پاکدینی ـ احمد کسروی

شیخ حسین لنکرانی

614 views14:34

(از نوشتار بالا)
.

546 views15:50

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار نخستین : شیر تنها و خورشید تنها (تکه‌ی یک از دو)

یکی از عادتهای دیرینه‌ی آدمیان است که در کارهای خود از شکلهای جانوران و دیگر آفریده‌ها استفاده می‌جویند. چنانکه اینهمه الفباهای گوناگون ریشه‌ی هر کدام از آنها شکلهای جانوران و دیگر چیزها بوده که آدمیان دیرین برای فهمانیدن اندیشه‌های خود بکار می‌برده‌اند.

از جمله از روی دلیلهایی که خواهیم شمرد در ایران و دیگر سرزمینها از قرنهای بسیار باستان پادشاهان و فرمانروایان شکلهای جانوران و ستاره‌های آسمانی ـ بویژه دو شکل شیر و آفتاب[1] را بر درفشها (2) و سکه‌ها و دیگر ابزارهای شاهی می‌نگاشته‌اند. (3)

خورشید درخشان‌ترین جرم آسمانی و پادشاه ستارگان است و می‌دانیم که نزد مردمان باستان جایگاه بس بلندی داشته که گاهی به پرستشش نیز برمی‌خاسته‌اند. شیر هم دلیرترین همه‌ی درندگان و پیش مردم به سنگینی و پابرجایی ، بلکه بمردانگی نیز موصوف است که خود بهترین نمونه‌ی پهلوانی و برای نقش بر درفشها و سپرها و دیگر ابزارهای جنگ شایانترین شکل می‌باشد.

در ارجمندی شیر پیش مردمان این بس که نام او را در هر زبان و هر سرزمین بکودکان می‌دهند و ما پادشاهان بسیاری بنام لئو یا اسد یا شیر یا ارسلان (4) در تاریخ داریم و از برخی از ایشان دلیل در دست هست که بشکل شیر علاقه داشته و برواج و شهرت آن می‌کوشیده‌اند.

از جمله خاندان روبنیان که گفتیم در کیلیکیا برای ارمنیان بنیاد پادشاهی نهاده بودند شش تن از ایشان نام لوون (که شکل ارمنی لئو است) داشته‌اند و از برخی از ایشان دلیلها هست که بمناسبت نام خویش علاقه به نقش شیر داشته‌اند. و چون از نشان ارمنستان نیز سخن بمیان آورده‌ایم و باید تحقیق نماییم که آیا شیر نشان آن سرزمین بوده یا نه ، نخست از این حکمرانان و از علاقه‌شان به نقش شیر سخن می‌رانیم :

از لوون نخستین و لوون دومین سکه‌های فراوان در دست هست که همگی با نقش شیر است و سکه بی‌این نقش از این دو پادشاه بسیار اندک است بلکه از لوون دومین ، نگارنده تاکنون ندیده است. ولی از دیگر پادشاهان آن خاندان که نام لوون نداشته‌اند سکه با نقش شیر بسیار کم و بی‌این نقش بسیار فراوانست. (5)

در زمان لوون دوم که با سلطان صلاح‌الدین ایوبی همزمان بود فردریک بارباروسا (6) امپراتور آلمان بهمدستی پادشاه انگلستان و پادشاه فرانسه هر کدام با سپاهی انبوه و دسته‌هایی از ترسایان[7] داوطلب جهاد از اروپا آهنگ شام و فلسطین کردند که آن شهرها را از چنگ صلاح‌الدین بیرون آرند. این لشکرکشی در تاریخ بنام سومین لشکرکشی چلیپاییان[=صلیبیان] معروف و از حادثه‌های مهم تاریخ اسلام و آسیاست و بمناسبت گفتگو از شیر این نکته را در اینجا یاد می‌نماییم که ریچارد پادشاه انگلستان در نتیجه‌ی مردانگیها و دلاوریها که در این جنگها از خویشتن آشکار ساخت پیش ترسایان بلقب «دل‌شیر(8)» معروف گردید.

لوون بعلت هم‌کیشی با ترسایان و نزدیکی سرزمینش به شام و فلسطین یاری و همراهی از آن مردم دریغ نداشت و بپاداش این نیکیهای او فردریک وعده داد که چون به اروپا بازگردد تاجی برای او گسیل دارد. ولی چون فردریک در یکی از رودهای آسیای کوچک آب از سرش گذشته به اروپا بازگشتن نتوانست پسر و جانشین او بانجام وعده‌ی پدر بهمدستی پاپ روم تاجی و درفشی برای لوون آماده ساخته بدست فرستادگان خود نزد او فرستادند و «بر درفش بمناسبت نام لوون صورت شیری را نگارده بودند». درفش شاهی که از پیش روی لوون می‌کشیدند و تا آن هنگام با نقش عقاب بود از این سپس با نقش شیر گردید.(9)

لوون ششم آخرین پادشاه ارمنی کیلیکیا که بدست سپاه مصر گرفتار شده و مدتها با زن و دختر خود در مصر در بند و زندان می‌زیست و پس از رهایی به پایمردی پادشاه اسپانیا از آنجا به اروپا رفته و آخرین سالهای خویش را در پاریس بسر می‌داد در سال 1493 میلادی در آن شهر بدرود زندگی گفته در کلیسای «سن دنیس» (10) بخاک رفت و بر روی گور او که اکنون هم نمایان و برپاست پیکرش را از مرمر تراشیدند که با رخت ارغوانگون پادشاهی و با تاج بر روی گور دراز کشیده (درست مانند پیکر ناصرالدین‌شاه که بر روی گورش در شاه‌عبدالعظیم تراشیده‌اند) و دو شیر پشت بهم در زیر پاهای او خوابیده‌اند. و همچنین بر سپر خاص او که فرانسویان «اکوسون» (11) می‌خوانند و هنوز بر سر گورش نگاه داشته‌اند شکل دو شیری با دهانهای باز و زبانهای دراز نمایان و پیداست. (12)

از این داستانها دو مطلب بدست می‌آید : نخستین آنکه شکل شیر نزد ارمنیان کیلیکیا هم بر سکه‌ها و هم بر درفشها معروف بوده. دومین اینکه بیشتر بدست پادشاهان لوون نام بوده که این شکل در آنجا شهرت و رواج یافته است.

👇

674 viewsedited 12:31