنانکه گفتهایم در جایی که بیستملیون یا بیشتر یا کمتر در یکجا زندگی مینمایند و یک کشوری را برای خود جایگاه گرفتهاند یک نیرویی میباید که در آن کشور ایمنی را برپا گرداند و از بیگانگان جلو گیرد و باختلافات و دعاوی رسیدگی نماید و بپاکیزگی و تندرستی کوشد و اینگونه کارها بعهدهی او باشد. این نیرو حکومت یا سررشتهداری نامیده میشود و چنانکه گفتیم یکی از کارهای اساسی زندگانیست.
در زمانهای باستان در هر کشوری یک پادشاهی بمردم چیره میگردیده و این رشته را بدست میگرفته و بیش یا کم آن را بانجام میرسانیده. حکومت در دست پادشاهان میبوده و چون کسانی از آنان مردان کاردان و نیکی بودهاند و کشور را ایمن و آباد گردانیده مردم را بآسایش میرسانیدهاند اینست مردم بآنان با دیدهی احترام مینگریستهاند و از اینجا کسانی چنین پنداشتهاند که پادشاهی یک موهبت خداییست. پادشاه را خدا برمیگزیند و رشتهی کارها را بدست او میسپارد. اینست مردم باید فرمانبرداری کنند و همیشه خشنود و دعاگو باشند و اگر یک پادشاهی ستمگر درآمد از نفرین خودداری کرده از خدا خواهند که او را اصلاح گرداند.
این عقیده تا چند قرن پیش در همه جا رواج داشته. در اروپا پادشاهان خود را گماشتهی خدا دانسته چنین میگفتهاند : مردم همه مسئول پادشاهند و پادشاه تنها مسئول خداست. در ایران هم این عقیده رواج بسیار داشته. اینست حدیثها ساختهاند : «اَلسُّلْطَانُ ظِلُّ اَللهِ فِی اَلأرْضِ» [1] و «ان فؤاد السلطان بین اصبعی الرحمن» [2]. شاعران تکههای بسیاری بشعر کشیدهاند : «پادشاهان مظهر شاهی حق» یا «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» و «پادشاهان از برای مصلحت صد خون کنند» و «هر عیب که سلطان بپسندد هنر است». اینها کمی از چاپلوسی و کمی از روی عقیدههای آنروزی بوده است.
این باورها در آن روزها اگر از یکسو زیانی داشته و بر استبداد پادشاهان میافزوده از سوی دیگر سودمند بوده و مردم را بآرامش و خاموشی و فرمانبری از پادشاهان ترغیب مینموده.
ولی سپس از اروپا کسانی برخاسته چنین گفتند : «مردم گوسفند نیستند که خدا بآنان چوپانی گمارد. این پادشاهان خود با زور و چیرگی و یا به ارث از پدر و عمو پادشاهی یافتهاند و چگونه میتوان گفت که خدا آنان را برگزیده؟!.. بویژه که بیشتر آنان ستمگرانی بودهاند و جز خوشیهای خود را دنبال نکردهاند». اینان حکومت را بمعنی حقیقی آن برگردانیده چنین گفتند : «یک کشوری که بیستملیون یا بیشتر یا کمتر در آن زندگی میکنند آنجا خانهی ایشان است که باید خودشان دربند آبادی و ایمنی آن باشند و رشتهی کارهای آنجا نیز در دست خود مردم باید بود.[3] چیزی که هست چون همگی سررشتهداری نتوانند کرد باید نمایندگانی را از میان خود برگزینند و رشته را بدست ایشان سپرده خود نگهبان باشند ...».
از اینگونه سخنان درمیان مردم پراکنده گردانیدند و اینها چون حقیقت بود در اندکزمانی در همه جا انتشار یافت و چنانکه میدانیم در اروپا در همهی کشورها شورشهایی پدید آمد و خونها ریخته گردید و از هر راهی بود این حقایق بمرحلهی عمل آمد و در سراسر اروپا رشتهی حکومت بدست تودهها افتاد که با اصول پارلمانی آن را اداره میکردند. پادشاهی این زمان معنی دیگری پیدا کرده پادشاه جز نمایندهای از توده (یا یک نفر شاخصی) شمرده نگردید و در برخی کشورها بآن نیز نیازی ندیده و پادشاهی را یکباره از میان بردند.
پیداست که این یک پیشرفتی در کار زندگانی آدمیان بود. تودهها از زیردستی بیرون آمده آزاد گردیدند ، کشورها رو بآبادی و آراستگی رفت ، از هر باره زندگانی پرمغزتر و پرمعنیتر گردید. یک تن پادشاه هرچه نیک باشد و بآبادی کشور کوشد بالاخره یک تن است و آنچه را یک توده میتواند از دست او برنمیآید.
پس از اروپا نوبت بآسیا رسید که این طرز نوین حکومت را بپذیرد و زنجیرهای استبداد را از هم بگسلد ، و یکی از تودههایی که باین کار برخاست ایران بود که با کوششهای بسیار و با دادن قربانیهای فراوان محمدعلیمیرزا شاه خودکامهی قاجاری را از ایران بیرون راند و حکومت مشروطه را پایدار گردانید.
👇
کنون سیوشش سالست که در این کشور حکومت مشروطه یا سررشتهداری توده بنیاد یافته. ولی سخن در اینجاست که هنوز آن اندیشهی کهن دربارهی پادشاهان از این کشور بیرون نرفته و هنوز آن نیز پایدار است. زیرا از یکسو تاکنون معنی درست مشروطه را بتودهی انبوه نفهمانیدهاند و بیشتر مردم با این اندیشهی نوین آشنا نمیباشند. از آنسوی هزارها کتابی که در زمانهای استبداد تألیف گردیده و پر از اندیشههای کهن آنزمانی میباشد درمیان مردم رواج دارد و توده همیشه سر و کارشان با آن کتابهاست. اینست شما اگر جستجویی کنید خواهید دید یک دستهی انبوهی از مردم هنوز از معنی مشروطه آگاه نیستند و در دلهاشان جز چیزهایی که دربارهی پادشاه و پادشاهی از پدرانشان شنیده بودهاند نیست. یک دستهی انبوه دیگری ، هم معنی مشروطه را شنیده و در دل جا دادهاند و هم آن سخنان کهن را در یاد میدارند و هنوز آنها را رها نکردهاند.
اینک یک نمونه از اندیشههای متضادی که در ایران رواج دارد. شما دیدید که در زمان شاه گذشته کسانی همان اندیشهی کهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسهی «پرورش افکار» بدستاویز سخنان بیمغز و پوچی که از شعرای چاپلوس و بیهودهگوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاهپرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آکنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا کنفرانس «شاهپرستی» داد و او نیز آنچه از این گفتههای کهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین کار را کردند.
پس از سیوشش سال هنوز اندیشهها دربارهی مشروطه و استبداد یکسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان کدام یک از این دو نوع حکومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یکسو در روزنامهها هر روز نام مشروطه برده میشود و گفتگو از آزادی و سررشتهداری توده میرود و یکسو کتابهایی که پر از ستایش استبداد است هر یکی پس از دیگری پراکنده میشود.
(اردیبهشت 1321)
[1] : معنی : شاه سایهی خدا در زمین است.
[2] :معنی ضمنی : آنچه پادشاه میکند خواست خداست.
[3] : باید بود(bud) سبک شدهی باید بودن است.
.
اینک یک نمونه از اندیشههای متضادی که در ایران رواج دارد. شما دیدید که در زمان شاه گذشته کسانی همان اندیشهی کهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسهی «پرورش افکار» بدستاویز سخنان بیمغز و پوچی که از شعرای چاپلوس و بیهودهگوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاهپرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آکنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا کنفرانس «شاهپرستی» داد و او نیز آنچه از این گفتههای کهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین کار را کردند.
پس از سیوشش سال هنوز اندیشهها دربارهی مشروطه و استبداد یکسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان کدام یک از این دو نوع حکومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یکسو در روزنامهها هر روز نام مشروطه برده میشود و گفتگو از آزادی و سررشتهداری توده میرود و یکسو کتابهایی که پر از ستایش استبداد است هر یکی پس از دیگری پراکنده میشود.
(اردیبهشت 1321)
[1] : معنی : شاه سایهی خدا در زمین است.
[2] :معنی ضمنی : آنچه پادشاه میکند خواست خداست.
[3] : باید بود(bud) سبک شدهی باید بودن است.
.
✴️ ما یا بیگانگان؟!
🖋 کوشاد تلگرام :
بزرگمرد هندوستان گاندی بزرگ به مردم کشورشان چنین گفته :
«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شرکت «بهادر» [همان کمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه کسی آن شرکت را فیروز گردانید؟ شرکت بهادر در آن زمان نمیخواست بر هند چیره گردد. چه کسی کارمندان آن را رهبری کرد؟ چه کسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان میدهد که همهی این کارها را ما کردیم. بامید اینکه زودتر پولدار شویم ، کارکنان شرکت را با آغوش باز پیشواز کرده بآنان کمک دادیم. ... پزشک راستین کسی است که علتهای بیماری را پیدا کند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشهی آن را بیابیم. ... هنگامی که میان راجههای ما کشمکش آغاز گردید آنها از شرکت بهادر سود جستند و از آنجا که شرکت تنها در اندیشهی افزودن به دارایی خود بود این درخواست کمک راجهها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر کاری که ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم که زمینهی گسترش و چیرگی کمپانی را آماده ساختیم. درست آنست که بگوییم ما بودیم که هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینکه بگوییم انگلیسیان بودند که هندوستان را اشغال کردند.
بعضی از انگلیسیان میگویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شدهاند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی که میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... » (اینست مذهب من ، به نقل از گاندی و استقلال هند ، نوشتهی حسین یزدانیان ، ص 17 و 18)
همچنان کسانی که میگویند بیگانگان ملایان را بر ما فرمانروا کردند همهی راستیها را بزبان نمیرانند.
آیا ما ایرانیان نبودیم که یکایک دروغهای ملایان و سخنان آن آخوند «خدعه»گر را باور کردیم؟! آیا ما ایرانیان نبودیم که او را «امام» شماردیم؟! آیا ما ایرانیان نبودیم که از فرودگاه تا بهشت زهرا به پیشوازش رفتیم؟! آیا آن شعارهای «خدایا خدایا تا انقلاب مهدی خمینی را نگهدار» که مردم طوطیوار ازبر کرده فریاد میزدند فراموش میشود؟!
این از مردم ، آیا دستههای مذهبی نبودند که کاست سخنرانیهای «امام» را کپی کرده در میان مردم میپراکندند؟! آیا این کوشندگان سیاسی ایرانی در آن زمان نبودند که پیش از همه «اعلامیههای» خمینی علیه حکومت محمدرضاشاه را در بیرون و درون کشور منتشر میکردند؟! آیا آن کوشندگان سیاسی کتابخوانده و «ایدئولوگ» نبودند که مردم را به گرد آمدن «زیر پرچم امام» میخواندند؟!
تا ما ایرانیان همراهیش نمیکردیم ، آیا او میتوانست این کشور را بدینسان دگرگون گرداند؟!.
چرا هنوز کسانی میکوشند راستیها را انکار یا پنهان کنند؟!
کسان دیگری اینها را خوانده با یک سادهدرونی شگفتی میگویند : «اینها پنجاه سال پیش بوده ، مردم امروز خیلی آگاه شدهاند. دیگر گول این حرفها را نمیخورند. میبینید که «اینها» را دیگر نمیخواهند».
میگوییم : گیریم همه چنانند که «اینها» را نمیخواهند. آیا همه یک چیز را میخواهند؟!
اینکه «اینها» را نمیخواهند تنها به این معنیست که یک رنگ از صد رنگ فریب را شناختهاند. آیا فردا با رنگ دیگری فریب نخواهند خورد؟! شما آگاهی چه چیزی را میدانید که همین مردم را آگاه میشمارید؟!
🌸💐
🖋 کوشاد تلگرام :
بزرگمرد هندوستان گاندی بزرگ به مردم کشورشان چنین گفته :
«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شرکت «بهادر» [همان کمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه کسی آن شرکت را فیروز گردانید؟ شرکت بهادر در آن زمان نمیخواست بر هند چیره گردد. چه کسی کارمندان آن را رهبری کرد؟ چه کسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان میدهد که همهی این کارها را ما کردیم. بامید اینکه زودتر پولدار شویم ، کارکنان شرکت را با آغوش باز پیشواز کرده بآنان کمک دادیم. ... پزشک راستین کسی است که علتهای بیماری را پیدا کند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشهی آن را بیابیم. ... هنگامی که میان راجههای ما کشمکش آغاز گردید آنها از شرکت بهادر سود جستند و از آنجا که شرکت تنها در اندیشهی افزودن به دارایی خود بود این درخواست کمک راجهها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر کاری که ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم که زمینهی گسترش و چیرگی کمپانی را آماده ساختیم. درست آنست که بگوییم ما بودیم که هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینکه بگوییم انگلیسیان بودند که هندوستان را اشغال کردند.
بعضی از انگلیسیان میگویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شدهاند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی که میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... » (اینست مذهب من ، به نقل از گاندی و استقلال هند ، نوشتهی حسین یزدانیان ، ص 17 و 18)
همچنان کسانی که میگویند بیگانگان ملایان را بر ما فرمانروا کردند همهی راستیها را بزبان نمیرانند.
آیا ما ایرانیان نبودیم که یکایک دروغهای ملایان و سخنان آن آخوند «خدعه»گر را باور کردیم؟! آیا ما ایرانیان نبودیم که او را «امام» شماردیم؟! آیا ما ایرانیان نبودیم که از فرودگاه تا بهشت زهرا به پیشوازش رفتیم؟! آیا آن شعارهای «خدایا خدایا تا انقلاب مهدی خمینی را نگهدار» که مردم طوطیوار ازبر کرده فریاد میزدند فراموش میشود؟!
این از مردم ، آیا دستههای مذهبی نبودند که کاست سخنرانیهای «امام» را کپی کرده در میان مردم میپراکندند؟! آیا این کوشندگان سیاسی ایرانی در آن زمان نبودند که پیش از همه «اعلامیههای» خمینی علیه حکومت محمدرضاشاه را در بیرون و درون کشور منتشر میکردند؟! آیا آن کوشندگان سیاسی کتابخوانده و «ایدئولوگ» نبودند که مردم را به گرد آمدن «زیر پرچم امام» میخواندند؟!
تا ما ایرانیان همراهیش نمیکردیم ، آیا او میتوانست این کشور را بدینسان دگرگون گرداند؟!.
چرا هنوز کسانی میکوشند راستیها را انکار یا پنهان کنند؟!
کسان دیگری اینها را خوانده با یک سادهدرونی شگفتی میگویند : «اینها پنجاه سال پیش بوده ، مردم امروز خیلی آگاه شدهاند. دیگر گول این حرفها را نمیخورند. میبینید که «اینها» را دیگر نمیخواهند».
میگوییم : گیریم همه چنانند که «اینها» را نمیخواهند. آیا همه یک چیز را میخواهند؟!
اینکه «اینها» را نمیخواهند تنها به این معنیست که یک رنگ از صد رنگ فریب را شناختهاند. آیا فردا با رنگ دیگری فریب نخواهند خورد؟! شما آگاهی چه چیزی را میدانید که همین مردم را آگاه میشمارید؟!
🌸💐