«... دین با حال كنونیش بیش از همه بکار بیدینان و تباهكاران می‌خورد. زیرا چنانكه در «راه رستگاری» نیز گفته‌ایم از یكسو آنان كه عمر بسیاهكاری ننگین گزارده‌اند و بارها افزار دست بیگانگان شده‌اند با دینداری پرده بروی سیاهكاریهای خود كشند و با نماز و تسبیح خاك بچشمها می‌پاشند ...» (در پاسخ حقیقتگو)
یک مثال : حسین فریدون و سعید مرتضوی و شرکت این دو در نمایشهای کیشی
یک مثال : حسین فریدون و سعید مرتضوی و شرکت این دو در نمایشهای کیشی
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هفت از هشت)
ملایان همانهایی بودند که در برابر مشروطه سپر انداخته هر یک بگوشه‌ای خزیده بود. همانها که در برابر دانشهای نوین که از دنبال جنبش مشروطه آمد ، سخنی برای گفتن نیافتند و از دستگاهِ خود نومید گردیدند. همانهایی که در برابر مادیگری جز خاموشی چاره‌ای ندیدند و بدتر آنکه بدآموزیهای آن را بگفتار و کردار خود راه دادند. همانها که در برابر روان گردیدن آیین زندگی اروپایی در ایران و تغییراتی که در شیوه‌ی زندگانی پدیدار شده بود چاره‌ای جز تسلیم نداشتند و کسانی از ایشان بهتر آن دیدند که رخت ملایی از تن درآورده پیروی از شیوه‌ی زندگی اروپاییان کنند بلکه برخی از ایشان برای رهایی از زخم زبان این و آن بیدینی از خود می‌نمودند (یکی از صدها تنی که در زمان رضاشاه بیدینی می‌نمود ، آخوندیست بنام راشد. این مرد در زمان محمدرضاشاه که اوضاع برگشت ، تا سالها در رادیو که افزارِ پیشبرد ارتجاع گردیده بود بموعظه و سخنرانیهای دینی می‌پرداخت). دیگران نیز جز بخاموشی گراییدن یا «قاچاقی» بدینداری پرداختن ، کار دیگری از دستشان ساخته نبود.
ایشان در برابر فرمانهای رضاشاه بضد کیششان ، جز اندک تکانی از خود نشان ندادند بلکه برخی نیز زبان بچاپلوسی و تأیید کارهای دولت باز کردند. ملایان آنهایی‌اند که در برابر زبان‌درازی و ریشخندِ شاعران بدین یا ستایش از باده و مستی (همچون شعرهای خیام و حافظ) نه تنها کمترین تکانی بخود ندادند ، بلکه همانها را سرمایه‌ای برای سخنبافی و گرمی بازارِ مردمفریبی گرفته بودند و حتا در برابرِ ریشخندهای بیدینان (متجددین) که همه‌جا را فراگرفته بود (و حتا بمحمد پاکمرد عرب نیز توهین می‌کردند : جار زد آن جارچی مسخره کالدنیا مزرعة الاخره) دلیرانه‌ترین کاری که از ایشان دیده شد هیاهو کردن بود. همانها که از سرِ پریشانحالی و دلسردی و نادانی به فیروزیهای هیتلر و پشتیبانی او از مسلمانان امید بسته بودند.
در زمانی که روزنامه‌ها و نیز بیشتر درسخواندگان و برگزیدگان مردم ، علت عقب‌ماندگی ایرانیان را جز بی‌بهرگی از زندگانی اروپایی چیز دیگری نمی‌دانستند و همه بآن می‌کوشیدند که «چهار نعل» بتازند تا هرچه زودتر بایشان برسند ، پیروی از اروپاییان «تجدد» و تجدد نیز با بیدینی معنی همسنگ یافته بود. در چنان روزگاری که کسی را دلیری سخن راندن از دین نبود ، کسروی در پیمان بهواداری از دینِ راستین برخاست و از گزندها و زخم زبانها نهراسید. یورش اروپاییگری و مادیگری به دین را بازگردانید و در برابرِ خداناشناسی ایستاد و نام دین را که بخواری برده می‌شد زنده گردانید. دین را بمعنی خود بازگردانید و پیرایه‌هایی از خرافه‌ها و گمراهیها که به دین چسبیده بود را از آن زدود و ارج دین و نیاز آدمیان را بآن با بهترین مثالها آشکار کرد.
بیدینی ملایان از همینجا نمودار می‌شود که در زمانِ درماندگیشان در برابر مشروطه ، مادیگری و اروپاییگری ، هرگز بیادِ «مبارزه با بیدینی» و «پیشرفت معنویات و تحکیم امور دینی» نبودند. زیرا نه تنها از بلند گردیدن نام دین و خدا خشنود نگردیدند با پیمان دشمنی هم می‌کردند. ولی پس از شهریور1320 که دوران دیگری فرارسیده بود بیاد دینداری افتاده و از «غفلتهای گذشته» بشاه شکایت می‌کردند. کسروی را بدروغ دشمنِ اسلام نشان داده دهها دروغ دیگر را بیشرمانه رواج می‌دادند و با «تظلم» ، خواهان محاکمه‌ی او می‌شدند و نام بدخواهیهاشان را «مبارزه با بیدینی» می‌گزاردند. چنان بیدینان بت‌پرستی ، کسرویِ دیندار را «بیدین» می‌نامیدند.
شگفتا دیده می‌شد که (پس از چهار سال پشتیبانی بیدریغِ دولت) از شاه و وزیران درخواستهایی خلاف قانون می‌کنند. بشاه و نخست‌وزیر ، قوام ، نامه‌های هشدار دهنده و حتا تهدیدآمیز می‌نویسند و هنوز یک هفته از کشتار وحشیانه‌شان نگذشته ، آزادی جانیان را درخواست کرده و از آن پس هم دمادم در کارِ رسیدگی بپرونده اخلال می‌کنند ولی دولت بیکبار در برابرشان خاموشست و این خاموشی تا سالها پس از آن پایدارست.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هفت از هشت)
ملایان همانهایی بودند که در برابر مشروطه سپر انداخته هر یک بگوشه‌ای خزیده بود. همانها که در برابر دانشهای نوین که از دنبال جنبش مشروطه آمد ، سخنی برای گفتن نیافتند و از دستگاهِ خود نومید گردیدند. همانهایی که در برابر مادیگری جز خاموشی چاره‌ای ندیدند و بدتر آنکه بدآموزیهای آن را بگفتار و کردار خود راه دادند. همانها که در برابر روان گردیدن آیین زندگی اروپایی در ایران و تغییراتی که در شیوه‌ی زندگانی پدیدار شده بود چاره‌ای جز تسلیم نداشتند و کسانی از ایشان بهتر آن دیدند که رخت ملایی از تن درآورده پیروی از شیوه‌ی زندگی اروپاییان کنند بلکه برخی از ایشان برای رهایی از زخم زبان این و آن بیدینی از خود می‌نمودند (یکی از صدها تنی که در زمان رضاشاه بیدینی می‌نمود ، آخوندیست بنام راشد. این مرد در زمان محمدرضاشاه که اوضاع برگشت ، تا سالها در رادیو که افزارِ پیشبرد ارتجاع گردیده بود بموعظه و سخنرانیهای دینی می‌پرداخت). دیگران نیز جز بخاموشی گراییدن یا «قاچاقی» بدینداری پرداختن ، کار دیگری از دستشان ساخته نبود.
ایشان در برابر فرمانهای رضاشاه بضد کیششان ، جز اندک تکانی از خود نشان ندادند بلکه برخی نیز زبان بچاپلوسی و تأیید کارهای دولت باز کردند. ملایان آنهایی‌اند که در برابر زبان‌درازی و ریشخندِ شاعران بدین یا ستایش از باده و مستی (همچون شعرهای خیام و حافظ) نه تنها کمترین تکانی بخود ندادند ، بلکه همانها را سرمایه‌ای برای سخنبافی و گرمی بازارِ مردمفریبی گرفته بودند و حتا در برابرِ ریشخندهای بیدینان (متجددین) که همه‌جا را فراگرفته بود (و حتا بمحمد پاکمرد عرب نیز توهین می‌کردند : جار زد آن جارچی مسخره کالدنیا مزرعة الاخره) دلیرانه‌ترین کاری که از ایشان دیده شد هیاهو کردن بود. همانها که از سرِ پریشانحالی و دلسردی و نادانی به فیروزیهای هیتلر و پشتیبانی او از مسلمانان امید بسته بودند.
در زمانی که روزنامه‌ها و نیز بیشتر درسخواندگان و برگزیدگان مردم ، علت عقب‌ماندگی ایرانیان را جز بی‌بهرگی از زندگانی اروپایی چیز دیگری نمی‌دانستند و همه بآن می‌کوشیدند که «چهار نعل» بتازند تا هرچه زودتر بایشان برسند ، پیروی از اروپاییان «تجدد» و تجدد نیز با بیدینی معنی همسنگ یافته بود. در چنان روزگاری که کسی را دلیری سخن راندن از دین نبود ، کسروی در پیمان بهواداری از دینِ راستین برخاست و از گزندها و زخم زبانها نهراسید. یورش اروپاییگری و مادیگری به دین را بازگردانید و در برابرِ خداناشناسی ایستاد و نام دین را که بخواری برده می‌شد زنده گردانید. دین را بمعنی خود بازگردانید و پیرایه‌هایی از خرافه‌ها و گمراهیها که به دین چسبیده بود را از آن زدود و ارج دین و نیاز آدمیان را بآن با بهترین مثالها آشکار کرد.
بیدینی ملایان از همینجا نمودار می‌شود که در زمانِ درماندگیشان در برابر مشروطه ، مادیگری و اروپاییگری ، هرگز بیادِ «مبارزه با بیدینی» و «پیشرفت معنویات و تحکیم امور دینی» نبودند. زیرا نه تنها از بلند گردیدن نام دین و خدا خشنود نگردیدند با پیمان دشمنی هم می‌کردند. ولی پس از شهریور1320 که دوران دیگری فرارسیده بود بیاد دینداری افتاده و از «غفلتهای گذشته» بشاه شکایت می‌کردند. کسروی را بدروغ دشمنِ اسلام نشان داده دهها دروغ دیگر را بیشرمانه رواج می‌دادند و با «تظلم» ، خواهان محاکمه‌ی او می‌شدند و نام بدخواهیهاشان را «مبارزه با بیدینی» می‌گزاردند. چنان بیدینان بت‌پرستی ، کسرویِ دیندار را «بیدین» می‌نامیدند.
شگفتا دیده می‌شد که (پس از چهار سال پشتیبانی بیدریغِ دولت) از شاه و وزیران درخواستهایی خلاف قانون می‌کنند. بشاه و نخست‌وزیر ، قوام ، نامه‌های هشدار دهنده و حتا تهدیدآمیز می‌نویسند و هنوز یک هفته از کشتار وحشیانه‌شان نگذشته ، آزادی جانیان را درخواست کرده و از آن پس هم دمادم در کارِ رسیدگی بپرونده اخلال می‌کنند ولی دولت بیکبار در برابرشان خاموشست و این خاموشی تا سالها پس از آن پایدارست.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (یک از دو)
پس از هزار و سیصد سال کنون نتیجه آن گردیده که شما درمیان یازده کیش جداگانه و ملیونها خبرهای ساختگی و صدها پندارهای خردناپذیر بگیر افتاده‌اید و بدینسان درمانده‌اید. نتیجه آن گردیده که شما از گوهر دین که پرستش خدای یگانه و غیرت و مردانگی و همدستی و خویهای ستوده بوده بیکبار بی‌بهره گردیده‌اید و بجای آنها پرستش این و آن را می‌دارید و به هر گوشه‌ی کشور بتخانه‌ی دیگری برپاست که باید به هر بهایی سر آید آنها را نگه دارید و درپی آبادی کشور نباشید و تنها آبادی آنها را خواهید. نتیجه آن گردیده که یک دینی که عرب و بربر و ترک ـ هر گروهی بنوبت خود ـ سود آن را برده‌اند و فرمانرواییش را کرده‌اند شما باید خواری و گرفتاریش را کشید. نتیجه آن گردیده دروغهایی را که سیاستگران عرب برای پیشرفت کار خود ساخته و بیرون ریخته‌اند شما کنون باید نگهبان آنها باشید و آزادی و گردنفرازی و همه چیز خود را فدای آنها سازید. نتیجه آن گردیده که از هر چیزی مغزش را دیگران خورده‌اند و برده‌اند و پوستهای پوچ را جلو شما ریخته‌اند که نگه دارید و تا روز رستاخیز از دست ندهید. نتیجه آن گردیده که شما در باتلاقی فرورفته‌اید و نافهمانه آلودگی و گرفتاری خود را درنمی‌یابید و همه غم آن می‌خورید که مبادا کسی نزدیک آید و خواهد شما را از آن گرفتاری رهاند و آشکاره می‌گویید ما را رهاننده نخواهد بود.
نتیجه آن گردیده که کسانی گردن بداوری خرد نمی‌گزارند و آشکاره میگویند : اگر کارها با خرد باشد باید ما از همه‌ی باورهای خود دست برداریم و بسیاری چون در برابر پندارهای بیخردانه درمی‌مانند بجای آنکه آنها را رها کنند خرد خود را نارسا می‌شمارند ، و این سخن چندان زشتست که من نمی‌دانم چه نامی بروی آن گزارم و چه نکوهشی روا شمارم و ناگزیرم بگویم اینان کسانیند که اگر کفش تنگ بود پا را تراشند.
نتیجه آن گردیده که کسانی که پستترین خیانت را بکشور و توده‌ی خود کرده‌اند و باید همیشه میان مردم روسیاه باشند با یک ریش و یک تسبیح خود را بپناه دین می‌کشند و کسی آنان را بیدین نمی‌شناسد و ایراد نمی‌گیرد زیرا که دین را جز از اینگونه نمایشهای بیهوده نمی‌شمارند.
نتیجه آن شده که پیشوایانتان پس از سی سال و چهل سال درس خواندن ، نمی‌دانند دین چیست و از برای چیست ، و پیغمبر میگویند و معنایش را نمی‌دانند و امام میگویند معنایش را نمی‌شناسند.
پس از همه نتیجه آن شده که انبوه مردم خدای زنده‌ی جاویدان را کنار گزارده و با پندارهای شوم خود دست او را از راه‌بردن جهان کوتاه ساخته‌اند و چنین می‌دانند که اگر صدهزارها سال و هزارهزارها سال جهان بپاید دیگر خدا را کاری باینجهان نخواهد بود ، ولی از آنسوی آفریدگانی را که هزار سال و دوهزار سال پیش درگذشته‌اند و دیگر آنان را هیچ کاری با جهان نتواند بود زنده‌ی جاویدان می‌شمارند و کارهای خدا را ازو می‌خواهند.
اگر از اینگونه بشمارم باید چندین صفحه را پر سازم. شما آسیبهای چهارگانه را که برای کیشها شمردم فراموش نساخته‌اید. چنانکه گفتم اینها همه نتیجه‌ی آنست که قرنها کسانی دین را بازیچه‌ی سیاست گرفته و افزار کار خود ساخته‌اند و هزارها دروغ بآن آمیخته و هزار دغلها بکار زده‌اند. آنان خواست خود را پیش برده و بدلخواه خود رسیده‌اند ولی اکنون شما زیان کار ایشان را می‌کشید. دروغبافیها و دغلکاریهای آنان کنون پاپیچ شما گردیده. دوباره می‌گویم فرمانرواییش را عرب و بربر و ترک و دیگران کرده‌اند و خواری و گرفتاریش بهره‌ی شما گردیده است. مغزها را آنان برده‌اند و خورده‌اند پوستها را بدست شما سپرده‌اند که نگه دارید.
من از شما می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها چاره باید جست یا نه؟!.. اگر چاره باید جست بگویید که باید جوید و از چه راه جوید؟. اگر می‌گویید باید علماء بچاره کوشند می‌گویم پس چرا نمی‌کوشند؟!.. چرا بکاری برنمی‌خیزند؟! اگر می‌گویید باید کسی از ناپیدا آید و باین گرفتاریها چاره کند می‌گویم کنون که نمی‌آید چه چاره باید کرد؟!.. آیا می‌توان با این گرفتاریها ساخت و در اندیشه‌ی چاره نبود؟!.. آیا این بیدردی و پستنهادی شمرده نخواهد شد؟!..
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (یک از دو)
پس از هزار و سیصد سال کنون نتیجه آن گردیده که شما درمیان یازده کیش جداگانه و ملیونها خبرهای ساختگی و صدها پندارهای خردناپذیر بگیر افتاده‌اید و بدینسان درمانده‌اید. نتیجه آن گردیده که شما از گوهر دین که پرستش خدای یگانه و غیرت و مردانگی و همدستی و خویهای ستوده بوده بیکبار بی‌بهره گردیده‌اید و بجای آنها پرستش این و آن را می‌دارید و به هر گوشه‌ی کشور بتخانه‌ی دیگری برپاست که باید به هر بهایی سر آید آنها را نگه دارید و درپی آبادی کشور نباشید و تنها آبادی آنها را خواهید. نتیجه آن گردیده که یک دینی که عرب و بربر و ترک ـ هر گروهی بنوبت خود ـ سود آن را برده‌اند و فرمانرواییش را کرده‌اند شما باید خواری و گرفتاریش را کشید. نتیجه آن گردیده دروغهایی را که سیاستگران عرب برای پیشرفت کار خود ساخته و بیرون ریخته‌اند شما کنون باید نگهبان آنها باشید و آزادی و گردنفرازی و همه چیز خود را فدای آنها سازید. نتیجه آن گردیده که از هر چیزی مغزش را دیگران خورده‌اند و برده‌اند و پوستهای پوچ را جلو شما ریخته‌اند که نگه دارید و تا روز رستاخیز از دست ندهید. نتیجه آن گردیده که شما در باتلاقی فرورفته‌اید و نافهمانه آلودگی و گرفتاری خود را درنمی‌یابید و همه غم آن می‌خورید که مبادا کسی نزدیک آید و خواهد شما را از آن گرفتاری رهاند و آشکاره می‌گویید ما را رهاننده نخواهد بود.
نتیجه آن گردیده که کسانی گردن بداوری خرد نمی‌گزارند و آشکاره میگویند : اگر کارها با خرد باشد باید ما از همه‌ی باورهای خود دست برداریم و بسیاری چون در برابر پندارهای بیخردانه درمی‌مانند بجای آنکه آنها را رها کنند خرد خود را نارسا می‌شمارند ، و این سخن چندان زشتست که من نمی‌دانم چه نامی بروی آن گزارم و چه نکوهشی روا شمارم و ناگزیرم بگویم اینان کسانیند که اگر کفش تنگ بود پا را تراشند.
نتیجه آن گردیده که کسانی که پستترین خیانت را بکشور و توده‌ی خود کرده‌اند و باید همیشه میان مردم روسیاه باشند با یک ریش و یک تسبیح خود را بپناه دین می‌کشند و کسی آنان را بیدین نمی‌شناسد و ایراد نمی‌گیرد زیرا که دین را جز از اینگونه نمایشهای بیهوده نمی‌شمارند.
نتیجه آن شده که پیشوایانتان پس از سی سال و چهل سال درس خواندن ، نمی‌دانند دین چیست و از برای چیست ، و پیغمبر میگویند و معنایش را نمی‌دانند و امام میگویند معنایش را نمی‌شناسند.
پس از همه نتیجه آن شده که انبوه مردم خدای زنده‌ی جاویدان را کنار گزارده و با پندارهای شوم خود دست او را از راه‌بردن جهان کوتاه ساخته‌اند و چنین می‌دانند که اگر صدهزارها سال و هزارهزارها سال جهان بپاید دیگر خدا را کاری باینجهان نخواهد بود ، ولی از آنسوی آفریدگانی را که هزار سال و دوهزار سال پیش درگذشته‌اند و دیگر آنان را هیچ کاری با جهان نتواند بود زنده‌ی جاویدان می‌شمارند و کارهای خدا را ازو می‌خواهند.
اگر از اینگونه بشمارم باید چندین صفحه را پر سازم. شما آسیبهای چهارگانه را که برای کیشها شمردم فراموش نساخته‌اید. چنانکه گفتم اینها همه نتیجه‌ی آنست که قرنها کسانی دین را بازیچه‌ی سیاست گرفته و افزار کار خود ساخته‌اند و هزارها دروغ بآن آمیخته و هزار دغلها بکار زده‌اند. آنان خواست خود را پیش برده و بدلخواه خود رسیده‌اند ولی اکنون شما زیان کار ایشان را می‌کشید. دروغبافیها و دغلکاریهای آنان کنون پاپیچ شما گردیده. دوباره می‌گویم فرمانرواییش را عرب و بربر و ترک و دیگران کرده‌اند و خواری و گرفتاریش بهره‌ی شما گردیده است. مغزها را آنان برده‌اند و خورده‌اند پوستها را بدست شما سپرده‌اند که نگه دارید.
من از شما می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها چاره باید جست یا نه؟!.. اگر چاره باید جست بگویید که باید جوید و از چه راه جوید؟. اگر می‌گویید باید علماء بچاره کوشند می‌گویم پس چرا نمی‌کوشند؟!.. چرا بکاری برنمی‌خیزند؟! اگر می‌گویید باید کسی از ناپیدا آید و باین گرفتاریها چاره کند می‌گویم کنون که نمی‌آید چه چاره باید کرد؟!.. آیا می‌توان با این گرفتاریها ساخت و در اندیشه‌ی چاره نبود؟!.. آیا این بیدردی و پستنهادی شمرده نخواهد شد؟!..
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هشت از هشت)
تا سه سال پس از آزادی جانیان ، دستگاه ملایان کم‌کم نیرومندتر گردیده ، بخشی از نیروی سیاسی را در مجلس و دولت بدست آورد. در 13/8/28 در مسجد سپهسالار ، یکی از جانیان آزاد شده ، بنام سید حسین امامی که مستقیماً متهم بکشتن کسروی بود ، وزیر دربار وقت ، عبدالحسین هژیر را کشت. امامی که دستگیر شده بود محاکمه و 5 روز بعد اعدام شد و مراجع عظام اعتراضی نکردند. چند سالی پس از این (25/8/34) ، فداییان اسلام بجان حسین علاء وزیر دربار و نخست‌وزیر پیشین سوءقصد کردند ولی ناکام ماندند و قتلی رخ نداد. یک هفته بعد فداییان بازداشت و زندانی شدند. متهمان را دادگاه باعدام محکوم کرد و در 27/10/34 حکم باجرا درآمد. از اقدامات مراجع تقلید و بزرگان روحانیت برای جلوگیری از اجرای این حکم ، خبر و نشانی در دست نیست. (1)
براستی اگر اینها را درباره‌ی کشور دیگری می‌خواندید چه برداشتی می‌کردید؟!. ...
بیرون داستان اینست که از علما پرسشهایی شده و این مرزناشناسی و ناپاسداریست با «اسلام و قرآن و پیغمبر» و «اثرِ سوء» آن روگردانی مردم از «دینداری» است. ملایان که «نگهبانان دین»اند ، وظیفه دارند «حسین‌وار» در برابر ستمی که به دین رفته بایستند. اینست هرچه در راه خدا و «رضایت» او می‌بایسته دریغ نکرده‌اند.
درون داستان چیست؟!... کیشیست هزار ساله ، سراسر گمراهی و نادانی که با انتشارِ چند کتاب بلرزه درآمده و در آستانه‌ی برافتادنست. نه توان شکیبایی دارد نه دلیری بازگشت از گمراهی. یک کیش سراسر بیدینی ، زهر و آلودگی ، سرچشمه‌ی تیره‌روزیهای بیست‌میلیون ایرانی ، قرنها بر پای این مردمِ ستم‌کشیده همچون پایبندی بوده که از پیش رفتن بازشان داشته ، بدینسان بهترین افزار برای بیگانگان بوده و باعث گردیده کشور و مردم یوغِ زیردستی بیگانگان را بگردن گیرند. در جنبش مشروطه چهره‌ی راستین این کیش و پیشوایانش بر آزادیخواهان آشکار گردید. با پرونده‌ی سیاهی که از ملایان بازمانده بود بیست سال کم یا بیش محکوم بگوشه‌نشینی بودند. سپس که نسلی درمیانه گذشته و بسیاری از مردم پیشینه‌ی ایشان را نمی‌دانستند و دوره‌ی رضاشاه هم بسر رسیده بود ، فرصتی بدست آن سیاست شومِ ارتجاع‌پرور افتاد که ایشان را برکشیده دوباره افزارِ دستِ سیاست گردانَد. ایشان را میدان داد که از حجره‌هاشان بیرون آیند و بر مردم سروری کنند و دستگاه مفتخوری خود از نو بگسترند. مردم را در نادانی نگاه دارند و هرچه پیشرفت از جنبش مشروطه تا آن روز پدید آمده بود ، همه را برگردانند. پیشوایان این کیش اگر درد دین داشتند کم نبود هنگامهایی که می‌بایست «حسین‌وار» برخیزند و با بیدینی بنبردند. پس چرا جلوتر بتکان نیامدند و تازه در آن هنگام بیاد دین افتاده ریاکارانه سخن از دینداری راندند و افسوسِ از دست رفتنِ دین خوردند؟!...
همه از آنجاست که پای پولهای مفتِ هنگفت درمیان بود. پای دکانی که هزارها خاندان را نان مفت دهد. چنین دکاندارانی را چه شگفت که در برابر دلیل و منطق ، رفتارشان جز آشوب بپا کردن ، دروغ ساختن ، بهتان زدن ، دشنام دادن ، خشم و ناآرامی‌نمودن ، وحشیگری و ویران کردن نباشد.
در سی‌وپنج سالی که از جنبش مشروطه می‌گذشت ، هیچ کس ایشان را چندان زیانمند ندانسته بود که خشکانیدن ریشه‌شان را یک وظیفه‌ی میهنی و مردمی داند. تا آنکه کسروی با از جان گذشتگی و کاردانی بیمانندی از راه پراکندن حقایق دین و معنی درست آن از یکسو و از سوی دیگر با نشان دادنِ دروغبافیها و آلودگیهایی که در شیعیگری کارگر افتاده و بازنمودن زیانهای بسیار سهمگین آن در زندگانی ، ماهیت آن را از تاریکی بروشنایی آورده چهره‌ی راستینش را بپیشرفتگان توده نشان داد. در گام دیگر که می‌بایست آن کتابها بدستِ انبوهِ مردم برسد تا اندیشه‌هاشان روشنی یابد تا دیگر بازیچه‌ی دست بدخواهان و ملایان نگردند ، دولت بیدرنگ دست بکار شد و برای آن کتاب و 12 کتاب دیگر پرونده‌سازی کرد و مانع تراشید. مانعی که از آن روز تاکنون بوده و هنوز هم هست : انکیزیسیونی که دامنگیر همه‌ی آزادیخواهان گردید.
در روزگار اندیشه‌های تاریک سده‌های میانه ، انکیزیسیون کلیسایی جز چندگاهی با زور و ستم نپایید. امروز در این جهانی که حالِ دهکده‌ای کوچک را یافته انکیزیسیون ملایی چه اندازه خواهد پایید؟!.
نویساد ـ تیرماه 1403
پانوشت :
1ـ پیشین ، ص 40 و 188.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی هشت از هشت)
تا سه سال پس از آزادی جانیان ، دستگاه ملایان کم‌کم نیرومندتر گردیده ، بخشی از نیروی سیاسی را در مجلس و دولت بدست آورد. در 13/8/28 در مسجد سپهسالار ، یکی از جانیان آزاد شده ، بنام سید حسین امامی که مستقیماً متهم بکشتن کسروی بود ، وزیر دربار وقت ، عبدالحسین هژیر را کشت. امامی که دستگیر شده بود محاکمه و 5 روز بعد اعدام شد و مراجع عظام اعتراضی نکردند. چند سالی پس از این (25/8/34) ، فداییان اسلام بجان حسین علاء وزیر دربار و نخست‌وزیر پیشین سوءقصد کردند ولی ناکام ماندند و قتلی رخ نداد. یک هفته بعد فداییان بازداشت و زندانی شدند. متهمان را دادگاه باعدام محکوم کرد و در 27/10/34 حکم باجرا درآمد. از اقدامات مراجع تقلید و بزرگان روحانیت برای جلوگیری از اجرای این حکم ، خبر و نشانی در دست نیست. (1)
براستی اگر اینها را درباره‌ی کشور دیگری می‌خواندید چه برداشتی می‌کردید؟!. ...
بیرون داستان اینست که از علما پرسشهایی شده و این مرزناشناسی و ناپاسداریست با «اسلام و قرآن و پیغمبر» و «اثرِ سوء» آن روگردانی مردم از «دینداری» است. ملایان که «نگهبانان دین»اند ، وظیفه دارند «حسین‌وار» در برابر ستمی که به دین رفته بایستند. اینست هرچه در راه خدا و «رضایت» او می‌بایسته دریغ نکرده‌اند.
درون داستان چیست؟!... کیشیست هزار ساله ، سراسر گمراهی و نادانی که با انتشارِ چند کتاب بلرزه درآمده و در آستانه‌ی برافتادنست. نه توان شکیبایی دارد نه دلیری بازگشت از گمراهی. یک کیش سراسر بیدینی ، زهر و آلودگی ، سرچشمه‌ی تیره‌روزیهای بیست‌میلیون ایرانی ، قرنها بر پای این مردمِ ستم‌کشیده همچون پایبندی بوده که از پیش رفتن بازشان داشته ، بدینسان بهترین افزار برای بیگانگان بوده و باعث گردیده کشور و مردم یوغِ زیردستی بیگانگان را بگردن گیرند. در جنبش مشروطه چهره‌ی راستین این کیش و پیشوایانش بر آزادیخواهان آشکار گردید. با پرونده‌ی سیاهی که از ملایان بازمانده بود بیست سال کم یا بیش محکوم بگوشه‌نشینی بودند. سپس که نسلی درمیانه گذشته و بسیاری از مردم پیشینه‌ی ایشان را نمی‌دانستند و دوره‌ی رضاشاه هم بسر رسیده بود ، فرصتی بدست آن سیاست شومِ ارتجاع‌پرور افتاد که ایشان را برکشیده دوباره افزارِ دستِ سیاست گردانَد. ایشان را میدان داد که از حجره‌هاشان بیرون آیند و بر مردم سروری کنند و دستگاه مفتخوری خود از نو بگسترند. مردم را در نادانی نگاه دارند و هرچه پیشرفت از جنبش مشروطه تا آن روز پدید آمده بود ، همه را برگردانند. پیشوایان این کیش اگر درد دین داشتند کم نبود هنگامهایی که می‌بایست «حسین‌وار» برخیزند و با بیدینی بنبردند. پس چرا جلوتر بتکان نیامدند و تازه در آن هنگام بیاد دین افتاده ریاکارانه سخن از دینداری راندند و افسوسِ از دست رفتنِ دین خوردند؟!...
همه از آنجاست که پای پولهای مفتِ هنگفت درمیان بود. پای دکانی که هزارها خاندان را نان مفت دهد. چنین دکاندارانی را چه شگفت که در برابر دلیل و منطق ، رفتارشان جز آشوب بپا کردن ، دروغ ساختن ، بهتان زدن ، دشنام دادن ، خشم و ناآرامی‌نمودن ، وحشیگری و ویران کردن نباشد.
در سی‌وپنج سالی که از جنبش مشروطه می‌گذشت ، هیچ کس ایشان را چندان زیانمند ندانسته بود که خشکانیدن ریشه‌شان را یک وظیفه‌ی میهنی و مردمی داند. تا آنکه کسروی با از جان گذشتگی و کاردانی بیمانندی از راه پراکندن حقایق دین و معنی درست آن از یکسو و از سوی دیگر با نشان دادنِ دروغبافیها و آلودگیهایی که در شیعیگری کارگر افتاده و بازنمودن زیانهای بسیار سهمگین آن در زندگانی ، ماهیت آن را از تاریکی بروشنایی آورده چهره‌ی راستینش را بپیشرفتگان توده نشان داد. در گام دیگر که می‌بایست آن کتابها بدستِ انبوهِ مردم برسد تا اندیشه‌هاشان روشنی یابد تا دیگر بازیچه‌ی دست بدخواهان و ملایان نگردند ، دولت بیدرنگ دست بکار شد و برای آن کتاب و 12 کتاب دیگر پرونده‌سازی کرد و مانع تراشید. مانعی که از آن روز تاکنون بوده و هنوز هم هست : انکیزیسیونی که دامنگیر همه‌ی آزادیخواهان گردید.
در روزگار اندیشه‌های تاریک سده‌های میانه ، انکیزیسیون کلیسایی جز چندگاهی با زور و ستم نپایید. امروز در این جهانی که حالِ دهکده‌ای کوچک را یافته انکیزیسیون ملایی چه اندازه خواهد پایید؟!.
نویساد ـ تیرماه 1403
پانوشت :
1ـ پیشین ، ص 40 و 188.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (دو از دو)
می‌خواهم شما سخنانی را که تاکنون من گفته‌ام و کارهایی را [که] کرده‌ام کنار گزارید و بیکبار مرا فراموش سازید و چنین انگارید خودتان نشسته‌اید و این دردها را یاد می‌کنید و آنچه باندیشه‌تان می‌رسد پاکدلانه بگویید. ما می‌گوییم : خدا جهان را بخود نگزارد و چون این بر شما گران می‌افتد پس بگویید راه چیست و چه باید باشد؟!..
حقیقتگو و همراهان او آسودگی خود را در آن دیده‌اند که بهیچ پرسشی پاسخ ندهند. ما می‌پرسیم : چنانکه شما بروی کیش خود پافشاری می‌نمایید دیگران نیز می‌نمایند پس چاره‌ی پراکندگی چیست؟.. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : این میدانی که میان دین با دانشها باز شده و این دو را باهم هیچ سازشی نیست شما چه می‌اندیشید؟.. آیا باید دین را دور انداخت یا از دانشها چشم پوشید یا چه کار باید کرد؟!. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : شما اگر نگهبان دین می‌باشید پس چگونه در برابر فلسفه‌ی مادّی و خراباتیگری و دیگر بیدینیها خاموشی گزیدید و بچاره نکوشیدید؟!. پاسخی نمی‌شنویم. همچنین هرچه می‌پرسیم ناشنیده می‌گیرند و با اینحال همیشه چشم براهند که یک دستاویزی پیدا شود و میدان برای دشمنی با پیمان باز گردد.
بیدردی نگرید : ما اینهمه گرفتاریها را یادآوری می‌نماییم و بدبختیها را می‌شماریم اینان آنها را بخود نگرفته و بما پاسخ می‌دهند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» چندین سالست که ما با گمراهیها و بیخردیها در نبردیم و یکایک را دور می‌رانیم و راه زندگانی را بازمی‌نماییم اینان تازه می‌پرسند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» می‌گویم : شما نخست از دردها و گرفتاریها سخن رانید و کنون که برآنید که نباید راهنمایی باشد بگویید پس با اینها چه باید کرد؟!.. در اینجاست که باز خود را بخاموشی می‌زنند و پاسخی نمی‌گویند.
راستی اینست اینان جز درپی کار و زندگانی خود نیستند و چون از این راه نان می‌خورند که اگر نباشد باید پی برزگری و سبزی‌فروشی و باربری روند اینست ناگزیرند بدینسان جز درپی کارشکنی نباشند. این دسته اگر ده تن باشند بیش از یکی پاکدل نیست و غم توده و رستگاری آن را نمی‌خورد و دیگران جز در اندیشه‌ی روزی و زندگانی خود نمی‌باشند [1] و باید ما نیز اینها را کنار گزاریم و راه خود را پیش گیریم.
پانوشت :
1ـ در زمانی که همه از دین گریزان بوده و کار بجایی رسیده بود که ملایان و دیگر پیشوایان کیشها از خود بیدینی می‌نمودند ، پیمان یکه و تنها درفش دینداری برافراشت و نشان داد که تنها چاره‌ی آزمندی آدمیان و گمراهیهای کنونی او با دین است ـ دینی که با خرد و دانش سازگار باشد. از این هنگام پیشوایان کیشها یکایکِ شماره‌های پیمان را بدست آورده و بآرزوی آنکه پیمان کیش نارسا و بیهوده‌ی ایشان را گرفته رسا و در برابر فلسفه‌ی مادّی و دانشها توانا گرداند گفتارهایش را با دقت پی می‌گرفتند. باآنکه ایشان دعوای نگهبانی از دین داشتند و پیاپی مشتها بود که از دانشها و فلسفه‌ی مادّی می‌خوردند ولی در برابر کوششهای پیمان که به استواری بنیاد دین و بلندی نام خدا می‌کوشید ، کمترین تکانی بخود ندادند و دریغ از دستی از آنان که به یاری دراز و گامی که بهمراهی برداشته گردد! در حالی که یک دسته همچنان بیدردانه بخاموشی می‌گذرانیدند دسته‌ای دیگر همینکه پیمان با نوشتن گفتارهایی به نبرد با کیشها پرداخت ، این را با دلخواسته‌های خود ناسازگار یافته بکارشکنیها و آزارها پرداختند. ریشه‌ی یک رشته از دشمنیهایی که در سالهای 21 تا 24 از ملایان دیده شد را باید از آن گفتارها دانست. آزار و کارشکنی بماند ، چنانکه در اینجا اشاره شده آن خاموشیها ساده نیست. زیرا از هر راهی که بنگریم پرسشهای یاد شده پیش آمده و ملایان بنامی همچون شریعت سنگلجی ، ابوالحسن اصفهانی ، حسین قمی ، کاشانی و آیت‌الله بروجردی پاسخی بآنها نداشته‌اند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند (دو از دو)
می‌خواهم شما سخنانی را که تاکنون من گفته‌ام و کارهایی را [که] کرده‌ام کنار گزارید و بیکبار مرا فراموش سازید و چنین انگارید خودتان نشسته‌اید و این دردها را یاد می‌کنید و آنچه باندیشه‌تان می‌رسد پاکدلانه بگویید. ما می‌گوییم : خدا جهان را بخود نگزارد و چون این بر شما گران می‌افتد پس بگویید راه چیست و چه باید باشد؟!..
حقیقتگو و همراهان او آسودگی خود را در آن دیده‌اند که بهیچ پرسشی پاسخ ندهند. ما می‌پرسیم : چنانکه شما بروی کیش خود پافشاری می‌نمایید دیگران نیز می‌نمایند پس چاره‌ی پراکندگی چیست؟.. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : این میدانی که میان دین با دانشها باز شده و این دو را باهم هیچ سازشی نیست شما چه می‌اندیشید؟.. آیا باید دین را دور انداخت یا از دانشها چشم پوشید یا چه کار باید کرد؟!. پاسخی نمی‌شنویم. می‌پرسیم : شما اگر نگهبان دین می‌باشید پس چگونه در برابر فلسفه‌ی مادّی و خراباتیگری و دیگر بیدینیها خاموشی گزیدید و بچاره نکوشیدید؟!. پاسخی نمی‌شنویم. همچنین هرچه می‌پرسیم ناشنیده می‌گیرند و با اینحال همیشه چشم براهند که یک دستاویزی پیدا شود و میدان برای دشمنی با پیمان باز گردد.
بیدردی نگرید : ما اینهمه گرفتاریها را یادآوری می‌نماییم و بدبختیها را می‌شماریم اینان آنها را بخود نگرفته و بما پاسخ می‌دهند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» چندین سالست که ما با گمراهیها و بیخردیها در نبردیم و یکایک را دور می‌رانیم و راه زندگانی را بازمی‌نماییم اینان تازه می‌پرسند : «پس شما دعوای راهنمایی می‌کنید؟!..» می‌گویم : شما نخست از دردها و گرفتاریها سخن رانید و کنون که برآنید که نباید راهنمایی باشد بگویید پس با اینها چه باید کرد؟!.. در اینجاست که باز خود را بخاموشی می‌زنند و پاسخی نمی‌گویند.
راستی اینست اینان جز درپی کار و زندگانی خود نیستند و چون از این راه نان می‌خورند که اگر نباشد باید پی برزگری و سبزی‌فروشی و باربری روند اینست ناگزیرند بدینسان جز درپی کارشکنی نباشند. این دسته اگر ده تن باشند بیش از یکی پاکدل نیست و غم توده و رستگاری آن را نمی‌خورد و دیگران جز در اندیشه‌ی روزی و زندگانی خود نمی‌باشند [1] و باید ما نیز اینها را کنار گزاریم و راه خود را پیش گیریم.
پانوشت :
1ـ در زمانی که همه از دین گریزان بوده و کار بجایی رسیده بود که ملایان و دیگر پیشوایان کیشها از خود بیدینی می‌نمودند ، پیمان یکه و تنها درفش دینداری برافراشت و نشان داد که تنها چاره‌ی آزمندی آدمیان و گمراهیهای کنونی او با دین است ـ دینی که با خرد و دانش سازگار باشد. از این هنگام پیشوایان کیشها یکایکِ شماره‌های پیمان را بدست آورده و بآرزوی آنکه پیمان کیش نارسا و بیهوده‌ی ایشان را گرفته رسا و در برابر فلسفه‌ی مادّی و دانشها توانا گرداند گفتارهایش را با دقت پی می‌گرفتند. باآنکه ایشان دعوای نگهبانی از دین داشتند و پیاپی مشتها بود که از دانشها و فلسفه‌ی مادّی می‌خوردند ولی در برابر کوششهای پیمان که به استواری بنیاد دین و بلندی نام خدا می‌کوشید ، کمترین تکانی بخود ندادند و دریغ از دستی از آنان که به یاری دراز و گامی که بهمراهی برداشته گردد! در حالی که یک دسته همچنان بیدردانه بخاموشی می‌گذرانیدند دسته‌ای دیگر همینکه پیمان با نوشتن گفتارهایی به نبرد با کیشها پرداخت ، این را با دلخواسته‌های خود ناسازگار یافته بکارشکنیها و آزارها پرداختند. ریشه‌ی یک رشته از دشمنیهایی که در سالهای 21 تا 24 از ملایان دیده شد را باید از آن گفتارها دانست. آزار و کارشکنی بماند ، چنانکه در اینجا اشاره شده آن خاموشیها ساده نیست. زیرا از هر راهی که بنگریم پرسشهای یاد شده پیش آمده و ملایان بنامی همچون شریعت سنگلجی ، ابوالحسن اصفهانی ، حسین قمی ، کاشانی و آیت‌الله بروجردی پاسخی بآنها نداشته‌اند.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ [2] بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان [3] 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد [4] ما شناخته می‌شوند.
🗒 پانوشتها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ و
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ و
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ و
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ [2] بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان [3] 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد [4] ما شناخته می‌شوند.
🗒 پانوشتها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ و
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ و
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ و
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (یک از دو)
باشد که کسانی این سخنان را آسان گیرند و چندان ارج نگزارند. ولی من سرنوشت آینده‌ی شرق را بسته باین گفتگو می‌دانم و اینست می‌خواهم هر زمان از راه دیگری پیش آیم و این زمینه را نیک روشن گردانم و بدینسان بی‌پرده سخن می‌رانم. کسانی همه دربند دانسته‌های خود هستند ولی ما دربند راستیها و رستگاری جهان می‌باشیم. ما بلندی نام خدا و رهایی شرق را می‌خواهیم و بارها گفته‌ام و دوباره می‌گویم همه چیز را در برابر این خواست کوچک می‌شماریم.
شما شنیده‌اید که دین اسلام تا روز رستاخیز برپاست. مرا هم بر این ایرادی نیست ولی می‌خواهم معنی درست آن را بشناسیم و می‌پرسم آیا از این سخن چه خواسته شده؟.. اگر این خواسته شده که اسلام با آن پاکی و بُرندگی و نیرومندی که بوده در جهان همیشه ماند ، پیداست که چنین چیزی نبوده و نیست و زمانه وارونه‌ی آن را نشان داده ، من نمی‌دانم رستاخیز کی است ولی می‌دانم که امروز در زمان ما که هنوز از رستاخیز نشانی نیست دین اسلام از میان رفته ـ آری آن از میان رفته و ده یا بیست کیش پراکنده جای آن را گرفته است و مسلمانان امروز بدترین حال را می‌دارند.
اگر این خواسته شده که نام اسلام از میان نرود و دسته‌هایی با زبانْ خود را بآن دین بندند و با صد خواری و زبونی و پراکندگی زندگی بسر دهند ، می‌گویم این یک چیز ارجداری نیست و سودی از چنان ماندن برنخیزد. وآنگاه اینگونه ماندن ویژه‌ی اسلام نتواند بود و ما می‌بینیم همه‌ی دینها از زردشتیگری و جهودیگری و مسیحیگری بدانسان مانده‌اند. زیرا هر کدام نامش درمیانست و کسانی نیز خود را بآن می‌بندند و نام پیروی بروی خود می‌گزارند. زردشت که پیش از زمان تاریخ بوده و کنون بیش از سه‌هزار سال از پیدایش او می‌گذرد هنوز نام خودش و دینش از میان نرفته و هنوز دسته‌ای خود را زردشتی می‌خوانند و بی‌آنکه نگاهی بجهان اندازند و گذشت زمانه را بروی خود آورند با پندارهای پوچی می‌سازند و روزگار بسر می‌برند.
صابئیگری را نمی‌دانم که بنیاد نهاده و چندان کهن است که تاریخش پاک از میان رفته. با اینحال گروهی از پیروان آن در عراق و خوزستان زندگی می‌نمایند. یزیدیان که پستترین پندارها را بنیاد کیش خود گرفته‌اند با اینحال هنوز در کردستان و آن پیرامونها فراوانند و رشته‌ی ایستادگی را از دست نهشته‌اند. چنین ماندن چه نیکی دارد که اسلام آن را فزونی خود شمارد؟!..
اگر این خواسته شده که پس از اسلام خدا دیگر بجهان نپردازد و مردمان را تا دم رستاخیز بخود گزارد می‌گویم این گستاخی بسیار بیشرمانه‌ایست که در برابر خدای آفریدگار نموده‌اند و چنان سخنی هیچ دلیلی با خود ندارد و هرگز درخور پذیرفتن نیست. چه شده که خدا دست از خدایی بردارد؟!. چه شده که جهان را چنین گمراه بیند و بر آن نبخشاید؟!. در اینجاست که می‌گوییم اینان چون خواسته‌اند که پیغمبران را بزرگ گردانند خدا را کوچک ساخته‌اند. در اینجاست که می‌گوییم : اینان خدا را نمی‌شناسند و از معنی جهان و زندگانی آگاه نیستند. این بر خداست که بر آفریدگان دستور دهد و بر آفریدگان نیست که بخدا دستور دهند و با پندارهای بیخردانه‌ی خود دست او را ببندند.
اینان می‌توانند درباره‌ی همیشگی اسلام و ماندن آن سخن دیگری گویند و آن اینکه قرآن کتاب آسمانی اسلام چنانکه بوده در دست است و به بنیاد آن دین راه باز می‌باشد. این سخن درست است و ما خود نیز آن را بارها گفته‌ایم. این نخستین گام ما بود که اسلام را بآنچه در قرآنست بازگردانیم و اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند این کار را کرده‌ایم. ولی آیا این یک گام بس بودی؟!. ما در جای دیگری پیوستگی خود را با اسلام روشنتر و گشادتر باز خواهیم نمود و در اینجا چون راه سخن دیگر است بآن نمی‌پردازیم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (یک از دو)
باشد که کسانی این سخنان را آسان گیرند و چندان ارج نگزارند. ولی من سرنوشت آینده‌ی شرق را بسته باین گفتگو می‌دانم و اینست می‌خواهم هر زمان از راه دیگری پیش آیم و این زمینه را نیک روشن گردانم و بدینسان بی‌پرده سخن می‌رانم. کسانی همه دربند دانسته‌های خود هستند ولی ما دربند راستیها و رستگاری جهان می‌باشیم. ما بلندی نام خدا و رهایی شرق را می‌خواهیم و بارها گفته‌ام و دوباره می‌گویم همه چیز را در برابر این خواست کوچک می‌شماریم.
شما شنیده‌اید که دین اسلام تا روز رستاخیز برپاست. مرا هم بر این ایرادی نیست ولی می‌خواهم معنی درست آن را بشناسیم و می‌پرسم آیا از این سخن چه خواسته شده؟.. اگر این خواسته شده که اسلام با آن پاکی و بُرندگی و نیرومندی که بوده در جهان همیشه ماند ، پیداست که چنین چیزی نبوده و نیست و زمانه وارونه‌ی آن را نشان داده ، من نمی‌دانم رستاخیز کی است ولی می‌دانم که امروز در زمان ما که هنوز از رستاخیز نشانی نیست دین اسلام از میان رفته ـ آری آن از میان رفته و ده یا بیست کیش پراکنده جای آن را گرفته است و مسلمانان امروز بدترین حال را می‌دارند.
اگر این خواسته شده که نام اسلام از میان نرود و دسته‌هایی با زبانْ خود را بآن دین بندند و با صد خواری و زبونی و پراکندگی زندگی بسر دهند ، می‌گویم این یک چیز ارجداری نیست و سودی از چنان ماندن برنخیزد. وآنگاه اینگونه ماندن ویژه‌ی اسلام نتواند بود و ما می‌بینیم همه‌ی دینها از زردشتیگری و جهودیگری و مسیحیگری بدانسان مانده‌اند. زیرا هر کدام نامش درمیانست و کسانی نیز خود را بآن می‌بندند و نام پیروی بروی خود می‌گزارند. زردشت که پیش از زمان تاریخ بوده و کنون بیش از سه‌هزار سال از پیدایش او می‌گذرد هنوز نام خودش و دینش از میان نرفته و هنوز دسته‌ای خود را زردشتی می‌خوانند و بی‌آنکه نگاهی بجهان اندازند و گذشت زمانه را بروی خود آورند با پندارهای پوچی می‌سازند و روزگار بسر می‌برند.
صابئیگری را نمی‌دانم که بنیاد نهاده و چندان کهن است که تاریخش پاک از میان رفته. با اینحال گروهی از پیروان آن در عراق و خوزستان زندگی می‌نمایند. یزیدیان که پستترین پندارها را بنیاد کیش خود گرفته‌اند با اینحال هنوز در کردستان و آن پیرامونها فراوانند و رشته‌ی ایستادگی را از دست نهشته‌اند. چنین ماندن چه نیکی دارد که اسلام آن را فزونی خود شمارد؟!..
اگر این خواسته شده که پس از اسلام خدا دیگر بجهان نپردازد و مردمان را تا دم رستاخیز بخود گزارد می‌گویم این گستاخی بسیار بیشرمانه‌ایست که در برابر خدای آفریدگار نموده‌اند و چنان سخنی هیچ دلیلی با خود ندارد و هرگز درخور پذیرفتن نیست. چه شده که خدا دست از خدایی بردارد؟!. چه شده که جهان را چنین گمراه بیند و بر آن نبخشاید؟!. در اینجاست که می‌گوییم اینان چون خواسته‌اند که پیغمبران را بزرگ گردانند خدا را کوچک ساخته‌اند. در اینجاست که می‌گوییم : اینان خدا را نمی‌شناسند و از معنی جهان و زندگانی آگاه نیستند. این بر خداست که بر آفریدگان دستور دهد و بر آفریدگان نیست که بخدا دستور دهند و با پندارهای بیخردانه‌ی خود دست او را ببندند.
اینان می‌توانند درباره‌ی همیشگی اسلام و ماندن آن سخن دیگری گویند و آن اینکه قرآن کتاب آسمانی اسلام چنانکه بوده در دست است و به بنیاد آن دین راه باز می‌باشد. این سخن درست است و ما خود نیز آن را بارها گفته‌ایم. این نخستین گام ما بود که اسلام را بآنچه در قرآنست بازگردانیم و اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند این کار را کرده‌ایم. ولی آیا این یک گام بس بودی؟!. ما در جای دیگری پیوستگی خود را با اسلام روشنتر و گشادتر باز خواهیم نمود و در اینجا چون راه سخن دیگر است بآن نمی‌پردازیم.
👇
می‌گوییم راست است که قرآن کتاب آسمانی اسلام بدانسان که بوده بدست ما رسیده و کنون نیز در دست ماست. ولی آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. من در گذشته نوشتم که اینهمه گمراهیها که میان مسلمانان پیدا شده و ده و اند کیش پدید آمده با بودن قرآن چنین رخ داده است و کنون شما با پیروان هر یکی که بسخن پردازید دستاویزشان قرآنست و هر دسته‌ای دلیلها از آن برای خود می‌دارند. بلکه اگر راستی را خواهیم بدآموزان و فریبکاران بیشتر از دیگران از قرآن سود می‌جویند و بدستیاری آنست که مردمان را فریب می‌دهند. شما کتابهای صوفیان را بخوانید تا بدانید چه بر سر قرآن آورده‌اند. تفسیر صافی و دیگر مانند آن را بخوانید تا بدانید چه رفتاری با آن پیش گرفته‌اند. من اگر مجال می‌داشتم نمونه‌هایی را از آن می‌آوردم تا بدانید کار رسوایی بکجا کشیده. اینان همیشه یک جمله را از قرآن گیرند و چند صفحه از پندارهای بلهوسانه‌ی خود را بنام تفسیر آن برشته‌ی نگارش کشند. این خود از شگفتیهاست که سنی و شیعی و شیخی و متشرع و صوفی و قشری و دیگران که باهم دوتیره‌اند و کشاکش دارند همگی از قرآن دلیل آورند این نمونه است که چه بر سر آن کتاب آورده‌اند.
با اینحال چگونه توان گفت که قرآن بس است؟!.. این سخن آن کسانیست که گرفتاری و آلودگی را که امروز درمیانست درنمی‌یابند و بیدردانه درپی نتیجه نیستند و همین اندازه می‌خواهند که عنوانی پیدا کنند و دلهای خود را خوش گردانند. کسی که از غیرت بهره دارد چگونه باین خواری و زبونی تاب آورد و در جستجوی چاره نباشد؟!. چگونه گوید قرآن بس است و بهیچ کار دیگری نیاز نیست؟!.
وآنگاه آیا با گمراهیهای بسیار زیان‌آوری که پس از قرآن پیدا شده چه باید کرد؟!. من این گمراهیها را یکایک شمردم و گفتم قرآن باینها پاسخ نگفته و خود نبایستی گوید. اینها پس از قرآن پیدا شده است. کسانی میگویند : «در اخبار پاسخ همه‌ی اینها هست». این یک گزافه‌ی بیپایی بیش نیست. چیزهای دیگر بماند. فلسفه‌ی یونان که از قرن دوم اسلام درمیان مسلمانان رواج گرفته است اینان پاسخی را که در اخبار باین گمراهی کهن داده شده برای ما بنگارند تا بدانیم چیست؟!. اگر از لاف و گزاف کاری پیش رفتی بیجا نبودی که کسانی چنین سخنی را گویند و بخود بالند ولی هیچگاه از لاف و گزاف کاری پیش نرود و گرهی باز نشود.
🌸
با اینحال چگونه توان گفت که قرآن بس است؟!.. این سخن آن کسانیست که گرفتاری و آلودگی را که امروز درمیانست درنمی‌یابند و بیدردانه درپی نتیجه نیستند و همین اندازه می‌خواهند که عنوانی پیدا کنند و دلهای خود را خوش گردانند. کسی که از غیرت بهره دارد چگونه باین خواری و زبونی تاب آورد و در جستجوی چاره نباشد؟!. چگونه گوید قرآن بس است و بهیچ کار دیگری نیاز نیست؟!.
وآنگاه آیا با گمراهیهای بسیار زیان‌آوری که پس از قرآن پیدا شده چه باید کرد؟!. من این گمراهیها را یکایک شمردم و گفتم قرآن باینها پاسخ نگفته و خود نبایستی گوید. اینها پس از قرآن پیدا شده است. کسانی میگویند : «در اخبار پاسخ همه‌ی اینها هست». این یک گزافه‌ی بیپایی بیش نیست. چیزهای دیگر بماند. فلسفه‌ی یونان که از قرن دوم اسلام درمیان مسلمانان رواج گرفته است اینان پاسخی را که در اخبار باین گمراهی کهن داده شده برای ما بنگارند تا بدانیم چیست؟!. اگر از لاف و گزاف کاری پیش رفتی بیجا نبودی که کسانی چنین سخنی را گویند و بخود بالند ولی هیچگاه از لاف و گزاف کاری پیش نرود و گرهی باز نشود.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 2ـ ما چه می‌گوییم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا نمی‌خواهم تاریخچه نویسم و کارهایی که من یا باهماد کرده است شرح دهم. بجای آن بهتر می‌دانم ماهیت کار و کوشش خودمان را روشن گردانم. اکنون پس از چهارده سال نیک دانسته شده که ما چه می‌خواهیم و چه می‌گوییم. کسانی که کتابهای ما را خوانده‌اند نیک می‌دانند. برای آنکه دیگران هم بدانند بهتر می‌دانم شرح کوتاهی در اینجا یاد کنم.
سخنان ما بسیار است. ولی اگر بخواهیم آن را در چند جمله بگنجانیم چنین خواهیم گفت : «جهانیان باید حقایق زندگانی را بدانند و به آنها ارج گزارند و در زندگانی مورد توجه گردانند.
خدا به آدمیان خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را بشناسند. باید آدمیان به خرد ارج گزارند و در زندگانی راهنمای خود گردانند».
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ماست. ولی پیداست که به این کوتاهی نمی‌ماند و سخنان بسیار در پیرامون آنها پیش می‌آید. ما هنگامی که حقایق را شرح می‌دهیم با گمراهیها و بدآموزیها ـ بلکه با برخی از سیاستها ـ برخورد پیدا کرده ناچار می‌شویم که با یکایک آنها درافتیم و بیپایگی آنها را روشن گردانیم. هنگامی که می‌خواهیم آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی بنیاد گزاریم با دسته‌های بسیاری روبرو می‌شویم که باید به نبرد پردازیم و گفتگوها کنیم.
همان «خرد» که می‌گوییم میدان بزرگی برای گفتگو باز می‌گرداند. انبوه مردم معنی خرد را نمی‌دانند. کیشها و بدآموزیها از خرد نکوهش نموده‌اند. روانشناسی خرد را بآن معنی که ما می‌گوییم و آن را داور نیک و بد و سود و زیان می‌دانیم نمی‌شناسد. ما ناچار می‌شویم بهمه‌ی اینها پاسخ دهیم. ناچار می‌شویم درباره‌ی خرد به سخنان بسیاری پردازیم. (1)
می‌دانم کسانی خواهند گفت : «مگر مردمان حقایق جهان را نمی‌دانند که شما می‌خواهید بدانند؟!». می‌گویم : بسیاری از حقایق هست که مردمان یا نمی‌دانند و یا ارجی به آنها نمی‌گزارند. برای مثل یاد می‌کنم :
«جهان برای همه است ، هیچکس را به دیگری برتری نیست ، زندگانی برای آسایش و خوشیست برای رنجکشی نیست. آدمیان باید دست به هم دهند و جهان را آباد گردانند ، و در آن با خوشی زیند. آسایش هر کسی در آسایش دیگران است. هر کسی باید در کار و کوششهای خود در بندِ دیگران باشد. توده‌ها مانند خانواده‌هایند ، چنانکه خانواده‌ها با یکدیگر با همدستی و یاوری می‌زیند توده‌ها نیز توانند زیست. به جنگ و کشاکش نیاز نیست. جنگ یادگار دوره‌های وحشیگریست. جنگ را باید با بدیها کرد ...».
اینها یک رشته حقایقست. مردمان یا اینها را نمی‌دانند و یا می‌دانند و ارج نمی‌گزارند و در نتیجه‌ی همانست که اینهمه گرفتاریها پیش می‌آید.
ما می‌پرسیم : آیا اینها راستست یا نه؟.. اگر راستست چرا باید به آن ارج نگزارند؟.. چرا باید بنیاد زندگی را بروی آنها ننهند؟.. ما می‌کوشیم که در جهان تکانی پدید آید و بنیاد زندگانی بروی این راستیها بنیاد نهاده شود.
کسانی از جلو درآمده میگویند : «اینها نمی‌شود ، زندگانی نبرد است». می‌گوییم : شما اشتباه کرده‌اید. زندگانی نبرد نیست. لغزش شما از آنجاست که میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی نمی‌گزارید. میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی بسیارست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبردست و جز آن نتواند بود. آدمی چنان نیست. آدمیان توانند بنیاد زندگانی را به جای نبرد و کشاکش بروی یاوری و همدستی گزارند.
آدمی را به پای جانوران بردن و زندگانی را سراسر نبرد شماردن یکی از نتیجه‌های مادیگریست. ما در این زمینه گفتارها و کتابهای بسیار نوشته‌ایم و یکی از کوششهای ارجدار ما در همین زمینه بوده. (2)
🗒 پانوشتها :
1ـ دفترچه‌ی «در پیرامون خرد» دیده شود.
2ـ کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون روان» دیده شود.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 2ـ ما چه می‌گوییم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در اینجا نمی‌خواهم تاریخچه نویسم و کارهایی که من یا باهماد کرده است شرح دهم. بجای آن بهتر می‌دانم ماهیت کار و کوشش خودمان را روشن گردانم. اکنون پس از چهارده سال نیک دانسته شده که ما چه می‌خواهیم و چه می‌گوییم. کسانی که کتابهای ما را خوانده‌اند نیک می‌دانند. برای آنکه دیگران هم بدانند بهتر می‌دانم شرح کوتاهی در اینجا یاد کنم.
سخنان ما بسیار است. ولی اگر بخواهیم آن را در چند جمله بگنجانیم چنین خواهیم گفت : «جهانیان باید حقایق زندگانی را بدانند و به آنها ارج گزارند و در زندگانی مورد توجه گردانند.
خدا به آدمیان خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را بشناسند. باید آدمیان به خرد ارج گزارند و در زندگانی راهنمای خود گردانند».
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ماست. ولی پیداست که به این کوتاهی نمی‌ماند و سخنان بسیار در پیرامون آنها پیش می‌آید. ما هنگامی که حقایق را شرح می‌دهیم با گمراهیها و بدآموزیها ـ بلکه با برخی از سیاستها ـ برخورد پیدا کرده ناچار می‌شویم که با یکایک آنها درافتیم و بیپایگی آنها را روشن گردانیم. هنگامی که می‌خواهیم آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی بنیاد گزاریم با دسته‌های بسیاری روبرو می‌شویم که باید به نبرد پردازیم و گفتگوها کنیم.
همان «خرد» که می‌گوییم میدان بزرگی برای گفتگو باز می‌گرداند. انبوه مردم معنی خرد را نمی‌دانند. کیشها و بدآموزیها از خرد نکوهش نموده‌اند. روانشناسی خرد را بآن معنی که ما می‌گوییم و آن را داور نیک و بد و سود و زیان می‌دانیم نمی‌شناسد. ما ناچار می‌شویم بهمه‌ی اینها پاسخ دهیم. ناچار می‌شویم درباره‌ی خرد به سخنان بسیاری پردازیم. (1)
می‌دانم کسانی خواهند گفت : «مگر مردمان حقایق جهان را نمی‌دانند که شما می‌خواهید بدانند؟!». می‌گویم : بسیاری از حقایق هست که مردمان یا نمی‌دانند و یا ارجی به آنها نمی‌گزارند. برای مثل یاد می‌کنم :
«جهان برای همه است ، هیچکس را به دیگری برتری نیست ، زندگانی برای آسایش و خوشیست برای رنجکشی نیست. آدمیان باید دست به هم دهند و جهان را آباد گردانند ، و در آن با خوشی زیند. آسایش هر کسی در آسایش دیگران است. هر کسی باید در کار و کوششهای خود در بندِ دیگران باشد. توده‌ها مانند خانواده‌هایند ، چنانکه خانواده‌ها با یکدیگر با همدستی و یاوری می‌زیند توده‌ها نیز توانند زیست. به جنگ و کشاکش نیاز نیست. جنگ یادگار دوره‌های وحشیگریست. جنگ را باید با بدیها کرد ...».
اینها یک رشته حقایقست. مردمان یا اینها را نمی‌دانند و یا می‌دانند و ارج نمی‌گزارند و در نتیجه‌ی همانست که اینهمه گرفتاریها پیش می‌آید.
ما می‌پرسیم : آیا اینها راستست یا نه؟.. اگر راستست چرا باید به آن ارج نگزارند؟.. چرا باید بنیاد زندگی را بروی آنها ننهند؟.. ما می‌کوشیم که در جهان تکانی پدید آید و بنیاد زندگانی بروی این راستیها بنیاد نهاده شود.
کسانی از جلو درآمده میگویند : «اینها نمی‌شود ، زندگانی نبرد است». می‌گوییم : شما اشتباه کرده‌اید. زندگانی نبرد نیست. لغزش شما از آنجاست که میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی نمی‌گزارید. میانه‌ی آدمی با جانوران جدایی بسیارست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبردست و جز آن نتواند بود. آدمی چنان نیست. آدمیان توانند بنیاد زندگانی را به جای نبرد و کشاکش بروی یاوری و همدستی گزارند.
آدمی را به پای جانوران بردن و زندگانی را سراسر نبرد شماردن یکی از نتیجه‌های مادیگریست. ما در این زمینه گفتارها و کتابهای بسیار نوشته‌ایم و یکی از کوششهای ارجدار ما در همین زمینه بوده. (2)
🗒 پانوشتها :
1ـ دفترچه‌ی «در پیرامون خرد» دیده شود.
2ـ کتابهای «ورجاوندبنیاد» و «در پیرامون روان» دیده شود.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (دو از دو)
سخن من در این زمینه بپایان نرسیده و گفتنیهای دیگر می‌دارم ولی بیش از این پیش نمی‌روم و از نتیجه دور نمی‌شوم. دوباره می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها و پراکندگیها که چاره کند و از چه راه چاره کند؟!.. این شما ، و آن قرآن کتاب آسمانی اسلام ، و آن خبرهای فراوان ، و آن علماء ـ هرچه می‌اندیشید بیندیشید و هرچه می‌توانید بکنید. آنچه می‌باید اینست که باین بدبختیها چاره شود و توده‌های شرق از این درماندگی بیرون آیند. دوباره می‌گویم : شما مرا و نوشته‌های مرا بیکبار فراموش سازید و خودتان آنچه باندیشه‌تان می‌رسد بگویید و چاره‌ای که از دستتان برمی‌آید دریغ نگویید. من این کارها را می‌توانستم و می‌توانم که بخواست خدا کرده‌ام و می‌کنم. شما که از این ناخرسندی می‌نمایید و دلتنگی نشان می‌دهید خودتان پیش آیید و گامهایی بردارید.
در این باره روی سخنم تنها با هواداران کیشها نیست. آن کسانی که از دین روگردانند و همین را مایه‌ی برتری خویش می‌شمارند و هر یکی خود را برمی‌کشند و گردن راست می‌دارند با آنان هم گفتگو می‌دارم. از آنان نیز می‌پرسم آیا چه باید کرد و باین پراکندگیها چه چاره اندیشید؟!.. شما که دین را بیهوده می‌شمارید و با خدای آفریدگار گردنکشی می‌نمایید و از اینکه رشته‌ی دین را پاره کرده‌اید بخود می‌بالید بگویید : پس راه زندگانی چیست؟!.. اگر می‌گویید همگی رشته‌ی دین را پاره کنند و همچون شما باشند ما شما را می‌بینیم که بجایی نرسیده‌اید و بهیچ کاری یارا نیستید ، و همچون کودکان هر زمان رو بسویی می‌آورید و سرگشته و درمانده زندگی بسر می‌دهید. هرچه هست شما که بکوششهای ما با دیده‌ی ارجشناسی نمی‌نگرید و گردن می‌کشید بگویید خودتان چه می‌کنید و باین گرفتاری و درماندگی توده چه چاره می‌اندیشید؟!.»
امروز شماها دیندار و بیدین از پراکندگی لذت می‌برید. بیدینان می‌نشینند و پندارپرستیهای بیخردانه‌ی دینداران را یاد می‌کنند و ریشخند می‌نمایند و از اینکه از شمار آنان نمی‌باشند بخود می‌بالند و لذت می‌برند و دینداران می‌نشینند و آلودگیها و تباهکاریهای بیدینان را بگفتگو می‌گزارند و بر بی‌بندی و سرگشتگی آنان افسوس می‌خورند و از آنکه دور از ایشان می‌باشند خشنودی می‌نمایند و لذت می‌یابند. این کاریست که امروز رواج بسیار می‌دارد. ولی باید بدانید که مردان یک توده‌ی غیرتمند چنین نباید بود. بدانید که این جز نمونه‌ی پستی یک دسته شمرده نشود.
من بدینسان بسخن دامنه دادم و از چندین راه آن را دنبال نمودم تا کسی را بهانه نماند و اینک آن را بپایان می‌رسانم تا در شماره‌ی دیگر دوباره آن را پی کنم و بچیزهای دیگری پردازم.
ولی پیش از آنکه خامه را بر زمین نَهم برای آخرین بار یادآوری می‌کنم که من تاکنون درپی هیچ نامی نبوده‌ام و نیستم. من آشکاره می‌نویسم که بخواست خدا باین کار برخاسته‌ام و هم به یاری او این را بپایان خواهم رسانید. آشکاره می‌نویسم که هرگز نشدنیست که خدا دست از خدایی بردارد و جهان را بحال خود گزارد. اگر این راست است که خدا در گذشته بجهان پرداخته و راهنمایانی برانگیخته پس آن همیشه خواهد بود ـ با اینهمه نمی‌خواهم کسی نامی بروی من گزارد. اینکه کسانی می‌پندارند که هر کسی که بخواست خدا براهنمایی جهان برخاست باید نام پیغمبری بخود گزارد ـ این پندار همچون اندیشه‌های دیگر ایشان پایه ندارد ، و امروز چنان نامی جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود. من در جای خود عنوان کار خویش و نامی را که باید دارم خواهم نگاشت. بهتر است اینان بجای آنکه بمن پردازند و نام به رُویم گزارند دربند گرفتاریها و آلودگیهای خود باشند و آن چیزها را که می‌نگارم خوانده بخود تکانی دهند ـ بهتر است شکستی بخود راه دهند و اینهمه بدانسته‌های بیهوده و بیپای خود نبالند و هر چیز را در ترازوی پندارهای خود نسنجند. این از بیدردیست که در جایی که ما بدینسان گرفتاریها و آلودگیها را می‌شماریم و راه رهایی از آن را نشان می‌دهیم کسانی پروای آنها ننمایند و همه دربند آن باشند که من چه نامی می‌دارم. دوباره می‌گویم : از بیدردیست ، از پستنهادیست.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ آیا قرآن به تنهایی بس خواهد بود؟!. (دو از دو)
سخن من در این زمینه بپایان نرسیده و گفتنیهای دیگر می‌دارم ولی بیش از این پیش نمی‌روم و از نتیجه دور نمی‌شوم. دوباره می‌پرسم : آیا باین گرفتاریها و پراکندگیها که چاره کند و از چه راه چاره کند؟!.. این شما ، و آن قرآن کتاب آسمانی اسلام ، و آن خبرهای فراوان ، و آن علماء ـ هرچه می‌اندیشید بیندیشید و هرچه می‌توانید بکنید. آنچه می‌باید اینست که باین بدبختیها چاره شود و توده‌های شرق از این درماندگی بیرون آیند. دوباره می‌گویم : شما مرا و نوشته‌های مرا بیکبار فراموش سازید و خودتان آنچه باندیشه‌تان می‌رسد بگویید و چاره‌ای که از دستتان برمی‌آید دریغ نگویید. من این کارها را می‌توانستم و می‌توانم که بخواست خدا کرده‌ام و می‌کنم. شما که از این ناخرسندی می‌نمایید و دلتنگی نشان می‌دهید خودتان پیش آیید و گامهایی بردارید.
در این باره روی سخنم تنها با هواداران کیشها نیست. آن کسانی که از دین روگردانند و همین را مایه‌ی برتری خویش می‌شمارند و هر یکی خود را برمی‌کشند و گردن راست می‌دارند با آنان هم گفتگو می‌دارم. از آنان نیز می‌پرسم آیا چه باید کرد و باین پراکندگیها چه چاره اندیشید؟!.. شما که دین را بیهوده می‌شمارید و با خدای آفریدگار گردنکشی می‌نمایید و از اینکه رشته‌ی دین را پاره کرده‌اید بخود می‌بالید بگویید : پس راه زندگانی چیست؟!.. اگر می‌گویید همگی رشته‌ی دین را پاره کنند و همچون شما باشند ما شما را می‌بینیم که بجایی نرسیده‌اید و بهیچ کاری یارا نیستید ، و همچون کودکان هر زمان رو بسویی می‌آورید و سرگشته و درمانده زندگی بسر می‌دهید. هرچه هست شما که بکوششهای ما با دیده‌ی ارجشناسی نمی‌نگرید و گردن می‌کشید بگویید خودتان چه می‌کنید و باین گرفتاری و درماندگی توده چه چاره می‌اندیشید؟!.»
امروز شماها دیندار و بیدین از پراکندگی لذت می‌برید. بیدینان می‌نشینند و پندارپرستیهای بیخردانه‌ی دینداران را یاد می‌کنند و ریشخند می‌نمایند و از اینکه از شمار آنان نمی‌باشند بخود می‌بالند و لذت می‌برند و دینداران می‌نشینند و آلودگیها و تباهکاریهای بیدینان را بگفتگو می‌گزارند و بر بی‌بندی و سرگشتگی آنان افسوس می‌خورند و از آنکه دور از ایشان می‌باشند خشنودی می‌نمایند و لذت می‌یابند. این کاریست که امروز رواج بسیار می‌دارد. ولی باید بدانید که مردان یک توده‌ی غیرتمند چنین نباید بود. بدانید که این جز نمونه‌ی پستی یک دسته شمرده نشود.
من بدینسان بسخن دامنه دادم و از چندین راه آن را دنبال نمودم تا کسی را بهانه نماند و اینک آن را بپایان می‌رسانم تا در شماره‌ی دیگر دوباره آن را پی کنم و بچیزهای دیگری پردازم.
ولی پیش از آنکه خامه را بر زمین نَهم برای آخرین بار یادآوری می‌کنم که من تاکنون درپی هیچ نامی نبوده‌ام و نیستم. من آشکاره می‌نویسم که بخواست خدا باین کار برخاسته‌ام و هم به یاری او این را بپایان خواهم رسانید. آشکاره می‌نویسم که هرگز نشدنیست که خدا دست از خدایی بردارد و جهان را بحال خود گزارد. اگر این راست است که خدا در گذشته بجهان پرداخته و راهنمایانی برانگیخته پس آن همیشه خواهد بود ـ با اینهمه نمی‌خواهم کسی نامی بروی من گزارد. اینکه کسانی می‌پندارند که هر کسی که بخواست خدا براهنمایی جهان برخاست باید نام پیغمبری بخود گزارد ـ این پندار همچون اندیشه‌های دیگر ایشان پایه ندارد ، و امروز چنان نامی جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود. من در جای خود عنوان کار خویش و نامی را که باید دارم خواهم نگاشت. بهتر است اینان بجای آنکه بمن پردازند و نام به رُویم گزارند دربند گرفتاریها و آلودگیهای خود باشند و آن چیزها را که می‌نگارم خوانده بخود تکانی دهند ـ بهتر است شکستی بخود راه دهند و اینهمه بدانسته‌های بیهوده و بیپای خود نبالند و هر چیز را در ترازوی پندارهای خود نسنجند. این از بیدردیست که در جایی که ما بدینسان گرفتاریها و آلودگیها را می‌شماریم و راه رهایی از آن را نشان می‌دهیم کسانی پروای آنها ننمایند و همه دربند آن باشند که من چه نامی می‌دارم. دوباره می‌گویم : از بیدردیست ، از پستنهادیست.
🌸