🔶 نمونه‌ای از یکی از جشنهای مشروطه

یکی از جشنهای بزرگ و باشکوهی که در تاریخ ایران کمتر مانند داشته جشنی است که در جمادی‌الثانی 1325 [1286خ] بنام آغاز سال دوم مشروطه گرفتند. چون فرمان مشروطه در تاریخ 14 جمادی‌الثانی داده شده بود دارالشورا قرار داد که آن روز یکی از عیدهای ایران باشد و بهمه‌ی شهرها تلگراف فرستاد که آن روز را جشن گیرند. در خود تهران در چهار سوی جلو خان بهارستان طاقهای بسیار بستند و یک جشنی گرفتند که برای شرح آن چند صفحه سخن می‌باید (برای چگونگی آن بتاریخ مشروطه بازگشت شود).

عکس بالا سردر مجلس را در همان روزهای جشن نشان می‌دهد.

احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 114 : شنبه 16 خرداد 1321.

‌🔶 شادروانان طباطبایی و بهبهانی

کانال : یادداشت پایین را با اندک دیگریهایی از دفتر «مشروطه‌ی 1328» می‌آوریم :

این دو مجتهد ارجمند و پاکدل با کوششهای خداخواهانه‌ی خود در تاریخ ایران جای بسیار والایی برای خود باز کردند و نامهاشان برای همیشه آرایه‌ی تاریخ کشور و مایه‌ی سرفرازی ایران خواهد بود.

این دو نیکمرد در جایی که می‌توانستند مانند دیگر ملایان از دستگاه خود سود فراوان جویند و کاری به نیک و بد توده ندارند ، مردانه پیشوایی جنبش مشروطه‌خواهی را بگردن گرفته گزندها و آسیبهای بسیاری را در راه پیشبردن مشروطه بجان خریدند تا بخواست ارجمند خود که سربلندی و نگهداری استقلال کشور بود رسیدند. رفتار این دو پیشوا نیک نشان می‌دهد که گذشته از مردانگی و دلیری ، بسیار خردمند نیز بوده‌اند.

ما برای نمونه یکی از گفته‌های شادروان طباطبایی را که پس از پیشامد مسجد شاه گفته ، و همان دستور مقدمه‌ی بست‌نشینی شورشیان در عبدالعظیم و پذیرش درخواستهای آنان از سوی مظفرالدین‌شاه گردیده است ، از تاریخ مشروطه در اینجا می‌آوریم :

«شادروان طباطبایی یک راه بسیار بجایی اندیشید ، و آن اینکه فردا در شهر نمانند و به عبد‌العظیم پناهند ، و با کسانی که در خانه‌اش می‌بودند چنین گفت : «اکنون که باینجا رسید کار را یکسره گردانیم ، و آن را که می‌خواستیم سه ماه دیگر کنیم جلو اندازیم. ما اگر فردا در شهر بمانیم عین‌الدوله ، امامجمعه و مردم را بکار برانگیزد ، و باشد که میانه‌ی کسان ما با کسان امامجمعه زد و خورد پیش آید ، و آنگاه هنگامه‌ی حیدری و نعمتی و جنگ دو کوی برپا گردد ، و خواست ما از میان رود. ...»

شادروان بهبهانی کسی است که براستی شاینده‌ی لقب بزرگ پیشوایی است. آسیبها و گزندهایی که بر این بزرگمرد در راه مشروطه‌خواهی رسیده چندان فراوان است که اگر بخواهیم همه را بنویسیم نیاز بکتابی جدا خواهیم داشت. تنها برای نمونه یک تکه از داستان پارک امین‌الدوله را از کتاب تاریخ مشروطه‌ی ایران در اینجا می‌آوریم.

در آن کتاب ، هنگام گفتگو از رفتن طباطبایی و بهبهانی به پارک امین‌الدوله پس از بمباران مجلس ، و پس از آن ریختن سربازان و مردم بی‌سر و پا بدرون پارک و رفتار وحشیانه‌ی ایشان با آزادیخواهان ، از زبان کسی که خود در آنجا بوده می‌نویسد :

«... بهبهانی و طباطبایی و امامجمعه‌ی‌ خویی را چندان زدند که اندازه نداشت. یکی از این رو سیلی یا مشت یا قنداق تفنگ می‌نواخت و آن یکی فرصت نداده از آن رو مشت یا سیلی می‌خوابانید. می‌دیدم سر لخت آقا‌ سید‌ عبدالله در هوا این‌‌ور می‌رفت و آن‌ور می‌گردید. در همه‌‌ی این آسیبها تنها سخنی که از زبان اینان بیرون می‌آمد جمله‌‌ی «لا اله ‌الا‌ الله» بود. بویژه بهبهانی که هرگز جمله‌ی دیگری بر زبان نراند. پس از آنکه از زدن سیر شدند آنزمان بکندن ریشها پرداختند. دسته‌دسته موها را می‌کندند و دور می‌انداختند. ...»

شادروان بهبهانی با کمک دیگران توانست حکومت مشروطه را در ایران برپا گرداند لیکن در زمان همین حکومت با نیرنگ بدخواهان کشته شد و گذشته از جایگاه پیشگامی که داشت در رده‌ی شهیدان آزادی نیز درآمد.

🔶 نمونه‌های دیگری از جشنهای مشروطه

دیروز از اهمیتی که ایرانیان بجشن مشروطه در سال 1325 [1286خ] دادند و در تهران و دیگر جاها بآن پرداختند سخن راندیم. این عکس در تبریز برداشته شده و نمونه‌ی دیگری از آن جشنهاست.

کسانی که در آن دیده می‌شوند از حاجی ‌مهدی‌آقا و معتمدالتجار و دیگر پیشگامان آزادی هستند که در باغ ملی ارمنیان گرد آمده‌اند.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 115 : یکشنبه 17 خرداد 1321.

🔶 حاجی‌میرزا ابوالقاسم امامجمعه

❌ بدخواهان مشروطه

یکی از بدخواهان مشروطه حاجی‌‌میرزا ابوالقاسم امامجمعه‌ی تهران بود. این مرد در سایه‌ی همچشمی که با آقایان بهبهانی و طباطبایی داشت با جنبشی که آنان بنام مشروطه‌خواهی آغاز کرده بودند مخالفت می‌نمود و برای بهم زدن دستگاه آنان داستان مسجد شاه را پدید آورد (برای دانستن داستان بخش یکم تاریخ مشروطه دیده شود) از اینرو آزادیخواهان او را از بدخواهان خود می‌شماردند و پس از گشادن تهران یکی از کسانی که از ایران بیرون رانده شدند این آقای امام بود که به اروپا رفت.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 142 : چهارشنبه 17 تیر 1321.

‌🔶 حاجی ‌صمدخان

❌ بدخواهان مشروطه

بدنامترین بدخواهان مشروطه این مرد را باید شمرد. این مرد نخست در سال 1327 [1288خ] بر سر تبریز آمد و سختترین جنگها را با آن شهر کرد ، و سپس در سال 1329 [1290خ] که محمدعلی‌میرزا بازگشته بود دوباره بر سر تبریز آمد و باز چند ماهی با این شهر جنگ کرد و سپس چون کارکنان دولت استبدادی روس بشهر دست یافتند او را بوالیگری آوردند که چند سال در این شهر فرمانروایی و خونریزی کرد و کسان بسیاری را از سران آزادیخواهان بکشت و بود تا در نتیجه‌ی فشار تهران برداشته شد و روانه‌ی تفلیس گردید و سپس دوباره به آذربایجان آمده لشگری پدید آورد و بنام هواداری از دولت روس با عثمانیان جنگ کرد که شکست خورده بازگردید و دوباره به قفقاز رفت و پس از زمانی در آنجا مرد.

برای آگاهی از کارهای او بخش چهارم تاریخ هیجده‌ساله دیده شود. اندازه‌ی بی‌باکی [او] این بود که چون برادرش سردار مؤید که یک مرد نیکخواه و بی‌آزاری بود نامه نوشته و باو پند داده بود که بهواداری از روسیان با عثمانیان جنگ نکند صمدخان در پاسخ او می‌نویسد : اگر برادرکشی عار نبود می‌دانستم با شما چه رفتاری کنم. اینست نمونه‌ای از بیباکی و خونخواری او.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 144 : سه‌شنبه 23 تیر 1321.

😡 حاجی صمدخان مراغه‌ای و روسیان

🔶 نیایش پاکدینی

ای آفرنده‌ی خورشید و ماه ، ای پدیدآورنده‌ی جهان ، نامت بلند بادا

آفریدگارا بزرگتر از آنی که ما توانیم شناخت ، بلندتر از آنی که توانیم دریافت.

خواست تُست که جهان را پدید آورده ، دست تُست که آن را براه انداخته.

پروردگارا به هستیت خَستُوانیم ، به یگانگی و توانایی و داناییت می‌شناسیم ، در راه خواست تو می‌کوشیم ، از این شاهراهی که بروی ما گشاده‌ای سپاس می‌گزاریم.

خدایا بنامت درفش افراشته «خدا با ماست»گویان ، پا براه می‌گزاریم :

تا توانیم خواهیم کوشید ، بدشواریها پروا نخواهیم نمود ، از رنج و گزند رو نخواهیم برتافت.

آفریدگارا جهانیست آشفته و بیراه : گمراهیها دسته‌ها بسته ، آز و ستم سپاه‌ها آراسته ، بتخانه‌ها سر برافراشته ، دلها تیره گردیده ، آدمیان خویِ ددان گرفته‌اند.

آفریدگارا بگمراهیها خواهیم رزمید ، با آز و ستم خواهیم جنگید ، بتخانه‌ها خواهیم برانداخت ، و آن پشتیبانی و راهنماییهای تُست که ما را فیروز خواهد گردانید.

نامت بلند بادا ای آفرنده‌ی خورشید و ماه

💐

🔶 روزبه سیزدهم مرداد خجسته باد !

ما روز سیزدهم مرداد را که روز دادن فرمان مشروطه است ، «روزبه» (عید) می‌دانیم زیرا از یک سو جنبش مشروطه آغاز دور نوی در تاریخ ایران بود و از سوی دیگر ، دمکراسی یا «سررشته‌داری توده» بهترین گونه از حکومتها و مایه‌ی پیشرفت یک کشور می‌باشد. بسیار جدایی است میان مردمی که برده‌وار می‌زیند و دستی در کارهای کشور ندارند با مردمی که کشور را خانه‌ی خود دانسته و برآنند که آن را باید خود راه برند. جنبش مشروطه در ایران مایه‌ی تکان و بیداری مردم گردید و یادگارهای نیکویی بر جای نهاد ولی بجلوگیرهایی برخورد که آن را ناانجام گزارد.

"میان مشروطه و دمکراسی فرقی نیست. هستند دسته‌هایی که مشروطه را حکومتی می‌نمایانند که در آن باید پادشاه باشد. این معناییست که آنان به مشروطه داده‌اند. مشروطه از همان آغاز به معنی عام دمکراسی بوده. اینکه مشروطه‌خواهان پادشاهی را در قانون اساسی آوردند جز از روی ناچاری در آن روز نبوده. وگرنه چنانکه کسروی می‌گوید : «حکومت یا سررشته‌داری ازآنِ خود مردم است و هم باید خودشان اداره کنند. زیرا آن کارهایی که پادشاه یا حکومت می‌کند در واقع کارهای خود این توده است». (دفتر «معنی دمکراسی»)"

"«جنبش مشروطه در ایران ریشه‌ی عمیقی دوانید و دلها را بتکان آورد و در اندک‌زمانی تغییرات مهمی در کشور پدید آورد. ولی چه باید کرد که یک رشته موانعی در پیش بود که بآن برخورْد و از زور و قوه‌اش بسیار کاست و بالاخره آن را سست گردانیده زمینه برای دیکتاتوری پدید آورد.

مانع نخست ناآشنایی مردم بمعنی مشروطه و مهیا نبودن برای چنان زندگانی بود. اجرای مشروطه در یک کشوری تنها با آن نیست که پادشاه مستبدی را برانند و یک مجلسی برپا کنند و یک قانون اساسی تدوین نمایند. بلکه یک شرط اساسی آنست که مردم خود را برای زندگانی با اصول مشروطه آماده گردانند. زیستن در زیر بیرق مشروطه مشروط بآنست که هر فردی از افراد کشور خود را مسئول کارها بداند و در هر گامی که برمی‌دارد و هر اقدامی که می‌کند سود کشور را منظور دارد و اگر روزی نیاز افتاد برای جانفشانی و فداکاری حاضر باشد. ایرانیان در نتیجه‌ی آنکه سالیان دراز با استبداد بسر برده بودند و مشروطه‌ی آنروزی که رواج گرفت کسانی نبودند که با گفتن و نوشتن معنی درست آن را بمردم بفهمانند[1] و برای چنان زندگانی آماده‌شان گردانند ، از اینرو جنبش با آن تندی که پیش رفته بود درمیان توده‌ی انبوه ریشه ندوانید.

مانع دوم ملایان بودند. زیرا ملایان در ایران بی‌تاج و تخت پادشاهی می‌کردند : یک مجتهد چه در خود ایران و چه در نجف و کربلا در واقع دستگاه پادشاهی داشت. زیرا هرچه می‌گفت مردم می‌پذیرفتند و مالیات برایش (بنام خمس و زکات) می‌بردند و در برابر این فرمانبرداری و مالیات‌پردازی کاری هم از آنان نمی‌خواستند و در واقع پادشاهان بی‌هیچ زحمت و مسئولیتی بودند و اینان چون دیدند مشروطه دستگاه آنان را بهم می‌زند ناچار بدشمنی و کارشکنی برخاستند.

تنها از میان ایشان آخوند خراسانی و حاجی‌شیخ مازندرانی و حاجی تهرانی و ثقة‌الاسلام و برخی دیگر بودند که چشم از سود خود پوشیده از هواداری بمشروطه دست نکشیدند.

مانع سوم درباریان و متنفذان شهرستانها بودند که همگی دست بهم داده بکارشکنی پرداختند. پیداست که در این حال دست بیگانه‌ای نیز درمیان و در دشمنی با مشروطه باینان یاوری می‌نمود.

رویهم‌رفته آزادیخواهان تا سال 1329 [1290خ] در پیشرفت و فیروزی بودند ولی در آن سال در برابر التماتوم روس شکست سختی خوردند که بیکبار از پا افتادند و دارالشورا نیز بسته گردیده ، و بود تا در زمان جنگ جهانگیر گذشته دوباره آزادیخواهان پا گرفتند و این بار نیز از یک اقدام دلیرانه و بیباکانه‌ای که بنام مهاجرت انجام دادند جز شکست و زیان نتیجه نبردند.

بدینسان شکستهای پیاپی ، آزادیخواهان را سست گردانید و کسانی که پاکدلانه و دلسوزانه می‌کوشیدند و غرض دیگری نداشتند خود را کنار کشیده میدان را برای شیادان و هوچیان باز گزاردند.

اینبود وضعیت آزادیخواهان بکلی دیگر گردید و این بار یک دسته هوچیانِ پولدوست و بیشرم در تهران پیدا شده مایه‌ی اختلال کشور گردیدند چنانکه در سال 1339 [1299خ] که من به تهران آمدم دولت بیکبار از نیرو افتاده بود و مردم بیکبار نومید گردیده پیدایش یک دیکتاتوری را که خاتمه بآن هوچیگریها دهد از خدا می‌خواستند و در روزنامه‌ها گفتارها می‌نوشتند. در نتیجه‌ی این وضع کشور و احساسات مردم بود که رضاشاه پیدا شد و آن کارها را انجام داد و بالاخره بنیاد دیکتاتوری گزاشت و چنانکه گفتم همگی نیز از وزیران و دارالشورا و روزنامه‌ها و اداره‌ها و توده با رفتار او موافقت نمودند. اگر موافقت نمی‌کردند تنها یک نفر چگونه می‌توانست اراده‌ی خود را بدیگران تحمیل کند؟!.». (کتاب «دفاع کسروی در دیوان کیفر»)"

👇

جلوگیر دیگر مشروطه در ایران ، «کمپانی خیانت» بود. سیاستگرانی که از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار سررشته‌ی کارهای کشور را بدست داشتند. اینها امیدی بآینده ایران نداشتند ، خود را به ‌بیگانگان فروخته و تنها درپی نگهداری دستگاه خود بودند. اینها نیز بیداری ایرانیان و پیشرفت مشروطه را بزیان دستگاه خود می‌دانستند و از هر راهی بنابودی آن می‌کوشیدند. آن نقشه‌های بیگانگان برای خاموش گردانیدن آتش غیرت در ایران بدست این دسته روان می‌گردید.[2]

امروز نیز «کمپانی خیانت» شرکاء و افزارهای خود را می‌دارد. آنها که با پشتیبانی سازمان‌های جاسوسی غرب و سرمایه‌داران جهانی سر کار آمدند و سرمایه‌های کشور را بتاراج دادند و از راه «غارت سرمایه‌های ملی» ، دارایی هنگفتی اندوختند و آنها را با فرزندانشان به کانادا و آمریکا و اروپا فرستادند. همانهایی که آشکاره و بی‌پرده یکدیگر را «نوکران روس» و «انگلیسی» خواندند. (مستند تلویزیونی «پایان بازی» و فایل صوتی جواد ظریف در پاسخ آن را که از یاد نبرده‌اید. یک دسته آن دیگری را دست‌نشاندگان «راکفلر»ها و جاسوسان انگلیس نامیدند و آنها هم این دسته را نوکران روس شناساندند!)

برای آنکه توده بتواند خود را راه برد ، باید آگاه گردد و مسلک‌ها و اندیشه‌ها و کیش‌های ناسازگار با زندگانی آزاد و مشروطه را دور ریزد. از سیاستهای جهانی غافل نباشد و مزدوران و دست‌نشاندگان بیگانه را بشناسد ولی نخستین گام در این راه ، آگاهی توده و دور ریختن اندیشه‌های پوسیده‌ی کهن است. زمانی که توده‌ی ایرانی ، شیعیگری یا همان دکان ملایان و صوفیگری و دیگر کیش‌ها و دسته‌بندی‌های گمراه و شعر و ادبیات دوره‌ی مغول را دور ریخت ، آنگاه ایستادگی در برابر بیگانگان و مزدورانشان شدنی خواهد بود. نخست باید خانه‌ی خود را از دشمنان درونی پرداخت آنگاه در برابر دشمنان بیگانه و نقشه‌های آنها توان ایستاد. پیش از هر چیز باید این افزار (کیش‌ها و دسته‌بندیهای گمراه) را از دست سیاستگران بیگانه بیرون آورد.

در زمانی که کسروی از دمکراسی بعنوان «بهترین شکل حکومت و آخرین نتیجه‌ی اندیشه‌های نژاد آدمی» دفاع می‌کرد دولتهای ژاپن ، آلمان ، شوروی و ایتالیا که درگیر جنگ جهانی دوم بودند دمکراسی را در عمل کنار نهاده و کشورهاشان را به روش نظامیگری یا گونه‌ای از دیکتاتوری اداره می‌کردند. از قضا چون پیشرفتهایی هم از آنها دیده می‌شد ، زیر تأثیر آن ، دمکراسی از محبوبیتش کاسته شده و بیشتری از درسخواندگان آن را کهنه شده پنداشته از آن روگردان بودند.

کسروی زیانمندترین گرفتاری ایرانیان را پراکندگی و دسته‌بندی (تفرقه) می‌شمارد. او برای چاره به این گرفتاری از یک رشته حقایقی پرده برمی‌دارد که یکی از آنها «آرمان مشترک» داشتن یک توده است. ما در این باره در دفتر «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» https://t.me/kasravi_ahmad/1070
از آن حقایق سخن رانده‌ایم.

برای این کشور آرمان مشترک در گام نخست دل بستن به دمکراسی (مشروطه) و دوم پایبندی به میهن است. در گام دیگر باید با جلوگیرهای مشروطه نبردید و آنها را کنار زد. ما برآنیم که نیرویی که «جلوگیرهای مشروطه» را در ایران از پیش پا تواند برداشت ، همانا نیروی حقایق «پاکدینی» است.



پانوشتها :

1ـ برای دانستن معنی درست دمکراسی دفتر «معنی دمکراسی» که از نوشته‌های روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده خوانده شود.

2ـ برای آگاهیهای بیشتر دو کتاب «تاریخ مشروطه‌ی ایران» و «در پیرامون ادبیات» خوانده شود. در کتاب تاریخ مشروطه از فشارهای دو همسایه‌ی شمالی و جنوبی (روس و انگلیس) برای بر هم زدن شور آزادی و مشروطه‌خواهی از راههای نظامی و سیاسی و در کتاب در پیرامون ادبیات از نقشه‌های نیرنگ‌‌آمیز و پستی که بکار رفت تا ایرانیان از آن شور و غیرت میهن‌خواهی بیفتند ، سخن رفته است. شور و غیرتی که جنبش مشروطه پدید آورده بود.


💐