مجتبا میرلوحی (نواب صفوی)

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (دو از دو)


شما را در اندیشه می‌گزارم و سخن خود را دنبال می‌کنم. این آسیبهای چهارگانه که شمردم ـ یا یک کلمه بگویم : ناسازگاری که میانه‌ی دین و زندگانی پدید آمده گذشته از آنکه خود زیان بس بیمناک بزرگیست یک زیان دیگری هم درپی می‌دارد ، و آن اینکه از آغاز مشروطه که کشاکش میانه‌ی دین و زندگانی بی‌پرده‌تر گردید و انبوهی آلودگیهای کیشها را دیدند و رشته‌ی دینداری را گسستند و خودسر گردیدند ، اینان گذشته از اینکه بیدینند بهیچ پیوستگی و همدستی درمیان توده نیز دلبستگی نمی‌دارند و هر یکی تنها می‌زیند و تنها می‌اندیشند. هر کدام آرزوهای بی‌ارج دیگری را در دل گرفته‌اند و اندیشه‌های کوتاه دیگری را دنبال می‌نمایند. امروز جوانان که برمی‌خیزند هر یکی همینکه چیزهایی را از اینجا و آنجا یاد گرفتند در خود کمی[=نقص] نمی‌شناسند و آن چیزها را سرمایه‌ی زندگانی ساخته سر می‌گردانند و هر بزرگی را همپایه‌ی خود می‌شمارند و این از دشوارترین کارهاست که ما باینها ـ باین سرمستان باده‌ی نادانی ـ بفهمانیم که زندگانی را راه می‌باید و این اندیشه‌های کوتاه‌کوتاهِ پراکنده که شماها می‌دارید جز مایه‌ی سرگردانی نتواند بود ، نیز از دشوارترین کارهاست که اینها را براه آوریم. این گرفتاری به تنهایی برای نابود کردن یک توده بس می‌باشد و ما چون از آن جداگانه و گشادتر از این گفتگو خواهیم کرد در اینجا بهمین اندازه بس می‌کنیم.

می‌خواهم از حقیقتگو بپرسم : آیا چه شده که اینان بدینسان رشته را پاره کرده‌اند و اکنون از چه راه خواهد بود که اینان را براه آوریم؟!. آیا نه اینست که اینان ناسازگاری دین را با دانشهای طبیعی و با خرد و با زندگانی دیده‌اند و از آن رو گردانیده‌اند؟!. اکنون هم آیا راه جز آنست که دین رویه‌ی خردپذیری بخود گیرد و مایه‌ی پیشرفت زندگانی گردد تا بدینسان گریختگان باو بازگردند؟!.

حقیقتگو می‌نویسد : ما در دین راهی را پیش گرفته‌ایم که در هزار سال و بیشتر کسی آن راه را نرفته است. می‌گویم : اگر خواست تو اینست که ما پیروی از کیشهایی (مذهبها) که اکنون هست نمی‌کنیم چه جای شگفت است؟!. اگر ما خواستیمی از کیشها پیروی نماییم دیگر چه جای این کوششها بودی؟!. چه جای آن بودی که صد زیان و سختی را بخود هموار گردانیم؟!. در جهان کی بوده که راهنمایی پیروی از گمراهان کند؟!. اگر خواستت آنست که دین (دین راستین) نیز راهش این نبوده می‌گویم شما از دین راستین چه آگاهی می‌دارید؟!. شما که تاکنون اینهمه لغزشهای پیاپی بر شما شمرده‌ایم و همگی نیز بجا بوده و نتوانسته‌اید پاسخ دهید چگونه می‌توانید دین راستین را بشناسید؟!. خواهیم دید که همین حقیقتگو کار ناتوانی و درماندگی را بآنجا رسانیده که بگوید خردهای ما نارساست. کسی که بنارسایی خرد خود خَستُوان می‌باشد او راست و کج را چگونه داند؟!. دریغا ! شما هر یکی سی سال و چهل سال قرآن خوانده‌اید و معنی آیه‌های بسیار ساده و آسانی را نفهمیده‌اید و پیغمبری که آشکاره از دانستن غیب و از آوردن معجزه بیزاری جسته و ناتوانی نموده شما صدها داستان غیبگویی و معجزه‌آوری بنام او و خاندانش نوشته‌اید و آنها را از دین می‌شمارید. با چنین کجراهی شما چگونه توانید در دین داوری کنید؟!.


👇

کسی چون چند بار یکی را آزمود و گفته‌های او را استوار و پایدار یافت دل با او گرم کند و از در همراهی و پشتیبانی درآید ، و روبرو ایستادن با چنان کسی را خیره‌رویی شناخته دور از آزرم و مردمی شناسد. این چیزیست که آفریدگار در نهاد آدمی نهاده. ولی چه باید گفت بکسانی که سرشت ساده‌ی خدادادی را از دست هِشته‌اند و بحالی افتاده‌اند که بگفتن نیاید. کسانی که در این چند سال همیشه گفته‌های ما را آزموده‌اند و تاکنون یک کجراهی نتوانسته‌اند گرفت دیگر چه جای روبرو ایستادنست؟!.. باز حقیقتگو بهتر از دیگرانست و ما ازو چندان گله نمی‌داریم و این می‌دانیم که او را باین نگارش خودخواهی و پرده‌دری وانداشته و اگر پاره‌ای سخنان نابجایی (در آخر نامه‌اش) می‌بینیم نتیجه‌ی سنگینی بار است که چون نمی‌تواند پابندهای کهن را از خود کنار کند ناگزیر باین سخنان می‌پردازد. ولی هستند بیفرهنگانی که هیچگاه جدایی میانه‌ی دانستن و ندانستن ، و توانستن و نتوانستن ، و کوشیدن و نکوشیدن نمی‌گزارند ، خیره‌رویانی که پیاپی شکست می‌خورند و هیچگاه خود را نمی‌شکنند و با اینهمه لغزشهای پیاپی که ما از ایشان می‌شماریم همچنان خود را پیشوا می‌شمارند و از جایگاهی که برای خود (در جهان پندار) در جلوترین رده‌ی توده باز کرده‌اند گامی بازپس نمی‌روند. شما هیچ باور می‌کنید که مردی که تاکنون هیچ کار ارجدار سودمندی انجام نداده و در این آلودگیها که ما یاد می‌کنیم همپای دیگران بوده چنان مرد بی‌ارجی بخود روا شمارد که بردارد و برای من پند نویسد و هیچ نگوید که من که هستم و او کیست؟!.. هیچ نگوید من اگر فهم و خردم بیشتر ازو بوده چرا تاکنون هیچ کاری نتوانسته‌ام؟!..


🌸

✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 4 (بخش پایانی)

🖌 واعظپور

کسان زیادی در ایران هستند که همیشه در این مملکت خوش خورده و خوش گذرانیده‌اند ولی کوچکترین علاقه‌ای بآن نداشته و اندک‌دلبستگی از خود باستقلال آن نشان نمی‌دهند و آشکار می‌گویند کشور دست هر کس می‌خواهد باشد چه فرقی بحال ما دارد بلکه ممکن است اگر دیگری باین کشور بیاید استفاده‌ی ما هم بیشتر باشد. غافل از اینکه جنگهای امروزی همه‌اش برای کشورگشایی و استعمارطلبی بوده خون اینهمه جوانانی که ریخته می‌شود بخاطر بدست آوردن زمینهای تازه و پیدا کردن منابع ثروت و سرزمینهای حاصلخیز است ، هنگامی که این زمینهای پربرکت ، این آب و هوای جان‌پرور بدست بیگانه افتاد دیگر نخواهد گزاشت این آقایان آزادانه از آنها استفاده کنند و هر طور دلشان می‌خواهد برخوردار شوند بیگانگان اینها را برای خودشان می‌خواهند و برای بدست آوردن اینها است که از ریخته شدن خون جوانان خود دریغ نمی‌گویند وگرنه چطور معقول است که اینهمه خونها بریزند و اینهمه جوانان از دست بدهند و پس از کامیابی و تسلط[بر] فکرِ مردم ، آن کشور را رها کرده و مزاحم آنها نشوند.

عده‌ی دیگری در زندگی تنها درپی جمع‌آوری ثروت بوده ، ثروت را هم پول و هم طلا و هم جواهر می‌دانند که از هر راهی است بدست آورند و در نگهداری آنها بکوشند. بثروت حقیقی که همین خاک زرخیز و هوای مناسب و آفتاب روان‌بخش این کشور است اهمیتی نداده و قدر این نعمت خدادادی را نمی‌فهمند ، این است که علاقه بآن نشان نداده و ارج آنها را نمی‌دانند.

اینست که پس از بیرون رفتن رضاشاه از ایران که گفتگوی بردن جواهرات سلطنتی بمیان آمد دیدیم که چه جار و جنجالی چه در مجلس و چه در بیرون برپا گردید و چگونه در همه جا گفتگو از آن می‌رفت ولی ده‌یک[=یک‌دهم] این دلسوزیها درباره‌ی کشور و برای این زمینهای حاصلخیز و پربرکت که اشغال شده بود[1] ظاهر نگردید.

بخش بزرگی از ملت ایران هم هستند که در نتیجه‌ی ندانستن معنی حکومت هیچ گونه علاقه‌مندی بکارهای حکومتی نداشته تنها می‌خواهند عقب کسب و کار خود رفته حتا زحمت اندک‌فکری را نیز در این خصوص بخود ندهند و اگر کسی را هم ببینند که گفتگو از کارهای کشورداری کرده و دخالتی در امور سیاسی می‌کند فوراً می‌گویند بابا بتو چه مربوطه ، ترا چه باین کارها ، صلاح مملکت خویش خسروان دانند.

یا اصلاً از روی باورهایی که دارند کارهای دولتی را بدعت دانسته نمی‌خواهند و راضی نمی‌شوند دخالتی در آنها بکنند و شریک جرم[2] بشوند. چون اینها معنی حکومت را ندانسته‌اند و از طرفی هم چنانکه گفتیم در سی سال پیش که مشروطه گرفته شد چون اجرا نگردید اینست که معنی درست آن نیز فهمیده نشد و مردم مسئولیتی را که هر یک در رژیم مشروطه دارند ندانستند و علاقه‌مندی بآن نیز پیدا نکردند.

وقتی که معنی حکومت درست فهمیده شود و این حقیقت روشن شود که حکومت مال یک نفر نبوده بلکه برای اداره‌ی کارهای یک کشور و تحت نظم آوردن آن کارها ، برای جلوگیری از تعدیات ستمگران و حمایت از ناتوانان و براه بردن توده ، عده‌ای باید از میان همان توده انتخاب شده و آن کارها را اداره کرده دیگران را از پرداختن بآنها بی‌نیاز کند ، و این دسته را حکومت یا دولت می‌گویند و این هم در زندگانی یک چیز طبیعی است دیگر نباید مورد مخالفت باشد.

هنگامی که این عده از روی قاعده و اصول انتخاب شد و انتخاب‌شدگان از روی وجدان و عدالت امور محوله‌ی خود را انجام دادند ، داد مظلوم را از ظالم گرفته و از اجحاف و تعدی مردم بیکدیگر جلوگیری کردند دیگر این حکومت ، حکومتِ جور نمی‌شود و متصدیان آن را عمال مظلمه نمی‌گویند.[3] مشروطه اگر خوب اجرا شود همین معنی را دارد ولی در مقابل محسناتی که این رژیم دارد یک سختی را نیز دارا می‌باشد [و] آن مسئولیت افراد توده است در برابر کشور.

زیرا در رژیم مشروطه وزیران مأمور اجرای امور ملت و نمایندگانِ مجلس قوه‌ی مقننه باشند. خود ملت باید ناظر اَعمال این هر دو دسته باشد و نیک و بد آنها را خوب در نظر بگیرد. بر عکس استبداد که اختیارات دست یک نفر بوده و دیگران هرچه او گفت باید بکنند. حق اظهار رای و عقیده در مقابل فرمان همان یک تن که شاه است ندارند. در حکومت مشروطه اختیارات دست توده است و این است که باندازه‌ی همان اختیارات مسئولیت نیز دارد و قبول این مسئولیت آمادگی و لیاقت لازم دارد که آن را رشته‌ی سیاسی می‌گویند.

پس از وقایع شهریور 1320 و بیرون رفتن رضاشاه از ایران که زبانها آزاد شد و قلمها بکار افتاد اگر چاره‌ی دردها[را] می‌خواستند اول بایستی قبل از هر چیز بچاره‌ی دردهایی که در بالا گفتم بپردازند.

👇

لازم بود معنی استقلال و مزایای آن را بتوده فهمانیده آنان را بحفظ استقلال کشور خود علاقه‌مند کنند. راه ثروت حقیقی را که آب و خاک سرزمین خودشان بود بآنان فهمانده از این راه ارج مملکتشان را نشان دهند. چه بودنِ [ماهیت] حکومت و معنی مشروطه را بایشان حالی می‌کردند تا بتشکیل حکومت و دولت صالحی از روی قوانین مشروطه رغبت نشان داده از بازگشت استبداد و دیکتاتوری جلوگیری کنند. خلاصه چاره‌ی گرفتاریهای گوناگون و باورهای بیپای توده را وجهه‌ی همت خود قرار داده آنان را آماده و لایق داشتن حکومت دمکراسی و شایسته‌ی بزرگی و سرفرازی می‌کردند.
پایان


📝 پانوشتها :

[1] : اشاره به اشغال ایران بدست آرتشهای انگلیس و روس در سال 1320 است.

[2] : اشاره است به تعلیمات زهرآلود ملایان که اساساً هر دولتی جز ازآنِ خودشان را «جائر» و کارمندان آن را عمال ظلم می‌نامیدند و همیشه مردم را به دولت بدگمان می‌داشتند.

[3] : به پانوشت پیش توجه شود.


🌸

این کلیپ چون با نوشته‌ی واعظپور و سخنان ما سازگار و مؤید آنهاست در اینجا آوردیم.

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش سیزدهم : چاره‌ی بدبختیها‌ جز در دستان خودمان نیست

43ـ باید خردها را راهنما گرفت
44ـ باید معنی راست دین شناخته گردد
45ـ شاهراه همچنان پابرجاست
46ـ سخن پایانی

🔅 متن فایل در تلگراف : تکه 1 ، تکه 2

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی یک از سه)


در هشتم اردی‌بهشت 1324 بجان کسروی سوءقصد شد ولی او جان بدر برد. گرچه سه ماه طول کشید تا کسرو‌ی تندرستیش را بازیابد ولی این پیشامد بسود آزادگان بسر آمد : آن کردار ناجوانمردانه‌ی «ابن‌ملجم ناشی» و پراکنده شدن داستانش ، توجه مردم بیشتری را باندیشه‌های او کشاند و علت دشمنی ملایان و پشتیبانان ارتجاع با او را روشن ساخت.

ناپاکی و نامردمی ‌ملایان که در این توطئه‌ی نامردانه پنجاه‌هزار تومان پول ریخته (1) و ده دوازده تن جانی را مزدور گرفته بودند ، نشان داد که پرسشهای او را پاسخی نیست جز چماق تکفیر. در همان حال شهربانی در کارِ رسیدگی بپرونده ، کارشکنی کرد و دولت هم با آزاد کردن همان چند تن متهمِ چاقوکش و هفت‌تیرکش که فرصت گریز نیافته در زندان بودند ، خوش‌خدمتی خود را بارتجاع نشان داد. بدینسان بیشرمانه راه گستاخی فزونتر را بروی ایشان گشود و میدان را بچاقوکشان و اشرار بازتر گرداند.

"... دو نکته‌ی مهم که در این قضیه جلب نظر می‌کند یک بی‌پروایی و نترسی ضاربین و ماجراجویانِ همدستِ آنهاست که معلوم بوده است از مقاماتی پشتگرمی ‌داشته‌اند. نکته‌ی دیگر کمکهای علنی مأمور شهربانی باشرار و تشویق آنها بوارد کردن ضربتهای بیشتر می‌باشد که می‌رساند وی هم در توطئه بی‌دخالت نبوده است ..." (2)


در 1324 آزادگان یازده ماهنامه ، چهارده کتاب تازه ، (جز آن دو کتاب ناانجام) و پانزده کتاب که بچاپ دوم و سوم رسیده بود چاپ و پراکنده کردند. جز اینها گام تازه و مؤثرِ دیگری در نیمه‌ی دوم سال برداشتند بدینسان که هشت کتابچه بزبانِ ساده و درخورِ فهم مردم کوچه و بازار آماده و چاپ کردند که بیشتر برُویه‌ی گفت و شنید می‌باشد. از میان کتابهای تازه‌ی سال 24 ، جز سه کتابی‌ که بدنبال پیشامد آذربایجان نوشته شد ، کتاب «در راه سیاست» و دفترچه‌های «گفت و گو» ، «اوستا رجبعلی دین یاد می‌گیرد» ، «شیخ قربان از نجف می‌آید» ، «حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟» ، «رمضان کفاش از روضه برگشته» و «جناب آقا از میدان دررفت» ، بیشتر از دیگران خواستار داشتند.

چاپخانه‌ی پیمان همچون توپخانه‌ای سنگرهای ارتجاع را بتوپ بسته بود و با نشریه‌هایی که بدست مردم می‌رسانْد (نزدیک به هفته‌ای یک نشریه) ، حقایق را بر خوانندگان آشکار ساخته ‌ایشان را هشیار می‌ساخت و شوراندنِ مردم را بملایان دشوار کرده بود. بماند که ملایان در کوچه و بازار ناچار از شنیدنِ ایرادهای رنجش‌آور و پرسشهای جانگزا شده بودند. سالنامه‌ی پَژوهاد (1325) در بخش«تاریخچه‌ی باهَمادِ آزادگان» صفحه‌ی 26 ، شمار کتاب‌های چاپ شده در سال 24 را (جز کتابهای تاریخی) ، هفتادویک‌هزار نسخه می‌نویسد. این گسترش تند و فیروزیها چیزهایی نبودند که از دید بدخواهان پنهان بماند. از اینرو جبهه‌ی دشمنان تلاشهاشان را کند و نارسا دیده شتاب بیشتری بچرخ انکیزیسیون و تحریک مردم عامی ‌دادند.

در نه ماهِ بازمانده‌ی سال 24 آنچه آشکارست شتاب دولتیانِ بدخواه برای بستن دست آزادگان و کسرویست. در نامه‌ای که مهدی اکباتانی ، رئیس بازرسی مجلس شورای ملی بوزارت دادگستری نوشته ‌این شتاب بنیکی پدیدارست : یکی با داوریهای پیشاپیش که او از نوشته‌های کسروی می‌کند و خواهان اقدام زودتر دادستان می‌شود و حتا راه آن را نیز در نامه نشان می‌دهد و دیگری آنکه خواهان اقدام «هرچه زودتر قبل از وقوع حوادث غیر قابل جبران» شده ... و می‌خواهد «نتیجه را هرچه زودتر اعلام دارید که تعویق امر ، طبقات مختلفه‌ی ملت را باعث هیجان و انقلاب نشود». (3)



📝 پانوشتها :

1ـ ماهنامه‌ی مهرماه 1324 ، باهماد آزادگان ، ص20 ، گفتار «انکیزیسیون ، انکیزیسیون ، انکیزیسیون» (آن زمان با این پول می‌شد سه خانه‌ی متوسط در تهران خرید).

2ـ پاکدامن ، یاد شده ص 196 و 197 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 10/2/24.

3ـ پیشین ، ص203 و 204.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ آیا خدا جهان را بخود بازگزارده؟! (یک از دو)


حقیقتگو می‌نویسد : «از سخنان شما برمی‌آید که مردم امروز نیز نهایت نیاز را براهنما دارند» ، و از این در شگفت می‌شود. راست گفته‌اند : بدهکار را چون بخود گزاری کم‌کم طلبکار می‌شود. یک دسته پندارپرست نیز چون نکوهش نشنوند کم‌کم پندارهای خود را چیزهای بسیار پایداری انگارند و بیکبار خود را فریب دهند. این سخن او درست بدان می‌ماند که بیماری بپزشک بگوید آقای دکتر من از گفته‌های شما چنین می‌فهمم که باید اکنون هم که بیمارم دارو بنوشم. آیا پزشک باین گفته‌ی او چه پاسخ خواهد داد جز آنکه بر نادانی او افسوس خورد؟!

من بارها نوشته‌ام هرگز دربند نامی نیستم و هیچگاه نمی‌خواهم میدانی باین سخنان بدهم. جهان با سخن نمی‌گردد و از کشاکشهایی که یک دسته بر سر این نام و آن نام کنند جز زیان سودی نباشد. ولی می‌خواهم بدانم این چگونه شود که مردم امروز باین آلودگی و گمراهی نیازی هم براهنما ندارند؟!.. اگر چنان باشد پس چاره‌ی اینهمه گمراهی چیست؟!..

این خود چگونه درست می‌آید که جهان را هرگز راهنمایی نباشد؟!.. کسانی که این را باور می‌کنند باید یا بگویند که خدا از راه‌بردن جهان بستوه آمده و از آن رو گردانیده ، یا بگویند سرشت مردم عوض شده که دیگر گمراه نشوند و نیاز براهنمایی کسی نیفتد. آیا شما کدام یکی را از اینها را می‌گویید؟!..

اگر می‌گویید خدا همین که سه چهار هزار سال جهان را راه برده دیگر آن را بخود رها کرده و بدست آزمندان اروپا سپارده بسیار نادانید و بسیار گستاخید. ای بیچارگان زمین صدهزارها و ملیونها سال برپا خواهد بود. این چه نادانیست که دست خدا را از آن کوتاه شمارید؟!.. اگر می‌گویید سرشت مردم دیگر شده و هیچگاه گمراه نگردند این نادانی دیگری خواهد بود و هر کس از شما خواهد پرسید پس این گمراهیها که امروز است چیست؟!.. شاید بگویید قرآن درمیانست و نیازی براهنما نیست. می‌گویم اگر بودن قرآن بس بودی بایستی این گمراهیها نبودی. این با بودن قرآنست که مردمان اینهمه گرفتار و آلوده‌اند و شما می‌بینید که خود آن کتاب دستاویز بزرگی برای بدآموزان و گمراهان شده. وانگاه ما نشان دادیم که آنان که قرآن می‌خوانند از بس در گمراهیها فرورفته‌اند و جلو چشمهاشان پرده فروهشته شده معنی آشکارترین آیه‌های آن را نمی‌فهمند. پس چگونه توانید گفت قرآن بس است و نیازی براهنمای دیگر نیست؟!. گذشته از این مگر این کیشهای گوناگون اسلامی بروی قرآن پدید نیامده است؟! مگر همگی آنان از قرآن دلیل براستی کیش خود یاد نمی‌کنند؟!.

در اینجاست که باید زشتی پندارهای بیهوده ، نیک نمودار گردد. در اینجاست که می‌باید دانسته شود پندارپرستی خردها را تباه گرداند. یک دسته مردمی در سختترین روز درماندگی و گرفتاری یکی از میانشان بالا افراشته و با صد زیان و گزندی که بخود هموار می‌گرداند می‌خواهد آنان را رها سازد ـ بدبختان آن گرفتاری و درماندگی خود را بیکبار فراموش کرده در گفتگوی اینند که آیا ما را رهاننده تواند بود یا نه؟!

ای درماندگان شما هر باوری می‌دارید بدارید و هرچه می‌پندارید بپندارید. لیکن بگویید : پس از همه‌ی آنها آیا باین گرفتاریها و درماندگیها چه کنیم؟ آیا درپی چاره باشیم یا نباشیم؟!.. هر پاسخی می‌دهید بدهید تا آنچه در درون شماست همه بشناسند.

کسانی که می‌گویند : چون قرآن درمیانست و بهیچ کوششی نیاز نیست بگویند پس بآن گمراهیها و بدآموزیهایی که پس از قرآن پیدا شده و قرآن پاسخی بآنها نداده (و خود نبایستی دهد) چه می‌گویند؟!.. خواهند گفت چه گمراهی‌ای؟!.. و من چون نیک می‌دانم اینان آن نیستند که یک بدآموزی‌ای را بشناسند و زیانهای آن را چندان که هست بدانند اینست ناگزیرم یکایک یادآوری کنم.

نخست فلسفه‌ی یونان را نام می‌برم. ما بارها از این سخن رانده و زیانهای آن را بازنموده‌ایم. ولی باشد که پاره‌ای خوانندگان آن گفتارها را نخوانده‌اند و معنی درست فلسفه را نمی‌دانند. من ایشان را بازگشت می‌دهم بگفتاری که در شماره‌ی 3 امسال [1] زیر عنوان «در پیرامون تاریخچه‌ی شیر و خورشید» نوشته شده. در آنجا با مثالی معنی درست فلسفه نشان داده شده. در یک گوشه‌ای نشستن و چشم رویهم نهادن و با پندار و انگار در پیرامون جهان و دستگاه آفرینش چیزهایی بافتن ـ این بوده معنی درست فلسفه و من در جهان لغزشی بزرگتر از این نمی‌شناسم. این فلسفه گذشته از آنکه سراسر پنداربافیست و نتیجه‌ای از آن جز پاشیدگی اندیشه و ناتوانی خرد برنخیزد و بیگمان مغز را آشفته می‌سازد ، با دین و خداشناسی هم بیکبار ناسازگار است. بلکه می‌باید گفت که دین و خداشناسی را از ریشه برمی‌اندازد و شما اگر می‌خواهید زیان آن را نیک دانید گفتار 6 «راه رستگاری» را خوانید.


👇

این فلسفه از روزی که پایش بشرق رسیده کسانی بدشمنی برخاسته‌اند و بلکه خونهایی نیز در سر آن ریخته شده. لیکن همه‌ی آنها عنوان کشاکش داشته است و کسی گره از کار نگشاده و راه گمراهی فیلسوفان را نشان نداده. یک بدآموزی‌ که پیدا می‌شود شما یک بار آن می‌کنید که بدشمنی برخیزید و در همه ‌جا از آن بد گویید و مردم را بر آن شورانید. یک بار نیز این می‌کنید که با دلیل بیپایی آن را روشن سازید و مردمان را از دودلی بیرون آورید. درباره‌ی فلسفه آنچه ما می‌دانیم کوششها همه از آن راه بوده است و کسی کجی راه آن را با دلیل بازننموده و اینست که با همه‌ی آن نکوهشها و دشمنیها که شده فلسفه روزبروز بر رواج افزوده و با همه‌ی کیشها درآمیخته است و کار بجایی رسیده که بیشتر کسان گفته‌های فیلسوفان را همه راست شمارده و بر آن شده‌اند که اسلام را با آن سازش دهند و در همه‌ی کتابهای دینی که نگاه کنید در گفتگو از هستی خدا دستاویزی جز راه کج فلسفه (دور و تسلسل) نیست و آن را استوارترین دلیل خود می‌شمارند ، و کار رواج آن بجایی رسیده که در نجف و قم و دیگر جاها درس فلسفه می‌گویند و بگمان خود برای پیشوا گردیدن باید آن را هم یاد گیرند. من می‌شناسم مردی را که از یکسو در مدرسه درس فلسفه می‌گوید و از یکسو انجمن برپا کرده درس قرآن می‌دهد و ناسازگاری یا بهتر گویم دشمنی‌ای را که میان آن دو هست بیکبار فراموش کرده‌اند. اینها را می‌نگارم تا بدانید که پاسخ فلسفه با دلیل تاکنون داده نشده بود.



پانوشت :
1ـ سال پنجم مهنامه‌ی پیمان.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی دو از سه)


در خرداد 1324 بازاریان عامی ‌بتحریک ملایان از کتابهای کسروی بمجلس شورای ملی شکایت بردند. رئیس مجلس بدادسرای تهران دستور جلوگیری از نشر کتابهای کسروی را داد (14/3/24). روز پیش از آن حکیمی نخست‌وزیر ‌کناره‌گیری کرده و هفته‌ی بعد از آن صدر نخست‌وزیر می‌شود. او با آنکه تا دیرزمانی نمی‌تواند رأی اعتماد از مجلس بگیرد با اینهمه در دسیسه و پرونده‌سازی با پشتکارِ چشمگیری می‌کوشد. رئیس مجلس ، سید محمدصادق طباطبایی (فرزند سید بزرگوار طباطبایی ، از پیشوایان مشروطه) ، 6 روز پس از نامه‌ی نخستش بدادسرا ، نامه‌ی دیگری به نخست‌وزیر می‌نویسد و در آن چنین می‌آورد :

"... بدیهی است با توجه باهمیت قضیه و آثار سوء آن ، دستور تعقیب قانونی بمراجع صلاحیتدار خواهید فرمود که زودتر بشکایت‌کنندگانِ تبریز جواب مسکت نوشته و نظایری از سایر نقاط پیدا نکند." (1)


در برابر ، آزادگانِ تهران نامه‌ی سرگشاده‌ای با امضاهای بسیار برئیس مجلس ، طباطبایی نوشته مخالفت مذهب شیعه با دمکراسی را گوشزد کردند و پرسشهایی کرده پاسخ خواستند :

"«... مذهب شیعه چنانکه با اساس اسلام ناسازگارست با زندگانی دمکراسی هم ناسازگار می‌باشد ...

این رفتار جنابعالی و دیگران که صلاح کشور و توده را رعایت نکرده با زمزمه‌های مرتجعانه‌ی ملایان موافقت نشان می‌دهید نتیجه‌اش آن خواهد بود که ملایان اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی[که در هر دوره‌ی مجلس باید پنج نفر از ملایان بعنوان نمایندگی از علما حاضر باشند و همه‌ی قانونها از تصدیق آنها بگذرد] را هم بخواهند و ما از جنابعالی می‌پرسیم آیا بآن رضایت خواهید داد؟. ... آیا سراسر جهان را بایران نخواهد خندانید؟!.

بهترست یک پرسش اساسی‌تر از جنابعالی بکنیم : اگر کیش شیعه برای اداره کردنِ کشور کافی بود و دخالت ملایان در کارها مایه‌ی مضرت نبود چه علت داشت که پدر شما و خود شما جلو افتید و مشروطه را از اروپا بیاورید و قانون اساسی فرانسه را برای ایران تصویب کنید ، و این مقصود را چندان بزرگ بدانید که در راه آن صدها جوانان نازنین را بکشتن دهید؟!. آقای طباطبایی چه شد که آنها فراموش شد؟!. چه شد که دوباره می‌خواهید برای ملایان دستگاه گسترید؟!.

... اساساً چه کتابهای آقای کسروی درمیان باشد و چه نباشد این یک اشکال بزرگیست که اصول مشروطه و زندگانی دمکراسی با کیش شیعه متضادست و این دو در یکجا نتواند بود. باید این اشکال رفع شود و این گره گشاده گردد. ...»" (2)


در این میان نامه‌هایی با امضاهای بسیار از آزادگانِ شهرستانها به طباطبایی نوشته می‌شود و ازو خواستار پاسخ بنامه‌ی سرگشاده‌ی آزادگان تهران می‌شوند. سپس آزادگان شیراز در شهریور ماه نامه‌ی سرگشاده‌ی دیگری نوشته نام نیک پدرش را باو یادآوری کردند. هر دوی نامه‌ها تکان دهنده و سراسر آراسته به دلیلهاست. در آنها با زبانِ ادب مصلحت کشور و آینده‌ی مردم ، نام نیکی که از شادروان طباطبایی در تاریخ این سرزمین بجا مانده ، ارجمندی جایگاه کنونی او (ریاست مجلس) و حساسیت اقدام او یادآوری شده است. در یکی از آنها چنین می‌خوانیم :

"«آقای طباطبایی اگر جنابعالی بخواهید بدستور ملایان راه روید نه تنها باید ... ازدواج دخترهای نُه ساله را آزاد بگزارید ، زنها را بپوشیدن کفن سیاه ... وادارید ... اگر مردی مرتکب قتل زنی شد در حدود ماده‌ی 170 قانون کیفر عمومی ‌مجازاتش نکنید و فقط از او پانصد رأس بز یا پنجاه شتر یا بهای یکی از آنها را بگیرید و آزاد کنید. ...»" (3)


همچنین در این نامه توجه طباطبایی باین موضوع کشیده شده که دشمنان ایران و این توده آن اندازه که با ما دشمنی می‌کنند با دیگران بستیزه برنمی‌خیزند و سرانجام همچون تلگرافهایی که از دیگر شهرستانها می‌رسد از او خواستار پاسخ می‌شوند. افسوس و صد افسوس ، گوش طباطبایی باین سخنان بسته است. طباطبایی هیچ پاسخی به نامه‌ها و تلگرافهای آزادگان نداد و تنها تکانی که از او دیده شد آنکه نامه‌ی آزادگان تهران را بنزد یکی از ملایان تهران فرستاد. بدینسان ننگ جاویدان در کارنامه‌ی زندگانیش از خود بجا گزاشت.

باز در همان ماه خرداد ، محسن صدر که بعنوان نخست‌وزیر تازه ، هنوز جایگاه استواری نیافته بود ، بی‌باکانه برای هر یک از مخالفانش پرونده‌ای پدید آورد و بدینسان بانکیزیسیونِ آشکاری دست یازید. همو ، فردای روزی که نخست‌وزیریش اعلام شد ـ با آنکه هنوز مجلس باو رأی اعتماد نداده بود و نخست‌وزیریش رسمیت نیافته بود ـ با اعمال زور برای پرونده‌ی کسروی جنبه‌ی قانونی تراشید (23/3/24).



پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 247.
2ـ ماهنامه‌ی تیرماه 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 1 تا 3.
3ـ ماهنامه‌ی شهریور 1324 ، باهماد آزادگان ، ص14 و 15.


🌸

سید محمدصادق طباطبایی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ آیا خدا جهان را بخود بازگزارده؟! (دو از دو)


پس از آن باطنیگری را یاد می‌کنم. این یکی از زشتترینِ بدآموزیهاست که از قرن دوم اسلام پدید آمده و شما اگر می‌خواهید گوهر آن را شناسید و از زیانهایی که با خود داشته آگاه گردید «راه رستگاری» را بخوانید و سپس جلد سوم تاریخ جوینی را از دیده گذرانید. این گمراهی نیز از یکسو با خرد نبرد می‌کند و از یکسو بنیاد دین و خداشناسی را لرزان می‌گرداند. امروز شما دسته‌ای بنام باطنی نخواهید شناخت ولی اسماعیلیان و علی‌اللهیان بازماندگان ایشان می‌باشند و از آنسوی همه‌ی کیشها هر یکی بهره‌ی دیگری از باطنیگری یافته است و همگی آلوده می‌باشد. چندی پیش می‌بینم در روزنامه‌ای شعرهای «هر لحظه بشکل آن بت عیار برآمد ..» را که نمونه‌ای از پندارهای باطنیگری است چاپ کرده و بالای آن چنین می‌نویسد : «فی مراتب العلویه». نادانک پنداشته شعرها در ستایش امام علی‌ابن‌ابیطالب می‌باشد و این نمونه است که چگونه این بدآموزیها بازاری شده و با رنگهای گوناگون در کتابها و دلها جا گرفته است.

پس از آن صوفیگری را نام می‌برم. ما از این نیز در «راه رستگاری» و دیگر جاها سخن رانده‌ایم و نیازی بگفتگوی دیگر نمانده. پس از آن خراباتیگری را یاد می‌کنم. از آن نیز در «راه رستگاری» سخن رانده‌ایم. من دوست می‌دارم خوانندگان گفتاری را که در آن کتاب بنام «دین برای دانش‌پژوهی نیست» بخوانند تا نیک دانند که زمینه برای پیدایش خراباتیگری از کجا پیدا شده است. در جایی که شما به دین رنگ دانش‌پژوهی دهید و بر آن باشید که از آغاز آفرینش و چگونگی آن گفتگو دارید و پندارهای ننگین کعب‌الاحبار و وَهْب‌بن‌مُنَبِّه را در کتابها بینباری [1] بیگمان همه‌ی ایرادهای خراباتیان راست است و شما هیچ پاسخی بآنان نتوانید داد. این جدایی که ما میانه‌ی دین و خواست آن با دانش و راه آن پدید آوردیم و این دو را از هم جدا کردیم یکی از ارجدارترین و بزرگترین زمینه‌هاست و می‌باید گفت یکی از ستونهای دین می‌باشد. ولی شما آن را ببینید که این تاکنون پوشیده مانده و هواداران دین نه تنها آن را نشناخته‌اند (و در هیچ جایی شما نشانی از چنان سخنی نخواهید یافت) خود آنان دین را با دانش‌پژوهی بهم درآمیخته‌اند و آن نتیجه بدست آمده که خراباتیگری پدید آید و آن رسواییها پیدا شود و شما این را بیگمان دانید که پیشامد دلگداز مغول و آن زبونی و درماندگی که مردم در برابر آن خونخواران نشان دادند جز نتیجه‌ی این چند بدآموزی نبوده. وآنگاه تازه پس از قرنها که آن سخنان کهنه گردیده بود کسانی از نادانی یا از بدخواهی دوباره آن را نوین ساختند و دلها را پر گردانیدند.

پس از همه مادّیگری را یاد می‌کنم که بیکبار خدا و روان و خرد را نمی‌پذیرد و براستی و نیکی ارجی نمی‌گزارد و جهان را جز یک دستگاه بیهوده‌ای نمی‌شناسد و آدمی را از جانوران جدا نگرفته زندگانی را جز کشاکش و نبرد نمی‌داند ، و یک گمراهی‌ایست که رویه‌ی دانش بخود گرفته و صدها دانشمندان بنام در شرق و غرب پیرو آن می‌باشند و هزارها کتاب بهواداری از آن نوشته‌اند ، و چون همراه دانشهای طبیعی از اروپا برخاسته و همپای آنها در سراسر جهان انتشار یافته نیرومندترینِ بدآموزیهاست و به هر کجا رسیده همچون بیماری وبا پیر و جوان و بزرگ و کوچک همه را آلوده گردانیده و دلها را بلرزه انداخته است و بیگمان بیشتری از همانان که سنگ دین بسینه می‌زنند و دعوای پیشوایی می‌دارند در دلهای خود جز باور سستی نمی‌دارند و چه‌بسا که بیکبار از خدا و دین بیزارند.



پانوشت :
1ـ اصل : بیانبازید ؛ انباریدن ریشه‌ی دوم انباشتن است.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی سه از سه)


با همه‌ی کارشکنیهای بدخواهان ، کسروی یک‌دم آسوده ننشست و با نوشته‌هایش در کارِ برانداختنِ ریشه‌ی ملایان بود. اینبود هم ملایان و هم کمپانی خیانت بدست و پا افتادند که مبادا کنترل اوضاع از دستانشان بیرون آید. رسوا گردیده شکوه و دستگاهشان را برای همیشه ببازند و از درآمدهای سرشار بازمانند. پس بدستیاری دولت دستگاهِ انکیزیسیون را بکار انداختند و نه تنها جلو انتشار شیعیگری را گرفتند ، کسانی را که می‌خواندند و یا منتشر می‌کردند هم زیر فشار گزاردند.

"در 6/6/24 دکتر[غلامحسین]خوشبین از طرف وزیر دادگستری به استناد نامه‌های چند تن از آخوندان و بازاریان تسریع تعقیب کسروی و گزارش آن را بمقام وزارت خواسته است.

... در آن موقع سرتیپ ضرابی‌ ، رئیس شهربانی ، نامه‌ای مبنی بر اینکه کسروی اقداماتی کرده که بازاریان قصد اجتماع و اعتصاب عمومی‌ دارند [(احتمالاً بوزارت کشور) نوشته] تقاضای رسیدگی عاجل و تعقیب متهم را می‌نماید." (1)


با اینحال پرونده در جریان عادی خود بود. تا اینکه با دسیسه‌ی فرماندار نظامی ‌، سرتیپ اعتماد مقدم (رئیس شهربانی پیشین که در دسیسه‌ی یکم دیماه 1321 نیز دست داشت) در دی‌ماه همان سال (همزمان با چاپ آن سه کتاب که در آغاز پیشگفتار یاد شد) پرونده را بصورت «فُرس ماژور» و خارج از نوبت انداختند.

پرونده‌ی کتابهای کسروی را «پرونده‌ی کسروی» نام نهاده چنان وامی‌نمودند که سخن از تبهکاری است که از دستِ قانون می‌گریخته و اکنون گرفتار آمده. در بهمن‌ماه وزارت فرهنگ «ناظر شرعیات» معین می‌کند تا پرونده بگردش درآید. (2)

گفتیم که پرونده برای شیعیگری و دوازده کتاب دیگر پدید آمده بود.

"«... از جمله‌ی آن کتابها کتاب «خواهران و دختران ما» بوده. عنوان شکایت اینست که آقای کسروی در آن کتاب زنها را با مردها در حقوق مساوی دانسته و برای زنها حق طلاق قائل شده»." (3)


اکنون در سال 1324 شوریدگی شگفتی نمایانست : دو فرزندِ پیشگامانِ مشروطه‌خواهی با دشمنان مشروطه و آزادیخواهی همه یک راه را می‌پویند : سید محمدصادق طباطبایی ، رئیس کنونی مجلس بی‌پروا به نام و پیشینه‌ی پاک پدرش ، بدستاویز «مباینت نشریات احمد کسروی با دیانت رسمی ‌کشور» و رسیدگی «زودتر به شکایت‌کنندگان تبریز» ، با نامه‌نویسی بسران کشور برای شتاب دادن بجریان پرونده و سید محمد بهبهانی ، نماینده‌ی بازاریان و حامی ‌نواب صفوی ، او هم (همچون طباطبایی) بی‌پروا به نیکنامی ‌پدر ، از راه تحریک مردم و توطئه‌سازی ، و ملایان تیره‌درونِ دیگری که هرگز با آزادیخواهی سرِ سازش نداشتند ، هر یک از راهی می‌کوشند باهَمادِ آزادگان را هرچه زودتر از پیشرفت بازدارند.

مثلاً امام‌جمعه (4) (برادر کوچکتر امام‌جمعه ، بدخواه شناخته‌ شده‌ی مشروطه) و همدستانش دست‌اندر کارند که با بسیجِ[=تهیه‌ی] پول و مزدور گرفتنِ جانیانی ، کاری را که در هشتم اردی‌بهشت ناکام مانده بار دیگر بیازمایند. ملایان و بازاریانِ دیگری هم با ریختن پولها و چاپ آگهیهای تحریک‌آمیز و مردمفریب و نامه‌نویسیهای جعلی بنام «از طرف اهالی پایتخت» و تلگراف بسران اداره‌ها می‌خواهند چنین جلوه دهند که کاسه‌ی شکیبایی مردم لبریز شده و اگر چاره‌ای نشود شهر را آشوب فراخواهد گرفت.

فرمانداری نظامی ‌بدستیاری کلانتریِ بازار ، کانونِ اصلی توطئه گردیده ، دست ملایان و بازاریانِ انباردار (محتکر) و مقدس‌نما را در فتنه‌انگیزی و پخش آگهی (اعلانیه) بر ضد کسروی و آزادگان باز می‌گزارَد. ملایان هم فرصت از دست نداده از هیچ‌گونه هوچیگری ، دشنامدهی و دروغگویی دریغ نمی‌کنند. مردم عامی ‌را می‌شورانند و در صدد ایجاد فتنه‌ی سراسری‌اند. می‌خواهند آشوبی ‌برپا کرده بخانه‌ی کسروی بریزند و او را از میان بردارند. زمینه چنان فراهم شده که ملایان بی‌باکانه روی منبرها از کشتن کسروی سخن می‌رانند و فریادها برآورده ، عمامه بر زمین می‌کوبند. (5)

در تهران روزنامه‌های مزدور هم در آماده کردن زمینه برای آسیب زدن بکسروی و یارانش بتحریکهایی می‌پردازند. در شهر‌های دیگر و حتا در بیرون از ایران (در کویت) هم یاران کسروی از رهگذرِ آشوبها گزند بسیار می‌بینند. در همه‌ی این وحشیگریها ، بیش از همه دستِ ملایان نمایانست.


👇

پانوشتها :


1ـ پاکدامن ، یادشده ص 212 بنقل از روزنامه‌ی ایران ما ، شماره‌ی 30/12/24.

2ـ سالنامه‌ی پژوهاد ، 1325 ، باهماد آزادگان ، ص 23.

3ـ ماهنامه‌ی بهمن و اسفند 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 6 ، گفتار بانو چهره‌نگار.

4ـ این همانست که گفته بوده «در امامیه (حکیمیه‌ی کنونی در شمال شرق تهران) یک‌ملیون متر زمین دارم. آنها را می‌فروشم و بساط اینها (باهَمادِ آزادگان) را بهم می‌زنم». (پرچم هفتگی شماره‌ی سوم گفتار «پیام بآقای امام جمعه‌ی تهران»). کسروی تنها با نوشتن دلیلها به نبرد با کیش اینان برخاسته بود. آیا امام جمعه با فروش زمین می‌خواسته چه کند؟! دلیل بخرد و در برابر او بایستد؟!

5ـ پاکدامن ، یادشده ص 210 ، بنقل از روزنامه‌ی ایران ما.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم (یک از دو)


اینها را که فهرست‌وار می‌شمارم در شماره‌های چهارساله‌ی پیمان از یکایک آنها گفتگو کرده و بخواست خدا و به یاری او پاسخی را که می‌بایست داد داده‌ایم و اینجا که می‌شماریم می‌خواهیم که حقیقتگو و همراهان او که می‌گویند قرآن بس است بگویند پاسخ اینها را که پس از قرآن پدید آمده که باید دهد و چگونه باید دهد؟!. اگر کسی اینها را نیک سنجد و با خرد آزاد باندیشه سپارد این گمراهیها هر کدام به تنهایی کمتر از بت‌پرستی نیست و برخی از آنها بویژه صوفیگری و خراباتیگری و مادّیگری زیانش بیشتر و ننگش فزونتر است. هر کدام به تنهایی چنانست چه رسد بآنکه چند تا رویهم آمده است؟!.. چه رسد بآنکه با آسیبهای خودِ دین دست بهم داده است؟!..

کمتر زمانی چنین گمراهیها درمیان بوده. امروز شما کمتر کسی را خواهید یافت که بچندین گمراهی آلوده نباشد. یک رشته چیزهایی هست که اگر کسی نبیند کمتر باور کند. در جایی که پدر در برابر یک پیر بیسوادی زانو بزمین می‌زند و او را قطب جهان می‌شناسد پسر خدای آفریدگار را نمی‌شناسد و زبان از ریشخند بازنمی‌دارد. از یکسو از هر گوشه عربده‌ی مادّیگری بلند است و از یکسو شهری نیست که چندین بتخانه در آن نباشد. مردی که در جوانی با خدای آفریدگار همه گردنکشی نموده و نام او را خوار داشته همینکه رو به پیری می‌آورد یا با ترسی دچار می‌آید بمردگان پناهیده گردن در برابر آنها کج می‌نماید. نام خدا خوار و خواست او بیکبار از میان برخاسته. در جایی که هیچ راهی نمانده شما چگونه می‌گویید نیازی براهنما نیست؟!! من نمی‌دانم شما درپی چه هستید و چه می‌جویید؟!. نمی‌دانم چگونه این گمراهیها را با این بیمناکی کمتر از بت‌پرستی مردم عرب می‌شمارید؟!. جز آنکه بگویم دلبستگی بگذشته شما را از حال خودتان و زمان خودتان بیکبار ناآگاه گردانیده. جز آنکه بگویم مردگان هزار ساله‌اید که بزندگان درآمیخته‌اید. جز آنکه بگویم از معنی دین و زندگانی و زیانهایی را که این گمراهیها دارد ناآگاهید. جز آنکه بگویم اندازه‌ی خواری و سرافکندگی توده‌های شرقی را نمی‌شناسید.

بدتر از همه آنکه ما که بچاره‌ی این دردها برخاسته‌ایم و بی‌آنکه درپی نامی باشیم و آرزوی جایگاه برتری نماییم و از شما مزدی خواهیم آرام و بی‌هایهوی یکایک این گمراهیها را برمی‌اندازیم ، شما بدبختان این را هم برنمی‌تابید و بدینسان زبان بآزار باز می‌دارید. ای بدبختان که همه ‌چیز را فدای پندارهای بیهوده‌ی خود می‌کنید!

شما را ناگوار می‌افتد که ما همیشه نام خدا را می‌بریم و همیشه می‌گوییم این کارها را با «خواست خدا» انجام می‌دهیم. بجای خرسندی و شادمانی از شنیدن نام خدا دلگیر می‌شوید و رو درهم می‌کشید. آخر نمی‌گویید اینهمه گمراهیهای بزرگ و گرفتاریهای بسیار بیمناک بی‌خواست خدا چگونه چاره پذیرد؟!. تا پشتیبانی خدا درمیان نباشد یک دسته چگونه توانند با اینهمه گمراهیها و گرفتاریها برآیند؟!. این کاری که ما برخاسته‌ایم یکی از بزرگترین و سختترین کارهاست و جز بخواست خدا و به یاری او هرگز نتواند بود. آنچه باید ما کنیم تنها پاسخ گفتن باین بدآموزیها و گمراهیها و نبرد نمودن با آنها نیست و بچیزهای بس ارجدار دیگری خواهیم برخاست. ولی شما تنها آن پاسخ گفتن را گیرید و نیک اندیشید. هزار سالست چندین دسته ـ و هر دسته‌ای از راه دیگری ـ سرگرم بافندگی بوده‌اند و هزارها اندیشه‌های کج و درهمی پدید آورده‌اند ، و اینها چنان درهم آمیخته و سر درگم شده که اگر کسی تنها درپی فهمیدن و از هم جدا کردن آنها بودی خود را در برابر یک کار بس دشواری دیدی. چه رسیدی بآنکه کسی آنها را از هم جدا ساختی و هر یکی را بریشه و بنیاد خود برگردانیدی و به هر کدام از راهش پاسخ می‌دادی؟!. شما گویا فراموش کرده‌اید که چند سال پیش کمتر کسی می‌دانست خراباتیگری چیست و خراباتیان چه می‌خواسته‌اند و عنوان سخنانشان چه بوده و از چه راه می‌توان بآنان پاسخی داد؟!.. یک دسته که هواداری می‌نمودند آن را راهی از دینداری و خداجویی می‌شناختند و کسانی را که یگانه هنرشان خرده‌گیری بر آفرینش و زباندرازی و گستاخی با خدا بوده ، یک دسته مردان خداپرست یا بگفته‌ی خودشان «عرفای الهی» می‌شماردند و بکلمه‌های «مِی» و «شاهد» و «پیر مغان» و مانند اینها که در گفتارهای ایشانست بگزارش[=با تأویل] معناهای دیگری می‌دادند ، و دیگران که این گزارشها را براست نمی‌داشتند و خراباتیان را گمراه می‌شماردند بیش از این نمی‌کردند که از ایشان بد گویند و نکوهش دریغ ندارند.

👇

چندین رشته گمراهیهای سردرگمی از اینگونه یک کسی بی‌خواست خدا چگونه توانستی با اینها نبرد آغاز کند و به هر یکی از راهش پاسخ گوید؟!. ایرادهایی را که ما بفلسفه‌ی یونان گرفتیم راستترین ایرادهاست و در هزار و دویست سال که این فلسفه در شرق رواج یافته هیچ کسی باین ایرادها برنخاسته است.

یا پیراستن دین را از پندارهای بیهوده در دیده گیرید. آیا از چه راهی بایستی گوهر دین را از صدها پندارهای بیهوده جدا گردانید و چنین کاری بی‌یاری خدا چگونه انجام گرفتی؟!. اگر این کارها چندان آسانست که هر کسی بسر خود تواند آنها را کرد چرا تاکنون نکرده‌اند؟!. پنجاه یا شصت سال بیشتر است که فلسفه‌ی مادّی و دانشهای طبیعی در شرق رواج یافته و همه‌ جا را تکان داده ، و اینها یکی با بنیاد دین و دیگری با همه‌ی کیشها ناسازگار است و در این چندگاه ملیونها کسان را از دین بیزار گردانیده آیا تاکنون چه پاسخی بآنها توانستند داد؟!. بارها در روزنامه‌های فارسی و عربی اندیشه‌ی فیلسوفان مادّی درباره‌ی جاویدانی روان که آن را بیپا می‌شمارند و ریشخندهای زهرآلود می‌نمایند چاپ یافته است ، آیا تاکنون چه پاسخی بآنها داده شده؟!. راستی هم اینست که اگر داستان جدایی جان و روان را که ما بازنمودیم کنار گزارید نه جاویدانی روان را توان پذیرفت و نه بفلسفه‌ی مادّی پاسخ روشنی توان گفت. کنون می‌پرسم چه شده که این داستان جدایی جان و روان را تاکنون هیچ کس ننوشته است؟!.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی یک از هشت)


چنانکه دیده می‌شود همه‌چیز گویای یک روند بس شگفتیست : ملایان حکومت را حق خود می‌دانند و در همه‌جا از دولتهای قانونی که با رأی مردم و بدستیاری مجلس سر کار آمده بدگویی کرده مردم را بنافرمانی و قانون‌شکنی ، حتا به دورویی و دزدی از داراییهای دولت تشویق می‌کنند. این زیان کوچکی نیست. شکاف میان دولت و مردم هرچه بیشتر ، بی‌اعتمادی در آن کشور بیشتر و کارها سست‌تر و کندتر.

کسروی این رفتارِ ملایان را نه تنها بسیار زشت بلکه آن را زیانمند و جلوگیرِ پیشرفت کشور دانسته پای بدبختی بیست‌میلیون مردم را در آن می‌بیند ، چنانکه مصمم است به هر بهایی شده ‌این دشواری را از سر راه بردارد. گرچه از ایراد و اعتراض بدولتِ مشروطه چشم نمی‌پوشد ولی در هر حال آن دستگاه را یک چیز بایسته برای کشور می‌داند که باید ایمنی را فراهم کرده ، کشور را راه بَرد. لیکن از پیشینه‌ی ملایان و کشیشان این می‌دانست که آنان در رواج ارتجاع پافشارتر از هر دسته‌ای‌اند ، در دیکتاتوری و گستردنِ دستگاه انکیزیسیون کم از دولتهای خودکامه ندارند و در خونریزی بی‌باک و یک دسته‌ی انبوه مفتخور و آزمندیند که برای سیر کردن شکمها و کامیابیهاشان پایبندی نمی‌شناسند :

"... چون جنبش مشروطه برخاست ... انبوهی از ملایان با پیروان خود بایستادگی برخاستند و تا توانستند دشمنی دریغ نگفتند ... چون در همان زمان دولت خودکامه‌ی روس سپاه بآذربایجان و دیگر شهر‌های ایران فرستاد ، ملایان خود را بدامن او انداختند و آشکاره نکولا را «حامی ‌اسلام» نامیدند و مردان ارجداری را از ثقةالاسلام و دیگران ببالای دار فرستادند و ده سال که سپاه روس در ایران می‌بود این دسته از بیشرمی ‌و پستی نایستادند. در تبریز حاجی میرزاحسن مجتهد با دیگر ملایان بکونسولخانه رفته دست بآسمان برداشته ‌امپراتور را دعا کردند. سپس چون در خاک روس شورش برخاست و امپراتور برافتاد اینان نیز ناگزیر از دشمنی با مشروطه دست کشیدند. بلکه ‌این بار رو بمشروطه و بنیادگزاریهای آن آورده بسودجویی پرداختند. پسران خود را در اداره‌ها جا دادند. برخی با نیرنگ بنمایندگی مجلس رسیدند. برخی سردفتری پذیرفتند. کوتاه‌سخن از مشروطه بیش از دیگران بهره جستند. با اینحال از دشمنی بازنایستادند و تا توانستند بدلسردی مردم کوشیدند.
اکنون نیز همان ملایان و پیروانشان هستند و با آنکه در زیر قانون می‌زیند و از بنیادگزاریهای مشروطه بهره‌ها می‌جویند کیش خود را نیز از دست نداده «شریعت» را رها نکرده‌اند. ..." (1)


این پیشینه‌ها و مانندهای آن باعث می‌شود که کسروی گذشته‌ی ملایان را جلو چشم خوانندگان آورده و چون از ملایان جز مفتخوری و کارشکنی و کوشش بپسرفت ، کارِ دیگری ساخته نیست ایشان را نکوهیده می‌پرسد : شما که‌ بدینسان درمانده و بی‌دانشید چرا دست از مردم‌آزاری و دسیسه برنمی‌دارید و پیاپی شکاف میان مردم و دولت می‌اندازید و دلها را سرد می‌گردانید؟! بدینسان دولت را ناتوان کرده جلو کارهایش را می‌گیرید؟!. اگر حکومت بدست شما باشد با آن قانونهای شریعت و خمس و زکات و مانندهای اینها چگونه می‌توانید کشور را راه برید؟! سپس پیشنهاد کرده می‌گوید : شما که چنین ادعاهای بزرگی دارید چرا بدولت یا نزد شاه ، نماینده نمی‌فرستید که گفتگوی حکومت را با دولت به نتیجه رسانید تا مردم از سرگردانی و دلسردی درآیند؟!. اکنون شاه و دولت چه باید کنند؟!...

شاه و دولت که تا آن زمان بچنین زیان بزرگی پروا نکرده بودند (فرض کنید که از سر سادگی نمی‌فهمیده‌اند) ، بجای آنکه بهوش آیند و این گفتگو را به سرانجامی ‌رسانند و تکلیف مردم و خود را روشن گردانند ، با دشمنِ خود همدست گردیده ، روز روشن قانونها را زیر پا گزارده و جانیانی که قصد کشتن پیشنهاد دهنده را داشته ولی ناکام مانده و آن هنگام در زندان بودند آزاد می‌گردانند. باین بس نکرده ‌این بار با یاری همان دشمنان زمینه‌ی محاکمه‌ی پیشنهاد دهنده را آماده می‌سازند و دمادم به بدخواهِ خود میدان فراختری داده بلکه چشم بر قانون‌شکنیهایش می‌بندند و بنیرومندیش می‌کوشند.

اگر شما چنین چیزی را در روزنامه‌ها درباره‌ی کشور دیگری خوانده بودید چه نتیجه‌ای می‌گرفتید؟!. آیا آن شاه و آن دولت را نیکخواهِ مردمش می‌شماردید؟!. آیا نشانی از دسیسه در آن داستان نمی‌دیدید؟!. آیا اینها شگفتی‌آور و «چیستان‌گونه» نمی‌بود؟!.

👇