🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 4
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین می‌نگارد : « در شماره‌ی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقت‌طلبت را می‌بینم خرّم می‌گردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفته‌اند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
می‌گوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمی‌توان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز می‌باشد. درباره‌ی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی می‌باشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود می‌دارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر می‌سرایند باید بخشود تا کم‌کم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهوده‌گویی گشاده کمتر روی می‌دهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمی‌کنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب می‌سرایند.
ما اینک در تهران شاعری را می‌شناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوه‌بافی بسر داده که نه پی کار و پیشه‌ای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیه‌بافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر می‌سراید :
که گفت در رمضان می نمی‌توان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنه‌ی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمی‌شناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیه‌های ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوه‌بافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفرین‌نامه‌ی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی می‌سوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیموده‌اید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمی‌خیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 4
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین می‌نگارد : « در شماره‌ی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقت‌طلبت را می‌بینم خرّم می‌گردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفته‌اند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
می‌گوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمی‌توان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز می‌باشد. درباره‌ی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی می‌باشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود می‌دارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر می‌سرایند باید بخشود تا کم‌کم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهوده‌گویی گشاده کمتر روی می‌دهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمی‌کنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب می‌سرایند.
ما اینک در تهران شاعری را می‌شناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوه‌بافی بسر داده که نه پی کار و پیشه‌ای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیه‌بافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر می‌سراید :
که گفت در رمضان می نمی‌توان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنه‌ی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمی‌شناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیه‌های ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوه‌بافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفرین‌نامه‌ی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی می‌سوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیموده‌اید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمی‌خیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
مردمی كه در یكجا می‌زیند باید درمیان ایشان یك حكومتی باشد باین معنی یك نیرویی باشد كه بكشور ایمنی داده دست دزدان و راهزنان و آدمكشان را كوتاه گرداند ، و كشور را از هجوم یا تاخت و تاراج بیگانگان نگه دارد ، دادگاهها برپا گردانیده بدعاوی فیصله دهد و جلوگیری از ستمگران و آزمندان كند ، از هر راه بآبادی و نیرومندی كشور و توده بكوشد.
چنین نیرویی را «حكومت» یا «سررشته‌داری» می‌نامند ، و این سررشته‌داری بچند گونه تواند بود ، یكی آنكه اختیار آن بدست یك تن سپرده شود كه بدلخواه و خودكامگی و یا از روی قانون فرمان راند[مثال : نظام تك‌حزبی ، ایتالیا و آلمان زمان جنگ دوم ، ولایت فقیه] و كشور را راه برد. دیگری اینكه نمایندگانی از سوی توده برگزیده گردند و رشته‌ی كارها را بدست گرفته در زیر نظر توده آنها را پیش برند.
آن گونه حكومت كه یك تن فرمان راند آزموده گردیده كه زیانهای بسیاری دارد. زیرا یك تن ـ چه بنام پادشاه و چه بنام خلیفه ـ اگر ستمگر و آزمند باشد بجای راه بردن كشور ، توده‌ی مردم را زیردست گردانیده بستم و آزار خواهد كوشید و این به كسان و پیرامونیان او سرایت كرده یك دستگاه بزرگ بیدادگری برپا خواهد شد. و اگر پرهیزكار و نیكوخواه باشد این زمان نیز یك تن از عهده‌ی چنان كار بزرگی برنیامده كوتاهیها پدیدار خواهد گردید.
بویژه كه در زمانهای آخر كارهای سررشته‌داری بسیار فزونتر گردیده. امروز حكومت گذشته از كارهای دیگر باید یك اداره‌ی بزرگی بنام فرهنگ دایر گرداند كه به فرهیخت [=تربیت] بچگان و جوانان كوشید ، باید مواظبت به تندرستی مردم داشته بیماریها را از كشور دور گرداند. باید سپاه و افزار جنگ آماده سازد ، در سیاست یك راه بخردانه پیش گیرد. اینها و مانند اینها چیزهاییست كه در زمانهای پیش نبوده. زمانهای پیش زندگانی ساده‌تر از این بوده. از اینرو امروز دیگر فرمانروایی یك تن ـ اگرچه پرهیزكار و نیكوخواه باشد و پابندی به یك قانون یا شریعت نماید ـ نیك نیست. امروز را با آغاز اسلام یكسان نتوان گرفت.
از آنسوی فرمانروایی یك تن ، مردم را برده می‌گرداند و اندیشه‌هاشان پست می‌سازد. جدایی میانه‌ی برده و آزاد همین بوده كه برده اختیارش در دست دیگری[بوده] و خود می‌بایست فرمانبرداری ازو نماید و درباره‌ی هیچ چیزی پرسشی نكند و كوركورانه زندگی بسر دهد.
در سررشته‌داریِ یك تن نیز مردم هیچگونه اختیاری درباره‌ی كارهای كشور (بلكه درباره‌ی كارهای دیگر نیز) نداشتند و هیچگونه آگاهی از حال كشور و از سیاست آن نمی‌یافتند و هیچ پرسشی نمی‌توانستند كرد. بایستی سر پایین اندازند و كوركورانه فرمان برند و بارها رخ می‌داد كه بكشوری دشمن بیمناكی رو می‌آورد و پادشاه پروای مردم نكرده و آنان را آگاه نگردانیده خود بچاره‌هایی ـ از سودمند و زیانمند ـ برمی‌خاست ، و چون نتیجه‌ای بدست نمی‌آمد خود گریخته مردم را بدست دشمن می‌داد كه بهترین مثل این ، داستان دلگداز مغول و رفتار سلطان محمد خوارزمشاه است.
(آبان 1321)
🌸
🔶 هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
مردمی كه در یكجا می‌زیند باید درمیان ایشان یك حكومتی باشد باین معنی یك نیرویی باشد كه بكشور ایمنی داده دست دزدان و راهزنان و آدمكشان را كوتاه گرداند ، و كشور را از هجوم یا تاخت و تاراج بیگانگان نگه دارد ، دادگاهها برپا گردانیده بدعاوی فیصله دهد و جلوگیری از ستمگران و آزمندان كند ، از هر راه بآبادی و نیرومندی كشور و توده بكوشد.
چنین نیرویی را «حكومت» یا «سررشته‌داری» می‌نامند ، و این سررشته‌داری بچند گونه تواند بود ، یكی آنكه اختیار آن بدست یك تن سپرده شود كه بدلخواه و خودكامگی و یا از روی قانون فرمان راند[مثال : نظام تك‌حزبی ، ایتالیا و آلمان زمان جنگ دوم ، ولایت فقیه] و كشور را راه برد. دیگری اینكه نمایندگانی از سوی توده برگزیده گردند و رشته‌ی كارها را بدست گرفته در زیر نظر توده آنها را پیش برند.
آن گونه حكومت كه یك تن فرمان راند آزموده گردیده كه زیانهای بسیاری دارد. زیرا یك تن ـ چه بنام پادشاه و چه بنام خلیفه ـ اگر ستمگر و آزمند باشد بجای راه بردن كشور ، توده‌ی مردم را زیردست گردانیده بستم و آزار خواهد كوشید و این به كسان و پیرامونیان او سرایت كرده یك دستگاه بزرگ بیدادگری برپا خواهد شد. و اگر پرهیزكار و نیكوخواه باشد این زمان نیز یك تن از عهده‌ی چنان كار بزرگی برنیامده كوتاهیها پدیدار خواهد گردید.
بویژه كه در زمانهای آخر كارهای سررشته‌داری بسیار فزونتر گردیده. امروز حكومت گذشته از كارهای دیگر باید یك اداره‌ی بزرگی بنام فرهنگ دایر گرداند كه به فرهیخت [=تربیت] بچگان و جوانان كوشید ، باید مواظبت به تندرستی مردم داشته بیماریها را از كشور دور گرداند. باید سپاه و افزار جنگ آماده سازد ، در سیاست یك راه بخردانه پیش گیرد. اینها و مانند اینها چیزهاییست كه در زمانهای پیش نبوده. زمانهای پیش زندگانی ساده‌تر از این بوده. از اینرو امروز دیگر فرمانروایی یك تن ـ اگرچه پرهیزكار و نیكوخواه باشد و پابندی به یك قانون یا شریعت نماید ـ نیك نیست. امروز را با آغاز اسلام یكسان نتوان گرفت.
از آنسوی فرمانروایی یك تن ، مردم را برده می‌گرداند و اندیشه‌هاشان پست می‌سازد. جدایی میانه‌ی برده و آزاد همین بوده كه برده اختیارش در دست دیگری[بوده] و خود می‌بایست فرمانبرداری ازو نماید و درباره‌ی هیچ چیزی پرسشی نكند و كوركورانه زندگی بسر دهد.
در سررشته‌داریِ یك تن نیز مردم هیچگونه اختیاری درباره‌ی كارهای كشور (بلكه درباره‌ی كارهای دیگر نیز) نداشتند و هیچگونه آگاهی از حال كشور و از سیاست آن نمی‌یافتند و هیچ پرسشی نمی‌توانستند كرد. بایستی سر پایین اندازند و كوركورانه فرمان برند و بارها رخ می‌داد كه بكشوری دشمن بیمناكی رو می‌آورد و پادشاه پروای مردم نكرده و آنان را آگاه نگردانیده خود بچاره‌هایی ـ از سودمند و زیانمند ـ برمی‌خاست ، و چون نتیجه‌ای بدست نمی‌آمد خود گریخته مردم را بدست دشمن می‌داد كه بهترین مثل این ، داستان دلگداز مغول و رفتار سلطان محمد خوارزمشاه است.
(آبان 1321)
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 5
چون در آن مقاله‌ی شماره‌ی هفدهم گفتگویی از صوفیان هم بمیان آمده و پیش از آن هم گاهی از این گروه نامی برده بودیم یکی دیگر از دوستان و خوانندگان پیمان که با صوفیان بی‌ارتباط نیست او نیز گله‌هایی کرده و چون نوشته‌ی او دراز است بهتر آن می‌بینیم که خود آن را در اینجا آورده و برای اینکه ایرادهایش بی‌پاسخ نماند هر تکه‌ای را نگاشته و پاسخ را داده سپس به تکه‌ی دیگر بپردازیم.
دوست ما می‌نویسد :
مبارزان جهان قلب دشمنان شکنند
ترا چه شد که همه قلب دوستان شکنی؟!
پیمان وقتی که شروع بانتشار کرد با بیدینان و اروپاپرستان مبارزه داشت و الحق خدمت بزرگی را انجام می‌داد. ولی چه شد که از نیمه‌ی راه تغییر مسلک داده با صوفیه بمبارزه برخاست؟ آیا این تغییر مسلک از سیاست و حکمت دور نیست؟! شما که با بیدینان پنچه به پنچه انداخته‌اید باید جهد کنید همه‌ی متدینان را از هر مذهب و عقیده که هستند با خود همدست سازید. نه اینکه یک دسته از بی‌آزارترین متدینان را از خود رنجه گردانید. صوفیه جماعتی هستند دل از دنیا کنده و همیشه با ریاضت و سختی دادن بنفس خود بتزکیه‌ی آن می‌کوشند. امروز در هر شهر ایران دسته‌ی مهمی از صوفیه وجود دارند آیا چه اذیتی از ایشان بمردم می‌رسد؟ حرص و طمع بدنیا که شما همیشه آن را مذمت می‌کنید یکی از طرق علاج آن تصوف است و بهمین جهت است که بزرگان و فلاسفه طرفداری از تصوف کرده‌اند. به هر حال من اگرچه صوفی نیستم ولی چون تصوف را دوست می‌دارم و با جماعتی از درویشان ارتباط پیدا کرده‌ام و دیدم که ایشان از نوشته‌های شما دلگیر هستند خواستم توجه شما را باین موضوع جلب کنم.
می‌گوییم : ما همیشه گفته‌ایم که صوفیگری بدو معنی است : یکی از خود گذشتن و دل از جهان کندن و جلو آز خود گرفتن و سود دیگران را بر سود خود برگزیدن و اینگونه خجسته‌کاریهاست. با این صوفیگری ما نه اینکه دشمنی نداریم بلکه هوادارش هستیم و همیشه آرزو داریم که اینگونه کسان در ایران فراوان باشند. آدمی پیش از هر کاری نیازمند چنین تربیتی است. معنی دیگر تصوف همه‌ی آفریدگان را با آفریدگار یکی داشتن (وحدت وجود) و برای رسیدن بخدا با ریاضت کشیدن و تنبلی را پیشه‌ی خود ساخته در خانقاه نشستن و بجای پرستش خدا با ساز و آواز رقص کردن و با درویش‌بچگان ساده‌رو (شاهد) کام گزاردن و اینگونه زشتکاریهاست. با این صوفیگریست که ما دشمنی داریم و همیشه نکوهش می‌نماییم.
اینکه می‌نویسید صوفیان دین دارند این صوفیان دین نداشته‌اند. بلکه پندارهایی از خود پدید آورده پایبند آنها بوده‌اند. بسیاری پایبند آنها نیز نبوده «بی‌همه‌چیز» می‌زیسته‌اند. و اینکه دعوای مسلمانی می‌کرده‌اند بپاس مردم بوده که نانشان بریده می‌شود و اگر نه باسلام بستگی نداشته‌اند. ما اینک داستانهایی را از آنان از کتابهای خودشان می‌آوریم تا بدانند که این مردم نه تنها باحکام اسلام اعتنایی نداشته‌اند بآیین مردمی و بغیرت و مردانگی هم پایبند نبوده‌اند. این داستانها از نسخه‌ی خطی کتابی آورده می‌شود که در بالای صفحه‌ی یکم آن نام «تذکرةالاولیاء» نوشته ولی گویا «نفحات‌الانس» جامی باشد.
1ـ درباره‌ی دیدار کردن شمس تبریزی مولوی را می‌نویسد : «مدت سه ماه در خلوتی لیلاً و نهاراً بصوم وصال نشستند که اصلاً بیرون نیامدند و کسی را زهره نبود که در خلوت ایشان درآید. روزی خدمت مولانا ، شمس‌الدین از مولانا شاهدی التماس کرد. مولانا حرم خود را دست گرفته درمیان آورد فرمود که او خواهر جانی من است. نازنین‌پسری می‌خواهم فی الحال فرزند خود سلطان ولد را پیش آورد. فرمود که او خواهر [فرزند؟]جانی من است حالیا اگر قدری شراب دست می‌داد ذوقی می‌کردیم. مولانا بیرون آمد و سبویی از محله‌ی جهودان پر کرده بیاورد. مولانا شمس‌الدین فرمود که قوت مطاوعت مولانا شمس‌الدین را امتحان می‌کردم از هرچه گویند زیادت است».
از این داستان پیداست که صوفیان از هیچگونه بی‌ناموسی باک نداشته‌اند و زنان خود را بیکدیگر پیش می‌کشیده‌اند.
2ـ درباره‌ی «شیخ اوحدالدین حامد کرمانی قدس‌الله تعالی سره»! می‌نگارد : «وی در شهود حقیقت توسل بمظاهر صوری می‌کرده و جمال مطلق را در صور مقیدات مشاهده می‌نموده».
شاید خوانندگان معنی این عبارت را درست درنیابند. مقصود اینست که شیخ کرمانی بچه‌بازی می‌نموده. ولی بیشرمی در آنجاست که به یک چنین نابکاری نامردانه رخت دیگری پوشانیده می‌گوید : او جمال خدا را در روی پسران ساده‌رو تماشا می‌کرد!
آیا این کردارها و گفتارها با دین مسلمانی چه سازش دارد؟! آیا این هرزه‌کاریها در راه «تزکیه‌ی نفس» بوده؟!
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 5
چون در آن مقاله‌ی شماره‌ی هفدهم گفتگویی از صوفیان هم بمیان آمده و پیش از آن هم گاهی از این گروه نامی برده بودیم یکی دیگر از دوستان و خوانندگان پیمان که با صوفیان بی‌ارتباط نیست او نیز گله‌هایی کرده و چون نوشته‌ی او دراز است بهتر آن می‌بینیم که خود آن را در اینجا آورده و برای اینکه ایرادهایش بی‌پاسخ نماند هر تکه‌ای را نگاشته و پاسخ را داده سپس به تکه‌ی دیگر بپردازیم.
دوست ما می‌نویسد :
مبارزان جهان قلب دشمنان شکنند
ترا چه شد که همه قلب دوستان شکنی؟!
پیمان وقتی که شروع بانتشار کرد با بیدینان و اروپاپرستان مبارزه داشت و الحق خدمت بزرگی را انجام می‌داد. ولی چه شد که از نیمه‌ی راه تغییر مسلک داده با صوفیه بمبارزه برخاست؟ آیا این تغییر مسلک از سیاست و حکمت دور نیست؟! شما که با بیدینان پنچه به پنچه انداخته‌اید باید جهد کنید همه‌ی متدینان را از هر مذهب و عقیده که هستند با خود همدست سازید. نه اینکه یک دسته از بی‌آزارترین متدینان را از خود رنجه گردانید. صوفیه جماعتی هستند دل از دنیا کنده و همیشه با ریاضت و سختی دادن بنفس خود بتزکیه‌ی آن می‌کوشند. امروز در هر شهر ایران دسته‌ی مهمی از صوفیه وجود دارند آیا چه اذیتی از ایشان بمردم می‌رسد؟ حرص و طمع بدنیا که شما همیشه آن را مذمت می‌کنید یکی از طرق علاج آن تصوف است و بهمین جهت است که بزرگان و فلاسفه طرفداری از تصوف کرده‌اند. به هر حال من اگرچه صوفی نیستم ولی چون تصوف را دوست می‌دارم و با جماعتی از درویشان ارتباط پیدا کرده‌ام و دیدم که ایشان از نوشته‌های شما دلگیر هستند خواستم توجه شما را باین موضوع جلب کنم.
می‌گوییم : ما همیشه گفته‌ایم که صوفیگری بدو معنی است : یکی از خود گذشتن و دل از جهان کندن و جلو آز خود گرفتن و سود دیگران را بر سود خود برگزیدن و اینگونه خجسته‌کاریهاست. با این صوفیگری ما نه اینکه دشمنی نداریم بلکه هوادارش هستیم و همیشه آرزو داریم که اینگونه کسان در ایران فراوان باشند. آدمی پیش از هر کاری نیازمند چنین تربیتی است. معنی دیگر تصوف همه‌ی آفریدگان را با آفریدگار یکی داشتن (وحدت وجود) و برای رسیدن بخدا با ریاضت کشیدن و تنبلی را پیشه‌ی خود ساخته در خانقاه نشستن و بجای پرستش خدا با ساز و آواز رقص کردن و با درویش‌بچگان ساده‌رو (شاهد) کام گزاردن و اینگونه زشتکاریهاست. با این صوفیگریست که ما دشمنی داریم و همیشه نکوهش می‌نماییم.
اینکه می‌نویسید صوفیان دین دارند این صوفیان دین نداشته‌اند. بلکه پندارهایی از خود پدید آورده پایبند آنها بوده‌اند. بسیاری پایبند آنها نیز نبوده «بی‌همه‌چیز» می‌زیسته‌اند. و اینکه دعوای مسلمانی می‌کرده‌اند بپاس مردم بوده که نانشان بریده می‌شود و اگر نه باسلام بستگی نداشته‌اند. ما اینک داستانهایی را از آنان از کتابهای خودشان می‌آوریم تا بدانند که این مردم نه تنها باحکام اسلام اعتنایی نداشته‌اند بآیین مردمی و بغیرت و مردانگی هم پایبند نبوده‌اند. این داستانها از نسخه‌ی خطی کتابی آورده می‌شود که در بالای صفحه‌ی یکم آن نام «تذکرةالاولیاء» نوشته ولی گویا «نفحات‌الانس» جامی باشد.
1ـ درباره‌ی دیدار کردن شمس تبریزی مولوی را می‌نویسد : «مدت سه ماه در خلوتی لیلاً و نهاراً بصوم وصال نشستند که اصلاً بیرون نیامدند و کسی را زهره نبود که در خلوت ایشان درآید. روزی خدمت مولانا ، شمس‌الدین از مولانا شاهدی التماس کرد. مولانا حرم خود را دست گرفته درمیان آورد فرمود که او خواهر جانی من است. نازنین‌پسری می‌خواهم فی الحال فرزند خود سلطان ولد را پیش آورد. فرمود که او خواهر [فرزند؟]جانی من است حالیا اگر قدری شراب دست می‌داد ذوقی می‌کردیم. مولانا بیرون آمد و سبویی از محله‌ی جهودان پر کرده بیاورد. مولانا شمس‌الدین فرمود که قوت مطاوعت مولانا شمس‌الدین را امتحان می‌کردم از هرچه گویند زیادت است».
از این داستان پیداست که صوفیان از هیچگونه بی‌ناموسی باک نداشته‌اند و زنان خود را بیکدیگر پیش می‌کشیده‌اند.
2ـ درباره‌ی «شیخ اوحدالدین حامد کرمانی قدس‌الله تعالی سره»! می‌نگارد : «وی در شهود حقیقت توسل بمظاهر صوری می‌کرده و جمال مطلق را در صور مقیدات مشاهده می‌نموده».
شاید خوانندگان معنی این عبارت را درست درنیابند. مقصود اینست که شیخ کرمانی بچه‌بازی می‌نموده. ولی بیشرمی در آنجاست که به یک چنین نابکاری نامردانه رخت دیگری پوشانیده می‌گوید : او جمال خدا را در روی پسران ساده‌رو تماشا می‌کرد!
آیا این کردارها و گفتارها با دین مسلمانی چه سازش دارد؟! آیا این هرزه‌کاریها در راه «تزکیه‌ی نفس» بوده؟!
.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
ولی در سررشته‌داری توده ، مردم اختیار را در دست خود دارند و خودشان با آزادی و سرفرازی كشور را راه می‌برند. پایه‌ی این سررشته‌داری بر آنست كه یك مردمی كه بیست‌ملیون یا كمتر یا بیشتر در یك سرزمینی زندگی می‌كنند می‌دانند كه آن سرزمین را خدا بایشان سپرده كه در آن زندگی كنند و بوسیله‌ی كشت و كار ، روزی خود و فرزندانشان را آماده گردانند و تا می‌توانند بآبادی آنجا كوشند و آن سرزمین خانه‌ی آنهاست كه باید دلبستگی داشته بنگهداریش كوشند.
نیز آن بیست‌ملیون چون سود و زیانشان بهم بسته است همگی خود را از یك خاندان شناسند و هر یك از ایشان دربند آسایش همگی باشند. از آنسوی چون برای راه بردن كشور یك نیرویی بنام حكومت لازم است و آن چنانست كه همگی نمی‌توانند بآن پرداخت از اینرو باید كسانی را از میان خود برگزیده رشته‌ی كارها را بدست ایشان بسپارند كه آنها خود نمایندگان توده‌اند نه فرمانروایان بایشان ، و باید توده نگهبانی بكارهای آنان نماید.
اینست معنی حكومت مشروطه و اینست ما آن را بهترین شیوه‌ی حكومت می‌شماریم.
این نتیجه‌ی پیشرفت جهانست كه چنین حكومتی پیدا شده و در بیشتر كشورها پا گرفته. در ایران هم باید مردم ارج آن را بشناسند و بنگهداریش كوشند كسانی كه دهان باز كرده بمشروطه بد می‌گویند یا ریشخند می‌كنند این دلیل نادانی ایشانست. این دلیل است كه خردهاشان بیكاره گردیده.
گاهی كسانی از جوانان چنین می‌گویند : «مشروطه كهنه گردیده دیگر در اروپا آن را نمی‌پسندند» [1] باید گفت : مشروطه كفش و كلاه نیست كه كهنه گردد ، حقایق همیشه تازه است. اینان چون شنیده‌اند در اروپا برخی حزبها راه دیكتاتوری پیش گرفته‌اند بی‌آنكه بدانند انگیزه‌اش چه بوده ، و آنگاه آیا نیك است یا بد ، در اینجا هم بهوس افتاده‌اند كه اینان از مشروطه بد گویند و آن را نپسندند. اینست نمونه‌ای از بیمایگی جوانان ایران. آنهمه رنجها برده شده و سررشته‌داری توده بنیاد یافته ، هنوز پا نگرفته و بجایی نرسیده این جوانان آن را نمی‌پسندند و كمی خود می‌شمارند كه بمشروطه سر فروآورند.
گاهی هم كسانی از راه دیگر آمده می‌گویند : «در این مدت آزموده شده كه مشروطه برای این كشور مناسب نیست. باید این كشور را با مشت اداره كرد».
باید گفت : این را كه آزموده؟!. هنوز در ایران مشروطه پا نگرفته ، هنوز یكی از هزار تن معنی مشروطه را نمی‌داند ، چیزی كه روان نشده چگونه آزموده گردید؟! آنكه می‌گوید : «باید با مشت راه برد» بگوید با مشت كه؟! این نادانان چون شنیده‌اند در اروپا دیكتاتورهایی پیدا شده كه كشورهای خود را راه می‌برند هر یكی بآرزوی دیكتاتوری افتاده و اینكه می‌گوید : «باید با مشت اداره كرد» هر یكی مشت خود را می‌گوید و از بس سبكمغز است می‌پندارد كه با این سخن به دیكتاتوری خواهد رسید.
ببینید با چه نادانیهایی با مشروطه دشمنی می‌نمایند. اینان درسخواندگان این كشورند.
(آبان 1321)
[1] : این اندیشه اندکی پیش از جنگ جهانی دوم و در گرماگرم آن جنگ هواخواهانی داشت زیرا در کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا ، ژاپن ، شوروی و اسپانیا با آنکه بدمکراسی کار نمی‌بستند ، پیشرفتهایی از آنها دیده می‌شد. پس برخی نتیجه می‌گرفتند شیوه‌هایی از سررشته‌داری برویه‌ی نازیزم و فاشیزم یا کمونیزم بهتر از دمکراسی است.
🌸
🔶 هواداری از مشروطه و قانون اساسی و ایستادگی در جلو بازگشت استبداد ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
ولی در سررشته‌داری توده ، مردم اختیار را در دست خود دارند و خودشان با آزادی و سرفرازی كشور را راه می‌برند. پایه‌ی این سررشته‌داری بر آنست كه یك مردمی كه بیست‌ملیون یا كمتر یا بیشتر در یك سرزمینی زندگی می‌كنند می‌دانند كه آن سرزمین را خدا بایشان سپرده كه در آن زندگی كنند و بوسیله‌ی كشت و كار ، روزی خود و فرزندانشان را آماده گردانند و تا می‌توانند بآبادی آنجا كوشند و آن سرزمین خانه‌ی آنهاست كه باید دلبستگی داشته بنگهداریش كوشند.
نیز آن بیست‌ملیون چون سود و زیانشان بهم بسته است همگی خود را از یك خاندان شناسند و هر یك از ایشان دربند آسایش همگی باشند. از آنسوی چون برای راه بردن كشور یك نیرویی بنام حكومت لازم است و آن چنانست كه همگی نمی‌توانند بآن پرداخت از اینرو باید كسانی را از میان خود برگزیده رشته‌ی كارها را بدست ایشان بسپارند كه آنها خود نمایندگان توده‌اند نه فرمانروایان بایشان ، و باید توده نگهبانی بكارهای آنان نماید.
اینست معنی حكومت مشروطه و اینست ما آن را بهترین شیوه‌ی حكومت می‌شماریم.
این نتیجه‌ی پیشرفت جهانست كه چنین حكومتی پیدا شده و در بیشتر كشورها پا گرفته. در ایران هم باید مردم ارج آن را بشناسند و بنگهداریش كوشند كسانی كه دهان باز كرده بمشروطه بد می‌گویند یا ریشخند می‌كنند این دلیل نادانی ایشانست. این دلیل است كه خردهاشان بیكاره گردیده.
گاهی كسانی از جوانان چنین می‌گویند : «مشروطه كهنه گردیده دیگر در اروپا آن را نمی‌پسندند» [1] باید گفت : مشروطه كفش و كلاه نیست كه كهنه گردد ، حقایق همیشه تازه است. اینان چون شنیده‌اند در اروپا برخی حزبها راه دیكتاتوری پیش گرفته‌اند بی‌آنكه بدانند انگیزه‌اش چه بوده ، و آنگاه آیا نیك است یا بد ، در اینجا هم بهوس افتاده‌اند كه اینان از مشروطه بد گویند و آن را نپسندند. اینست نمونه‌ای از بیمایگی جوانان ایران. آنهمه رنجها برده شده و سررشته‌داری توده بنیاد یافته ، هنوز پا نگرفته و بجایی نرسیده این جوانان آن را نمی‌پسندند و كمی خود می‌شمارند كه بمشروطه سر فروآورند.
گاهی هم كسانی از راه دیگر آمده می‌گویند : «در این مدت آزموده شده كه مشروطه برای این كشور مناسب نیست. باید این كشور را با مشت اداره كرد».
باید گفت : این را كه آزموده؟!. هنوز در ایران مشروطه پا نگرفته ، هنوز یكی از هزار تن معنی مشروطه را نمی‌داند ، چیزی كه روان نشده چگونه آزموده گردید؟! آنكه می‌گوید : «باید با مشت راه برد» بگوید با مشت كه؟! این نادانان چون شنیده‌اند در اروپا دیكتاتورهایی پیدا شده كه كشورهای خود را راه می‌برند هر یكی بآرزوی دیكتاتوری افتاده و اینكه می‌گوید : «باید با مشت اداره كرد» هر یكی مشت خود را می‌گوید و از بس سبكمغز است می‌پندارد كه با این سخن به دیكتاتوری خواهد رسید.
ببینید با چه نادانیهایی با مشروطه دشمنی می‌نمایند. اینان درسخواندگان این كشورند.
(آبان 1321)
[1] : این اندیشه اندکی پیش از جنگ جهانی دوم و در گرماگرم آن جنگ هواخواهانی داشت زیرا در کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا ، ژاپن ، شوروی و اسپانیا با آنکه بدمکراسی کار نمی‌بستند ، پیشرفتهایی از آنها دیده می‌شد. پس برخی نتیجه می‌گرفتند شیوه‌هایی از سررشته‌داری برویه‌ی نازیزم و فاشیزم یا کمونیزم بهتر از دمکراسی است.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 6
3ـ درباره‌ی همان صوفی می‌نگارد : «چون وی در سماع گرم شدی پیراهن امردان چاک کردی و سینه بسینه ایشان بازنهادی. چون ببغداد رسید خلیفه پسری صاحب جمال داشت این سخن بشنید گفت او مبتدع است و کافر اگر در صحبت من از اینگونه حرکتی بکند وی را بکشم چون در سماع گرم شد شیخ بکرامت دریافت (گفت) :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمده‌ای که کافری را بکشی
غازی چو تویی رواست کافر بودن
پسر و خلیفه سر در پای شیخ نهادند و مرید شدند.»
شنیدنی است که مردک نابکاری که بایستی تن او را بآتش بسوزانند «کرامت» داشته است!
4ـ درباره‌ی : «شیخ فخرالدین ابراهیم المشتهر بالعراقی قدس الله روحه» داستانهایی آورده که رواست هر غیرتمندی از خواندن آنها سر بشرمساری پایین اندازد. مردک نابکار به هر کجا می‌رسیده جز با ساده‌رویان سر و کاری نداشته. آغاز کار او را چنین می‌نویسد :
«در سن هفده سالگی در بعضی مدارس مشهوره‌ی همدان بافاده مشغول بوده روزی جمعی قلندران بهمدان رسیده‌اند و با ایشان پسری صاحب جمال بود و بر وی مشرب عشق غالب چون آن پسر را بدید گرفتار شد مادام که در همدان بودند با ایشان بود چون از همدان سفر کردند و چند روز برآمد بی‌طاقت شد و در عقب ایشان برفت و چون بایشان رسید برنگ ایشان برآمد و همراه ایشان بهندوستان افتاد و در شهر مولتان بصحبت شیخ بهاءالدین زکریا رسید و گویند چون شیخ وی را در خلوت نشاند و از چله‌ی وی یک دهه گذشت وی را وجدی رسید و حالی بر وی مستولی شد. این غزل را گفت :
نخستین باده کاندر جام کردند
ز چشم مست ساقی وام کردند
و آن را با آواز بلند می‌خواند و می‌گریست چون اهل خانقاه آن را دیدند و آن را خلاف طریقه‌ی شیخ دانستند چه طریقه‌ی ایشان در خلوت جز اشتغال بذکر یا مراقبه ، امری دیگر نمی‌باشد آن را بر سبیل انکار بسمع شیخ رسانیدند. شیخ فرمود که شما را از این منع است او را منع نیست چون روز چند برآمد یکی از مقربان شیخ را گذر بر خرابات افتاد شنید که آن غزل را خراباتیان با چنگ و چغانه می‌گفتند و پیش شیخ آمد و صورت حال را بازنمود و گفت باقی شیخ حاکمند. شیخ سئوال کرد که چه شنیدی بازگوی. چون بدین بیت رسید که :
چو خود کردند راز خویشتن فاش
عراقی را چرا بدنام کردند؟!
شیخ فرمود که کار او تمام شد برخاست و بدر خلوت عراقی آمد و گفت : عراقی مناجات در خرابات می‌کنی؟ بیرون آی بیرون آمد و سر در قدم شیخ نهاد شیخ بدست مبارک خود سر او را از خاک برداشت و دیگر وی را بخلوت نگذاشت و خرقه از تن مبارک خود کشیده به وی پوشانید ...»
تکه‌ی نخست این داستان که پستی و نابکاری است بماند. از تکه‌ی آخری آن شما چه می‌فهمید؟.. آیا از این مرد چه کار نیکی سر زد که سزاوار خرقه‌ی شیخ گردید؟ آیا خواندن یک غزل که معنی آن را خود خواننده هم نمی‌فهمد چه ارزشی دارد که کسی بپایه‌ی مرشدی برسد؟. بگویید که این مفت خوردن و بیکار خوابیدن در خانقاه چه ریاضتی بوده است؟..
ما در اینجا فرصت چندانی نداریم وگرنه نشان می‌دادیم که این دسته‌ی صوفیان چه آسیبهایی را به ایران رسانیده‌اند.
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 6
3ـ درباره‌ی همان صوفی می‌نگارد : «چون وی در سماع گرم شدی پیراهن امردان چاک کردی و سینه بسینه ایشان بازنهادی. چون ببغداد رسید خلیفه پسری صاحب جمال داشت این سخن بشنید گفت او مبتدع است و کافر اگر در صحبت من از اینگونه حرکتی بکند وی را بکشم چون در سماع گرم شد شیخ بکرامت دریافت (گفت) :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمده‌ای که کافری را بکشی
غازی چو تویی رواست کافر بودن
پسر و خلیفه سر در پای شیخ نهادند و مرید شدند.»
شنیدنی است که مردک نابکاری که بایستی تن او را بآتش بسوزانند «کرامت» داشته است!
4ـ درباره‌ی : «شیخ فخرالدین ابراهیم المشتهر بالعراقی قدس الله روحه» داستانهایی آورده که رواست هر غیرتمندی از خواندن آنها سر بشرمساری پایین اندازد. مردک نابکار به هر کجا می‌رسیده جز با ساده‌رویان سر و کاری نداشته. آغاز کار او را چنین می‌نویسد :
«در سن هفده سالگی در بعضی مدارس مشهوره‌ی همدان بافاده مشغول بوده روزی جمعی قلندران بهمدان رسیده‌اند و با ایشان پسری صاحب جمال بود و بر وی مشرب عشق غالب چون آن پسر را بدید گرفتار شد مادام که در همدان بودند با ایشان بود چون از همدان سفر کردند و چند روز برآمد بی‌طاقت شد و در عقب ایشان برفت و چون بایشان رسید برنگ ایشان برآمد و همراه ایشان بهندوستان افتاد و در شهر مولتان بصحبت شیخ بهاءالدین زکریا رسید و گویند چون شیخ وی را در خلوت نشاند و از چله‌ی وی یک دهه گذشت وی را وجدی رسید و حالی بر وی مستولی شد. این غزل را گفت :
نخستین باده کاندر جام کردند
ز چشم مست ساقی وام کردند
و آن را با آواز بلند می‌خواند و می‌گریست چون اهل خانقاه آن را دیدند و آن را خلاف طریقه‌ی شیخ دانستند چه طریقه‌ی ایشان در خلوت جز اشتغال بذکر یا مراقبه ، امری دیگر نمی‌باشد آن را بر سبیل انکار بسمع شیخ رسانیدند. شیخ فرمود که شما را از این منع است او را منع نیست چون روز چند برآمد یکی از مقربان شیخ را گذر بر خرابات افتاد شنید که آن غزل را خراباتیان با چنگ و چغانه می‌گفتند و پیش شیخ آمد و صورت حال را بازنمود و گفت باقی شیخ حاکمند. شیخ سئوال کرد که چه شنیدی بازگوی. چون بدین بیت رسید که :
چو خود کردند راز خویشتن فاش
عراقی را چرا بدنام کردند؟!
شیخ فرمود که کار او تمام شد برخاست و بدر خلوت عراقی آمد و گفت : عراقی مناجات در خرابات می‌کنی؟ بیرون آی بیرون آمد و سر در قدم شیخ نهاد شیخ بدست مبارک خود سر او را از خاک برداشت و دیگر وی را بخلوت نگذاشت و خرقه از تن مبارک خود کشیده به وی پوشانید ...»
تکه‌ی نخست این داستان که پستی و نابکاری است بماند. از تکه‌ی آخری آن شما چه می‌فهمید؟.. آیا از این مرد چه کار نیکی سر زد که سزاوار خرقه‌ی شیخ گردید؟ آیا خواندن یک غزل که معنی آن را خود خواننده هم نمی‌فهمد چه ارزشی دارد که کسی بپایه‌ی مرشدی برسد؟. بگویید که این مفت خوردن و بیکار خوابیدن در خانقاه چه ریاضتی بوده است؟..
ما در اینجا فرصت چندانی نداریم وگرنه نشان می‌دادیم که این دسته‌ی صوفیان چه آسیبهایی را به ایران رسانیده‌اند.
.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
هنگامی كه در ایران جنبش مشروطه‌خواهی برخاست می‌بایست كسانی بمیان مردم افتند و معنی درست مشروطه را كه همان «سررشته‌داری توده» است بآنان بفهمانند. زیرا مشروطه نچیزی است كه مردمان بخودشان آن را بفهمند و از چگونگیش آگاه گردند. ولی این كار در ایران كرده نشد ، بلكه تنها ببردن نام مشروطه اكتفا رفت و اینست انبوه مردم معنی درست آن را ندانستند و از اندازه‌ی ستودگی آن آگاهی نیافتند. بلكه می‌توان گفت كه شادروانان طباطبایی و بهبهانی كه در این راه از پیشگامان بودند خود معنی درست مشروطه را نمی‌دانستند و تنها خواست آنان این بود كه پادشاه خودسر نباشد و كارهای كشور در یك مجلس بشور آید ، و آنگاه درمیان دربار و توده یك قانونی حكمروا باشد. آنان از مشروطه بیش از این نمی‌فهمیدند و نمی‌خواستند. دیگر پیشروان نیز چنین می‌بودند و اینست چون می‌خواستند مشروطه را به نیكی ستایند از سودهای «شور» سخن می‌راندند و آیه‌ی «و امرهم شوری بینهم» بدلیل یاد می‌كردند.[1] همچنان مجاهدان كه آنهمه جانبازی در راه مشروطه نمودند انبوه آنان از معنی درست آن ناآگاه می‌بودند و آن جانفشانی را در راه «دادگری» (عدالت) و بآرزوی سرفرازی كشور و توده می‌نمودند وگرنه مشروطه را بمعنی سررشته‌داری توده نمی‌شناختند.
این گناه ایشان نبوده. چنانكه گفتم كسانی می‌بایست معنی درست این را بفهمانند و چنین كسانی نبوده‌اند و اگر بوده‌اند سود خود را در چنین كوشش ندیده‌اند. اینست نام مشروطه یكی از كلمه‌هاییست كه جز یك معنای مبهمی از آن در دلهای ایرانیان نتوان یافت و خود در نتیجه‌ی همان است كه ارجشناسی از آن نمی‌نمایند. بلكه كسانی تا می‌توانند از ریشخند و زباندرازی بازنمی‌ایستند. هنوز بسیاری از ملایان و دیگران در دشمنی با مشروطه و زباندرازی بآن پافشاری می‌نمایند.
این یكی از درماندگیهای ایرانیان شده كه هر چیزی را كه می‌دارند و یا از دیگران می‌گیرند بمعنی درست آن پی نمی‌برند و تنها به یك معنی تاریكی از آن بس می‌كنند. برای مثل تربیت ، تمدن ، اخلاق ، ادبیات ، عقل [2] را یاد می‌كنم. شما هر یكی از اینها را بگیرید و از مردم درباره‌ی آن پرسشهایی كنید خواهید دید یك معنی روشنی از آن نمی‌فهمند. مثلاً اگر پرسید : تربیت چیست ، خواهید دید پاسخ می‌دهند : تربیت دیگر ، تربیت هم پرسیدن دارد؟!.
اگر نیك بسنجید خواهید دید هر كس دلخواه خود را تربیت می‌نامد ، مثلاً خواهر بزرگ بكوچكتر مشت می‌زند و می‌گوید : باید ترا تربیت كنم ، فلان نویسنده بمردم برتری می‌فروشد و می‌گوید باید این توده را تربیت كرد. فلان مرد در اتوبوس از دادن دهشاهی خودداری می‌كند و می‌گوید : مقصود پول نیست می‌خواهم شما را تربیت كنم.
(آبان 1321)
[1] : این معنی كردن غلط مشروطه همچنان امروز هم در «جمهوری اسلامی» به همان صورت دنبال می‌شود : دمكراسی یعنی شور ، یعنی با مشورت كار كردن ، یعنی مجلس داشتن ، یعنی انتخابات برگزار کردن. صرف نظر از اینكه صلاحیت نامزدهای نمایندگیش را 12 تن بی‌صلاحیت تشخیص دهند و برخی از مهمترین سمتها را نیز یکی بنام ولی فقیه انتصاب کند.
بیجهت نیست با بودن شورای نگهبان ، ولی فقیه ، نظارت استصوابی در انتخابات ، نبود حزبهای رسمی ، آزاد نبودن جمعیتها و كوششهای حزبی ، خفقان و سانسور ، زیر نظر مقام رهبری بودن رادیو و تلویزیون و چیزهایی از اینگونه ، همچنان پیاپی گفته می‌شود : ایران «بهترین دمكراسی جهان» را دارد ، و از «مظاهر» آن اینكه تاكنون بیش از بیست انتخابات برگزار كرده‌ایم!
[2] : امروز یکی از آنها «جامعه‌ی مدنی» است و واژه‌هایی از اینگونه بسیارند که همه از آن یک معنی نمی‌فهمند مانند خردورزی ، سکولاریزم.
🌸
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 1
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
هنگامی كه در ایران جنبش مشروطه‌خواهی برخاست می‌بایست كسانی بمیان مردم افتند و معنی درست مشروطه را كه همان «سررشته‌داری توده» است بآنان بفهمانند. زیرا مشروطه نچیزی است كه مردمان بخودشان آن را بفهمند و از چگونگیش آگاه گردند. ولی این كار در ایران كرده نشد ، بلكه تنها ببردن نام مشروطه اكتفا رفت و اینست انبوه مردم معنی درست آن را ندانستند و از اندازه‌ی ستودگی آن آگاهی نیافتند. بلكه می‌توان گفت كه شادروانان طباطبایی و بهبهانی كه در این راه از پیشگامان بودند خود معنی درست مشروطه را نمی‌دانستند و تنها خواست آنان این بود كه پادشاه خودسر نباشد و كارهای كشور در یك مجلس بشور آید ، و آنگاه درمیان دربار و توده یك قانونی حكمروا باشد. آنان از مشروطه بیش از این نمی‌فهمیدند و نمی‌خواستند. دیگر پیشروان نیز چنین می‌بودند و اینست چون می‌خواستند مشروطه را به نیكی ستایند از سودهای «شور» سخن می‌راندند و آیه‌ی «و امرهم شوری بینهم» بدلیل یاد می‌كردند.[1] همچنان مجاهدان كه آنهمه جانبازی در راه مشروطه نمودند انبوه آنان از معنی درست آن ناآگاه می‌بودند و آن جانفشانی را در راه «دادگری» (عدالت) و بآرزوی سرفرازی كشور و توده می‌نمودند وگرنه مشروطه را بمعنی سررشته‌داری توده نمی‌شناختند.
این گناه ایشان نبوده. چنانكه گفتم كسانی می‌بایست معنی درست این را بفهمانند و چنین كسانی نبوده‌اند و اگر بوده‌اند سود خود را در چنین كوشش ندیده‌اند. اینست نام مشروطه یكی از كلمه‌هاییست كه جز یك معنای مبهمی از آن در دلهای ایرانیان نتوان یافت و خود در نتیجه‌ی همان است كه ارجشناسی از آن نمی‌نمایند. بلكه كسانی تا می‌توانند از ریشخند و زباندرازی بازنمی‌ایستند. هنوز بسیاری از ملایان و دیگران در دشمنی با مشروطه و زباندرازی بآن پافشاری می‌نمایند.
این یكی از درماندگیهای ایرانیان شده كه هر چیزی را كه می‌دارند و یا از دیگران می‌گیرند بمعنی درست آن پی نمی‌برند و تنها به یك معنی تاریكی از آن بس می‌كنند. برای مثل تربیت ، تمدن ، اخلاق ، ادبیات ، عقل [2] را یاد می‌كنم. شما هر یكی از اینها را بگیرید و از مردم درباره‌ی آن پرسشهایی كنید خواهید دید یك معنی روشنی از آن نمی‌فهمند. مثلاً اگر پرسید : تربیت چیست ، خواهید دید پاسخ می‌دهند : تربیت دیگر ، تربیت هم پرسیدن دارد؟!.
اگر نیك بسنجید خواهید دید هر كس دلخواه خود را تربیت می‌نامد ، مثلاً خواهر بزرگ بكوچكتر مشت می‌زند و می‌گوید : باید ترا تربیت كنم ، فلان نویسنده بمردم برتری می‌فروشد و می‌گوید باید این توده را تربیت كرد. فلان مرد در اتوبوس از دادن دهشاهی خودداری می‌كند و می‌گوید : مقصود پول نیست می‌خواهم شما را تربیت كنم.
(آبان 1321)
[1] : این معنی كردن غلط مشروطه همچنان امروز هم در «جمهوری اسلامی» به همان صورت دنبال می‌شود : دمكراسی یعنی شور ، یعنی با مشورت كار كردن ، یعنی مجلس داشتن ، یعنی انتخابات برگزار کردن. صرف نظر از اینكه صلاحیت نامزدهای نمایندگیش را 12 تن بی‌صلاحیت تشخیص دهند و برخی از مهمترین سمتها را نیز یکی بنام ولی فقیه انتصاب کند.
بیجهت نیست با بودن شورای نگهبان ، ولی فقیه ، نظارت استصوابی در انتخابات ، نبود حزبهای رسمی ، آزاد نبودن جمعیتها و كوششهای حزبی ، خفقان و سانسور ، زیر نظر مقام رهبری بودن رادیو و تلویزیون و چیزهایی از اینگونه ، همچنان پیاپی گفته می‌شود : ایران «بهترین دمكراسی جهان» را دارد ، و از «مظاهر» آن اینكه تاكنون بیش از بیست انتخابات برگزار كرده‌ایم!
[2] : امروز یکی از آنها «جامعه‌ی مدنی» است و واژه‌هایی از اینگونه بسیارند که همه از آن یک معنی نمی‌فهمند مانند خردورزی ، سکولاریزم.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 7
دوست ما می‌نویسد :
اینکه نوشته‌اید : «درمیان مسلمانان گروهی دروغگوتر از اینان نبوده» اگر قید کلمه‌ی «مسلمانان» نبود ایراد گرفته می‌گفتم اسپرتیستهای اروپا را فراموش کرده‌اید. نه نه! فراموش کردم اسپرتیستهای مسلمان‌نمای تهران هستند و شما نمی‌بایست آنها را فراموش کنید! به هر حال من از شما می‌پرسم آیا کتابهای این آقایان که بفارسی هم چند جلد انتشار یافته خوانده‌اید؟! اگر نخوانده‌اید بخوانید تا بفهمید دروغگو کیست و دروغگویی چیست؟! من تعجب دارم که چرا شما تا بحال باین جماعت نپرداخته‌اید؟! شما که اروپاییان را تعقیب کرده از کوچکترین خطای آنها صرف‌نظر نمی‌کنید چطور تا بحال باین خطای بزرگ آنها توجه نکرده‌اید؟! اینکه بیچاره صوفیه را با دقت تمام بپای حساب خواسته نوشته‌اید نُه بهر از ده بهر نوشته‌های آنها جز دروغ نیست کتابهای اسپرتیستها را بخوانید تا بدانید که ده بهر درست آنها جز دروغ نیست. صوفیه را می‌گویند پیران ایشان خود را از پیغمبران بالا می‌گرفتند اینها لااقل مزایایی را دارا بوده و پس از سالها ریاضت که بمقام پیری رسیده بودند آن دعواها را کرده‌اند پس چه خواهید گفت اگر بشنوید که دو نفر از اسپرتیستهای تهران یکی روح محمد بن عبدالله را و دیگری روح ابراهیم خلیل را در جسد خود مدعی است و چنین می‌گویند که این دو روح پس از تصفیه‌های زیاد امروز باین درجه رسیده که به جسد آنها تعلق یافته بعبارت آخری خودشان را از پیغمبران بالاتر محسوب می‌دارند با آنکه از اشخاص عادی هستند و ادنی مزیتی ندارند؟!
می‌گوییم : داستان گفتگو با مردگان که در اروپا شیوع یافته و از چند سال پیش به ایران هم رسیده و دستاویز بدست پاره‌ای شیادان داده این یکی از سفاهتهای اروپاست. راستی ما غفلت کرده‌ایم که تا بحال از این موضوع در پیمان گفتگو نکرده و حقیقت آن را بازننموده‌ایم.
اکنون در اینجا مجال سخنرانی از آن را نداریم تنها باین اندازه بسنده می‌کنیم که اینان هم صوفیان اروپا هستند و در دغلکاری پای کم از صوفیان شرق ندارند. آنچه در این زمینه حقیقت دارد حرکت میز است و بس و این حرکت ارتباطی به یک مرده یا روانی ندارد. بلکه نتیجه‌ی قوای گرد میزنشینان است. ولی هواداران این کار آن حرکت را که محسوس است وسیله گرفته چندین دعوای بزرگ دیگر بقالب می‌زنند از تناسخ و حلول و مانند آن و اینکه روانها بوسیله‌ی آمد و شد باین جهان بهتر و برتر می‌شوند و در آن جهان درجه‌ها و مرتبه‌ها دارند و اینکه هر روانی که در یک بار درآمدن باین جهان زشتکاریها کرد در آن درآمدن دیگر سزای خود را می‌یابد. و اینکه روانها در آن جهان خود باهم دشمنی می‌نمایند و با همدیگر بکشاکش برمی‌خیزند دروغ می‌گویند مردم را دست می‌اندازند تار می‌زنند رقص می‌کنند آواز می‌خوانند از اینگونه پندارهای بی‌بنیاد که بسیار دارند.
کسانی که این دسته را از نزدیک نمی‌شناسند چنین خواهند پنداشت که ایشان اگرهم راه اشتباه می‌پویند چون بجاودانی روان و جهان پاداش و سزا باور دارند از این جهت کسان خداترس و دیندار می‌باشند. ولی چون از نزدیک ایشان را بشناسیم خواهیم دید که براستی آنچه ندارند دین و خداترسی است و براستی انبار دروغ می‌باشند و چنان در این باره بی‌پروا شده‌اند که برای هر چیزی دروغها می‌بافند و در کتابهای خود می‌نویسند و کار را بآنجا رسانیده‌اند که بگویند فلان روان به فلان انجمن درآمده ناهار خورد و ما عکس از او برداشتیم.
نمی‌گوییم همه‌ی ایشان این حال را دارند. شاید هم کسانی دیندار و راستگو فریب خورده نزد آنان رفته باشد. ولی انبوه آنان آنحال را دارند که گفتیم.
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 7
دوست ما می‌نویسد :
اینکه نوشته‌اید : «درمیان مسلمانان گروهی دروغگوتر از اینان نبوده» اگر قید کلمه‌ی «مسلمانان» نبود ایراد گرفته می‌گفتم اسپرتیستهای اروپا را فراموش کرده‌اید. نه نه! فراموش کردم اسپرتیستهای مسلمان‌نمای تهران هستند و شما نمی‌بایست آنها را فراموش کنید! به هر حال من از شما می‌پرسم آیا کتابهای این آقایان که بفارسی هم چند جلد انتشار یافته خوانده‌اید؟! اگر نخوانده‌اید بخوانید تا بفهمید دروغگو کیست و دروغگویی چیست؟! من تعجب دارم که چرا شما تا بحال باین جماعت نپرداخته‌اید؟! شما که اروپاییان را تعقیب کرده از کوچکترین خطای آنها صرف‌نظر نمی‌کنید چطور تا بحال باین خطای بزرگ آنها توجه نکرده‌اید؟! اینکه بیچاره صوفیه را با دقت تمام بپای حساب خواسته نوشته‌اید نُه بهر از ده بهر نوشته‌های آنها جز دروغ نیست کتابهای اسپرتیستها را بخوانید تا بدانید که ده بهر درست آنها جز دروغ نیست. صوفیه را می‌گویند پیران ایشان خود را از پیغمبران بالا می‌گرفتند اینها لااقل مزایایی را دارا بوده و پس از سالها ریاضت که بمقام پیری رسیده بودند آن دعواها را کرده‌اند پس چه خواهید گفت اگر بشنوید که دو نفر از اسپرتیستهای تهران یکی روح محمد بن عبدالله را و دیگری روح ابراهیم خلیل را در جسد خود مدعی است و چنین می‌گویند که این دو روح پس از تصفیه‌های زیاد امروز باین درجه رسیده که به جسد آنها تعلق یافته بعبارت آخری خودشان را از پیغمبران بالاتر محسوب می‌دارند با آنکه از اشخاص عادی هستند و ادنی مزیتی ندارند؟!
می‌گوییم : داستان گفتگو با مردگان که در اروپا شیوع یافته و از چند سال پیش به ایران هم رسیده و دستاویز بدست پاره‌ای شیادان داده این یکی از سفاهتهای اروپاست. راستی ما غفلت کرده‌ایم که تا بحال از این موضوع در پیمان گفتگو نکرده و حقیقت آن را بازننموده‌ایم.
اکنون در اینجا مجال سخنرانی از آن را نداریم تنها باین اندازه بسنده می‌کنیم که اینان هم صوفیان اروپا هستند و در دغلکاری پای کم از صوفیان شرق ندارند. آنچه در این زمینه حقیقت دارد حرکت میز است و بس و این حرکت ارتباطی به یک مرده یا روانی ندارد. بلکه نتیجه‌ی قوای گرد میزنشینان است. ولی هواداران این کار آن حرکت را که محسوس است وسیله گرفته چندین دعوای بزرگ دیگر بقالب می‌زنند از تناسخ و حلول و مانند آن و اینکه روانها بوسیله‌ی آمد و شد باین جهان بهتر و برتر می‌شوند و در آن جهان درجه‌ها و مرتبه‌ها دارند و اینکه هر روانی که در یک بار درآمدن باین جهان زشتکاریها کرد در آن درآمدن دیگر سزای خود را می‌یابد. و اینکه روانها در آن جهان خود باهم دشمنی می‌نمایند و با همدیگر بکشاکش برمی‌خیزند دروغ می‌گویند مردم را دست می‌اندازند تار می‌زنند رقص می‌کنند آواز می‌خوانند از اینگونه پندارهای بی‌بنیاد که بسیار دارند.
کسانی که این دسته را از نزدیک نمی‌شناسند چنین خواهند پنداشت که ایشان اگرهم راه اشتباه می‌پویند چون بجاودانی روان و جهان پاداش و سزا باور دارند از این جهت کسان خداترس و دیندار می‌باشند. ولی چون از نزدیک ایشان را بشناسیم خواهیم دید که براستی آنچه ندارند دین و خداترسی است و براستی انبار دروغ می‌باشند و چنان در این باره بی‌پروا شده‌اند که برای هر چیزی دروغها می‌بافند و در کتابهای خود می‌نویسند و کار را بآنجا رسانیده‌اند که بگویند فلان روان به فلان انجمن درآمده ناهار خورد و ما عکس از او برداشتیم.
نمی‌گوییم همه‌ی ایشان این حال را دارند. شاید هم کسانی دیندار و راستگو فریب خورده نزد آنان رفته باشد. ولی انبوه آنان آنحال را دارند که گفتیم.
.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
معنی درست مشروطه آنست كه مردم ، كشوری را كه در آن می‌زیند خانه‌ی خود شناخته این بدانند كه خوراك و نوشاك و پوشاك و دیگر دربایستهای زندگانیشان از آن بدست می‌آید ، و اینست ارج آن را بدانند و همگی دلبسته‌ی آن باشند و كوشش بآبادیش كنند و نگهداری آن را بایای[وظیفه] خود شناسند. در كشور مشروطه هر كس باید بداند كه این بیست‌ملیون مردم یا بیشتر یا كمتر كه در آن سرزمینند با یكدیگر پیمان همدستی دارند و اینست هر یكی باید نه تنها دربند آسایش خود و خاندان خود ، بلكه دربند آسایش همه‌ی توده باشد.
یك مردمی هنگامی كه بپادشاه خودكامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست كه آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حكومت) را فهمیده‌اند و اینست از یكسو بآن پادشاه می‌گویند : «تو برو ما خودمان این كشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یكسو با یكدیگر پیمانی می‌بندند كه دست بهم دهند و بنگهداری كشور و بآبادی آن كوشند و گذشته از كوششی كه هر یكی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود می‌كند ، یك كوشش نیز در راه كشور بگردن گیرند و همه‌ی كارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا كردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.
راستی را بیست‌ملیون مردم پیمان همدستی می‌بندند كه در سود و زیان و سختی و آسودگی و جنگ و آرامش شریك باشند و مثلاً اگر روزی دشمنی از شمال هجوم آورد جنوبیان نگویند «بما چه» بلكه بیاری هم‌میهنان خود شتافته دشمن را پس زنند ، همچنین اگر دشمنی از جنوب رخ نمود شمالیان بیاری شتابند. اگر یك گوشه‌ی كشور گرفتار آسیبی ـ از زمین‌لرزه و خشكسالی و مانند آن ـ گردید از دیگر جاها همدردی كنند و دست یاری بسوی آنان یازند.
اینست معنی درست مشروطه و اساس آن دو چیز است : یكی آنكه مردم یك كشوری رشد پیدا كرده و معنی درست سررشته‌داری را دانسته و از خودكامگی كه در واقع بردگیست بیزار گردیده‌اند و اینست می‌خواهند با آزادی و سرفرازی زیند و خودشان كارهای كشور را راه برند. بدینسان كه نمایندگانی از میان خود برگزیده رشته‌ی قانونگزاری و دیگر چیزها را بدست آنان سپارند. دیگری آنكه همگی با یكدیگر یك پیمانی برای دست بهم دادن و بنگهداری و آبادی كشور كوشیدن می‌بندند و راستی را این «پیمان ورجاوند» است كه ما بنام «میهن‌پرستی» می‌خوانیم و آن را یك چیز گرانمایه‌ای می‌شماریم.
این است معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده و این معنی است كه می‌گوییم باید همگی بدانند و بفهمند و ارجش شناسند. این معنی است كه بایستی در دبیرستانها و دانشكده‌ها درس داده شود ولی افسوس كه در سراسر درسهای فرهنگ ایران كمترین پرداختی به این نشده است و همین نمونه‌ایست كه ارزش این فرهنگ چیست.[1]
(آبان 1321)
[1] : آن روز حکومت هر نامی داشت در هر حال پادشاهی بود و دانستن چنین معنیهایی بسود کسانی نبود. ولی دانستنی است امروز که شاهی برافتاده و حکومت ملایان ژست دمکراسی می‌گیرد در کتابهای علوم اجتماعی دبیرستان که به دمکراسی اشاره‌ای می‌رود شما جز مجلس داشتن و انتخاب نمایندگان و رئیس جمهور نوشته‌ی دیگری که معنیهای بنیادی یاد شده در این گفتار را بشاگردان یاد دهد نمی‌یابید.
🌸
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 2
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
معنی درست مشروطه آنست كه مردم ، كشوری را كه در آن می‌زیند خانه‌ی خود شناخته این بدانند كه خوراك و نوشاك و پوشاك و دیگر دربایستهای زندگانیشان از آن بدست می‌آید ، و اینست ارج آن را بدانند و همگی دلبسته‌ی آن باشند و كوشش بآبادیش كنند و نگهداری آن را بایای[وظیفه] خود شناسند. در كشور مشروطه هر كس باید بداند كه این بیست‌ملیون مردم یا بیشتر یا كمتر كه در آن سرزمینند با یكدیگر پیمان همدستی دارند و اینست هر یكی باید نه تنها دربند آسایش خود و خاندان خود ، بلكه دربند آسایش همه‌ی توده باشد.
یك مردمی هنگامی كه بپادشاه خودكامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست كه آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حكومت) را فهمیده‌اند و اینست از یكسو بآن پادشاه می‌گویند : «تو برو ما خودمان این كشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یكسو با یكدیگر پیمانی می‌بندند كه دست بهم دهند و بنگهداری كشور و بآبادی آن كوشند و گذشته از كوششی كه هر یكی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود می‌كند ، یك كوشش نیز در راه كشور بگردن گیرند و همه‌ی كارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا كردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.
راستی را بیست‌ملیون مردم پیمان همدستی می‌بندند كه در سود و زیان و سختی و آسودگی و جنگ و آرامش شریك باشند و مثلاً اگر روزی دشمنی از شمال هجوم آورد جنوبیان نگویند «بما چه» بلكه بیاری هم‌میهنان خود شتافته دشمن را پس زنند ، همچنین اگر دشمنی از جنوب رخ نمود شمالیان بیاری شتابند. اگر یك گوشه‌ی كشور گرفتار آسیبی ـ از زمین‌لرزه و خشكسالی و مانند آن ـ گردید از دیگر جاها همدردی كنند و دست یاری بسوی آنان یازند.
اینست معنی درست مشروطه و اساس آن دو چیز است : یكی آنكه مردم یك كشوری رشد پیدا كرده و معنی درست سررشته‌داری را دانسته و از خودكامگی كه در واقع بردگیست بیزار گردیده‌اند و اینست می‌خواهند با آزادی و سرفرازی زیند و خودشان كارهای كشور را راه برند. بدینسان كه نمایندگانی از میان خود برگزیده رشته‌ی قانونگزاری و دیگر چیزها را بدست آنان سپارند. دیگری آنكه همگی با یكدیگر یك پیمانی برای دست بهم دادن و بنگهداری و آبادی كشور كوشیدن می‌بندند و راستی را این «پیمان ورجاوند» است كه ما بنام «میهن‌پرستی» می‌خوانیم و آن را یك چیز گرانمایه‌ای می‌شماریم.
این است معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده و این معنی است كه می‌گوییم باید همگی بدانند و بفهمند و ارجش شناسند. این معنی است كه بایستی در دبیرستانها و دانشكده‌ها درس داده شود ولی افسوس كه در سراسر درسهای فرهنگ ایران كمترین پرداختی به این نشده است و همین نمونه‌ایست كه ارزش این فرهنگ چیست.[1]
(آبان 1321)
[1] : آن روز حکومت هر نامی داشت در هر حال پادشاهی بود و دانستن چنین معنیهایی بسود کسانی نبود. ولی دانستنی است امروز که شاهی برافتاده و حکومت ملایان ژست دمکراسی می‌گیرد در کتابهای علوم اجتماعی دبیرستان که به دمکراسی اشاره‌ای می‌رود شما جز مجلس داشتن و انتخاب نمایندگان و رئیس جمهور نوشته‌ی دیگری که معنیهای بنیادی یاد شده در این گفتار را بشاگردان یاد دهد نمی‌یابید.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 8
دوست ما می‌گوید :
در موضوع «وحدت وجود» نمی‌گویم امر مسلمی است. ولی اکثر علماء و محققین از صوفیه و غیر صوفیه آن را قبول کرده رد آن نیز باین آسانی نیست. به هر حال یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیله‌ی قدح صوفیه قرار بدهید.
می‌گوییم : درباره‌ی وحدت وجود در جای دیگری باید سخن بیشتر راند. در اینجا به یک داستانی بسنده می‌کنیم : پادشاهی به هنرپروری معروف بود و هنرمندان از دور و نزدیک پیش او می‌شتافتند. روزی مردی نزد او آمده هنر خود را چنین شرح داد که می‌تواند پارچه‌ی ابریشمی بسیار گرانبهایی ببافد که کسی ماننده‌ی آن را بافتن نتواند و یکی از خاصیتهای آن پارچه این خواهد بود که «زنازاده» آن را دیدن نتواند و اینست که می‌توان بوسیله‌ی آن زنازادگان را از دیگران بازشناخت. پادشاه از شنیدن این هنر در شگفت شده پول گزافی باو داده دستور داد که در یکی از اتاقهای کوشک پادشاهی دستگاه درچیده ببافتن آن پارچه بپردازد.
هنرمند دستگاهی درچیده بکار خود پرداخت و چند روز نگذشت که ستایش پارچه‌ی نیمه‌بافته‌ی او بزبانها افتاد. هر یکی از درباریان که بتماشا می‌رفت و برمی‌گشت با زبان دیگری ستایش آن را می‌نمود. تا آنکه خبر آوردند که پارچه نزدیک بانجام است و پادشاه با وزیر هوس تماشا کرده بآنجا رفتند.
پادشاه همینکه باتاق درآمد جهان در دیده‌اش تیره گردید. زیرا جز دستگاه تهی چیز دیگر درنیافت. و اینبود که در دل خود صد نفرین بمادرش فرستاد. لیکن به هر حال چون وزیر دست بپارچه مالیده به‌به می‌گفت و ستایش از آن می‌نمود این نیز دستی مالیده به‌به کرد. در حالی که چشم وزیر نیز چیزی ندیده او هم در دل نفرین بمادر می‌فرستاد و راستی اینست که هیچ پارچه‌ای در کار نبود. بلکه مرد دغلکار دستگاهی درچیده و هر زمانی که کسی برای تماشا فرامی‌رسید پیشاپیش آن نشسته بخیره دستهای خود را تکان می‌داد و هر کس که تاکنون آنجا آمده بود چیزی ندیده ولی از ترس رسوایی که زنازاده نامیده بشود از پیش خود ستایشهایی بافته و در بیرون می‌گفت.
در ایران بسیاری از کارها مانند این مثل است : بسیاری از شعرا هستند که گفته‌های آنها جز کلمه‌های پوچ و بی‌معنی نیست. ولی مردم از ترس آنکه نگویند معنی شعرهای فلان شاعر بزرگ را نفهمیده هر کس بدروغ دعوای فهم می‌کند. کلمه‌ی تمدن که روزنامه‌نویسان و دیگران همیشه آن را بر سر زبان دارند هیچ یکی تاکنون معنی آن را ندانسته‌اند ولی از ترس رسوایی صدا درنیاورده همیشه آن را بکار می‌برند.
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 8
دوست ما می‌گوید :
در موضوع «وحدت وجود» نمی‌گویم امر مسلمی است. ولی اکثر علماء و محققین از صوفیه و غیر صوفیه آن را قبول کرده رد آن نیز باین آسانی نیست. به هر حال یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیله‌ی قدح صوفیه قرار بدهید.
می‌گوییم : درباره‌ی وحدت وجود در جای دیگری باید سخن بیشتر راند. در اینجا به یک داستانی بسنده می‌کنیم : پادشاهی به هنرپروری معروف بود و هنرمندان از دور و نزدیک پیش او می‌شتافتند. روزی مردی نزد او آمده هنر خود را چنین شرح داد که می‌تواند پارچه‌ی ابریشمی بسیار گرانبهایی ببافد که کسی ماننده‌ی آن را بافتن نتواند و یکی از خاصیتهای آن پارچه این خواهد بود که «زنازاده» آن را دیدن نتواند و اینست که می‌توان بوسیله‌ی آن زنازادگان را از دیگران بازشناخت. پادشاه از شنیدن این هنر در شگفت شده پول گزافی باو داده دستور داد که در یکی از اتاقهای کوشک پادشاهی دستگاه درچیده ببافتن آن پارچه بپردازد.
هنرمند دستگاهی درچیده بکار خود پرداخت و چند روز نگذشت که ستایش پارچه‌ی نیمه‌بافته‌ی او بزبانها افتاد. هر یکی از درباریان که بتماشا می‌رفت و برمی‌گشت با زبان دیگری ستایش آن را می‌نمود. تا آنکه خبر آوردند که پارچه نزدیک بانجام است و پادشاه با وزیر هوس تماشا کرده بآنجا رفتند.
پادشاه همینکه باتاق درآمد جهان در دیده‌اش تیره گردید. زیرا جز دستگاه تهی چیز دیگر درنیافت. و اینبود که در دل خود صد نفرین بمادرش فرستاد. لیکن به هر حال چون وزیر دست بپارچه مالیده به‌به می‌گفت و ستایش از آن می‌نمود این نیز دستی مالیده به‌به کرد. در حالی که چشم وزیر نیز چیزی ندیده او هم در دل نفرین بمادر می‌فرستاد و راستی اینست که هیچ پارچه‌ای در کار نبود. بلکه مرد دغلکار دستگاهی درچیده و هر زمانی که کسی برای تماشا فرامی‌رسید پیشاپیش آن نشسته بخیره دستهای خود را تکان می‌داد و هر کس که تاکنون آنجا آمده بود چیزی ندیده ولی از ترس رسوایی که زنازاده نامیده بشود از پیش خود ستایشهایی بافته و در بیرون می‌گفت.
در ایران بسیاری از کارها مانند این مثل است : بسیاری از شعرا هستند که گفته‌های آنها جز کلمه‌های پوچ و بی‌معنی نیست. ولی مردم از ترس آنکه نگویند معنی شعرهای فلان شاعر بزرگ را نفهمیده هر کس بدروغ دعوای فهم می‌کند. کلمه‌ی تمدن که روزنامه‌نویسان و دیگران همیشه آن را بر سر زبان دارند هیچ یکی تاکنون معنی آن را ندانسته‌اند ولی از ترس رسوایی صدا درنیاورده همیشه آن را بکار می‌برند.
.
✴️ معنی دمکراسی
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 3
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
اما شایسته و آماده گردانیدن مردم برای حكومت مشروطه ، چنانكه گفتیم در حكومت مشروطه هر یكی از توده یك بایایی در برابر كشور دارد هر كسی باید بآبادی و استقلال كشور دل بندد و برای هرگونه كوشش و جانفشانی آماده باشد. امروز در ایران چنان آمادگی‌ای نیست. انبوهی از مردم این كشور ارزشی برای استقلال نمی‌گزارند و بایایی برای خود در برابر توده و كشور نمی‌شناسند. آنان چنان می‌دانند كه هر كسی تنها باید بكوشد و نان و دیگر دربایستهای زندگانی خود و خاندانش را بدست آورد و وظیفه‌ای جز این برای خود سراغ ندارد بلكه بسیاری از آنان «میهن‌پرستی» و مانند اینها را ریشخند می‌كنند. بلكه برخی از ایشان نادانی‌های بالاتر از آن نشان می‌دهند.
این یك نمونه‌ایست كه این توده هنوز برای زندگانی دمكراسی آماده نگردیده. چرا كه تاكنون كسانی در این راه نكوشیده‌اند. در جایی كه معنی درست مشروطه روشن نگردیده و انبوه مردم از آن ناآگاهند ناچاریست كه شایستگی و آمادگی نیز نباشد. شایستگی و آمادگی پس از دانستن و فهمیدن معنی مشروطه باید بود.
اینست می‌گوییم : باید كوشید و معنی درست مشروطه را بهمگی فهماند و تا می‌توان مردم را آماده‌ی آن گردانید. كسانی می‌گویند : ایرانیان از طبیعت خود شاینده‌ی زندگانی مشروطه نمی‌باشند. ولی این سخن بسیار بیجا است. مگر ایرانیان طبیعتی جز طبیعت مردمان دیگر دارند ، طبیعت در همه جا یكی است. آنچه یك توده را شایسته و ناشایسته می‌گرداند آن آموزاكهاست كه یاد می‌گیرند. اگر آنها نیك و راست بود توده را شایسته می‌گرداند و اگر پوچ و فریب بود مایه‌ی ناشایستی می‌شود.
اینكه در ایران كسانی تا باین اندازه پست گردیده‌اند كه به میهن‌پرستی ریشخند می‌كنند و یا باستقلال ارزش نمی‌نهند همین در سایه‌ی آن آموزاكهای غلط و پستیست كه از راه كیش و یا از راه شعرهای بیهوده‌ی شاعران و یا از گفتارهای روزنامه‌ها در مغز او جای گرفته است. اینست ما باید چنانكه از یكسو معنی درست مشروطه و ستودگیهای آن را روشن می‌گردانیم و سود استقلال و آزادی را بازمی‌نماییم ، از یكسو نیز با آن پندارهای پست و غلطی كه در مغزها جا داده شده نبرد كنیم و مغزها را از آنها تهی سازیم.
(آبان 1321)
🌸
🔶 نشر معنی مشروطه درمیان توده و آماده گردانیدن مردم برای آن ــ 3
🖌 احمد کسروی
🔸 گفتارهایی از پرچم روزانه
اما شایسته و آماده گردانیدن مردم برای حكومت مشروطه ، چنانكه گفتیم در حكومت مشروطه هر یكی از توده یك بایایی در برابر كشور دارد هر كسی باید بآبادی و استقلال كشور دل بندد و برای هرگونه كوشش و جانفشانی آماده باشد. امروز در ایران چنان آمادگی‌ای نیست. انبوهی از مردم این كشور ارزشی برای استقلال نمی‌گزارند و بایایی برای خود در برابر توده و كشور نمی‌شناسند. آنان چنان می‌دانند كه هر كسی تنها باید بكوشد و نان و دیگر دربایستهای زندگانی خود و خاندانش را بدست آورد و وظیفه‌ای جز این برای خود سراغ ندارد بلكه بسیاری از آنان «میهن‌پرستی» و مانند اینها را ریشخند می‌كنند. بلكه برخی از ایشان نادانی‌های بالاتر از آن نشان می‌دهند.
این یك نمونه‌ایست كه این توده هنوز برای زندگانی دمكراسی آماده نگردیده. چرا كه تاكنون كسانی در این راه نكوشیده‌اند. در جایی كه معنی درست مشروطه روشن نگردیده و انبوه مردم از آن ناآگاهند ناچاریست كه شایستگی و آمادگی نیز نباشد. شایستگی و آمادگی پس از دانستن و فهمیدن معنی مشروطه باید بود.
اینست می‌گوییم : باید كوشید و معنی درست مشروطه را بهمگی فهماند و تا می‌توان مردم را آماده‌ی آن گردانید. كسانی می‌گویند : ایرانیان از طبیعت خود شاینده‌ی زندگانی مشروطه نمی‌باشند. ولی این سخن بسیار بیجا است. مگر ایرانیان طبیعتی جز طبیعت مردمان دیگر دارند ، طبیعت در همه جا یكی است. آنچه یك توده را شایسته و ناشایسته می‌گرداند آن آموزاكهاست كه یاد می‌گیرند. اگر آنها نیك و راست بود توده را شایسته می‌گرداند و اگر پوچ و فریب بود مایه‌ی ناشایستی می‌شود.
اینكه در ایران كسانی تا باین اندازه پست گردیده‌اند كه به میهن‌پرستی ریشخند می‌كنند و یا باستقلال ارزش نمی‌نهند همین در سایه‌ی آن آموزاكهای غلط و پستیست كه از راه كیش و یا از راه شعرهای بیهوده‌ی شاعران و یا از گفتارهای روزنامه‌ها در مغز او جای گرفته است. اینست ما باید چنانكه از یكسو معنی درست مشروطه و ستودگیهای آن را روشن می‌گردانیم و سود استقلال و آزادی را بازمی‌نماییم ، از یكسو نیز با آن پندارهای پست و غلطی كه در مغزها جا داده شده نبرد كنیم و مغزها را از آنها تهی سازیم.
(آبان 1321)
🌸