📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 3ـ این را می‌توان با زبان دیگری گفت. (تکه‌ی یک از یک)
این را می‌توان با زبان دیگری گفت و مقصود را روشن گردانید.
آدمی از سرشت خود دارای دو گوهر است. گوهر تن و جان و گوهر روان. (جان در نزد ما جز از روان است).
از گوهر تن و جان آدمی ماننده‌ی جانوران است و همه‌ی خیمهای ناستوده‌ی آن را از خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و هوسها و مانند اینها داراست. ولی از سرشت روان جدا از دیگران می‌باشد و خود خیمهای ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و راستی‌پژوهی و آبادی‌دوستی را داراست. فهم و خرد و اندیشه و شرم از بستگان این گوهر روانی می‌باشند.
آدمی‌که دارای این دو گوهرست در زندگانی می‌تواند به هر کدام که خواست پیروی کند. می‌تواند یک زندگی جانورانه پیش گیرد و سرچشمه‌ی کارهایش خودخواهی و آز و کینه و مانند اینها باشد. همچون جانوری تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد ، و پیداست که در آن حال زندگانی براه نبرد و کشاکش خواهد افتاد و رنجها بسیار و بهره از آسایش بسیار کم خواهد بود. همچنان می‌تواند به زندگانی آدمیانه گراید و سرچشمه‌ی خواهشها و کارهای خود را نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری گرداند و در آن حال نیازی به نبرد و کشاکش نمانده بنیاد زندگانی همدستی و همدردی خواهد بود.
زندگانی امروزی درهمست. باین معنی که هر دو سرشت دخالت دارد. زندگانی امروزی نیمی جانورانه و نیمی آدمیانه است و اگر رویهم‌رفته را سنجیم جنبه‌ی جانوری آن بیشترست.
برای روشنی سخن مثلی یاد می‌کنم : ما امروز از یکسو در شهر‌ها دادگاهها بنیاد گزارده داورها برگمارده‌ایم که اگر کسی در خیابانی به ناتوانی چیرگی نشان داد و مشتی بسرش نواخت ، او را می‌کشند و می‌برند و در دادگاه کیفرش می‌دهند. اگر دو تن دعوایی باهم داشتند بجای آنکه به پیکار برخیزند بدادگاه می‌روند و با گفتگو دعوای خود را بپایان می‌رسانند. از سوی دیگر بیشتر دولتها هر یکی بر آنست که بتوده‌های ناتوان چیرگی نماید ، و اگر دعوایی درمیان دو دولت بود می‌خواهند آن را با زورورزی بپایان رسانند و بجنگ و کشتار می‌پردازند.
این دو کار به ضد همست : آن دادگاه برپا گردانیدن و دادگری نمودن از روی گوهر روانست و نتیجه‌ی راهنماییهای خرد می‌باشد. ولی این چیرگی جستنِ دولتها و بجنگ برخاستنِ آنها جز از روی سرشت جانوری نمی‌باشد و یکسره با روان و خرد ناسازگارست.
تنها این مثل نیست. در زندگانی فردی نیز هر یکی از ما گرفتار کشاکش این دو گوهرست. شما خشمتان گرفته بکسی سیلی می‌زنید و پس از کمی پشیمان گردیده شرمند می‌شوید و ناآسوده هستید. این دو کار از یک سرچشمه نبوده و نتوانستی بود. خشم که شما را به سیلی زدن واداشته یکی از خیمهای تن و جانی شماست. آن نیرویی که شما را به پشیمانی و شرمندگی واداشته روان شماست. از اینگونه صد مثل یاد توان کرد.
پایه‌ی کوششهای ما بر آنست که در سراسر جهان در آدمیان سرشت روانی نیرومند باشد و در کارهای زندگانی مؤثر افتد که نه تنها قانونهای جهان از روی خرد بوده به قصد آبادی جهان و آسایش جهانیان گزارده شود ، هر فردی از آدمیان به خودخواهی و آز و رشک و کینه‌ی خود چیره درآمده زیستش از روی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و آبادی‌دوستی باشد. هر فردی در کارها و کوششهایش نه تنها دربند آسایش و خوشی خود ، دربند آسایش و خوشی همگی مردمان باشد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 3ـ این را می‌توان با زبان دیگری گفت. (تکه‌ی یک از یک)
این را می‌توان با زبان دیگری گفت و مقصود را روشن گردانید.
آدمی از سرشت خود دارای دو گوهر است. گوهر تن و جان و گوهر روان. (جان در نزد ما جز از روان است).
از گوهر تن و جان آدمی ماننده‌ی جانوران است و همه‌ی خیمهای ناستوده‌ی آن را از خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و هوسها و مانند اینها داراست. ولی از سرشت روان جدا از دیگران می‌باشد و خود خیمهای ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و راستی‌پژوهی و آبادی‌دوستی را داراست. فهم و خرد و اندیشه و شرم از بستگان این گوهر روانی می‌باشند.
آدمی‌که دارای این دو گوهرست در زندگانی می‌تواند به هر کدام که خواست پیروی کند. می‌تواند یک زندگی جانورانه پیش گیرد و سرچشمه‌ی کارهایش خودخواهی و آز و کینه و مانند اینها باشد. همچون جانوری تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد ، و پیداست که در آن حال زندگانی براه نبرد و کشاکش خواهد افتاد و رنجها بسیار و بهره از آسایش بسیار کم خواهد بود. همچنان می‌تواند به زندگانی آدمیانه گراید و سرچشمه‌ی خواهشها و کارهای خود را نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری گرداند و در آن حال نیازی به نبرد و کشاکش نمانده بنیاد زندگانی همدستی و همدردی خواهد بود.
زندگانی امروزی درهمست. باین معنی که هر دو سرشت دخالت دارد. زندگانی امروزی نیمی جانورانه و نیمی آدمیانه است و اگر رویهم‌رفته را سنجیم جنبه‌ی جانوری آن بیشترست.
برای روشنی سخن مثلی یاد می‌کنم : ما امروز از یکسو در شهر‌ها دادگاهها بنیاد گزارده داورها برگمارده‌ایم که اگر کسی در خیابانی به ناتوانی چیرگی نشان داد و مشتی بسرش نواخت ، او را می‌کشند و می‌برند و در دادگاه کیفرش می‌دهند. اگر دو تن دعوایی باهم داشتند بجای آنکه به پیکار برخیزند بدادگاه می‌روند و با گفتگو دعوای خود را بپایان می‌رسانند. از سوی دیگر بیشتر دولتها هر یکی بر آنست که بتوده‌های ناتوان چیرگی نماید ، و اگر دعوایی درمیان دو دولت بود می‌خواهند آن را با زورورزی بپایان رسانند و بجنگ و کشتار می‌پردازند.
این دو کار به ضد همست : آن دادگاه برپا گردانیدن و دادگری نمودن از روی گوهر روانست و نتیجه‌ی راهنماییهای خرد می‌باشد. ولی این چیرگی جستنِ دولتها و بجنگ برخاستنِ آنها جز از روی سرشت جانوری نمی‌باشد و یکسره با روان و خرد ناسازگارست.
تنها این مثل نیست. در زندگانی فردی نیز هر یکی از ما گرفتار کشاکش این دو گوهرست. شما خشمتان گرفته بکسی سیلی می‌زنید و پس از کمی پشیمان گردیده شرمند می‌شوید و ناآسوده هستید. این دو کار از یک سرچشمه نبوده و نتوانستی بود. خشم که شما را به سیلی زدن واداشته یکی از خیمهای تن و جانی شماست. آن نیرویی که شما را به پشیمانی و شرمندگی واداشته روان شماست. از اینگونه صد مثل یاد توان کرد.
پایه‌ی کوششهای ما بر آنست که در سراسر جهان در آدمیان سرشت روانی نیرومند باشد و در کارهای زندگانی مؤثر افتد که نه تنها قانونهای جهان از روی خرد بوده به قصد آبادی جهان و آسایش جهانیان گزارده شود ، هر فردی از آدمیان به خودخواهی و آز و رشک و کینه‌ی خود چیره درآمده زیستش از روی نیکخواهی و غمخواری با دیگران و دادگری و آبادی‌دوستی باشد. هر فردی در کارها و کوششهایش نه تنها دربند آسایش و خوشی خود ، دربند آسایش و خوشی همگی مردمان باشد.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (یک از دو)
پیش از آنکه گفتگو را دنبال کنیم بسخنانی که کسانی پس از خواندن شماره‌های پیش در پشت سر گفته‌اند پاسخ می‌نگاریم. ما می‌خواهیم اگر سخنی را از دور می‌شنویم بآن نیز پاسخ دهیم و راه را نیک هموار گردانیم و هیچ بهانه برای کسی بازنگزاریم تا درست گردد آن سخنی که گفته‌ایم : «باید پاکان از ناپاکان جدا گردند».
ما چون در شماره‌ی پنجم نوشتیم کارهای نیارَستنی که کسانی از فرستادگان شناسند درست نیست و دلیل نشان دادیم که از پیغمبر اسلام چون نیارَستنی خواسته‌اند پاسخ داده که من نتوانم و خود بایستی چنان پاسخ دهد. این را که نوشته‌ایم کسانی چنین گفته‌اند : «می‌خواهد پیغمبران را کوچک گرداند».[1] در شماره‌ی هشتم [2] آوردیم که کسی نیز با نام ناشناسی چنان سخنی را نوشته و فرستاده. هم خواهیم دید که حقیقتگو نیز چنان گفته‌ای را درمیان سخنان خود آورده است.
ولی این سخن بسیار عامیانه می‌باشد و این خود نمونه‌ی دیگر است که اینان هیچ چیز را بمعنی درست خود نمی‌فهمند. این مانند آنست که سی و اند سال پیش که تازه دانشهای طبیعی در ایران رواج یافته و در دبستانها درس خوانده می‌شد ملایان که بدشمنی دبستانها [3] برخاسته بودند در بالای منبر می‌گفتند : «مردم اینها توانایی خدا را از دستش می‌گیرند ، اینها می‌گویند باران خودش
فروآید ...». می‌پنداشتند که توانایی آنست که دانه‌های باران را فرشتگان یکایک فروآورند و اگر کسی جز آن گوید توانایی خدا را از دستش گرفته است. اینان نیز همان عامیگری را از خود نشان می‌دهند و می‌پندارند که بزرگی یک فرستاده آنست که نمایشهای شگفتی بمردم نماید و از سنگ شتر بیرون آورد و از میان انگشتان آب روان گرداند و از اینگونه کارها کند ، و اگر کسی گفت نه چنانست از بزرگی آنان کاسته است. دوباره می‌گویم : این یک عامیگری بیش نیست. اگر فرستادگی یا برانگیختگی برای راه نمودن بمردمان و رهانیدن ایشان از نادانیها و گمراهیهاست چنین کاری جز با تکان خردها و نیرومندی آنها انجام نگیرد و بکارهای نیارَستنی نه نیازی باشد و نه سودی از آن برآید. پزشکی که می‌خواهد بیماری را به بهبود آورد باید کوشد و درد از تن او بیرون کند و درست و نیرومندش گرداند ، و دیگر چه نیاز بآنکه نمایشهای شگفتی نیز نماید و از چنان کاری چه سودی تواند بود؟!.. یک برانگیخته در زمان خود بیمانند است و برانگیختگی نه چیزیست که دروغ بردارد و نیاز بچنان بیهوده‌کاریها باشد. شما هرگاه کتاب «راه رستگاری» را خوانید و معنی درست فرستادگی را شناسید خواهید دید که جایگاهی که یک مرد خدا یا یک برانگیخته دارد بسیار گرامیتر و ارجدارتر از این پذیراییهای عامیانه است که اینان با برانگیختگان می‌نمایند.
وآنگاه من میخواهم با مثالی نشان دهم که این سخن بسیار پوچ است و کسانی که بچنین گفته‌ای زبان باز می‌کنند بسیار ناسپاس و نادان می‌باشند : چنین انگارید مردی در خیابان راه میرود و مردم پشت سر او را گرفته‌اند و به وی می‌خندند و ریشخند می‌کنند و یکی از روبرو رسیده و جلو او را گرفته و می‌گوید : «آنچه بسر گزارده‌ای و راه می‌روی پوست‌پاره‌ی چرکینی است و کلاه نیست و از اینروست که مردم پشت سرت افتاده‌اند و ریشخند می‌نمایند!» ، و آن مرد دست بسر خود برده می‌بیند راست است و بجای کلاه یک پوست چرکینی بسر می‌دارد. کنون بگویید این مرد را چه سزد کردن؟!.. آیا آن سزد که بخود آید و از چنان کاری که کرده بود شرمنده باشد و بآن کسی که او را آگاهانیده سپاس گزارد ، و درزمان بخانه بازگردد و آن چیزک را از سر براندازد و تا زمانی از بیرون آمدن بخیابان خودداری نماید تا آن رخداده فراموش گردد ، یا این سزد که زشتی کار خود را به رو نیاورد و با گوینده بجای سپاسگزاری پرخاش آغازد و چنین گوید : «تو با من دشمن می‌باشی و این را از راه دشمنی می‌گویی» آیا آن سزد یا این؟!.. پیداست که اگر مرد نیکنهاد بخردیست جز آن را نکند و هرگز باین یکی نگراید.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (یک از دو)
پیش از آنکه گفتگو را دنبال کنیم بسخنانی که کسانی پس از خواندن شماره‌های پیش در پشت سر گفته‌اند پاسخ می‌نگاریم. ما می‌خواهیم اگر سخنی را از دور می‌شنویم بآن نیز پاسخ دهیم و راه را نیک هموار گردانیم و هیچ بهانه برای کسی بازنگزاریم تا درست گردد آن سخنی که گفته‌ایم : «باید پاکان از ناپاکان جدا گردند».
ما چون در شماره‌ی پنجم نوشتیم کارهای نیارَستنی که کسانی از فرستادگان شناسند درست نیست و دلیل نشان دادیم که از پیغمبر اسلام چون نیارَستنی خواسته‌اند پاسخ داده که من نتوانم و خود بایستی چنان پاسخ دهد. این را که نوشته‌ایم کسانی چنین گفته‌اند : «می‌خواهد پیغمبران را کوچک گرداند».[1] در شماره‌ی هشتم [2] آوردیم که کسی نیز با نام ناشناسی چنان سخنی را نوشته و فرستاده. هم خواهیم دید که حقیقتگو نیز چنان گفته‌ای را درمیان سخنان خود آورده است.
ولی این سخن بسیار عامیانه می‌باشد و این خود نمونه‌ی دیگر است که اینان هیچ چیز را بمعنی درست خود نمی‌فهمند. این مانند آنست که سی و اند سال پیش که تازه دانشهای طبیعی در ایران رواج یافته و در دبستانها درس خوانده می‌شد ملایان که بدشمنی دبستانها [3] برخاسته بودند در بالای منبر می‌گفتند : «مردم اینها توانایی خدا را از دستش می‌گیرند ، اینها می‌گویند باران خودش
فروآید ...». می‌پنداشتند که توانایی آنست که دانه‌های باران را فرشتگان یکایک فروآورند و اگر کسی جز آن گوید توانایی خدا را از دستش گرفته است. اینان نیز همان عامیگری را از خود نشان می‌دهند و می‌پندارند که بزرگی یک فرستاده آنست که نمایشهای شگفتی بمردم نماید و از سنگ شتر بیرون آورد و از میان انگشتان آب روان گرداند و از اینگونه کارها کند ، و اگر کسی گفت نه چنانست از بزرگی آنان کاسته است. دوباره می‌گویم : این یک عامیگری بیش نیست. اگر فرستادگی یا برانگیختگی برای راه نمودن بمردمان و رهانیدن ایشان از نادانیها و گمراهیهاست چنین کاری جز با تکان خردها و نیرومندی آنها انجام نگیرد و بکارهای نیارَستنی نه نیازی باشد و نه سودی از آن برآید. پزشکی که می‌خواهد بیماری را به بهبود آورد باید کوشد و درد از تن او بیرون کند و درست و نیرومندش گرداند ، و دیگر چه نیاز بآنکه نمایشهای شگفتی نیز نماید و از چنان کاری چه سودی تواند بود؟!.. یک برانگیخته در زمان خود بیمانند است و برانگیختگی نه چیزیست که دروغ بردارد و نیاز بچنان بیهوده‌کاریها باشد. شما هرگاه کتاب «راه رستگاری» را خوانید و معنی درست فرستادگی را شناسید خواهید دید که جایگاهی که یک مرد خدا یا یک برانگیخته دارد بسیار گرامیتر و ارجدارتر از این پذیراییهای عامیانه است که اینان با برانگیختگان می‌نمایند.
وآنگاه من میخواهم با مثالی نشان دهم که این سخن بسیار پوچ است و کسانی که بچنین گفته‌ای زبان باز می‌کنند بسیار ناسپاس و نادان می‌باشند : چنین انگارید مردی در خیابان راه میرود و مردم پشت سر او را گرفته‌اند و به وی می‌خندند و ریشخند می‌کنند و یکی از روبرو رسیده و جلو او را گرفته و می‌گوید : «آنچه بسر گزارده‌ای و راه می‌روی پوست‌پاره‌ی چرکینی است و کلاه نیست و از اینروست که مردم پشت سرت افتاده‌اند و ریشخند می‌نمایند!» ، و آن مرد دست بسر خود برده می‌بیند راست است و بجای کلاه یک پوست چرکینی بسر می‌دارد. کنون بگویید این مرد را چه سزد کردن؟!.. آیا آن سزد که بخود آید و از چنان کاری که کرده بود شرمنده باشد و بآن کسی که او را آگاهانیده سپاس گزارد ، و درزمان بخانه بازگردد و آن چیزک را از سر براندازد و تا زمانی از بیرون آمدن بخیابان خودداری نماید تا آن رخداده فراموش گردد ، یا این سزد که زشتی کار خود را به رو نیاورد و با گوینده بجای سپاسگزاری پرخاش آغازد و چنین گوید : «تو با من دشمن می‌باشی و این را از راه دشمنی می‌گویی» آیا آن سزد یا این؟!.. پیداست که اگر مرد نیکنهاد بخردیست جز آن را نکند و هرگز باین یکی نگراید.
👇
این مثل در اینجا بسیار بجاست و من اینک آن را بگزارش [4] می‌آورم : اینکه ما گفتگو از نیارَستنیها و اینگونه چیزها می‌رانیم هر کسی که اندک‌آگاهی می‌دارد میداند که این سخنان امروز بی‌ارج است و در زندگانی کنونی جایی برای اینگونه گفتگوها باز نیست ، و ما اگر بآنها می‌پردازیم از چند روست : یکی اینکه چون سخنانی گفته شده و در دلها جا گرفته می‌خواهیم راست و دروغ آنها روشن گردد و در دلها نشانی از این آلودگیها بازنماند. ما می‌خواهیم هر آنچه مایه‌ی کشاکش و دوتیرگی میانه‌ی مردم تواند بود از جا کنده شود. دیگری اینکه ما در برابر یک کار بزرگی هستیم و به یاری مردان غیرتمند و پاکنهاد نیاز بسیار می‌داریم و از آنسو می‌بینیم اندیشه‌های بیهوده‌ای سنگ راه کسان بسیاری می‌گردد و آنان را از پیوستن بما بازمی‌دارد. مثلاً برخی می‌گویند : چگونه شده که صدهزارها علما و پیشوایان که آمده‌اند و کنون هزارها از ایشان زنده می‌باشند نفهمیده‌اند و تنها یک تن می‌فهمد. برخی چون باورهایی از پیش در دل می‌دارند بآسانی نمی‌توانند از آنها دل کنند و این برایشان دشوار است که باور کنند تاکنون در گمراهی بوده‌اند. ما خواستیم با داستان نیارَستنی که دلیل بسیار روشنی همراه می‌دارد بایشان نشان دهیم که هیچ دوری ندارد که هزاران و صدهزاران کسان گمراه باشند و نفهمند ، نیز هیچ دوری ندارد که باورهایی که شما در دل می‌دارید بسیاری از آنها بیهوده و بیپا باشد ، باین دلیل که نیارَستنیها از پیغمبر اسلام که قرآن آشکاره آن را نمی‌پذیرد و تاریخ نیز نبودن آن را می‌رساند و خرد نیز همان را می‌گوید چنان چیزی را صدهزاران علما و پیشوایان باور کرده‌اند و صدها داستان ساختگی و دروغی در کتابهای خود نوشته‌اند و شما نیز آن را در دلهای خود جا داده‌اید.
🗒 پانوشتها :
1ـ خمینی نیز پس از سال 57 در نشستی سخنی نزدیک باین راند : کسروی دستش به جایگاه پیامبران نمی‌رسید ، آنها را پایین می‌آورد!.
2ـ لغزشی رخ داده ، درست آن شماره‌ی هفتم س 279 است.
3ـ نویسنده «دبستان» را بمعنی «مدرسه» بکار می‌برده.
4ـ گزارش ، شرح و تفسیر می‌باشد چنانکه اینجا بآن معنیست. گاهی هم شرح و تفسیر ، سخن را از معنی خود بیرون بردن است که بآن تأویل گویند و در فارسی بجای آن نیز ما واژه‌ی گزارش را بکار می‌بریم.
🌸
🗒 پانوشتها :
1ـ خمینی نیز پس از سال 57 در نشستی سخنی نزدیک باین راند : کسروی دستش به جایگاه پیامبران نمی‌رسید ، آنها را پایین می‌آورد!.
2ـ لغزشی رخ داده ، درست آن شماره‌ی هفتم س 279 است.
3ـ نویسنده «دبستان» را بمعنی «مدرسه» بکار می‌برده.
4ـ گزارش ، شرح و تفسیر می‌باشد چنانکه اینجا بآن معنیست. گاهی هم شرح و تفسیر ، سخن را از معنی خود بیرون بردن است که بآن تأویل گویند و در فارسی بجای آن نیز ما واژه‌ی گزارش را بکار می‌بریم.
🌸
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 شادروان طباطبایی
اگرچه یک بار عکس شادروان طباطبایی را در پرچم آورده‌ایم این عکس دیگری از اوست. این مرد بسیار ارجمند و بسیار بزرگوار است. بیگمان بنیادگزار مشروطه‌ی ایران ، او و شادروان بهبهانی را باید شمرد. بیگمان باید نامهای این دو تن را در تاریخ با بزرگی و ارجمندی یاد کرد. کسانی اگر می‌خواهند اندازه‌ی رنجی را که این دو تن در راه پدید آوردن جنبش مشروطه بکار برده‌اند بدانند و از اندازه‌ی کاردانی این دو پیشوای دینی آگاه گردند ، تاریخ مشروطه را بخوانند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 119 : پنجشنبه 21 خرداد 1321.
اگرچه یک بار عکس شادروان طباطبایی را در پرچم آورده‌ایم این عکس دیگری از اوست. این مرد بسیار ارجمند و بسیار بزرگوار است. بیگمان بنیادگزار مشروطه‌ی ایران ، او و شادروان بهبهانی را باید شمرد. بیگمان باید نامهای این دو تن را در تاریخ با بزرگی و ارجمندی یاد کرد. کسانی اگر می‌خواهند اندازه‌ی رنجی را که این دو تن در راه پدید آوردن جنبش مشروطه بکار برده‌اند بدانند و از اندازه‌ی کاردانی این دو پیشوای دینی آگاه گردند ، تاریخ مشروطه را بخوانند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 119 : پنجشنبه 21 خرداد 1321.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ یادی از شادروان ستارخان و پاسخ تاریخی او به کونسول روس
✴️ ستارخان : «من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»
🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.
🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کونسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.
🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین می‌نویسد: «کونسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کونسولخانه فرستاده شود و او بدرخانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید میداد که سرقره سورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کونسول من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کونسول که این پاسخ را نه‌بیوسیده بود خیره ماند ...».
.
✴️ ستارخان : «من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»
🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.
🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کونسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.
🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین می‌نویسد: «کونسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کونسولخانه فرستاده شود و او بدرخانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید میداد که سرقره سورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کونسول من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کونسول که این پاسخ را نه‌بیوسیده بود خیره ماند ...».
.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
یِفرِمخان
یکی از کسان برجسته‌ی تاریخ مشروطه یِفرِمخان را باید شمرد. این مرد از شمار چند کسیست که شایسته‌ی نام «قهرمان مشروطه» هستند. یِفرِمخان نخست در سال 1327 [قمری] در رشت با آزادیخواهان ایران ارتباط پیدا کرد و عضو کمیته‌ی ستار شد و سپس که آن کمیته شورش گیلان را پدید آورد و لشگرکشی بقزوین کرد این یکی از پیشگامان و سردستگان بود و در سایه‌ی دلیری و کاردانی خود روز بروز نام‌آورتر گردیده تا آنجا که چون بتهران رسیدند و اینجا را گشادند یِفرِمخان در این هنگام از همه‌ی دیگران بنامتر شده بود و اینبود رئیس شهربانی تهران گردیده و رشته‌ی بسیاری از کارها را بدست گرفت. سپس یِفرِمخان با سرداربهادر بختیاری لشگر بر سر زنجان و قره‌داغ و اردبیل بردند و در این سفر هم یِفرِمخان جُربُزه‌ی [=استعداد] بسیاری از خود نشان داد و با یک فیروزی بازگردید. سپس در سال 1329 [قمری] که محمدعلیمیرزا بازگشته و ارشدالدوله تا نزدیکیهای تهران پیش آمده بود در این گرفتاری نیز یِفرِمخان با سرداربهادر دلیری و کاردانی بسیاری از خود نشان داد و در یک جنگ ارشدالدوله را شکسته و او را دستگیر کرده تیرباران نمودند.
پس از آن نوبت جنگ با سالارالدوله رسید که با دسته‌های بیشماری از تاراجگران کرد و لر تا ساوه پیش آمده بود. در این جنگ هم یِفرِمخان و بختیاریان کاردانی و دلیری بسیاری نمودند و سالار را شکسته بازگردانیدند و بدینسان چند آسیب را از مشروطه برگردانیدند.
پس از آن در پیشامد التماتوم یِفرِمخان دودل درماند و با التماتوم همداستانی نموده ولی سپس پشیمان گردید و اندکی پس از آن در یک جنگی کشته گردید و از میان رفت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 91 : یکشنبه 20 اردی‌بهشت 1321.
یکی از کسان برجسته‌ی تاریخ مشروطه یِفرِمخان را باید شمرد. این مرد از شمار چند کسیست که شایسته‌ی نام «قهرمان مشروطه» هستند. یِفرِمخان نخست در سال 1327 [قمری] در رشت با آزادیخواهان ایران ارتباط پیدا کرد و عضو کمیته‌ی ستار شد و سپس که آن کمیته شورش گیلان را پدید آورد و لشگرکشی بقزوین کرد این یکی از پیشگامان و سردستگان بود و در سایه‌ی دلیری و کاردانی خود روز بروز نام‌آورتر گردیده تا آنجا که چون بتهران رسیدند و اینجا را گشادند یِفرِمخان در این هنگام از همه‌ی دیگران بنامتر شده بود و اینبود رئیس شهربانی تهران گردیده و رشته‌ی بسیاری از کارها را بدست گرفت. سپس یِفرِمخان با سرداربهادر بختیاری لشگر بر سر زنجان و قره‌داغ و اردبیل بردند و در این سفر هم یِفرِمخان جُربُزه‌ی [=استعداد] بسیاری از خود نشان داد و با یک فیروزی بازگردید. سپس در سال 1329 [قمری] که محمدعلیمیرزا بازگشته و ارشدالدوله تا نزدیکیهای تهران پیش آمده بود در این گرفتاری نیز یِفرِمخان با سرداربهادر دلیری و کاردانی بسیاری از خود نشان داد و در یک جنگ ارشدالدوله را شکسته و او را دستگیر کرده تیرباران نمودند.
پس از آن نوبت جنگ با سالارالدوله رسید که با دسته‌های بیشماری از تاراجگران کرد و لر تا ساوه پیش آمده بود. در این جنگ هم یِفرِمخان و بختیاریان کاردانی و دلیری بسیاری نمودند و سالار را شکسته بازگردانیدند و بدینسان چند آسیب را از مشروطه برگردانیدند.
پس از آن در پیشامد التماتوم یِفرِمخان دودل درماند و با التماتوم همداستانی نموده ولی سپس پشیمان گردید و اندکی پس از آن در یک جنگی کشته گردید و از میان رفت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 91 : یکشنبه 20 اردی‌بهشت 1321.
Telegram
attach 📎
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 4ـ اینها چاره‌ی گرفتاریهاست. (تکه‌ی یک از یک)
اینهاست آنچه ما می‌گوییم و می‌خواهیم. اینها سخنان مفت و پا در هوا نیست. اینها بزندگی بستگی دارد و چاره‌ی گرفتاریهاست. برای آنکه مقصودم روشن گردد می‌گویم ، امروز در جهان گرفتاریهایی هست که چاره‌ی آنها جز این گفته‌ها و کوششهای ما نیست. برای مثل یکی را یاد می‌کنم :
همه می‌دانید که از صد سال پیش در سایه‌ی فزونی دانشها یک رشته افزارهایی برای زندگانی اختراع یافته است : راه‌آهن ، اتومبیل ، هواپیما ، تلگراف ، تلفن ، رادیو ، ماشینهای کارندگی و ریسندگی و بافندگی و سازندگی و بسیار مانند اینها که در سراسر جهان بکار میرود. این افزارها مایه‌ی آسانی کارهاست. مثلاً ما راهی را که با اسب در بیست روز می‌پیمودیم امروز با اتومبیل در یک روز و با هواپیما در دو سه ساعت می‌پیماییم. خبری را که با پست در چهار و پنج روز می‌رسانیدیم اکنون با تلگراف در چند دقیقه می‌رسانیم.
این اختراعها هر یکی از راه دیگری مایه‌ی آسانی کارهاست. کسانی که اینها را اختراع کرده‌اند جز اندیشه‌ی نیکی به مردمان نداشته و جز کاستن از رنجهای آنها نخواسته‌اند.
در حالی که در بیرون نتیجه بوارونه‌ی اینهاست. باین معنی از روزی که این اختراعها پیدا شده و تغییرها در زندگانی پدید آمده بجای کاسته شدن از رنج مردم ، بآن افزوده گردیده. این چیزیست که همه کس میداند.
در اروپا که کانون این اختراعهاست ، سختی زندگانی و رنج مردم تا بحدی بوده که گروهی از اروپاییان را با تمدن بدشمنی برانگیخته. دسته‌هایی پدید آمده‌اند که تمدن یا پیشرفت زندگانی را مایه‌ی بدبختی مردمان شناخته خواسته‌اند بکوشند و مردمان را بحال وحشیگری چند هزار سال پیش بازگردانند.
این خود چیستانی گردیده و کسانی راز آن را نمی‌دانند. ما راز آن را می‌دانیم و با گفته‌ها و خواسته‌های خود راه چاره‌اش را هم نشان می‌دهیم. ما در همین زمینه گذشته از نوشته‌های دیگر ، کتابی جداگانه نوشته‌ایم. (1) در اینجا هم اگرچه فرصت سخنِ گشاده و دراز نیست بکوتاهی آن را شرح می‌دهم :
در زندگانی امروزی ما دو رشته نبرد می‌کنیم : یک رشته با طبیعت ، یک رشته درمیان خودمان با همدیگر. باین معنی ما از یکسو با کاشتن و درویدن و پختن و بافتن و ساختن و مانند اینها می‌کوشیم که دربایستهای زندگانی خود را از منابع طبیعی بدست آوریم و از یکسو در میانه‌ی خودمان یک رشته کشاکشها هست که هر یکی از ما می‌خواهد از دیگران پستر نماند و بهره‌ی او از خوشیهای زندگانی کمتر از دیگران نباشد.
مَثَل ما مثل یک دسته مسافر است که باهم می‌زیستند ولی یک بار رنج برده ناهاری می‌پختند و یک بار هم بر سر تقسیم آن باهم گلاویز می‌شدند و رنجهای دیگری می‌بردند.
این حالِ زندگانی غلط امروزیست و باید دانست سرچشمه‌ی سختیها و بدبختیها این کشاکش است که درمیان خودِ مردمانست. نبرد با طبیعت باین سختی نیست و در نتیجه‌ی اختراعها روزبروز آسانتر گردیده.
کنون سخن آنست که در آن جنبشی که دانشها و اختراعهای اروپایی در جهان پدید آورده اگرچه نبرد با طبیعت آسان گردیده کشاکش خود مردمان هم ، بیشتر و هم سخت‌تر گردیده. انگیزه‌ی آن هم دو چیزست :
1) این جنبش اروپایی با رواج مادیگری و بدآموزیهای آن توأم بوده و این بدآموزیها خودخواهی و آز و دیگر خیمهای ناستوده‌ی آدمی را نیرومندتر گردانیده و پیداست که هرچه آز و خودخواهی درمیان مردمان بیشتر باشد کشاکش درمیان آنها فزونتر خواهد بود. همان جمله‌ی «زندگانی نبردست» و مانندهای آن که با هایهوی بسیاری در جهان رواج یافته خدا میداند که چه تأثیر بسیار بدی در زندگانی مردمان داشته.
2) این افزارها که اختراع شده تنها در نبرد با طبیعت و تهیه‌ی دربایستهای[لوازم] زندگانی بکار نرفته ، بیش از همه در نبرد خودمان با یکدیگر بکار میرود. مثلاً ماشین پارچه‌بافی تنها در این راه بکار نمی‌رود که ما بدستیاری آن پارچه‌ها بافته در راه نیازمندیهای خود بکار می‌بریم ، در این راه هم بکار میرود که سرمایه‌داران هر یکی یک یا چند ماشین راه انداخته روزانه هزارها متر پارچه بیرون می‌ریزند و سودهای گزاف می‌برند و دست و پای بی‌سرمایه‌ها را می‌بندند. در واقع این اختراعها افزارهای بُرنده‌ای در دست آزمندان و پول‌اندوزان می‌باشند.
می‌باید گفت جنبش اروپا از یکسو با بدآموزیهای خود بآتش آز و خودخواهی که در نهادهاست باد می‌زند و آنها را سرکش‌تر و نیرومندتر می‌گردند و از یکسو افزارهای برنده بدست آزمندان و خودخواهان می‌دهد که در نبردی که دارند بحریفان خود چیره درآیند و آنها را بخاک نشانند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 4ـ اینها چاره‌ی گرفتاریهاست. (تکه‌ی یک از یک)
اینهاست آنچه ما می‌گوییم و می‌خواهیم. اینها سخنان مفت و پا در هوا نیست. اینها بزندگی بستگی دارد و چاره‌ی گرفتاریهاست. برای آنکه مقصودم روشن گردد می‌گویم ، امروز در جهان گرفتاریهایی هست که چاره‌ی آنها جز این گفته‌ها و کوششهای ما نیست. برای مثل یکی را یاد می‌کنم :
همه می‌دانید که از صد سال پیش در سایه‌ی فزونی دانشها یک رشته افزارهایی برای زندگانی اختراع یافته است : راه‌آهن ، اتومبیل ، هواپیما ، تلگراف ، تلفن ، رادیو ، ماشینهای کارندگی و ریسندگی و بافندگی و سازندگی و بسیار مانند اینها که در سراسر جهان بکار میرود. این افزارها مایه‌ی آسانی کارهاست. مثلاً ما راهی را که با اسب در بیست روز می‌پیمودیم امروز با اتومبیل در یک روز و با هواپیما در دو سه ساعت می‌پیماییم. خبری را که با پست در چهار و پنج روز می‌رسانیدیم اکنون با تلگراف در چند دقیقه می‌رسانیم.
این اختراعها هر یکی از راه دیگری مایه‌ی آسانی کارهاست. کسانی که اینها را اختراع کرده‌اند جز اندیشه‌ی نیکی به مردمان نداشته و جز کاستن از رنجهای آنها نخواسته‌اند.
در حالی که در بیرون نتیجه بوارونه‌ی اینهاست. باین معنی از روزی که این اختراعها پیدا شده و تغییرها در زندگانی پدید آمده بجای کاسته شدن از رنج مردم ، بآن افزوده گردیده. این چیزیست که همه کس میداند.
در اروپا که کانون این اختراعهاست ، سختی زندگانی و رنج مردم تا بحدی بوده که گروهی از اروپاییان را با تمدن بدشمنی برانگیخته. دسته‌هایی پدید آمده‌اند که تمدن یا پیشرفت زندگانی را مایه‌ی بدبختی مردمان شناخته خواسته‌اند بکوشند و مردمان را بحال وحشیگری چند هزار سال پیش بازگردانند.
این خود چیستانی گردیده و کسانی راز آن را نمی‌دانند. ما راز آن را می‌دانیم و با گفته‌ها و خواسته‌های خود راه چاره‌اش را هم نشان می‌دهیم. ما در همین زمینه گذشته از نوشته‌های دیگر ، کتابی جداگانه نوشته‌ایم. (1) در اینجا هم اگرچه فرصت سخنِ گشاده و دراز نیست بکوتاهی آن را شرح می‌دهم :
در زندگانی امروزی ما دو رشته نبرد می‌کنیم : یک رشته با طبیعت ، یک رشته درمیان خودمان با همدیگر. باین معنی ما از یکسو با کاشتن و درویدن و پختن و بافتن و ساختن و مانند اینها می‌کوشیم که دربایستهای زندگانی خود را از منابع طبیعی بدست آوریم و از یکسو در میانه‌ی خودمان یک رشته کشاکشها هست که هر یکی از ما می‌خواهد از دیگران پستر نماند و بهره‌ی او از خوشیهای زندگانی کمتر از دیگران نباشد.
مَثَل ما مثل یک دسته مسافر است که باهم می‌زیستند ولی یک بار رنج برده ناهاری می‌پختند و یک بار هم بر سر تقسیم آن باهم گلاویز می‌شدند و رنجهای دیگری می‌بردند.
این حالِ زندگانی غلط امروزیست و باید دانست سرچشمه‌ی سختیها و بدبختیها این کشاکش است که درمیان خودِ مردمانست. نبرد با طبیعت باین سختی نیست و در نتیجه‌ی اختراعها روزبروز آسانتر گردیده.
کنون سخن آنست که در آن جنبشی که دانشها و اختراعهای اروپایی در جهان پدید آورده اگرچه نبرد با طبیعت آسان گردیده کشاکش خود مردمان هم ، بیشتر و هم سخت‌تر گردیده. انگیزه‌ی آن هم دو چیزست :
1) این جنبش اروپایی با رواج مادیگری و بدآموزیهای آن توأم بوده و این بدآموزیها خودخواهی و آز و دیگر خیمهای ناستوده‌ی آدمی را نیرومندتر گردانیده و پیداست که هرچه آز و خودخواهی درمیان مردمان بیشتر باشد کشاکش درمیان آنها فزونتر خواهد بود. همان جمله‌ی «زندگانی نبردست» و مانندهای آن که با هایهوی بسیاری در جهان رواج یافته خدا میداند که چه تأثیر بسیار بدی در زندگانی مردمان داشته.
2) این افزارها که اختراع شده تنها در نبرد با طبیعت و تهیه‌ی دربایستهای[لوازم] زندگانی بکار نرفته ، بیش از همه در نبرد خودمان با یکدیگر بکار میرود. مثلاً ماشین پارچه‌بافی تنها در این راه بکار نمی‌رود که ما بدستیاری آن پارچه‌ها بافته در راه نیازمندیهای خود بکار می‌بریم ، در این راه هم بکار میرود که سرمایه‌داران هر یکی یک یا چند ماشین راه انداخته روزانه هزارها متر پارچه بیرون می‌ریزند و سودهای گزاف می‌برند و دست و پای بی‌سرمایه‌ها را می‌بندند. در واقع این اختراعها افزارهای بُرنده‌ای در دست آزمندان و پول‌اندوزان می‌باشند.
می‌باید گفت جنبش اروپا از یکسو با بدآموزیهای خود بآتش آز و خودخواهی که در نهادهاست باد می‌زند و آنها را سرکش‌تر و نیرومندتر می‌گردند و از یکسو افزارهای برنده بدست آزمندان و خودخواهان می‌دهد که در نبردی که دارند بحریفان خود چیره درآیند و آنها را بخاک نشانند.
👇
اینست راز آنکه در سایه‌ی اختراعهای اروپایی و تغییرهایی که آنها در زندگانی پدید می‌آورند رنج و سختی بیشتر می‌گردد. آمدیم که چاره چیست و چه باید کرد؟. در این باره هم ما گفتنیهای ارجداری داریم. باید دانست که چاره دو چیز است :
1) جلوگیری بدستیاری قانونها : باید میدان سرمایه و ماشین را تنگ‌تر گردانید. چیزهایی که کارل مارکس و دیگران درباره‌ی سرمایه و کار گفته‌اند دلسوزانه و نیکخواهانه بوده. ما نیز در آن باره سخنانی داریم و می‌توان گفت ما یک سیستم آسانتر و طبیعی‌تر را برگزیده‌ایم. (2)
2) تکان دادن به خردها و فهمها : بدانسان که گفتیم ، باید مردمان حقایق زندگی را دریابند. دریافتن حقایق زندگانی اثر بسیار در جلوگیری از آز و خودخواهی تواند داشت. چنانکه گفتیم اینها از خیمهای گوهر جانیست و روانها و خردها هرچه نیرومندتر باشد اینها ناتوانتر خواهد گردید.
پانوشتها :
1ـ بخش یکم «آیین».
2ـ کتاب «کار و پیشه و پول» دیده شود.
🌸
1) جلوگیری بدستیاری قانونها : باید میدان سرمایه و ماشین را تنگ‌تر گردانید. چیزهایی که کارل مارکس و دیگران درباره‌ی سرمایه و کار گفته‌اند دلسوزانه و نیکخواهانه بوده. ما نیز در آن باره سخنانی داریم و می‌توان گفت ما یک سیستم آسانتر و طبیعی‌تر را برگزیده‌ایم. (2)
2) تکان دادن به خردها و فهمها : بدانسان که گفتیم ، باید مردمان حقایق زندگی را دریابند. دریافتن حقایق زندگانی اثر بسیار در جلوگیری از آز و خودخواهی تواند داشت. چنانکه گفتیم اینها از خیمهای گوهر جانیست و روانها و خردها هرچه نیرومندتر باشد اینها ناتوانتر خواهد گردید.
پانوشتها :
1ـ بخش یکم «آیین».
2ـ کتاب «کار و پیشه و پول» دیده شود.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (دو از دو)
گذشته از اینها در این هزار و سیصد سال که از آغاز اسلام گذشته بسیار بنیادهای بیپا نهاده شده ، و اگر کسی از «علم کلام» آگاه است میداند که بنیادگزاران آن چه معنایی بفرستادگی داده و چه بندهایی از پیش خود بفرستاده بسته‌اند. چنانکه در «راه رستگاری» نوشته‌ام برانگیختگی یا فرستادگی که یک پیشامد تاریخی بوده و اینان می‌توانستند آن را از راه تاریخ جستجو کنند و نیک دانند که یک فرستاده چگونه برخیزد و از چه راه بکار آغازد و چگونه کار خود را پیش برد. بجای جستجو از تاریخ ـ به پیروی از فلسفه‌ی یونان ـ از پیش خود پندارهایی بافته‌اند و پایه‌هایی (قاعده‌ها) پدید آورده‌اند که بسیاری از آنها بیپاست. اینها نیز همچون فلسفه سنگ راه خردهاست و ما خواستیم با دلیلِ روشنی بیپایی آنها را بازنماییم. زیرا آنان نیز نشان راستگویی یک فرستاده را کارهای نیارَستنی شمارده‌اند و شما می‌بینید که این یک لغزش آشکاری بیش نیست. کسانی چون نام غزالی و زَمَخشَری و کلینی و مفید و صدوق و نصیرالدین و ملامحسن و مجلسی و مانند اینها را می‌شنوند بسیار بزرگشان می‌دارند و این برایشان دشوار است که باور نمایند آنان از راه بدور بوده‌اند و معنی دین و خدا و فرستاده را نمی‌شناخته‌اند. ما خواستیم این دشوار را هم آسان گردانیم.
اینها نتیجه‌هاییست که از آن سخن می‌خواستیم و بیگمان در دست خواهد بود ، هر کسی که بهره از خرد و راستی‌پرستی می‌دارد و دلش را تیرگی فرانگرفته همین یک مثل بسست که او را تکان دهد و براه بازآورد. این یک دلیل بسست که از خواب بیدارش کند و از کشاکش و ایستادگی با نگارشهای پیمان بازدارد. این نتیجه‌ایست که از پاکدلان ما امید می‌داریم و خواهد بود. لیکن چه باید گفت به تیره‌دلانی که بجای تکان خوردن و پیش آمدن پستر می‌روند و بر گمراهی و نادانی می‌افزایند و در برابر دلیلهای بآن روشنی چنین می‌گویند : «می‌خواهد پیغمبران را کوچک گرداند».
یکی نمی‌گوید : آنچه پیمان درباره‌ی پیغمبران نوشته اگر راست نیست شما پاسخ دهید. اگر راست است این دلیل ناپاکی شماست که از گفته‌ی راست می‌رنجید و بچنین سخنان نابجایی برمی‌خیزید. آیا مثل شما مثل آن مرد ناسپاس بیخرد نیست که بجای کلاه ، پوست‌پاره‌ای بسر گزارَد و مردم را بخود خندانَد و چون یکی او را بیاگاهانید بجای خرسندی و مهربانی از در پرخاش درآید؟!.. آخر شما نمی‌اندیشید که در چنین زمانی که دانشها پیش رفته و صدها راز نهان طبیعت بیرون افتاده این پندارهای بیهوده‌ی عامیانه که شما بنام دین در دل جا داده‌اید جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود؟!.. نمی‌اندیشید که در زمانی که بدستیاری دانشها از صدها هزار فرسنگ ستاره‌های نهان را (از اُرانوس و نپتون و دیگرها) پیدا می‌کنند چیزهای بیرون از آیین طبیعت را کسی از شما نخواهد پذیرفت؟!.. نمی‌اندیشید که در زمانی که تاریخ پایه‌ی استواری پیدا کرده و رویه‌ی دانش بخود گرفته هیچ کس باور نخواهد کرد که داستانهای بس شگفت و بزرگی همچون مرده زنده گردانیدن و شتر از سنگ درآوردن و آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیدن و مانند اینها روی دهد و نشانی از آن در تاریخ پدیدار نباشد؟!.. نمی‌اندیشید که در نتیجه‌ی همین باورهای عامیانه‌ی رسواست که غربیان شما را خوار می‌گیرند و یکمشت مردم پندارپرستتان شناخته شایسته‌ی زندگانی آزادتان نمی‌شمارند.
ای درماندگان چه می‌خواهید؟!.. آیا می‌خواهید به دین یاری کنید؟! باید بگویم که از این یاری شما جز زیان در دست نخواهد بود و این بسیار خطاست که شما برانگیختگی یا فرستادگی را که یکی از رازهای شگفت و پرارج طبیعت است و برای خود بنیاد استواری می‌دارد بچیزهایی بندید که نه خرد می‌پذیرد و نه تاریخ آن را می‌رساند و نتیجه‌ی این خطای شماست که امروز ملیونها کسان برانگیختگی را نیز جز یک چیز بیپایی نمی‌انگارند و بیفرهنگانه با برانگیختگان زباندرازی می‌نمایند.
شما آن دوستان نادانید که بدتر از دشمن می‌باشید و مثل شما مثل آن بیخردیست که ارجمندانی را بمیهمانی خوانَد و برای ایشان خانه‌ای که پردازد بنیاد آن را بروی یخ گزارَد که همینکه روز گرم شد و آفتاب بتافت یخها آب گردد و خانه بر سر میهمانان فرود آید. آن بدتر که با چنین خطایی که می‌دارید ما چون می‌خواهیم آن را درست گردانیم بجای خشنودی و سپاسگزاری بزباندرازی می‌پردازید و من نمی‌دانم بر درماندگی و نادانیتان افسوس بیشتر خورم یا بر بدنهادی و بیفرهنگی‌تان.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (دو از دو)
گذشته از اینها در این هزار و سیصد سال که از آغاز اسلام گذشته بسیار بنیادهای بیپا نهاده شده ، و اگر کسی از «علم کلام» آگاه است میداند که بنیادگزاران آن چه معنایی بفرستادگی داده و چه بندهایی از پیش خود بفرستاده بسته‌اند. چنانکه در «راه رستگاری» نوشته‌ام برانگیختگی یا فرستادگی که یک پیشامد تاریخی بوده و اینان می‌توانستند آن را از راه تاریخ جستجو کنند و نیک دانند که یک فرستاده چگونه برخیزد و از چه راه بکار آغازد و چگونه کار خود را پیش برد. بجای جستجو از تاریخ ـ به پیروی از فلسفه‌ی یونان ـ از پیش خود پندارهایی بافته‌اند و پایه‌هایی (قاعده‌ها) پدید آورده‌اند که بسیاری از آنها بیپاست. اینها نیز همچون فلسفه سنگ راه خردهاست و ما خواستیم با دلیلِ روشنی بیپایی آنها را بازنماییم. زیرا آنان نیز نشان راستگویی یک فرستاده را کارهای نیارَستنی شمارده‌اند و شما می‌بینید که این یک لغزش آشکاری بیش نیست. کسانی چون نام غزالی و زَمَخشَری و کلینی و مفید و صدوق و نصیرالدین و ملامحسن و مجلسی و مانند اینها را می‌شنوند بسیار بزرگشان می‌دارند و این برایشان دشوار است که باور نمایند آنان از راه بدور بوده‌اند و معنی دین و خدا و فرستاده را نمی‌شناخته‌اند. ما خواستیم این دشوار را هم آسان گردانیم.
اینها نتیجه‌هاییست که از آن سخن می‌خواستیم و بیگمان در دست خواهد بود ، هر کسی که بهره از خرد و راستی‌پرستی می‌دارد و دلش را تیرگی فرانگرفته همین یک مثل بسست که او را تکان دهد و براه بازآورد. این یک دلیل بسست که از خواب بیدارش کند و از کشاکش و ایستادگی با نگارشهای پیمان بازدارد. این نتیجه‌ایست که از پاکدلان ما امید می‌داریم و خواهد بود. لیکن چه باید گفت به تیره‌دلانی که بجای تکان خوردن و پیش آمدن پستر می‌روند و بر گمراهی و نادانی می‌افزایند و در برابر دلیلهای بآن روشنی چنین می‌گویند : «می‌خواهد پیغمبران را کوچک گرداند».
یکی نمی‌گوید : آنچه پیمان درباره‌ی پیغمبران نوشته اگر راست نیست شما پاسخ دهید. اگر راست است این دلیل ناپاکی شماست که از گفته‌ی راست می‌رنجید و بچنین سخنان نابجایی برمی‌خیزید. آیا مثل شما مثل آن مرد ناسپاس بیخرد نیست که بجای کلاه ، پوست‌پاره‌ای بسر گزارَد و مردم را بخود خندانَد و چون یکی او را بیاگاهانید بجای خرسندی و مهربانی از در پرخاش درآید؟!.. آخر شما نمی‌اندیشید که در چنین زمانی که دانشها پیش رفته و صدها راز نهان طبیعت بیرون افتاده این پندارهای بیهوده‌ی عامیانه که شما بنام دین در دل جا داده‌اید جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود؟!.. نمی‌اندیشید که در زمانی که بدستیاری دانشها از صدها هزار فرسنگ ستاره‌های نهان را (از اُرانوس و نپتون و دیگرها) پیدا می‌کنند چیزهای بیرون از آیین طبیعت را کسی از شما نخواهد پذیرفت؟!.. نمی‌اندیشید که در زمانی که تاریخ پایه‌ی استواری پیدا کرده و رویه‌ی دانش بخود گرفته هیچ کس باور نخواهد کرد که داستانهای بس شگفت و بزرگی همچون مرده زنده گردانیدن و شتر از سنگ درآوردن و آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیدن و مانند اینها روی دهد و نشانی از آن در تاریخ پدیدار نباشد؟!.. نمی‌اندیشید که در نتیجه‌ی همین باورهای عامیانه‌ی رسواست که غربیان شما را خوار می‌گیرند و یکمشت مردم پندارپرستتان شناخته شایسته‌ی زندگانی آزادتان نمی‌شمارند.
ای درماندگان چه می‌خواهید؟!.. آیا می‌خواهید به دین یاری کنید؟! باید بگویم که از این یاری شما جز زیان در دست نخواهد بود و این بسیار خطاست که شما برانگیختگی یا فرستادگی را که یکی از رازهای شگفت و پرارج طبیعت است و برای خود بنیاد استواری می‌دارد بچیزهایی بندید که نه خرد می‌پذیرد و نه تاریخ آن را می‌رساند و نتیجه‌ی این خطای شماست که امروز ملیونها کسان برانگیختگی را نیز جز یک چیز بیپایی نمی‌انگارند و بیفرهنگانه با برانگیختگان زباندرازی می‌نمایند.
شما آن دوستان نادانید که بدتر از دشمن می‌باشید و مثل شما مثل آن بیخردیست که ارجمندانی را بمیهمانی خوانَد و برای ایشان خانه‌ای که پردازد بنیاد آن را بروی یخ گزارَد که همینکه روز گرم شد و آفتاب بتافت یخها آب گردد و خانه بر سر میهمانان فرود آید. آن بدتر که با چنین خطایی که می‌دارید ما چون می‌خواهیم آن را درست گردانیم بجای خشنودی و سپاسگزاری بزباندرازی می‌پردازید و من نمی‌دانم بر درماندگی و نادانیتان افسوس بیشتر خورم یا بر بدنهادی و بیفرهنگی‌تان.
🌸
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان سردار اسعد بختیاری
این مرد غیرتمند یکی از سران ایل بختیاری و خود از آگاهان و دانشمندان بود. در سال 1326 که محمدعلیمیرزا مجلس را به توپ بست و لشگرها بر سر تبریز فرستاد این مرد در پاریس می‌زیست. و چون پیشامدهای ایران را می‌شنید در آنجا آسودن نتوانست و غیرتمندانه بر آن شد که بکوششهایی برخیزد ، و اینبود با نامه‌هایی که از آنجا به برادرش صمصام‌السلطنه و دیگران نوشت شورش بختیاری را پدید آورد و در نتیجه‌ی آن شورش ، اسپهان گشاده گردید. سپس خود سردار اسعد به ایران شتافته رشته را بدست گرفت.
چون در همان زمان در گیلان نیز شورش برخاسته و سپهدار تنکابنی بآنجا درآمده بود ، و از آنسوی تبریز پس از یازده ماه جنگ آخرین روزهای ایستادگی خود را بسر می‌برد. شادروان سردار اسعد از یکسو با سپهدار و دیگر سران شورش گیلان و از یکسو با انجمن تبریز و پیشروان آزادی آنجا ، با تلگراف و نامه به شور پرداخته و بر آن شدند که از اسپهان و رشت آهنگ تهران کرده شود ؛ و اینبود که او از اسپهان به قم و سپهدار از رشت به قزوین آمدند و این دو شهر را که دروازه‌های تهران شمرده می‌شدند بدست گرفتند ، و پس از چندی نیز بر سر تهران آمده و با جنگهای سختی این شهر پایتخت را بگشادند و محمدعلیمیرزا ناگزیر گردیده از تاج و تخت دست برداشت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 17 : شنبه 25 بهمن‌ماه 1320
این مرد غیرتمند یکی از سران ایل بختیاری و خود از آگاهان و دانشمندان بود. در سال 1326 که محمدعلیمیرزا مجلس را به توپ بست و لشگرها بر سر تبریز فرستاد این مرد در پاریس می‌زیست. و چون پیشامدهای ایران را می‌شنید در آنجا آسودن نتوانست و غیرتمندانه بر آن شد که بکوششهایی برخیزد ، و اینبود با نامه‌هایی که از آنجا به برادرش صمصام‌السلطنه و دیگران نوشت شورش بختیاری را پدید آورد و در نتیجه‌ی آن شورش ، اسپهان گشاده گردید. سپس خود سردار اسعد به ایران شتافته رشته را بدست گرفت.
چون در همان زمان در گیلان نیز شورش برخاسته و سپهدار تنکابنی بآنجا درآمده بود ، و از آنسوی تبریز پس از یازده ماه جنگ آخرین روزهای ایستادگی خود را بسر می‌برد. شادروان سردار اسعد از یکسو با سپهدار و دیگر سران شورش گیلان و از یکسو با انجمن تبریز و پیشروان آزادی آنجا ، با تلگراف و نامه به شور پرداخته و بر آن شدند که از اسپهان و رشت آهنگ تهران کرده شود ؛ و اینبود که او از اسپهان به قم و سپهدار از رشت به قزوین آمدند و این دو شهر را که دروازه‌های تهران شمرده می‌شدند بدست گرفتند ، و پس از چندی نیز بر سر تهران آمده و با جنگهای سختی این شهر پایتخت را بگشادند و محمدعلیمیرزا ناگزیر گردیده از تاج و تخت دست برداشت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 17 : شنبه 25 بهمن‌ماه 1320
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان حسین باغبان
این جوان یکی از مجاهدان تبریز بشمار می‌رفت و چون در سال 1326 [ق] جنگ آن شهر با محمدعلیمیرزا درگرفت در آن جنگها از کسانی که بنام گردیدند یکی هم این بود که پس از ستارخان و باقرخان این را می‌شماردند.
در آن جنگها چند بار دلیری بسیار بزرگ و بجایی از این سر زد. یکی از آنها روزی بود که همه‌ی سواران دولتی با تفنگچیان دَوَچی به امیرخیز هجوم آوردند و بسیاری از سنگرهای ستارخان را گرفته او را بمحاصره انداختند. آن روز یکی از روزهای سخت تبریز بود. همگی می‌ترسیدند که آخرین روز ایستادگی آن شهر باشد. در گرماگرم جنگ و گلوله‌ریزی این حسینخان با دسته‌ی خود به یاری ستارخان رسید و با جنگهای بسیار مردانه‌ای که کرد سواران را شکسته بازپس گردانید و ستارخان را از محاصره بیرون آورد.
در نتیجه‌ی این دلیریها یکی از قهرمانان او را می‌شماردند و پس از ستارخان دوم‌کسی بود که جا در دلها می‌داشت. روز پانزدهم رمضان که این جوان کشته گردید یکی از روزهای فراموش‌نشدنی بود. کسانی که حال تبریز را در آن روز دیده‌اند فراموش نکرده‌اند و نخواهند کرد. آن روز در سراسر شهر ناله و سوگواری نمودند و بمرگ این جوان اشکها ریختند و ناله‌ها کردند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 55 : دوشنبه 10 فروردین 1321.
این جوان یکی از مجاهدان تبریز بشمار می‌رفت و چون در سال 1326 [ق] جنگ آن شهر با محمدعلیمیرزا درگرفت در آن جنگها از کسانی که بنام گردیدند یکی هم این بود که پس از ستارخان و باقرخان این را می‌شماردند.
در آن جنگها چند بار دلیری بسیار بزرگ و بجایی از این سر زد. یکی از آنها روزی بود که همه‌ی سواران دولتی با تفنگچیان دَوَچی به امیرخیز هجوم آوردند و بسیاری از سنگرهای ستارخان را گرفته او را بمحاصره انداختند. آن روز یکی از روزهای سخت تبریز بود. همگی می‌ترسیدند که آخرین روز ایستادگی آن شهر باشد. در گرماگرم جنگ و گلوله‌ریزی این حسینخان با دسته‌ی خود به یاری ستارخان رسید و با جنگهای بسیار مردانه‌ای که کرد سواران را شکسته بازپس گردانید و ستارخان را از محاصره بیرون آورد.
در نتیجه‌ی این دلیریها یکی از قهرمانان او را می‌شماردند و پس از ستارخان دوم‌کسی بود که جا در دلها می‌داشت. روز پانزدهم رمضان که این جوان کشته گردید یکی از روزهای فراموش‌نشدنی بود. کسانی که حال تبریز را در آن روز دیده‌اند فراموش نکرده‌اند و نخواهند کرد. آن روز در سراسر شهر ناله و سوگواری نمودند و بمرگ این جوان اشکها ریختند و ناله‌ها کردند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 55 : دوشنبه 10 فروردین 1321.
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
حیدر عمواُغلی
یکی از قهرمانان جنبش مشروطه این مرد را باید شمرد.
چنانکه گفته می‌شود حیدر عمواُغلی از مردم سلماس بوده ولی در قفقاز بزرگ شده و آنجا درس خوانده و یک یا دو سال پیش از جنبش مشروطه برای کشیدن سیمهای چراغ برق در مشهد از سوی رضایوفها به ایران آورده شده که چند زمانی در مشهد بوده و سپس بتهران آمده و در اینجا بکارخانه‌ی چراغ برق وارد شده.
در آغاز جنبش مشروطه این یکی از هواخواهان بسیار خونگرم آن گردید و به یک رشته کارهای بزرگی برخاست. زیرا چنانکه سپس دانسته شد کشتن اتابک با دست عباس‌آقا با تحریک و نقشه‌ی این بوده. همچنین بمبی را که به محمدعلیمیرزا انداختند این ساخته و بمب‌اندازان هم او و همراهانش بوده‌اند.
پس از بمباران مجلس عمواُغلی بقفقاز گریخت و از آنجا به تبریز آمد و با دیگران همدستی نمود و پس از چندی به خوی که تازه گشاده شده بود رفت و در آنجا با همدستی امیرحشمت و دیگران یک کانونی برای آزادیخواهی و جنگ با هواداران استبداد پدید آوردند که خود داستان درازی دارد.
سپس چون تهران گشاده گردید عمواُغلی نیز باینجا آمد و یکی از سردستگان بود و همیشه در کارها پا درمیان داشت. همچنین در کوششهایی که ایرانیان در هنگام جنگ جهانگیر گذشته کردند او یکی از سردستگان شمرده می‌شد.
رویهم‌رفته عمواُغلی یکی از مردان بسیار جُربُزه‌دار[=با استعداد] و کمیابی بود که در شورش آزادیخواهی ایران شناخته گردیدند. این مرد نیکیهای بسیاری کرده ولی یک گناه بسیار بزرگی نیز دارد و آن کشتن شادروان سید عبدالله بهبهانیست که با دست این و کسانش رو داده.
عمواُغلی فریفته‌ی یکی از پیشروان آزادی [حسن تقیزاده] بود و آن پیشرو پاکدلی نداشت و اینبود که عمواُغلی را باین گناه و مانندهای آن واداشته است.
عمواُغلی در زمانهای آخر بجنگل بنزد میرزا کوچکخان رفت و در آنجا با دست جنگلیان کشته گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 54 : یکشنبه 9 فروردین 1321.
یکی از قهرمانان جنبش مشروطه این مرد را باید شمرد.
چنانکه گفته می‌شود حیدر عمواُغلی از مردم سلماس بوده ولی در قفقاز بزرگ شده و آنجا درس خوانده و یک یا دو سال پیش از جنبش مشروطه برای کشیدن سیمهای چراغ برق در مشهد از سوی رضایوفها به ایران آورده شده که چند زمانی در مشهد بوده و سپس بتهران آمده و در اینجا بکارخانه‌ی چراغ برق وارد شده.
در آغاز جنبش مشروطه این یکی از هواخواهان بسیار خونگرم آن گردید و به یک رشته کارهای بزرگی برخاست. زیرا چنانکه سپس دانسته شد کشتن اتابک با دست عباس‌آقا با تحریک و نقشه‌ی این بوده. همچنین بمبی را که به محمدعلیمیرزا انداختند این ساخته و بمب‌اندازان هم او و همراهانش بوده‌اند.
پس از بمباران مجلس عمواُغلی بقفقاز گریخت و از آنجا به تبریز آمد و با دیگران همدستی نمود و پس از چندی به خوی که تازه گشاده شده بود رفت و در آنجا با همدستی امیرحشمت و دیگران یک کانونی برای آزادیخواهی و جنگ با هواداران استبداد پدید آوردند که خود داستان درازی دارد.
سپس چون تهران گشاده گردید عمواُغلی نیز باینجا آمد و یکی از سردستگان بود و همیشه در کارها پا درمیان داشت. همچنین در کوششهایی که ایرانیان در هنگام جنگ جهانگیر گذشته کردند او یکی از سردستگان شمرده می‌شد.
رویهم‌رفته عمواُغلی یکی از مردان بسیار جُربُزه‌دار[=با استعداد] و کمیابی بود که در شورش آزادیخواهی ایران شناخته گردیدند. این مرد نیکیهای بسیاری کرده ولی یک گناه بسیار بزرگی نیز دارد و آن کشتن شادروان سید عبدالله بهبهانیست که با دست این و کسانش رو داده.
عمواُغلی فریفته‌ی یکی از پیشروان آزادی [حسن تقیزاده] بود و آن پیشرو پاکدلی نداشت و اینبود که عمواُغلی را باین گناه و مانندهای آن واداشته است.
عمواُغلی در زمانهای آخر بجنگل بنزد میرزا کوچکخان رفت و در آنجا با دست جنگلیان کشته گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 54 : یکشنبه 9 فروردین 1321.
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 محمدعلیمیرزا
❌ (بدخواهان مشروطه)
می‌توان گفت بزرگترین بدخواه مشروطه‌ی ایران ، محمدعلیمیرزا بود. این مرد از ساعتی که بتخت نشست با مجلس شورا و جنبش آزادی بدشمنی برخاست و پس از دو سال کشاکش با دست لیاخوف دارالشورا را بتوپ بست و چند تن از آزادیخواهان را بکشت و سپس سیزده ماه با مشروطه‌خواهان بجنگ و خونریزی پرداخت تا آنگاه که زبون گردید و از تاج و تخت چشم پوشید و بسفارت روس در قُلهَک پناهنده گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 129 : سه‌شنبه 2 تیر 1321.
❌ (بدخواهان مشروطه)
می‌توان گفت بزرگترین بدخواه مشروطه‌ی ایران ، محمدعلیمیرزا بود. این مرد از ساعتی که بتخت نشست با مجلس شورا و جنبش آزادی بدشمنی برخاست و پس از دو سال کشاکش با دست لیاخوف دارالشورا را بتوپ بست و چند تن از آزادیخواهان را بکشت و سپس سیزده ماه با مشروطه‌خواهان بجنگ و خونریزی پرداخت تا آنگاه که زبون گردید و از تاج و تخت چشم پوشید و بسفارت روس در قُلهَک پناهنده گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 129 : سه‌شنبه 2 تیر 1321.
✴️ روزبه مشروطه
🔸کوشاد تلگرام :
روزبه مشروطه نزدیک است. در روزهای بازمانده می‌خواهیم از کسانی که خواهان یا بدخواه مشروطه بوده‌اند یاد کنیم. اینست در این روزها هم از مشروطه‌خواهان و هم از دشمنان مشروطه پیکره‌هایی آورده شرح کوتاهی از کارهاشان می‌آوریم.
این پیکره و شرحها از روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده.
نام‌آوران جنبش مشروطه تنها این کسان نیستند ولی از تنگی مجال کنون به اینها بسنده خواهیم کرد.
.
🔸کوشاد تلگرام :
روزبه مشروطه نزدیک است. در روزهای بازمانده می‌خواهیم از کسانی که خواهان یا بدخواه مشروطه بوده‌اند یاد کنیم. اینست در این روزها هم از مشروطه‌خواهان و هم از دشمنان مشروطه پیکره‌هایی آورده شرح کوتاهی از کارهاشان می‌آوریم.
این پیکره و شرحها از روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده.
نام‌آوران جنبش مشروطه تنها این کسان نیستند ولی از تنگی مجال کنون به اینها بسنده خواهیم کرد.
.
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 5ـ یکی از موضوعهای مهم دین است. (تکه‌ی یک از یک)
خوانندگان شاید ندانند که امروز یکی از گرفتاریهای بزرگ جهان موضوع دین است. در قرنهای گذشته مردانی پیدا شده جنبشهایی پدید آورده‌اند و بنیاد گزارده‌اند که هنوز از میان نرفته و از هر یکی دستگاهی بازمانده : زردشتیگری ، دین یهود ، مسیحیگری ، اسلام که هر یکی دسته‌هایی ـ بیش یا کم ـ پیروان دارد.
در حالی که جنبشهای اروپایی با اینها از چند راه ناسازگارست. زیرا از یکسو دانشها با تعبیرات آنها درباره‌ی آسمان و زمین و خورشید و ماه و ستاره و دیگر چیزها منافیست. مثلاً داستان آفرینش آسمانها و زمینها در شش روز یا داستان آدم و حوا از چیزهاییست که با دانشها سازگار نیست و نمی‌تواند بود.
از سوی دیگر آیینهایی که آنها برای زندگانی اجتماعی نهاده‌اند ، دستورهایی که می‌دهند با حال امروز جهان راست نمی‌آید. مثلاً موضوع خلافت در اسلام با دمکراسی یا سررشته‌داری خود توده که امروز در سراسر جهان رواج یافته راست نمی‌آید. دستورهای مالی که آن دین داده با اندیشه‌های سوسیالیستی و جلوگیری از سرمایه سازش پیدا نمی‌کند.
در اروپا هنگامی که دانشها تازه رو برواج می‌نهاد کشیشها بدستاویز دین با آنها بنبرد سختی برخاستند و بدانشمندان گزندها و آزارهای بسیار رسانیدند. بلکه یک رشته خیانت‌ها در تاریخ بیادگار گزاردند. ولی کم‌کم نیروی حقایق فیروز درآمد و دانشها از پیشرفت بازنماند. کشیشها شکست خورده به خاموشی گراییدند. این بار بآن بس کردند که دستگاه شکست‌خورده‌ی خود را نگه دارند.
همان حال در شرق با ملایان اسلامی رخ داده. در اینجا هم ملایان سالیان دراز با دانشها و اندیشه‌های نوین اروپایی به پیکار پرداختند. با مشروطه کار را به جنگ و خونریزی کشانیدند. اینجا هم به نگهداری دستگاه شکست‌خورده‌ی خود پرداختند.
این حال دینها با دانشها و اندیشه‌های نوین است. نکته‌ای که هست آنست که چنانکه دینها نتوانسته‌اند جلو دانشها را گیرند ، دانشها هم نتوانسته‌اند و نمی‌توانند دستگاه‌های کشیشان و ملایان و حاخامان و مؤبدان را از میان بردارند.
اساساً این آزموده گردیده که دانشها با همه‌ی ناسازگاری آشکار که با آموزاکهای[=تعلیماتِ] دینی دارد آنها را از میان برنمی‌دارد. سست می‌گرداند ولی از ریشه نمی‌کنَد. در برابرش آموزاکهای دینی نیز دانشها را سست می‌گرداند و اثرهای آنها را کمتر می‌سازد.
نتیجه این می‌شود که کسی که درس می‌خواند مغز او آکنده از اندیشه‌های سستِ متناقض می‌گردد. در این باره در ایران داستانهای شگفت‌آور بسیار دیده‌ایم. این در این چند روزه رخ داده که جوان درسخوانده‌ای با من سخنی می‌رانَد و می‌گوید : «شما چه دلیل دارید که حکومت فردی که اسلام معین کرده بهتر از دمکراسی نیست؟!. ما عقلهامان وافی به تشخیص مصالح نیست» این را می‌گوید و پس از چند دقیقه بازگشته می‌پرسد : «مسئله‌ی روح که مسلماً درست نیست. شما چه دلیل دارید که معاد راستست؟!.» از اینها هزار داستان توان یاد کرد.
مردمان امروز درمیان تناقض زندگی می‌کنند : از یکسو در دانشکده‌ها آن درسهاست و از یکسو در کلیساها این آموزاکهاست. فلان جوان دانشهای طبیعی می‌خواند و رتبه‌ی دکترا پیدا می‌کند و در همان حال کشیش گردیده توریت و انجیل را با آن سخنانش که سراپا به آخْشیج[=ضد] دانشهاست زیر بغل می‌زند و برای موعظه و سخنرانی به اینجا و آنجا میرود. فلان پرفسور که کمترین باوری بتوریت و انجیل ندارد و عیسا و موسا را نمی‌پذیرد در جای خود که خدا را بدانسان که ستوده‌ی آن کتابهاست باور نمی‌کند و در همان حال ناچار می‌شود در روزهای یکشنبه یا در عروسیها و سوگواریها به کلیسا رود و آواز به آواز کشیشها انداخته دعا بخواند و چون می‌میرد باید کشیشی با دعای خود او را پاک گرداند و روانه‌ی بهشت سازد. اینست حال جهان.
ما می‌گوییم این گرفتاریست. چرا باید جهانیان دچار چنین حالی باشند؟ چرا باید در هر زمینه‌ای حقایق بمیان نیاید؟
از همه بدتر آنست که بسیاری از دولتها اینها را افزاری برای پیشرفت سیاست خود گرفته‌اند ، و چون در آن باره سخن درازست نمی‌خواهم در اینجا بآن درآییم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 5ـ یکی از موضوعهای مهم دین است. (تکه‌ی یک از یک)
خوانندگان شاید ندانند که امروز یکی از گرفتاریهای بزرگ جهان موضوع دین است. در قرنهای گذشته مردانی پیدا شده جنبشهایی پدید آورده‌اند و بنیاد گزارده‌اند که هنوز از میان نرفته و از هر یکی دستگاهی بازمانده : زردشتیگری ، دین یهود ، مسیحیگری ، اسلام که هر یکی دسته‌هایی ـ بیش یا کم ـ پیروان دارد.
در حالی که جنبشهای اروپایی با اینها از چند راه ناسازگارست. زیرا از یکسو دانشها با تعبیرات آنها درباره‌ی آسمان و زمین و خورشید و ماه و ستاره و دیگر چیزها منافیست. مثلاً داستان آفرینش آسمانها و زمینها در شش روز یا داستان آدم و حوا از چیزهاییست که با دانشها سازگار نیست و نمی‌تواند بود.
از سوی دیگر آیینهایی که آنها برای زندگانی اجتماعی نهاده‌اند ، دستورهایی که می‌دهند با حال امروز جهان راست نمی‌آید. مثلاً موضوع خلافت در اسلام با دمکراسی یا سررشته‌داری خود توده که امروز در سراسر جهان رواج یافته راست نمی‌آید. دستورهای مالی که آن دین داده با اندیشه‌های سوسیالیستی و جلوگیری از سرمایه سازش پیدا نمی‌کند.
در اروپا هنگامی که دانشها تازه رو برواج می‌نهاد کشیشها بدستاویز دین با آنها بنبرد سختی برخاستند و بدانشمندان گزندها و آزارهای بسیار رسانیدند. بلکه یک رشته خیانت‌ها در تاریخ بیادگار گزاردند. ولی کم‌کم نیروی حقایق فیروز درآمد و دانشها از پیشرفت بازنماند. کشیشها شکست خورده به خاموشی گراییدند. این بار بآن بس کردند که دستگاه شکست‌خورده‌ی خود را نگه دارند.
همان حال در شرق با ملایان اسلامی رخ داده. در اینجا هم ملایان سالیان دراز با دانشها و اندیشه‌های نوین اروپایی به پیکار پرداختند. با مشروطه کار را به جنگ و خونریزی کشانیدند. اینجا هم به نگهداری دستگاه شکست‌خورده‌ی خود پرداختند.
این حال دینها با دانشها و اندیشه‌های نوین است. نکته‌ای که هست آنست که چنانکه دینها نتوانسته‌اند جلو دانشها را گیرند ، دانشها هم نتوانسته‌اند و نمی‌توانند دستگاه‌های کشیشان و ملایان و حاخامان و مؤبدان را از میان بردارند.
اساساً این آزموده گردیده که دانشها با همه‌ی ناسازگاری آشکار که با آموزاکهای[=تعلیماتِ] دینی دارد آنها را از میان برنمی‌دارد. سست می‌گرداند ولی از ریشه نمی‌کنَد. در برابرش آموزاکهای دینی نیز دانشها را سست می‌گرداند و اثرهای آنها را کمتر می‌سازد.
نتیجه این می‌شود که کسی که درس می‌خواند مغز او آکنده از اندیشه‌های سستِ متناقض می‌گردد. در این باره در ایران داستانهای شگفت‌آور بسیار دیده‌ایم. این در این چند روزه رخ داده که جوان درسخوانده‌ای با من سخنی می‌رانَد و می‌گوید : «شما چه دلیل دارید که حکومت فردی که اسلام معین کرده بهتر از دمکراسی نیست؟!. ما عقلهامان وافی به تشخیص مصالح نیست» این را می‌گوید و پس از چند دقیقه بازگشته می‌پرسد : «مسئله‌ی روح که مسلماً درست نیست. شما چه دلیل دارید که معاد راستست؟!.» از اینها هزار داستان توان یاد کرد.
مردمان امروز درمیان تناقض زندگی می‌کنند : از یکسو در دانشکده‌ها آن درسهاست و از یکسو در کلیساها این آموزاکهاست. فلان جوان دانشهای طبیعی می‌خواند و رتبه‌ی دکترا پیدا می‌کند و در همان حال کشیش گردیده توریت و انجیل را با آن سخنانش که سراپا به آخْشیج[=ضد] دانشهاست زیر بغل می‌زند و برای موعظه و سخنرانی به اینجا و آنجا میرود. فلان پرفسور که کمترین باوری بتوریت و انجیل ندارد و عیسا و موسا را نمی‌پذیرد در جای خود که خدا را بدانسان که ستوده‌ی آن کتابهاست باور نمی‌کند و در همان حال ناچار می‌شود در روزهای یکشنبه یا در عروسیها و سوگواریها به کلیسا رود و آواز به آواز کشیشها انداخته دعا بخواند و چون می‌میرد باید کشیشی با دعای خود او را پاک گرداند و روانه‌ی بهشت سازد. اینست حال جهان.
ما می‌گوییم این گرفتاریست. چرا باید جهانیان دچار چنین حالی باشند؟ چرا باید در هر زمینه‌ای حقایق بمیان نیاید؟
از همه بدتر آنست که بسیاری از دولتها اینها را افزاری برای پیشرفت سیاست خود گرفته‌اند ، و چون در آن باره سخن درازست نمی‌خواهم در اینجا بآن درآییم.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 22ـ نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان نتواند بود (یک از یک)
سخن دیگری که می‌خواهیم پاسخ بنگاریم اینکه کسانی گفته‌اند پیمان دین را تنها برای اینجهان می‌خواهد و بجهان دیگر ارج نمی‌گزارد و از آن بگفتگو نمی‌پردازد. نیز گفته‌اند : پیمان به «روحانیت» ارج نمی‌نهد و اینست از نماز و روزه و نیایش سخن نمی‌راند.
نخست باید گفت این سخنان دلیل است که آنان هنوز بیماری و گرفتاری خود را درنیافته‌اند و هنوز خود را دانا و پیشوا می‌شمارند و به فهم و دانش خویش می‌نازند و با آنهمه لغزشها که ما از آنان شمرده‌ایم باز شکست بخود راه نداده‌اند. این درست بدان می‌ماند که بیماری که در بستر افتاده و چندین درد او بهم آمیخته با پزشک سربسر گزارد و چنین گوید : «آقای دکتر شما هیچ از میوه‌های ویتامین‌دار بمن نمی‌دهید که بخورم و نیرومندتر گردم؟!» و هیچ نیندیشد که من بیمارم نه پزشک ، وآنگاه من اگر چیزی دانستمی چرا باینحال افتادمی؟!.
اینان نیز نمی‌اندیشند که اگر آنچه ما درباره‌ی دین فراگرفته‌ایم چیزهای پایه‌دار و سودمندی بوده پس چرا نتیجه‌ای از آن در دست نیست؟!. اگر این را اندیشیدندی بیگمان بچنان سخنانی برنخاستندی. هرچه هست ما باینان پیام فرستاده می‌گوییم : اگر این راه را ما خواهیم پیمود نیک می‌دانیم که چه گامهایی برداریم و چگونه پیش رویم. اگر شما خواهید پیمود اینک این راه و این شما ، گامی بردارید و کاری انجام دهید.
دوم چنانکه در جای خود گفته‌ایم ما روان را جاویدان می‌شماریم و بیگمان درپی اینجهان جهان دیگری می‌باشد. ولی یک مردم تا اینجهانشان درست نباشد آنجهانشان درست نخواهد بود. آیا آبادی آنجهان با چیست؟!. نه با نیکی و پیراستگی است؟!.. من از شما می‌پرسم یکمشت مردم آلوده و پراکنده و زبون را از نیکی چه بهره تواند بود و بآبادی آنجهان چه امیدی توانند بست؟!.
باید دین پیش از همه برای نیکی اینجهان باشد و مردمان را از پراکندگی و پندارپرستی بازدارد و خود از این راه است که زندگانی آنجهانی نیز نیک خواهد گردید. این خطای بسیار بیهوده‌ایست که کسانی پروای زندگانی نکنند و به هر پستی و زبونی گردن نهند و دلهای خود را با آن شاد کنند که بآبادی آنجهان می‌کوشند. چنین کسانی جز مردم پستنهادی نخواهند بود.
اینکه کسانی اینجهان را دشمن‌داشته‌ی خدا می‌پندارند و چنین می‌دانند که می‌باید از خوشبختیهای این زندگانی دامن درچید و همه در اندیشه‌ی آن زندگانی بود و خشنودی خدا و آبادی آنجهان را در نپرداختن باینجهان می‌انگارند اینها سراپا نادانیست. می‌باید از اینان پرسید : آیا اینجهان را جز خدا پدید آورده؟!..
آری یک روز بود که مردمان در تاریکی نادانی فرورفته و چون از معنی جهان و زندگی آگاهی نمی‌داشتند چنین می‌پنداشتند در جهان دو دستی یا دو نیرویی کارگر است ـ یکی از آن نیکیها و دیگری از آن بدیها یا یکی یزدان و دیگری اهریمن ـ و بسیاری از ایشان اینجهان را پدیدآورده‌ی اهریمن می‌شماردند و اینست آن را خوار می‌گرفتند و دشمن‌داشته‌ی یزدان می‌انگاشتند. چنانکه پیش ازین گفته‌ایم این بیهوده‌پندارِ کهن هر زمان رنگ دیگری بخود گرفته و با فلسفه و صوفیگری درآمیخته و بهمه‌ی کیشها درآمده است. امروز هم این سخنان که می‌شنویم جز نتیجه‌ی آن نمی‌باشد. از آنسوی این بیهوده‌پندار دستاویزی بدست دغلکاران و نیرنگبازان داده که چنانکه می‌دانیم امروز ـ در این روزگار مادّیگری ـ هنوز ملیونها کسان از راه اینکه بآبادی آنجهان می‌کوشند مفتخواری می‌نمایند و پیداست که چنین بدنهادانی بآسانی دست از دغلکاری نخواهند کشید و این بزیان آن بهشت‌فروشان دغلکار است که ما می‌گوییم دین باید در گام نخست کارهای این زندگانی را درست کند. می‌گوییم : دین آنست که امروز توده‌ها را از این درماندگی و پراکندگی رها گرداند. می‌گوییم : باید این کوره‌راهها را بست و این دکانهای بهشت‌فروشی را درچید.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 22ـ نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان نتواند بود (یک از یک)
سخن دیگری که می‌خواهیم پاسخ بنگاریم اینکه کسانی گفته‌اند پیمان دین را تنها برای اینجهان می‌خواهد و بجهان دیگر ارج نمی‌گزارد و از آن بگفتگو نمی‌پردازد. نیز گفته‌اند : پیمان به «روحانیت» ارج نمی‌نهد و اینست از نماز و روزه و نیایش سخن نمی‌راند.
نخست باید گفت این سخنان دلیل است که آنان هنوز بیماری و گرفتاری خود را درنیافته‌اند و هنوز خود را دانا و پیشوا می‌شمارند و به فهم و دانش خویش می‌نازند و با آنهمه لغزشها که ما از آنان شمرده‌ایم باز شکست بخود راه نداده‌اند. این درست بدان می‌ماند که بیماری که در بستر افتاده و چندین درد او بهم آمیخته با پزشک سربسر گزارد و چنین گوید : «آقای دکتر شما هیچ از میوه‌های ویتامین‌دار بمن نمی‌دهید که بخورم و نیرومندتر گردم؟!» و هیچ نیندیشد که من بیمارم نه پزشک ، وآنگاه من اگر چیزی دانستمی چرا باینحال افتادمی؟!.
اینان نیز نمی‌اندیشند که اگر آنچه ما درباره‌ی دین فراگرفته‌ایم چیزهای پایه‌دار و سودمندی بوده پس چرا نتیجه‌ای از آن در دست نیست؟!. اگر این را اندیشیدندی بیگمان بچنان سخنانی برنخاستندی. هرچه هست ما باینان پیام فرستاده می‌گوییم : اگر این راه را ما خواهیم پیمود نیک می‌دانیم که چه گامهایی برداریم و چگونه پیش رویم. اگر شما خواهید پیمود اینک این راه و این شما ، گامی بردارید و کاری انجام دهید.
دوم چنانکه در جای خود گفته‌ایم ما روان را جاویدان می‌شماریم و بیگمان درپی اینجهان جهان دیگری می‌باشد. ولی یک مردم تا اینجهانشان درست نباشد آنجهانشان درست نخواهد بود. آیا آبادی آنجهان با چیست؟!. نه با نیکی و پیراستگی است؟!.. من از شما می‌پرسم یکمشت مردم آلوده و پراکنده و زبون را از نیکی چه بهره تواند بود و بآبادی آنجهان چه امیدی توانند بست؟!.
باید دین پیش از همه برای نیکی اینجهان باشد و مردمان را از پراکندگی و پندارپرستی بازدارد و خود از این راه است که زندگانی آنجهانی نیز نیک خواهد گردید. این خطای بسیار بیهوده‌ایست که کسانی پروای زندگانی نکنند و به هر پستی و زبونی گردن نهند و دلهای خود را با آن شاد کنند که بآبادی آنجهان می‌کوشند. چنین کسانی جز مردم پستنهادی نخواهند بود.
اینکه کسانی اینجهان را دشمن‌داشته‌ی خدا می‌پندارند و چنین می‌دانند که می‌باید از خوشبختیهای این زندگانی دامن درچید و همه در اندیشه‌ی آن زندگانی بود و خشنودی خدا و آبادی آنجهان را در نپرداختن باینجهان می‌انگارند اینها سراپا نادانیست. می‌باید از اینان پرسید : آیا اینجهان را جز خدا پدید آورده؟!..
آری یک روز بود که مردمان در تاریکی نادانی فرورفته و چون از معنی جهان و زندگی آگاهی نمی‌داشتند چنین می‌پنداشتند در جهان دو دستی یا دو نیرویی کارگر است ـ یکی از آن نیکیها و دیگری از آن بدیها یا یکی یزدان و دیگری اهریمن ـ و بسیاری از ایشان اینجهان را پدیدآورده‌ی اهریمن می‌شماردند و اینست آن را خوار می‌گرفتند و دشمن‌داشته‌ی یزدان می‌انگاشتند. چنانکه پیش ازین گفته‌ایم این بیهوده‌پندارِ کهن هر زمان رنگ دیگری بخود گرفته و با فلسفه و صوفیگری درآمیخته و بهمه‌ی کیشها درآمده است. امروز هم این سخنان که می‌شنویم جز نتیجه‌ی آن نمی‌باشد. از آنسوی این بیهوده‌پندار دستاویزی بدست دغلکاران و نیرنگبازان داده که چنانکه می‌دانیم امروز ـ در این روزگار مادّیگری ـ هنوز ملیونها کسان از راه اینکه بآبادی آنجهان می‌کوشند مفتخواری می‌نمایند و پیداست که چنین بدنهادانی بآسانی دست از دغلکاری نخواهند کشید و این بزیان آن بهشت‌فروشان دغلکار است که ما می‌گوییم دین باید در گام نخست کارهای این زندگانی را درست کند. می‌گوییم : دین آنست که امروز توده‌ها را از این درماندگی و پراکندگی رها گرداند. می‌گوییم : باید این کوره‌راهها را بست و این دکانهای بهشت‌فروشی را درچید.
👇
درباره‌ی «روحانیت» ما نمی‌دانیم از آن چه می‌خواهند. این از کلمه‌هاییست که روزنامه‌ها پدید آورده‌اند و معنای درستی ندارد و ما هیچگاه اینگونه کلمه‌ها را بنگارشهای خود راه نمی‌دهیم. اگر خواستشان از آن پاکی روانست ما همیشه از آن گفتگو می‌داریم و اینهمه کوششهای ما برای آنست. این را ما کرده‌ایم که روان را دستگاه جداگانه نشان داده می‌گوییم باید درپی نیرومندی آن بودن. پس چه جای آنست که بگویند ما به «پاکی روان» یا بگفته‌ی آنان به «روحانیت» ارج نمی‌گزاریم؟!.. اینان از هر چیزی تنها نامش را شناسند ، و اگر کسی نام یک چیز را نبرد و بکارش پرداخت آن را ندانند و زبان بگله گشایند و مثل اینان مثل آن روستایی ساده است که شنیده بود در شهر خیابانهای درازی هست و چون معنی خیابان را نمی‌فهمید دانسته نیست چه معنای دیگری در اندیشه‌ی خود گرفته بود که بشهر آمده و خیابانها را گردیده می‌گفت : «من شنیده‌ام در شهر خیابانهای درازی هست پس کجاست؟!..» یکی نمی‌گوید : «بسیار خوب ، پیمان بروحانیت ارج نمی‌گزارد. آن روحانیت که شما می‌دارید کدامست؟.. آن را بما بازنمایید». بدبخت مردمی که بهزار آلودگی و پستی تاب آورند و همین اندازه خواهند که زبانشان از کار نیفتد و شکست بخود راه ندهند!
🌸
🌸