محمدتقی بهار (ملک‌الشعراء)

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (پنج از هفت)


یک بار گفته‌ام و برای مثل باز هم می‌گویم : چهل سالست در این کشور مشروطه روان گردیده. ولی هنوز صدیک مردم ، بلکه هزاریک آنها ، معنی مشروطه را نمی‌دانند و بآن علاقه ندارند ، مغزهاشان آکنده از تعلیماتیست که با زندگانی دمکراسی متضاد می‌باشد. آن رسواییها که در هنگام انتخابات در ایران رخ می‌دهد و این بی‌آبروگریها که در مجلس پیش می‌آید ، جز نتیجه‌ی بی‌علاقگی مردم بمشروطه و حکومت دمکراسی نیست. امروز مهمترین موضوع آنست که معنی مشروطه بمردم فهمانیده شود و موانعی که در پیش است ـ چه از نظر عقاید و چه از نظرهای دیگر ـ از میان برداشته شود ، و اصول حکومت دمکراسی در این کشور ریشه دواند و ایران همسر انگلیس و فرانسه و اتازونی گردیده درمیان توده‌ها سرفراز باشد ، و احترام جهانیان را بخود جلب کند.

نخست گام در راه اصلاحات اینست. پس از آن باید در این کشور رژیم زندگی معین گردد. ایرانیان چنانکه از نظر سیاست درمیان دو نیروی متضاد محصور افتاده ، از نظر اصول زندگانی اجتماعی نیز همان حال را دارد. از این نظر نیز درمیان کمونیستی شوروی و سرمایه‌داری انگلیس و آمریکا محصور است.

ولی اگر ایرانیان بخواهند از روی فهم و بینش زندگی کنند ، راهی برویشان باز است که نه از کمونیستی پیروی نمایند و نه گریبان بچنگال سرمایه‌داری دهند ـ یک راه بهتر و علمی‌تر پیش گرفته از محصوریت بیرون آیند.

در سیاست نیز این راه باز است. در این کشور اگر رشته در دست مردم دلسوز و دوراندیش باشد ، می‌توانند راهی را پیش گیرند که درمیان روس و انگلیس کاملاً بیطرف باشند. بهیچ یک از آنها تمایل بیشتر نشان نداده منافعشان را به یک اندازه منظور دارند. تنها آبادی کشور و آسایش مردم را در نظر گرفته اغراض را کنار گزارند. توده‌ی خود را از آلودگیها بیرون آورده برای روس و انگلیس همسایه‌ی بی‌دردسر و خوب باشند.

بطور مسلم آنچه بیش از هر چیزی روس و انگلیس را بدخالت در کارهای ایران وامی‌دارد ، نبودن اطمینانست. در این کشور چون رشد سیاسی نیست و راه روشنی برای رفتار با همسایگان باز نمی‌باشد ، هر یکی از آن دو دولت می‌ترسد که اگر دور ایستد ، آن دیگری ریشه خواهد دوانید و خطر برای او ایجاد خواهد شد. اینست دور نایستاده دست بکارهایی می‌یازد.

اکنون اگر یک دسته‌ی بیطرف و ایرانخواه پا بمیان گزارند و با رفتار بیطرفانه‌ی خود هر دوی آن دولتها را از ناحیه‌ی این کشور مطمئن گردانند ، هم توده‌ی خود را از سرگردانی و اضطراب و افزار دست دیگران بودن ، رها خواهند گردانید و هم آن دو دولت را از ترس و نگرانی بیرون خواهند آورد ، و در نتیجه‌ی چنین رفتاری ، رشد سیاسی از خود نشان داده ، درمیان ملل جهان سرفراز خواهند بود.

اینها را برای مثل گفتم. مقصودم آنست که اگر دلسوزی و دوراندیشی درمیان باشد ، باید پیش از همه باین قبیل موضوعها پردازند تا روزی هم در آینده فرارسد که بپیروی از اتازونی برای استانها استقلال داخلی داده گردد.

من این کتاب را با شتاب می‌نویسم و فرصت کم دارم. با اینحال می‌خواهم همه‌ی گفتنیها را (اگرچه با اختصار باشد) بگویم و جای ابهام بازنگزارم.

ایرانیان مردم پستنهاد و میهن‌فروش نیستند. اینگونه کسان درمیان ایشان کمست. در این کشور اساس بدبختی دو چیز است : یکی روشن نبودن اندیشه‌ها و دیگری چیره بودن هوسها و کینه‌ها.

جوانان بکارهای اجتماعی درمی‌آیند بی‌آنکه بدانند چه باید کرد و در چه راهی گام باید زد ، آیا سود کدام و زیان کدامست ، و آنگاه بهوسها و آرزوهای خود دخالت می‌دهند و هر یکی می‌خواهد از این راه نامی درآورد و آوازه‌ای پیدا کند. کشاکشها در ایران بیشترش از این راه است.

اینست در این هنگام تا می‌توان باید بروشنی اندیشه‌ها کوشید و حقایق را روشن گردانید. دیگران بمانند. مسلماً بیشتر دمکراتها نتیجه‌ی کار خود را بدیده نگرفته‌اند. مسلماً خوشگمانیشان غلبه داشته است ، گذشته از کینه‌ها که درمیان بوده و جلو چشمها را گرفته است.


🌸

(از نوشتار بالا)
.

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 پیوستها : درباره‌ی «انتقاد لفظی» (تکه‌ی سه از چهار)


پرسش از نویسنده‌ی «انتقاد لفظی»

آقای مدیر ، در شماره‌ی سوم مجله‌ی گرامیتان باقی انتقادات لفظی را چاپ ، و در خاتمه‌ی آن مرقوم فرموده‌اید که چون انتقادات مزبور دارای نکات ادبی و انتقادی سودمند و صحیحی بود نظر باهمیت آن انتشار یافت. من از آن مدیر محترم می‌پرسم انتقاد ادبی سودمند را برای چه منتقد بامضای مستعار می‌نویسد؟!. افسوس که نه مرا آن مجال ، و نه مجله‌ی کوچک آرمان را آن گنجایش ، و نه مطالب آقای منتقد را آن ارزش هست که بشود جلو قلم را رها کرده یکایک انتقادات را جواب نوشت! وگرنه آقای مدیر محترم آرمان خوب می‌دید که بیشتر سخنهای آقای منتقد خیالات بیپا و بیجاست و اگر گاهی ببرخی نکته‌های سودمند برخورده می‌شود مطالبی است که او از این کتاب و از آن مقاله برداشته و بر خلاف شرط امانت نامهای صاحبان مطالب را از میان برده است.

برای اینکه مطلب محقق شود من از آقای منتقد گمنام خواستارم که بمطالب ذیل جواب نگارد :

۱ـ مسئله‌ی سکه‌ی طلای کریسوس و نقش شیر و گوزن سکه‌ی مزبور را که در فقره‌ی ۱۶ انتقادات می‌نویسد تصریح نماید که آیا سکه‌ی مزبور را خودش در تصرف دارد یا مطلب را از زبان که یا از کدام کتاب نقل می‌نماید؟

۲ـ مسئله‌ی نقش شیر و گوزن را در ستونهای پله‌ی عمارت شوش از کجا نقل می‌کند؟ آیا خود او آن ستونها را دیده یا مطالب را از کتابی برداشته؟ همچنین شیران ایستاده‌ی عمارت شوش را خود او در موزه‌ی لوور تماشا نموده یا مطلب را از کجا نقل می‌نماید؟

3ـ موضوع طخارهای شرقی را که می‌گوید : «مردمی فارسی‌زبان و در قرون اولیه‌ی اسلامی با ختائیان درآمیخته رفته‌رفته استقلال و تمدن خود را به ترکان داده بودند» مفصلاً بیان فرماید با تصریح باینکه مطلب از تحقیق خود اوست یا از کس دیگری نقل می‌نماید و مأخذ را نشان بدهد!

۴ـ تفاوتی را که میان تندیس و پیکر قائل شده دلیل مطلب را ذکر نماید!

۵ـ مسئله‌ی تهران و طاء مؤلف را که در فقره‌ی ۲۷ شرح داده تصریح نماید که آیا خود او پی به نکته‌ی مزبور برده یا مطلب را از دیگری برداشته؟

۶ـ موضوع تبدیل کاف به تاء را تصریح نماید که خودش پیدا کرده یا مطلب را از کجا برداشته و آگاهی خود را در این باب تفصیلاً بنویسد!

اگر آقای منتقد جواب این سؤالها را داد پرده از روی کار برداشته خواهد شد ...

[مجله‌ی آرمان ، شماره‌ی ۴ و ۵ ، اسفند 1309]


🌸

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (شش از هفت)


یک چیز که مسلم است آنست که در این قضیه بدرفتاریهای کارکنان دولت در آذربایجان (در زمان رضاشاه) و بی‌اعتناییهای مرکز بشکایتهای مردم مؤثر افتاده. بخصوص نیشهای زبانی بسیاری از مأمورین ، از قبیل مستوفی و نفیسی و دیگران. اینها در آذربایجان نشسته و نان مردم را خورده و آنها را «اولاد چنگیز» خوانده‌اند و زبان ترکی را سرکوفتی بآنها گردانیده‌اند. آقای عبدالله مستوفی در تهران بسیار می‌کوشد که خود را پاک و بری نشان دهد. ولی چنین نیست. من یکی از گواهانم که آقای مستوفی ـ آن مرد نویسنده‌ی اندرزگو ـ بدرفتاری را با آذربایجانیان از اندازه گذرانید.

این گفتگوها درباره‌ی جدایی آذربایجان از سال ١٣٢٠ آغاز یافته. در آن سال من در آذربایجان بودم و می‌دیدم مردم چه دلی پردرد از بدیهای مستوفی و دیگران دارند. می‌دیدم که از رنجش مردم چه استفاده‌هایی کرده می‌شود.

به هر حال من در این داوریها همه چیز را بدیده گرفته آن بدرفتاریهای مأمورین را نیز بنظر می‌آورم. ولی باز قضیه درست نخواهد شد. تکرار می‌کنم : بهیچ عنوانی نمی‌توان رفتاری پیش گرفت که نتیجه‌اش از میان رفتن استقلال ایران باشد.

این کار اگر از دیگران بد باشد ، از آذربایجانیان بدتر است. آذربایجان مقام والایی در تاریخ ایران داشته و بارها این کشور را از اسارت رها گردانیده. فداکاریهای آذربایجان در جنبش مشروطه زینت تاریخ ایرانست.

گفتگو را به نتیجه رسانیم : دمکراتهای آذربایجان سه چیز درخواست کرده بودند :

١) انجمنهای ایالتی و ولایتی از روی قانون برپا شود.

٢) بآذربایجان خودمختاری داده شود.

٣) زبان ترکی در آذربایجان زبان اداره‌ها و آموزشگاهها باشد.

من روزنامه‌هاشان نخوانده‌ام. آنچه در روزنامه‌های تهران نوشته‌اند درخواستهاشان در روز نخست اینها بوده و جای پرسشست که با خودمختاری یا استقلال داخلی ، بانجمنهای ایالتی و ولایتی چه نیاز داشته‌اند؟!..

به هر حال از این سه درخواست ، اندیشه‌ی من با خودمختاری همانست که بیان کردم. من آن را با حال کنونی ایران بسیار زیانمند می‌دانم ، مایه‌ی بهم خوردن استقلال ایران می‌شناسم.

اما انجمنهای ایالتی و ولایتی ، چون در قانون اساسی هم پیش‌بینی شده بسخن چندانی درباره‌ی آن نیاز نیست. این انجمنهای ایالتی و ولایتی تاریخچه‌ای دارد. کسانی اگر «تاریخ مشروطه‌ی ایران» را خوانده‌اند می‌دانند که گنجانیدن آن در قانون اساسی از روی پیشنهاد آزادیخواهان تبریز بوده. این نمونه‌ی رشد و فهم آزادیخواهان آن روزی آذربایجانست که برای استوار ماندن رابطه‌ی استانها و شهرستانها با پایتخت ، بودن انجمنهایی را در شهرها از سوی اهالی برای نظارت در مصرف مالیاتهایی که می‌پرداختند و دیده‌بانی بکارهای مأمورین دولت و حفظ مصالح استان و شهرستان ، لازم دانسته‌اند.

در کابینه‌ی صدر ، هنگامی که دمکراتهای آذربایجان ، تازه آواز بلند کرده درخواستهایی می‌نمودند ، اگر دولت دلسوز و دوراندیشی بروی کار بودی می‌بایست پیشامد را مغتنم شمارد و بیدرنگ به تهیه‌ی زمینه برای برپا گردانیدن انجمنهای استانی و شهرستانی پردازد که هم یک درخواست مشروعی را از آذربایجان پذیرفته هم یک قسمت متروک مانده از قانون اساسی را بجریان اندازد.

اکنون هم ، اگر مقصود اصلاح این کشور باشد ، باید بمردم در استانها و شهرستانها حق داشتن آن انجمنها را داد. اگر هیچ سود دیگری نباشد این سود هست که مرجعی برای شکایتهای مردم از ادارات و از کارکنان آنها درمیان بوده ، این نباشد که دولتیان هرچه کردند بکنند و شکایتهای تلگرافی یا نامه‌ای که مردم می‌فرستند در روی میزهای وزارتخانه‌ها رویهم چیده شده کمترین نتیجه بدست نیاید.


🌸

عبدالله مستوفی

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 پیوستها : درباره‌ی «انتقاد لفظی» (تکه‌ی چهار از چهار)


نامه درباره‌ی نویسنده‌ی «انتقادات لفظی»

آقای مدیر ، در شماره‌ی ۶ ـ ۷ مجله‌ی گرامیتان مکتوب مفصل آقای بهار را خواندم ، خوشبختانه «گمنام» خود را معرفی کرد! اگر آقای بهار از اول تصریح به نام خود می‌کرد کار بمناظره نکشیده من بشناسایی‌ای که جامعه از من و مشارالیه دارد اکتفا می‌نمودم. چه بایستی کرد که ایشان نام خود را پنهان داشته و از آنسوی این حقیقت بر من مسلم بود که در یک مناظره معروفیت شخص متناظرین و سوابق علمی هر یکی در احساسات خوانندگان و شنوندگان دخالت کامل دارد و از این جهت ناچار بودم که شمه‌ای از سوابق علمی و ادبی متناظر محترم خود را مذکور سازم ، ولی اکنون دیگر مناظره خاتمه یافت و بر فرض که آقای بهار تجدید مطلع نمایند بار دیگر از من جوابی نخواهند شنید.

لیکن همین مکتوب اخیر آقای بهار مشتمل به یک رشته مطالبی است که بر فرض صحت مایه‌ی عذر ایشان نخواهد بود و اگر من بجواب آنها پردازم یا رشته مسائلی بیرون خواهد افتاد که همگی بر خلاف مقصود و منظور آقای بهار نتیجه خواهد داد. مایه‌ی حیرت است که چرا شخصی مثل آقای بهار مبادرت بکاری نمایند که برای رفع خجلت آن محتاج یک رشته مطالب کذب شوند.

مثلاً آقای بهار مدعی است که نسخه‌ی اصل کتاب التنبیه را سید احمد نخعی بایشان داده بود. من از حکایت سید احمد مزبور صرف‌نظر می‌نمایم ولی از آقای بهار می‌پرسم که با اینحال برای چه نسخه‌ی مرا بعاریت گرفته و پنج سال ضبط کرده بود؟! بعلاوه چنانکه در مقاله‌ی سابق نوشته‌ام در موقعی که مشارالیه از روی نسخه‌ی من یادداشت برمی‌داشت دوست دانشمند ما آقای رحیم‌زاده‌ی صفوی و خود آقای دکتر پرتو ، مدیر گرامی ارمغان ، و چند نفر دیگر حضور داشتند و هنوز قضیه را خوب بخاطر دارند. اگر سایر قضایا کهنه شده و از یاد رفته این قضیه هنوز از یادها نرفته است.
7
یا حکایت شرح حال حمزه‌ی اصفهانی را به چه نحو تأویل نمایم که علناً می‌بینم آن شرح حال را جمله بجمله از مقدمه‌ی سنی ملوک‌الارض که چاپخانه‌ی کاویانی آن را ترتیب داده ، برداشته و در ضمن مقاله‌ی خود نقل نموده‌اند بی‌آنکه هرگز نامی از کتاب مزبور ببرند ، بلکه کوشیده‌اند که خلاف این حقیقت را در اذهان خوانندگان جای دهند ، نهایت آنکه کلمه‌ی «میتفوخ» کار را خراب کرده که هر باسوادی محض دیدن این کلمه می‌فهمد که آقای نویسنده آن مطلب را از یک منبع عربی برداشته است!

آیا با همه‌ی این تفاصیل ما حق نداریم که قضیه‌ی بهار شیروانی و دیگر امثال آن را که همشهریان خود آقای بهار نقل می‌کنند صدق و حقیقت پنداریم.

از همه‌ی اینها گذشته اگر آقای بهار بیغرضانه بر نگارشهای من انتقاد می‌کرد چه لازم بود که نقاب «گمنامی» بروی کشد؟!

جای تأسف نیست که شخصی مثل ایشان ، که می‌توانند بکارهای سودمندی بپردازند ، مرا بجهت اینکه رابطه‌ی دوستی خودم را با ایشان مقطوع داشته‌ام مستوجب آزار دانسته و بعادات قدیمه‌ی خود بدستاویز انتقاد لفظی یک رشته مطالب بیپا و پرنیشی را درباره‌ام منتشر ساخته و چون پاداش کلوخ خود را از من سنگ دریابند و ناگزیر شوند که از زیر پرده‌ی گمنامی بیرون آیند در این وقت هم عبرت از گذشته نگرفته مطالبی را برشته‌ی نگارش بکشند که دروغهای صریح است و بر فرض صحت باعث عذر ایشان نخواهد بود؟!

اگر آقای بهار از اینکه من دوستی با مشارالیه را صلاح خود ندانستم سخت رنجیده‌اند آن گله‌ها و بدگوییها که همه جا کرده و می‌کنند برای کیفر کافی است و دیگر نبایستی عالم مطبوعات و نویسندگی را آلوده با اغراض شخصی بنماید. من نهایت اشتیاق را دارم که اگر گاهی مقاله‌ای می‌نویسم یا رساله‌ای چاپ می‌کنم دانشمندان بانتقاد آن برخیزند. چنانکه تاکنون هر کتاب یا رساله‌ای چاپ کرده‌ام پیش از هر کاری چند نسخه‌ی آن را بمجامع علمی اروپا و آمریکا که در اغلب آنها عضویت دارم فرستاده‌ام که دانشمندان ایرانشناس عقیده‌ی خود را درباره‌ی آن بنگارند. خودم نیز در نوبت خود از انتقاد کتابها و نوشته‌های مؤلفان دانشمند اروپا و ایران بازنایستاده‌ام.

پس من حق گله از این ندارم که کسی بانتقاد نگارشهای من برخاسته بلکه گله‌ی من از این است که آقای منتقد غرضی جز آزار و نیش نداشت بدلیل پنهان کردن نام خود و بدلیل آنکه در سراسر نوشته‌هایش یک مطلب درست نبود ، مگر برخی مطالب که از دیگران برداشته و بی‌آنکه مراعات تناسب بنماید در طی گفته‌های خود درآورده بود!

باری هرچه بود گذشته و اکنون که آقای منتقد تصریح به نام خود فرموده من دیگر چیزی در این باره نخواهم نوشت و بر فرض که ایشان تجدید مطلع نمایند از من جوابی نخواهند شنید.

[مجله‌ی آرمان ، شماره‌ی 8 و 9 ، تیر و مرداد و شهریور 1310]


🌸

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (هفت از هفت)


اما درباره‌ی زبان ، باید گفت این موضوع کوچکتر از آنست که وانموده می‌شود. همه می‌دانند که ترکی بآذربایجان از بیرون آمده است و هیچگاه آذربایجانیها آن را زبان نوشتن و خواندن نشناخته بودند. پیش از آنکه به ایران مشروطه بیاید و گفتگویی از میهن‌پرستی و این قبیل احساسات درمیان باشد ، آذربایجانیها بفارسی که زبان کشورشان بود علاقه‌مند بودند و نامه‌هاشان را جز بفارسی نمی‌نوشتند ، کتابهاشان جز بفارسی نبود ، در مکتبها جز کتابهای فارسی درس خوانده نمی‌شد.

پس از مشروطه گاهی گفتگو از زبان بمیان می‌آمد. گاهی کسانی یادآوری می‌کردند که اگر درسها بترکی باشد شاگردها تندتر پیش خواهند رفت. بسیاری هم این را می‌پذیرفتند. ولی پس از چندی سیاست «پان‌ترکیزم» ترکان عثمانی بفعالیت پرداخته دانسته شد آنها که در آرزوی تأسیس یک امپراتوری بزرگ ترکی می‌باشند ، آذربایجانیها را هم ترکی‌نژاد شمارده پافشاری می‌نمایند که تبلیغات خود را درمیان اینها رواج دهند. پافشاری می‌نمایند که آذربایجانیها را نیز بسوی خود کشند.

در اینجا آزادیخواهان دیدند زبان ترکی در آذربایجان عنوان بدست بیگانگان می‌دهد. آنگاه آذربایجانیها که ایرانیند و می‌خواهند با ایران بسر برند ، بلکه می‌خواهند همیشه در راه آزادی و پیشرفت ایران فداکاریها نمایند ، اختلاف زبان بآن هم زیان می‌رساند میانه‌ی آذربایجانیها با دیگران رمیدگی پدید می‌آورد. یک تهرانی ناتراشیده دشنامش «ترکه‌خر» است و یک آذربایجانی نافهم ورد زبانش «عراقلی ایشک اولار» می‌باشد.

اینها را دیدند و بنام علاقه‌ای که به ایران و آذربایجان داشتند ، دوراندیشانه بچاره پرداختند و در یک نشستی که دمکراتها (دمکراتهای آن روزی) در اداره‌ی تجدد برپا گردانیده بودند تصمیم گرفتند که تا توانند برواج زبان فارسی در آذربایجان کوشند که نه تنها درسها در دبستانها و دبیرستانها جز بفارسی نباشد ، در اداره‌ها نیز ، تا پیشرفت دارد ، گفتگوها با فارسی باشد. این تصمیمی بود که آزادیخواهان آذربایجان گرفتند. دولت یا تهرانیها در آن دخالت نداشتند. تاکنون دولت بکسی فشار نیاورده که ترکی حرف نزند. بزبان ترکی کسی توهین ننموده.

اینکه می‌گویند : فارسی چون زبان مادرزادی نیست درسها که با آن زبانست باعث رنجی برای شاگردان می‌شود ، جای انکار نیست. اندک‌رنجی هست ولی نه چندانست که شاگردان را عقب گذارد. همه می‌دانند که شاگردان آذربایجان همیشه در آزمایشها رویهم‌رفته جلوتر از دیگران بوده‌اند.

آنگاه ما اگر باستقلال کشور خود علاقه‌مند باشیم و در راه آن اندک‌رنجی را بخود هموار گردانیم ، زیان نخواهیم کرد.

گذشته از همه‌ی اینها ، در ایران ، جز ترکی زبانهای دیگر نیز هست. آسوری ، ارمنی ، عربی ، کردی ؛ اگر کمی هم پیش رویم گیلانی ، مازندرانی ، شوشتری ، لری ؛ هر یکی زبان جداییست. اگر آن درخواست از آذربایجان پیش رود ، درخواستهای دیگر کم نخواهد بود ، و خدا می‌داند که چه زیانهای بزرگ از این نغمه‌های هوسبازانه برای کشور پدید خواهد آمد.

آنچه من می‌دانم آذربایجانیها تصمیم دمکراتها (دمکراتهای پیش) را درباره‌ی زبان با خوشی و خرسندی تلقی کرده ، فارسی را با شوق یاد می‌گرفتند و در اداره‌ها و مجالس با دلخواه با آن سخن می‌گفتند و در مدت بیست و چند سال که از تاریخ آن تصمیم گذشته پیشرفت بسیار محسوس در رواج این زبان در آذربایجان بوده است. به هر حال چنانکه گفتم این موضوع بآن بزرگی که نشان می‌دهند نیست ، و این جز دستاویزی برای مقاصد دیگر نمی‌باشد.

این بخش را هم بپایان رسانیم. در این غائله که برای ایران پیدا شده و از هر باره بیم گزند و آسیب می‌رود جمعیتی که خود را دمکرات می‌نامند و در آذربایجان قیام کرده‌اند ، مسئولیت بیشتر را بگردن دارند.


🌸

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش یازدهم : دین و بیدینی

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸کوشاد تلگرام (تکه‌ی یک از یک)


پس از چاپ دفتر تاریخچه‌ی شیر و خورشید ، کسان دیگری هم در این زمینه به سخنانی برخاسته و نوشته‌هایی پرداخته‌اند. در چنین جاهایی تواند بود که بیش از یک انگاره (نظریه) بمیان آید و هر زمان با یافته شدن هر سند تازه‌ای ، یکی از آنها استواری یا سستی‌اش بیشتر گردد.

درخور یادآوریست که با حالی که امروز ایران راست و روزهای سراسر اندوه‌آوری را می‌گذراند ، ما که از میان برداشتن گمراهیها و بدآموزیها در این توده را نخستین گام کوششهای خود برگزیده‌ایم ، پرداختن به چنین زمینه‌هایی بدور از آن کوششها می‌باشد. لیکن چون برخی از نوشته‌ها یا سخنرانیها تاریخ را آلوده می‌گرداند ، اکنون که برای نخستین بار در این کانال یاد این تاریخچه کرده‌ایم بخود سزا می‌شماریم که با آوردن دو نمونه از سخنان و نوشته‌ها در این زمینه به روشنی بیشتر این جستار بکوشیم.

از آن نمونه‌ها ، نخست یک سخنرانی است به این نشانی. در آنجا در گاهِ 8:55 سخنران از زبان کسروی یک سخن ناراستی را بازمی‌نماید : کسروی نوشته «چون سلطان مسعود شکار شیر را دوست داشت عکس شیر را گزاشت روی پرچم». جای شگفت بسیار است که کسی که در زمینه‌ی تاریخچه‌‌ای بکار پژوهشی برمی‌خیزد یک دفتر سی صفحه‌ای را که بنیاد پژوهش در این باره بوده بدرستی نخوانده. جای پرسش است : آیا در آن دفتر هیچ سخنی از سلطان مسعود رفته است؟!

ایشان با چنین سهل‌انگاری و ناهشداری ، کتاب نیز در این زمینه نوشته و بچاپ رسانیده و نامش را «شیر و خورشید (نشان سه هزارساله)» گزارده.

همچنین این سخنران و برخی دیگر به استناد مٌهری که در کناره‌ی شمال شرقی دریای سیاه یافت شده می‌پندارند نشان شیر و خورشید بسیار کهنتر از آنست که در دفتر «تاریخچه‌ی شیر و خورشید» یادش رفته.

دومین نمونه نوشته‌ی آقای دکتر جلالی مقدم دارنده‌ی کانال «بینش» در تلگرام است که در این زمینه شرحهایی داده‌اند. ما عمده سخنان ایشان را در زیر می‌آوریم و داوری را به عهده‌ی دانشوران این شاخه از دانش می‌گزاریم. متن اصلی اینجاست.



🌸

«احتمالا این تصویر مکرر به چشمتان خورده است. خارج نشینان ، و کسانی از آنان که ادعای تاریخدانی دارند از این تصویر بهره می‌گیرند تا نشان دهند که نشانه‌ی شیروخورشید قدمت چند هزار ساله دارد و نمادی سنتی و کهن است. بعضی این عکس را پشت سرشان می‌گذارند ؛ دیده‌ام که بعضی از این تاریخ ندانها از ارتباط آن با مهرپرستی در ایران (؟؟؟؟!!!!) سخن می‌گویند.
اما این تصویر واقعاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟
نخست تصویر کامل آن را در زیر می‌آورم :
👇

و صورت بازسازی شده‌ی آن با جزئیات آشکار در زیر می‌آید :

این نقش در منطقه‌ای در شمال شرقی دریای سیاه بدست آمده است. در سمت راست بانوئی که پرتوهای نور از او ساطع است بر روی شیری ایستاده ، و در سمت چپ مردی با لباس پارسی مشغول نیایش اوست. این مرد احتمالا شاهی در آن محل و از پارسیان ، و منصوب از جانب هخامنشیان بوده است. اما آن بانو کیست؟ و چرا روی شیر ایستاده است؟ این بانو ایشتر Ishtar است و پرتوهای او نشان می‌دهند که یک خدابانوست.
درباره‌ی ایشتر توضیحات بیشتری لازم است که عرض می‌شود.
ایشتر هم خدابانوی زیبائی و لذت ، و هم خدابانوی جنگ و پیروزی و یک الهه_ی_مادر بسیار ارجمند بود. در سراسر بین‌النهرین (عراق امروزی) سومریان ، بابلیان و آشوریان اورا می‌پرستیدند (سومریان او را ایننّه Inanna می‌نامیدند) و از مهمترین خدایان ایشان بود. او تنها در بین‌النهرین پرستیده نمی‌شد. بلکه در گستره‌ی وسیعی شامل آناتولی (ترکیه‌ی امروزی) و فراتر از آن ، و حتا در عیلام خود ما نیز پرستیده می‌شد.
ولی چرا او بر روی شیر ایستاده است؟ در اکثر فرهنگهای کهن بسیاری از خدایان با یک حیوان مرتبط بودند ، یا حیوانی نظر کرده‌ی خدائی دانسته می‌شد ، یا آن حیوان مرکوب او بود. حیوان مزبور به علت ارتباطش با خدا برای مردم مقدس شمرده می‌شد. حیوانِ مخصوصِ ایشتر نیز شیر نر بود ، و در بسیاری از نقوش او با شیر مرتبط است ، یا روی او نشسته است. شیر نماد سلطنت در بابل نیز بود.
بعضی تصور کرده‌اند که شعاعهای نوری در نقش مزبور علامت خورشید است ، در حالی که چنین نیست و پرتوهای خود خدابانو است. خورشید در نقوش بین‌النهرینی بصورت دیگری نمایش داده می‌شد که در بعضی تصاویر زیر می‌بینید.

نقشی دیگر از الهه ایشتر ، کمان در دست و ایستاده بر روی شیر ، مربوط به قرن ۱۹ تا ۱۷ پیش از میلاد.

خدابانو ایشتر ایستاده بر روی شیرش ، مهار او را در دست دارد ، و با لباس جنگ به سوی میدان نبرد می‌تازد.
تصویر بازسازی شده‌ی آن را با تمام جزئیات در زیر می‌بینید.