ملایان و بازاریان متعصب چون چراغ سبز از دولت و شاه دیدند ، از یکسو بشورانیدن مردم و ناآرام گردانیدن شهر‌ها دست زده و از سوی دیگر چنان وامی‌نمایند که باعث ناآرامیها کسرویست و «گناه» از اوست که «جسارت» کرده قرآن می‌سوزاند و باسلام توهین می‌کند و هم مدعی پیغمبریست ، تا فرصت یافته با دروغهاشان زمینه‌ی «مهدورالدم» بودنِ او را در ذهنها آماده کنند و از سوی دیگر دولت هم بجای آنکه بوظیفه‌ی قانونی خود پرداخته مجرمان را شناسایی و دستگیر کند و جلو فتنه‌انگیزی را بگیرد ، خود با فتنه‌سازان همدست شده تلاشِ او نیز اینست که نشان دهد آشوبها از قلم کسروی برمی‌خیزد (نه از مفتخوری ملایان و پول‌پرستی و بدخواهی اعضای کمپانی) ، اینست باید محاکمه‌اش هرچه زودتر انجام گیرد وگرنه روزبروز بر دامنه‌ی آشوبها افزوده خواهد شد.

"همه می‌دانند که خالصی‌زاده و دار و دسته‌ی او که مستقیماً با سید ضیاءالدین از یک مرکز آب می‌خورند چندی پیش در روزنامه‌های خود حملات شدیدی بر علیه آقای کسروی شروع نمودند و علناً خون ایشان را مباح دانستند ... همین دستگاه ارفع و سید ضیاء است که روزی بمازندران اسلحه فرستاده و آشوبگران را مسلح می‌کنند و روزی در بازار دسته راه ‌انداخته از احساسات ساده‌ی مردم برای آدمکشی خود استفاده می‌نمایند. ... (2)

اخیراً از وزارت کشور رفتاری سرزده که باید همه‌ی جهانیان از آن آگاه گردند. وزارت کشور با امضای جناب آقای فریدنی شرحی بدادسرا نوشته باین مضمون که اهالی در هیجانند و برای اسکات آنها در محاکمه‌ی آقای کسروی تسریع کنید. ملاحظه فرمایید که معنی این نوشته چیست؟ آیا معنی این نوشته آن نیست که دادسرا مجبور باشد و آقای کسروی را محکوم گرداند؟ .. آیا آن سلب آزادی از قاضی و بازپرس نیست؟ ..." (3)



پانوشتها :

1ـ کسروی ، یکم آذر 1322 ، ص 18 ، این زمینه در نوشته‌های بسیاری از او از جمله همین دفتر ، بخش دوم ، گفتار ششم ، بازنموده شده.

2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 216 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 21/12/24.

3ـ گفتار بانو چهره‌نگار (یاد شده).


🌸

شیخ محمد خالصی‌زاده

سید ضیاءالدین طباطبایی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم (دو از دو)


هنگامی که در سال سوم پیمان این زمینه را روشن گردانیدیم ، ما آن را یک چیز ساده‌ای گرفتیم. ولی دیدیم یکی آن را گرفت و در اینجا و آنجا بازار خود را گرم ساخت و آنگاه چنین گفت : من این را با هوش خود از اخبار بدست آورده‌ام اگر در جای دیگری هم نوشته من نخوانده‌ام. یک دسته گفتند : آن را از فلسفه گرفته است. دیگران سرودند که از کتاب مولای ما (مفاوضات) برداشته است. هر یکی آن را برای پیشوایان خود آرزو کردند. بتازگی نیز یکی از خوانندگان پیمان ـ یکی که ما او را باخرد می‌پنداشتیم و می‌بینیم بارش سنگینتر از خردش می‌باشد ـ چنین گفته شاید آن در جایی بوده و ما نمی‌دانیم. من به یکایک اینها پیام می‌دهم که دلیل خود را نشان دهند. آیا در کدام اخبار چنان چیزی هست؟!. کدام فیلسوف آن را نوشته؟!. در کجای کتاب مولای شما چنین سخنی هست؟!. اگر راست گفته‌اید دلیل خود را نشان دهید و اگر دروغ گفته‌اید باری شرم کنید. من دلم می‌خواهد میدان داشتیمی و سخنانی را که در کتابهای اخبار و فلسفه و دیگر جاها درباره‌ی «روح» نوشته‌اند می‌آوردیمی تا خوانندگان دانستندی که ارسطو و افلاطون و بوعلی سینا و نصیرالدین توسی و صدها دیگران چه راهی را در این زمینه پیش گرفته‌اند و ما چه راهی را پیش گرفته‌ایم : تاکنون ما بارها از جان و روان سخن رانده‌ایم با اینهمه من بار دیگری بآن زمینه خواهم پرداخت تا بی‌بنیادی فلسفه‌ی مادّی را نیک روشن گردانم و خوانندگان خواهند دید که این یک اندیشه‌ی بسیار ساده درباره‌ی جان و روان چه جایگاهی را برای خود پیدا می‌کند.

در این زمان که رواج دانش اندیشه‌ها را زیر و رو کرده و مادّیگری سراسر شرق و غرب را فراگرفته و هزارها کتاب در بیپایی دین پرداخته شده و می‌شود و صدها دانشمندان بنام اروپا و آمریکا خدا را بیکبار انکار می‌کنند ، در چنین زمانی درفش دین برافراشتن و با همه‌ی دشمنان آن به نبرد برخاستن جز بخواست خدا و پشتیبانی او چگونه تواند بودن؟!. پس چرا از ملیونها مردمانْ دیگری این کار را نکرد؟!. ما روزی که بکار برخاستیم دین مایه‌ی سرکوفت گردیده و کمتر کسی امید ببازگشت آن می‌بست و من از گام نخست نیک می‌دانستم که باید با صد نادانی جنگید ـ از یکسو با بیدینان و هواداران فلسفه‌ی مادّی نبرد کرد و از یکسو با پندارهای بیهوده و آلودگیهای کیشی بکوشش برخاست ـ اگر خدا را پشتیبان خود ندانستمی بچنین کاری کی برخاستمی؟!. من نیک می‌دانستم که باید با صد دسته در کشاکش باشیم و اگر در برابر یکی اندک‌کوتاهی از خود نشان دادیم و یا بلغزشی دچار آمدیم همه‌ی کوششها هدر خواهد گردید. کسانی که پیمان را از سال یکم آن خوانده‌اند نیک می‌دانند که ما همیشه در پیکار بوده‌ایم و یکی پس از دیگری ، با اروپاییگری و ادبیات و فلسفه و صوفیگری و کیشهای بیهوده بجنگ برخاسته‌ایم و هزاران کسان را از خود رنجانیده‌ایم ـ گذشته از آنان که از راه رشک دل پر از کینه‌ی پیمان می‌دارند ـ و اینان همگی همیشه چشم براهند که یک لغزش از ما پیدا کنند و آن را چندین برابر بزرگ گردانند و هیاهو برانگیزند. و این جز در سایه‌ی نگهداری خدا نیست که تاکنون نتوانسته‌اند لغزشی پیدا کنند و پس از این نیز نخواهند توانست.

کسی که براهنمایی جهان برمی‌خیزد ـ اگر خواست خدا همراهش نیست ـ از گام نخست درماند و این نداند که چه کند و بمردمان چه گوید و ناگزیر گردد که بسخنان بیخردانه برخیزد و زبان ریشخند مردم را بخود باز کند. بجای نبرد با گمراهیها و چاره اندیشیدن به بیماریها بمناجات‌بافی برخیزد و درمیان فارسی‌زبانان عربی (عربی غلط و خنده‌آور) سراید (1) و به هر کاری یک جای ایراد دیگری باز می‌کند. شما این کار را آسان می‌شمارید. ولی هرگز چنین نیست.


پانوشتها :

1ـ نمونه‌ی آن سروده‌های باب و بهاء است.


🌸

16ـ سیدعلی‌محمد باب

17ـ حسینعلی بهاء

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی دو از هشت)


بدینسان دیده می‌شود که ملا و دولتی خائن از یک آبشخور آب می‌خورند و یک توطئه‌ی مشترک را باهم پیش می‌برند. دامنه‌ی دسیسه‌ها هر روز گسترده‌تر می‌گردد و ملایان و وزیران و دولتیانِ خیانتکار بدستیاری شهربانی ، مردم عامی ‌را با دروغ و دغل تحریک می‌کنند. قرآنسوزانی را که شایعه‌ای بیش نبود این زمان در آگهیهایی چاپ کرده بدست مردم می‌دهند. در آنها بدروغ عبارتی از او آورده خواسته‌اند نشان دهند که کسروی بروشنی در کتابش نوشته قرآن را باید سوزاند. اینست کسروی در روزنامه‌ی اطلاعات و ماهنامه‌ی دی‌ماهِ باهَمادِ آزادگان و همچنین در آگهی جداگانه‌ای ، برای آنکه توطئه‌ی ایشان را پوچ گرداند ، یک جایزه‌ی پنج‌هزار تومانی بکسی که نشان دهد این نوشته در کدام کتاب او بوده تعیین می‌کند. در همانجا می‌نویسد :

"اگر این رفتارِ پست دنباله پیدا کند گذشته از سزایی که خواهند دید ما را ناچار خواهند گردانید که کتابی ‌نوشته و بچاپ رسانیده و همه‌ی «شنایع» کیش آنها را که تاکنون بیرون نیفتاده و کمتر کسی آگاه گردیده بیرون ریزیم ... ما تاکنون نخواسته بودیم این پرده‌دری را بکنیم. ما بایای خود می‌دانیم که ‌این کیش را ماننده‌ی دیگر گمراهیها از ریشه براندازیم. ولی هیچگاه نمی‌خواستیم «شنایع» آن را بی‌پرده سازیم. ولی اگر رفتار زشت این ناکسان دامنه پیدا کند بزودی چنان کتابی ‌، چه بعربی‌ و چه بفارسی ، پراکنده خواهد شد." (1)


گفتیم که پرونده در جریان عادی خود بود ولی فرماندار نظامی ‌، سرتیپ اعتماد مقدم که دشمنی خاصی با کسروی داشت دسیسه‌ای بکار برد تا پرونده خارج نوبت و بصورت فُرس ماژور بجریان درآید. کسروی در گفتار «انکیزیسیون در قرن بیستم» که بروزنامه‌ی ایران ما فرستاده چنین می‌نویسد :

"... اینبود امسال هنگامی‌که فرماندار نظامی‌گردید من از سوی او بیمناک بودم تا چند روز بآخر آذرماه مانده جمعیت ما آگاه گردید که بمناسبت نزدیکی یکم دی‌ماه ، مخالفان ما در صدد احداث فتنه می‌باشند و یک آگهی سراپا تهمت و دروغ تهیه کرده و برای تحریک مردم بهتانهایی از سوزانیدن قرآن و مانند آن درج کرده‌اند و می‌خواهند با نشر آن مردم را وادارند که بشورند و بخانه‌ی ما بریزند.

من این موضوع را بفرمانداری نظامی آگاهی داده خواستار آن شدم که از نشر آن آگهی جلوگیری شود ولی آقای فرماندار نه تنها جلوگیری نکردند و آشکاره دیده شد که خود او با بدخواهان ارتباط دارد و آنها را باحداث فتنه تشویق می‌کند. با دستور او کلانتری 8 در بازار ، مرکز اینگونه انتشارات گردیده بود (2) و دیده شد که از آغاز دی‌ماه هر چند روز یک بار این آگهیها را نشر می‌کنند و تهمتهای عجیبی ‌می‌گنجانند. من بشهربانی هم مراجعه کردم دانسته گردید تحت نفوذ فرماندار نظامی ‌است و اقدامی ‌نخواهد کرد.

پیدا بود که مقصود آقای فرماندار نظامی ‌بتاراج و کشتار دادن بنگاه ماست. عجبتر آنکه آقای فرماندار در همان روزها بکلانتری دستور داد که مأمور بدر خانه‌ی ما گزارد که حتا نوکرها و کارکنان[دفتر پرچم] را بخانه راه نمی‌دادند. می‌خواستند اینجا کسی نباشد و مقصود بآسانی انجام گیرد.

ولی خوشبختانه با همه‌ی آن آگهیها مردم بشورش برنخاستند و نتیجه‌ای بدست مخالفان نیامد. این بار نقشه را عوض کرده تاراج و کشتار خانه‌ی ما را جزو اعمال «عزای ملی» گردانیدند که در آنروز بایستی یک تیم «کینه‌جویان» باداره‌های داریا[روزنامه‌ی آزادیخواه که حسن ارسنجانی می‌گرداند] و ایران ما[روزنامه‌ی دلیر ، نیکنام و آزادیخواهی که محمود تفضلی می‌گرداند] بروند و یک تیم آنها بخانه‌ی ما بیایند. در این باره هم مدارکی در دست هست[می‌دانیم که کسروی بی‌دلیل سخنی نمی‌رانَد بویژه که اگر این را نتواند اثبات کند بدردسر بزرگی می‌افتد].

ولی چون آن هم سر نگرفت این بار دسیسه را برنگ دیگر انداخته‌اند و کلانتری بازار گزارش داده که مردم در هیجانند و می‌خواهند بازار را ببندند و من آنها را اسکات کرده‌ام که کسروی پرونده‌ای در دادسرا دارد که محکوم خواهد شد و آن گزارش را عنوان کرده و با آب و تاب ساختگی بجریان انداخته‌اند ..." (3) (تأکید از ماست)


بازگرداندن ارتجاع و زیر پا گزاردن قانونها در روز روشن چیزی نبود جز سنگ را بستن و سگ را رها کردن. در هر حال این کوششهای بدنهادانه برای شکستن کسروی طراحی شده بود و شاید در آغاز او را همچون بسیاری دیگر پنداشته گمان نمی‌بردند که یارای اینهمه ‌ایستادگی باشد. لیکن او با پیمانی که بسته و وظیفه‌ای که بگردن گرفته بود («مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم») راهی جز ایستادگی نمی‌شناخت. (4)


👇

پانوشتها :

1ـ ماهنامه‌ی دی‌ماه 1324 ، باهماد آزادگان ، نوشته‌ی توی جلد.

2ـ احمد شهاب از گروه فدائیان اسلام در گفتگو با مرتضا رسولی ، 1373 ، از رئیس کلانتریِ بازار خوانساری نامی یاد می‌کند که : «با ما همکاری زیادی کرد ...» (مؤسسه‌ی مطالعات تاریخ معاصر ایران واحد تاریخ شفاهی ـ همچنین پایگاه اینترنتی) چنانکه خواهد آمد.

3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 209 و 210.

4ـ از یاران کسروی شنیده شده که او پیشنهاد رفتن بخارج و جان بدر بردن را نپذیرفته بود.


🌸

محمود تفضلی

حسن ارسنجانی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟ (یک از دو)


شما بهتر است نگاهی نیز بکارهای دیگران اندازید. امروز هزاران کسان دعوای راهنمایی و پیشوایی می‌دارند ، ولی آیا چه می‌کنند؟!. در جای دیگری گفته‌ام از سالهاست که در شهرهای شرق دسته‌هایی با نامهای گوناگون بنگهداری دین و جلوگیری از پیشرفت بیدینی می‌کوشند ، ولی یگانه راهی که می‌شناسند و پیش گرفته‌اند جز آن نیست که ستایشهای گزافه‌آمیز پیاپی از اسلام و یا از مسیحیگری و از بنیادگزاران آنها نمایند و در این باره پافشاری از خود نشان دهند ، و من می‌پرسم آیا از این چه سودی تواند بود؟!. آیا پراکندگی را که درمیان دینهاست و از هر کدام ده یا بیست کیش جدا گردیده چاره خواهد کرد؟!. آیا بمادّیگری پاسخ خواهد داد؟!. آیا ناسازگاری را که میانه‌ی دین و دانشهاست از میان خواهد برداشت؟!. آیا به تباهی خویها و سستی خردها چاره خواهد نمود؟!. آیا جلو آزمندان اروپا را خواهد گرفت؟!.

نیز گفته‌ام که در ژاپن و نیویورک کنگره پدید آورده و نمایندگانی از همه‌ی دینها و کیشها ـ از شرق و غرب ـ در آن گرد آمده‌اند و چنین اندیشیدند که همگی دست بهم داده و در برابر بیدینی یک «فرونت» پدید آورند. یگانه چاره‌ای که باندیشه‌ی ایشان رسیده این بود ، که تو گویی بجنگ آدمیانی می‌رفتند که بفزونی شماره‌ی یاران خود کوشیدند. چرا این ندانستند که بیدینی از پندارهای بیپایی که دینها را فراگرفته برخاسته است ، از پراکندگی که میان آنهاست پدید آمده ، از ناسازگاری که میانه‌ی دانشها و کیشهاست زاییده شده ، و تا اینها هست هرگز چاره‌‌ی آن نخواهد بود و آنان اگرهم شماره‌ی خود را بملیونها و صدملیونها رسانند بهیچ کاری دست نخواهند یافت؟!. چرا ندانستند که بیدینان کسان بیگانه‌ای نیستند و در جای دور نمی‌باشند ، بلکه فرزندان و برادران و خویشان خود آنان هستند و آنان را با زور و فشار به دین نتوان آورد و از دسته‌بندی و فزودن بر شماره‌ی خود هیچ سودی نتوانند برد؟!. چرا ندانستند که آن چندتیرگی که درمیان خود ایشانست و هر دسته‌ای دیگران را بیدین و دوزخی می‌شمارند بُرنده‌ترین افزار در دست بیدینان تواند بود؟! چرا ندانستند که گروهی که خود با یکدیگر همداستان نیستند و این نمی‌توانند فراهم نشسته با دلیل جدایی را از میان بردارند چنان کسانی اگر براهنمایی دیگران کوشند همه ‌کس بر نادانی آنان خواهند خندید؟!.. چرا آنهمه کسان راه کوشش را نشناختند؟!.. اگر بچنین کاری بی‌خواست خدا و بی‌راهنمایی او راه توان برد چرا آنان نتوانستند برد؟!.

بهتر است دلیل دیگری یاد کنم : چندی پیش یکی نزد من آمده چنین می‌گوید : «شما می‌گویید همه‌ی دینها یکی شود. این را پیش از شما مولای ما فرموده است ...» گفتم : من نمی‌گویم همه‌ی دینها یکی شود. بلکه می‌گویم در جهان یک دین ـ یک دین راستین ـ باشد و این جز از آنست که شما می‌سرایید. وآنگاه مولای شما در کجا چنان سخنی را گفته است؟!. پاسخ داد : در آنجا که می‌فرماید : با همه‌ی دینها به نیکی آمیزش کنید و همه را به یک دیده ببینید. گفتم : این کجا و یکی شدن دینها کجاست؟!. وآنگاه کار مگر تنها گفتن است؟!. اگر یک کسی گفت باید همه‌ی دینها یکی باشد از همین یک سخن نتیجه تواند بود؟!. مگر این کیشهای گوناگون و این پراکندگیها خود بخود پیدا شده است که همینکه کسی گفت : نباشند و یکی شوند ، خود بخود از میان رود؟!. آیا کار باین آسانیست؟!.

کسی که آرزومند است همه‌ی دینها یکی گردد ـ یا راستتر گویم : در جهان همه یک دین باشد ـ باید نخست آن دین راستین را درمیان گزارد و با زبان ساده و با دلیلهای خردمندانه آن را روشن گرداند ، و سپس بکیشهای بیهوده پردازد و بیپایی یکایک آنها را بازنموده سنگ از جلو پای فهمها بردارد و بدینسان راه برای یکی شدن دین باز کند. آیا مولای شما کدام یکی از این کارها را کرده است؟!. آن راه روشن که او بمردم نشان داده کدام است؟!. آیا می‌توانید آن را در چند جمله بگنجانید و بما بگویید؟!.. آن پاسخهایی را که او بگمراهیها داده کدام است؟!.. مولای شما بیش از این چه کار کرده که گمراهیهای پیش را از صوفیگری و شیعیگری و مسیحیگری و مانند این درهم آمیزد و یک گمراهی نوینی پدید آورد؟!..


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی سه از هشت)


کسروی در نوشته‌هایش پراکنده‌وار بدسته‌ی بدخواهان در ایران و تاریخچه‌ی کوششها و دشمنیها و شیوه‌ی کارشان اشاراتی می‌کند. برای مثال او بارها به پیشامد شهریور20 پرداخته و با نام بردن از برخی افسران و سران آرتش و وزیران ، از دسیسه‌ی شوم به شکست کشاندن آرتش در رویارویی با نیروهای متفقین پرده برمی‌دارد. این اشارات و آگاهیهای دامنه‌داری که از تاریخ معاصر بویژه پایان قاجار و جنبش مشروطه داشت و سرگذشت دهها تن از سردمداران را با جزئیات می‌دانست و سرانجام چاپ دادگاه ، این شک را به یقین رساند که با او نبرد قلمی ‌و محاکمه کردن کار را بجای باریکتری خواهد کشاند ، چه آنجاست که ناگفته‌ها گفته گردد و پرده از روی نقشه‌های بدخواهانه‌ی سی و چهل ساله برافتد و رازها بروشنی درآید. چنانکه یک بار هم در محاکمه‌ی مختاری (1) این آزموده شده بود.

چنین پیداست که در آغاز ، از گشودن پرونده ، ‌امیدِ بسیار بشکستن و خاموش ساختن او می‌بستند. ولی سپس که از توقیف‌ها و کارشکنیها هم نتیجه‌ای بدست نمی‌آورند ، بزورورزی بیشتر و شتاب دادن به جریانِ پرونده برمی‌خیزند. با اینهمه چون ایستادگی شگفتی از او و یارانش می‌بینند از سرِ ناچاری و درماندگی و بعنوان یکی از دو تیر آخرِ ترکش به پیگیری پرونده می‌پردازند. پیداست که ‌این کار نه از سرِ امیدواری به تسلیم او بلکه از سر‍ِ ناچاری بود و تنها سودی که برایشان داشت این بود که زمینه‌ای آماده می‌کرد که کسروی را فردی آشوبگر و «تحت پیگرد» بجامعه بشناساند و ملایان را در گستاخیها و فتنه‌گریها و احیاناً در جنایتشان ـ آخرین تیر ترکش ـ محق جلوه دهد.

از نوشته‌های روزنامه‌ها و سخنان جمعیتها و خردمندانِ کشور بکشته شدن دلگداز کسروی و منشی او در کاخ دادگستری در برابر چشمان بازپرس ، جایی که متهمین و مجرمین هم امنیت باید دارند ، بیشتر نفرت تراوید تا تأیید. اینبود جانیان و هواداران ایشان بدنبال کار وحشیانه‌ی خود ، یک جزوه‌ی کوچکی بنام «راجع بقتل کسروی» بیرون داده در آن چنین می‌نویسند :

"... ملت مسلمان ایران مسلمانست و به دین و کیش خود علاقمندست. ملت مسلمان نمی‌تواند ببیند که جلو چشم او قرآن را بسوزانند و آنها نگاه کنند. البته در این واقعه جز تحریکات دینی هیچ‌گونه تحریکی از هیچ کس درمیان نبوده است." (2) (تأکید از ماست)

روزنامه‌ی ایران ما در 22/12/24 دو روز پس از آن پیشامد جانگداز زیر عنوان «قاتلین کسروی و حدادپور را چگونه دستگیر کردند ـ اعلامیه‌ی نواب صفوی ـ اعترافات قاتلین ـ شهربانی درباره‌ی قتل کسروی اظهار عقیده می‌کند!» چنین می‌نویسد :

"... معلوم گردید قاتلین موقعی که بمریضخانه‌ی سینا می‌رسند چهار نفر بوده‌اند. دو نفر از آنها را برای دادن خبر نزد آقایان سید محمد بهبهانی و سید ابوالقاسم کاشانی می‌فرستند. ... یکی از متهمین فریاد زد : «بروید بآقای سید محمد بهبهانی خبر بدهید که ما کار خود را کردیم»." (3)


آری ، بدانسان که خبرِ ناایمنی در کشوری ، راهزنانِ گوشمالیده را به از سرگیری راهزنی دلیر می‌گرداند ، ملایان هم همینکه دریافتند اجرای قانون در دستِ پشتیبانان ایشانست در کارهاشان تا مرزِ جنایت دلیر گردیدند. چنانکه خواهد آمد ، جانیان که جز کسروی ، منشی او را نیز کشتند ، پس از هفت ماه آزاد می‌گردند. بدینسان ملایان بدستیاری کمپانی خیانت دست بجنایتی بی‌آزرمانه زدند و با این کار بجهانیان پیام دادند که اگر کشیشان پیش از کیفر دادن به بیدینان دادگاهی برپا می‌کردند ، ما را بآن هم نیازی نیست.

33 سال پس از این یکی از جانیانِ حکومت ملایان ، آخوند خلخالی ، در پاسخ به ‌این پرسش که «فلان کسان را که اعدام کردید آیا محاکمه شدند و گناهشان باثبات رسید؟» چنین گفته : «نیازی به محاکمه نبوده ، اگر گناهکار بودند که سزاشان را دیده‌اند و بجهنم خواهند رفت و اگر بیگناه بودند که شهیدند و به بهشت خواهند رفت».

باین گفته‌ی یک عضو فدائیان اسلام نیز توجه کنید :

👇

بعد از این بقدری فشار علیه کسروی زیاد شد که دولت مجبور شد او را محاکمه کند[!]. اطلاع پیدا کردیم که می‌خواهند کسروی را به اتهام نشر کتب ضاله فقط به سه ماه زندان محکوم کنند در حالی که نواب و ما دنبال اعدام انقلابی ‌کسروی بودیم. باین ترتیب در جریان محاکمه‌ی کسروی بدادگاه رفتیم و از افراد بازاری تعدادی را بهمراه بردیم. رئیس کلانتری بازار «خوانساری» بود که با ما همکاری زیادی کرد و آن روز بکسانی که فقط ریش داشتند [!] اجازه‌ی ورود به دادگاه را داد. در روز دوم یا سوم محاکمه‌ی کسروی شخصی بنام «جواد مظفری» بدادگاه آمد و با هفت‌تیر «کسروی» و منشی او ، «حدادپور» را زد. یکی دیگر از افراد ما به نام شیخ مهدی شریعتمدار بدستور نواب با اتومبیل جلو دادگستری بحالت انتظار ایستاده بود. او مظفری را سوار ماشین کرد و به لاهیجان برد. از این ماجرا نه شاه ، نه دولت و نه مردم [!] هیچ کدام کمترین اطلاعی نداشتند." (4) تا الان هم کسی این مطلب را نمی‌داند. (5) (تأکید از ماست)


اگر از همه‌ی سندها چشم پوشیم و بپذیریم که نه شاه و نه دولت (و البته نه مردم!) هیچ کدام کمترین آگاهی از این کشتار وحشیانه نداشتند و دیگر جمله‌های او را راست بینگاریم ، دست‌کم گفته‌اش این را می‌رساند که آنچه فدائیان اسلام در اعلامیه‌هاشان (با عنوان «اهالی پایتخت») برای محاکمه شدنِ کسروی نوشته و پافشرده‌اند جز ظاهرسازی نبوده و از همان آغاز نقشه‌‌ی کشتن او را در سر می‌داشتند.

همچنین جا دارد توجه کنیم که ‌این فضایی را که یک جانی با احساس آزادی و آسودگی بتواند بدینسان بی‌شرمانه سخن از جنایتش براند و بآن بنازد جمهوری اسلامی‌ فراهم کرده. او خود نفهمیده که با نوشتن این جمله‌ها نافهمی ‌و دُژآگاهی (وحشیگری) خود را بنمایش می‌گزارد. راستی چه پاسخی تواند داد اگر از او بپرسند : «دادگاهی که هنوز تشکیل نشده ، وکیل مدافع و دادستان و داور آن تعیین نشده و اگرهم فرض کنیم که شده بود هیچ یک نمی‌توانسته بگوید متهم محکوم خواهد شد یا نه ، بویژه که چنان موردی پیشینه‌ای نداشته و چیز تازه‌ای بوده ، شما از کجا دانستید که متهم را «فقط بسه ماه زندان» محکوم خواهند کرد؟!» ، «شما که بگفته‌ی خودتان بدادگستری کشور بدگمان بودید ، پس آن پرونده‌سازیها و درخواستهای محاکمه‌تان برای چه بوده؟!».



پانوشتها :

1ـ برای آگاهی بیشتر بنگرید به دفتر «دفاع کسروی در دیوان کیفر».

2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 181.

3ـ پیشین ، ص 222.

4ـ داستان پسرکی را بیاد می‌آورد که با برادرش بیرون رفته بستنی خورده بودند و برادرش ازو خواسته بود که نگوید ما بستنی خورده‌ایم. پسرک بخانه آمده می‌گفته : ما بستنی نخوردیم ها !

5ـ گفتگوی احمد شهاب با مرتضا رسولی ، یادشده.


🌸

کشته‌های جانسپاران کسروی و حدادپور

صادق خلخالی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟ (دو از دو)


ما در «راه رستگاری» نشان داده‌ایم که این شیوه‌ی کهن فریبکارانست که چون برخاستند ، بجای نبرد با گمراهیها میانه‌ی آنها آشتی دهند و چند گمراهی را درهم آمیخته و یک گمراهی نوین پدید آورند و داستان مانی را برای مثل یاد کرده‌ایم و در اینجا با مثال دیگری آن را روشن می‌گردانیم : چنین انگارید دو تن باهم دعوایی می‌دارند و یکی از دیگری هزار ریال می‌خواهد و آن خود را بدهکار نمی‌شناسد. اینان اگر بنزد یک داور قانون‌شناسی روند بگفتگوشان رسیدگی کرده اگر دید دادخواه دلیلی از نوشته یا گواه می‌دارد دعوا را براست داشته بدهکار را ناگزیر از پرداخت هزار ریال گرداند و اگر دید دلیلی نیست او را دور راند. لیکن اگر آنان به یک داور قانون‌ناشناسی رسند او چون نداند چه گوید و از چه راه داوری نماید میانه‌ی آنها بآشتی کوشد. آن را گوید پانصد ریال بده و این را گوید پانصد ریال نگیر. این کار در داوری چندان زیانی ندارد ولی در راهنمایی سراپا زیانست و مردمان را که گیج گمراهیهای پیشین می‌بودند گیجتر گرداند.

اینها را که می‌نگارم همگی از بهر یک خواست است ، و آن اینکه راهنمایی بجهان جز به یاری خدا و پشتیبانی او نتواند بود ، و این بر من ناگوار است که ناگزیر شده این سخنان را می‌نگارم. فراموش نمی‌کنم در بیست و اند سال پیش که در تبریز می‌زیستم روزی گزارم بسربازخانه افتاد و دیدم سرکرده‌ای به یک دسته از سواران قَرَداغ مشق می‌دهد و چون سواران فارسی نمی‌فهمند ناگزیر می‌شود یک بار فرمان دهد و یک بار نیز آن را به ترکی ترجمه کند مثلاً بگوید : «براست ـ صاغاها !» ما نیز با کسانی دچاریم که دریافتهای ساده و نیروهای خدادادی را از دست داده و به یک حالی افتاده‌اند که بگفتن نیاید. بارها گفته‌ایم : خدا در نهاد آدمی راستی‌پرستی نهاده و این گهریترین خویهای اوست. یک مردی با روان درست همینکه بشنود در چنین زمانی که بنیاد دین رخنه پذیرفته و نام خدا خوار گشته ، یک کسی بالا افراشته و به یاری دین برخاسته و از راه دانش و خرد بنیاد دین و خداشناسی را استوار می‌گرداند بسیار شادمان گردد و راستی‌پرستانه به یاری برخیزد. ولی چه باید گفت بآن بدبختانی که خویهای پاک خدادادی را از دست داده و جز یکمشت پندارهای بیهوده که در مغز آکنده‌اند سرمایه و جز از رشک و خودنمایی کالایی نمی‌دارند. در برابر این کسان است که ناگزیریم یک بار راستیها (حقایق) را بازنماییم ، دوباره بگوییم : اینها راستیهاست و از برای آن می‌باشد که شما بشنوید و بداوری خرد سپارید و بپذیرید و بکار بندید و از برای آن نمی‌باشد که گرفته و در اینجا و آنجا سرمایه‌ی خودفروشی سازید ، سه‌باره یادآوری کنیم که این راستیها همه از یک راه است و شما باید آنها را بپذیرید! نه اینکه هر کسی بدلخواه نیمی را بپذیرید و نیمی را کنار گزارید ، چهارباره روشن گردانیم که چون مردم گمراه شدند باید براه آوردن آنان کوشید و این هیچ بدی ندارد که کسی راهنما باشد ـ بدینسان همچون کودکان از دستشان بگیریم و گام بگام راهشان بریم.

اگرچه در این یک رشته گفتارها روی سخن را با کسانی می‌دارم که از راه خرده‌گیری و زباندرازی درآمده‌اند و اینست من هم از در نکوهش و تندی درمی‌آیم و بدینسان ایرادها می‌گیرم. ولی چون می‌دانم در این زمینه کسانی از هواخواهان مهنامه بدشواری خواهند افتاد اینست می‌خواهم زمانی خرده‌گیران را فراموش کرده و روی سخن را از ایشان برگردانیده با دیگران بگفتگو پردازم و اینک می‌گویم :


🌸

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

(بخشهای هشت تا سیزده)

🖌 نویساد

👈 فهرست بخشها


🔹 بخش هشتم : موانع اتحاد در ایران
🔹 بخش نهم : راه نمودن است یا گمراه گردانیدن؟
🔹 بخش دهم : باید آلودگیهای توده را دانست
🔹 بخش یازدهم : دین و بیدینی
🔹 بخش دوازدهم : باید راه زندگی روشن باشد
🔹 بخش سیزدهم : چاره‌ی بدبختیها‌ جز در دستان خودمان نیست


🌸💐🌹

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی چهار از هشت)


از بررسی رخدادهای صد ساله‌ی اخیر ، آشکار می‌گردد که از جنبش مشروطه تا شهریور 20 پیاپی از نیرو و شکوه دستگاه ملایان چنان کاسته گردید تا جایی که ‌ایشان «دوره‌ی روحانیت را خاتمه یافته» دیده رخت ملایی از تن بیرون کردند. دیگران که چنین نکردند بناچار بگوشه‌ای خزیدند. ایشان در نوشته‌هاشان «ضمناً» همین معنی را فهمانده‌اند : شهریور 20 برای دستگاه ‌ایشان ، تبدیل «روزگار سیاه متدینین و اهل علم» بود به «صبح روشن و تابناک» و این پیشامد «کمتر از نفع آفتاب بر ذرات نبود». (1) پس از آن ، از ملایان رفته‌رفته تکان بیشتری دیده می‌شود و سرانجام بموقعیتهایی دست می‌یابند که پیش از آن در خواب نیز نمی‌دیدند.

سردمدارانِ «جمهوری اسلامی» در تاریخهایی که تاکنون منتشر کرده‌اند ، وانموده‌اند که ‌این تنها زور و فشار دولت رضاشاه بود که نمی‌گزاشت ملایان خودی نشان دهند و پیشامدهای شهریور20 تنها باعثِ برداشته شدن این جلوگیر شد. دلیل درستی این سخن را هم بازیافتن نیروی گذشته و میدانداری دوباره‌ی «روحانیت» یاد می‌کنند. حال آنکه رویدادهای دهه‌ی بیست نشان می‌دهد که شاه و دولت بشیوه‌های گوناگونی بدستگاه ملایان یاوری می‌رسانده‌اند. از جمله‌ی این یاوریها ، میدان دادن و کمکهای پولی ـ تبلیغاتی بایشان بوده. همچنین دولتها با تنگ گردانیدن میدان بآزادیخواهان ، غیرمستقیم بنیرومندی ارتجاع کوشیده. این یاوری‌ها را در زیر فهرست‌وار می‌آوریم :

1ـ میدان دادن بملایان و ایشان را در چشم مردم بزرگ و نیرومند جلوه دادن ، که بشیوه‌های گوناگونی انجام می‌گرفته : سستی در اجرای قانونهای «برداشته شدن چادر» و «رخت یکسان» ، گردن نهادن بدرخواستهای ایشان در آزاد گزاشتن خزینه‌ها و بستن مدرسه‌های مختلط ، چشم بستن بر وحشیگریهایی که ملایان با تحریک مردم عامی ‌علیه یهودیان ، بهائیان ، آزادگان و توده‌ایها برپا می‌کردند. خاموشی در برابر ملایان که دولت را با شورانیدنِ عشایر تهدید می‌کردند و یا چشم بستن بر اجرای نمایشهای بیخردانه‌ی کیشی و روضه‌خوانیها و نشریات تحریک‌آمیز و بیشرمانه‌ی ایشان علیه آزادیخواهان از نمونه‌های این شیوه‌هاست.

2ـ کمکهای مالی ـ تبلیغاتی : همچون رسمیت دادن به «ناظر شریعات» ، گنجانیدنِ درس تعلیمات دینی و نماز در مدرسه‌ها ، بنیاد گزاردن دانشکده‌ی الهیات ، براه ‌انداختن روزنامه‌ای برای ملایان و مزدور گرفتن گفتارنویسانی برای آن و تشویق دیگر روزنامه‌های مزدور به گفتارنویسی بسود ارتجاع. افزار تبلیغاتی گردانیدنِ رادیو برای ملایان و راه ‌انداختن دستگاه «تبلیغات دینی» در آن. همراهیهای شاه ، نخست‌وزیرها ، وزیران و سران اداره‌ها با ملایان و تأییدهای ضمنی ایشان. بازگردانیدن اوقاف بملایان ، تعمیر امامزاده‌ها و راه‌سازی برای آنها ، نوسازی سقاخانه‌ها و اینگونه جاها.

3ـ فشار یکسره‌ی دولت بمخالفان ارتجاع : همچون دستگیری کسروی و یارانش در یکم دی‌ماه 1321 ، لغو جواز وکالت او ، بستن پرچم نیمه‌ماهه و هفتگی و فشار آوردن بدیگر روزنامه‌های مخالف ارتجاع ، فشار و گزند رساندن بهواداران کسروی و خوانندگان نوشته‌های او ، جلوگیری از فرستاده شدن کتابهای او با پُست ، پراکندن گزارشهای دروغ ، پرونده‌سازی و بازپرسیها ، دخالت در دستگاه داوری (قوه‌ی قضائیه) و جلو انداختن نوبت دادرسی پرونده (فرس ماژور) ، بستن کلوپهای حزب توده و دهها ناپاکدلی و بیدادگری ریز و درشت دیگر.

با بدیده گرفتن این رفتارهای بدخواهانه‌ی دولت ، آیا دیگر جایی برای خوش‌گمانی می‌ماند؟! پس از دو سال و نیم بیشتر یاوری از دولت دیدن ، شرح حال همچنان زارشان را در نوشته‌ی خمینی دیدیم. پس اینکه وانمود شده : ملایان همچون فنرِ بسته‌ای بودند که تنها «قلدری» رضاشاه جلو باز شدنش را می‌گرفته و چون او رفت ایشان با نیروی خود بیکبار برجهیدند ، دروغ بیشرمانه‌ایست.

همینجا باید بیفزایم که برخلاف آنچه که ‌اینک بنام تاریخ بما داده می‌شود ، این اقبال بسوی کار و کوشش دینی[منظور شیعیگریست] ، دست‌کم تا میانه‌ی سال ۱۳۲٥، در برابر آنچه که در عرصه‌ی کلان جامعه می‌گذشت ، خُرد و کوچک بود. شمار طلاب علوم دینی گواهی بر این گفته است : در سال ۱۳۱۳ که سیزده سال از بنای حوزه علمیه‌ی قم در دوران رضاشاه می‌گذشت ، شمار طلاب این حوزه هفتسد نفر بود. در پایان سال ۱۳۲1 ، یک سال و نیم پس از پایان دوره‌ی رضاشاه ، شمار طلاب این حوزه به نهسد نفر رسید و در پایان سال ۱۳۲٥، در نخستین سال مرجعیت بروجردی ، شمار طلاب حوزه هزارودویست تن بود. (2)



👇