📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ چگونه نیک باشیم؟.
باید هر کسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید (دو از دو)
در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : از روزی که ما پرچم را آغاز کرده‌ایم کسانی گفتارهایی می‌آورند و یا می‌فرستند. بیشتر از همه جوانان در این زمینه در تلاشند و برخی از آنان می‌آیند و یک مقدمه می‌چینند از اینگونه : «ستاره از من مقالاتی خواسته بود و من هم نوشتم ، ولی چون آن توقیف شده بهتر است بیاورم شما چاپ کنید» برای هوسبازیهای خود چنین بهانه‌هایی می‌سازند.
چند روز پیش جوانی آمد و گفتاری آورد. گفتم : ما این گفتارها را نپذیریم. راه ما اینست که هر کس نخست بخود پردازد و آن نیکیهایی را که از دیگران می‌خواهد نخست در خود پدید آورد. بیدرنگ گفت : «می‌خواهید در همان زمینه بنویسم و بیاورم!»
من در شگفت شدم و بیاد آوردم آن را که در هفت سال پیش که سال دوم «پیمان» را می‌نوشتیم و بشاعران نکوهش کرده می‌گفتیم : «اینان بیهوده‌گویند. هرچه از کسی شنیدند یا خود بخاطر آوردند برشته‌ی نظم کشند و بیرون ریزند» ، ناگهان دیدم کسانی همین را شعر کردند و بنزد ما آوردند. یکی از یاران گفت : «مضمون تازه‌ای بدست شاعران دادید».
در اینجا هم دیدم عنوان تازه‌ای بدست گفتارنویسان و خودنمایان می‌دهیم. ما می‌گوییم : بخودتان پردازید ، آنان از همینْ گفتارهایی ساخته بدست مردم خواهند داد یا در انجمنها نشسته بهمین عنوان سخنانی خواهند راند.
امروز این یکی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» که نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست که هر کس خود را از بدیها بپیراید ، و کمیهایی که دارد از خود دور گرداند ، و نادانسته‌ها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز «تربیت» آن شده که هر کس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر کس در هر حالی که هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی که از «تربیت» فهمیده شده. ولی این معنی بیکبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بی‌بهره بودنست.
این در ایران باندازه‌ی رسوایی رسیده و بیکبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ می‌دهد که مایه‌ی سرافکندگی هر بافهم و باخردی باشد. کسانی آشکاره بدیهای می‌کنند و سپس بیباک و بی‌پروا همان را بدیگران ایراد می‌گیرند. دو تن با همدیگر ، هر کدام سعیش بآنست که عیبهای آن یکی را شمارد و آنچه را که خود کرده و دارد عیب نداند.
در اینجا هم یک داستانی یاد خواهم کرد : خوانندگان فراموش نکرده‌اند که چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس به یک رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت که چاپلوسیها می‌کردند و ستایشگری می‌نمودند.
اورنگ پاسخ داد که خود دشتی از ستایشگران بود. سپس دربارهی خود گفت ، چاپلوسیهایش را شمرده و رویهم‌رفته دویست و سی و شش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» کرده.
این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یک داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یکی از کارکنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ شاهین [یکی از روزنامه‌های آنزمان] نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی کرده می‌گفت : آنها بی‌حقیقتند. می‌گفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را می‌نوشت و امروز این پرده‌دریها را می‌کند. گفتم : خود شما نیز همین کار را کردید. شما نیز دیروز ستایشگری می‌نمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست که آن کارکن دولتی گفت.
کنون شما نیک بسنجید که چگونه سه تن ، که هر سه یک کار بدی را کرده‌اند ، هر یکی کرده‌ی خود را فراموش می‌کند و یا یک عذر بیجایی برای آن می‌آورد ، و تنها کرده‌ی دیگری را به رخ او می‌کشد و ایراد می‌گیرد. اینان از پیشروان و بزرگان توده‌اند ... ببینید دیگران در چه حالند.
این به هر سه ایراد است که در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافه‌آمیز را می‌کردند ، باز ایراد است که همینکه او رفت بیکبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است که اکنون هر کدام خود را فراموش ساخته و با این بی‌پروایی بدیگران ایراد می‌گیرند. من نمی‌دانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یک خوی بسیار زشتیست.
بهانه‌هایی که می‌آورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ کی در زمان شاه گذشته کسی را ناگزیر از ستایشگری می‌کردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش کرده‌ایم؟!. آری در آن روزها بروزنامه‌ها یا بسخنرانان این دستور داده می‌شد که از کارهای آن شاه و از آبادی کشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر کسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افکار» [1] باشد؟!.. شما اگر نمی‌خواستید ستایشگری کنید باری می‌توانستید از اینها دست بردارید.
این یکی از بهانه‌هاییست که بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ چگونه نیک باشیم؟.
باید هر کسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید (دو از دو)
در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : از روزی که ما پرچم را آغاز کرده‌ایم کسانی گفتارهایی می‌آورند و یا می‌فرستند. بیشتر از همه جوانان در این زمینه در تلاشند و برخی از آنان می‌آیند و یک مقدمه می‌چینند از اینگونه : «ستاره از من مقالاتی خواسته بود و من هم نوشتم ، ولی چون آن توقیف شده بهتر است بیاورم شما چاپ کنید» برای هوسبازیهای خود چنین بهانه‌هایی می‌سازند.
چند روز پیش جوانی آمد و گفتاری آورد. گفتم : ما این گفتارها را نپذیریم. راه ما اینست که هر کس نخست بخود پردازد و آن نیکیهایی را که از دیگران می‌خواهد نخست در خود پدید آورد. بیدرنگ گفت : «می‌خواهید در همان زمینه بنویسم و بیاورم!»
من در شگفت شدم و بیاد آوردم آن را که در هفت سال پیش که سال دوم «پیمان» را می‌نوشتیم و بشاعران نکوهش کرده می‌گفتیم : «اینان بیهوده‌گویند. هرچه از کسی شنیدند یا خود بخاطر آوردند برشته‌ی نظم کشند و بیرون ریزند» ، ناگهان دیدم کسانی همین را شعر کردند و بنزد ما آوردند. یکی از یاران گفت : «مضمون تازه‌ای بدست شاعران دادید».
در اینجا هم دیدم عنوان تازه‌ای بدست گفتارنویسان و خودنمایان می‌دهیم. ما می‌گوییم : بخودتان پردازید ، آنان از همینْ گفتارهایی ساخته بدست مردم خواهند داد یا در انجمنها نشسته بهمین عنوان سخنانی خواهند راند.
امروز این یکی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» که نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست که هر کس خود را از بدیها بپیراید ، و کمیهایی که دارد از خود دور گرداند ، و نادانسته‌ها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز «تربیت» آن شده که هر کس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر کس در هر حالی که هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی که از «تربیت» فهمیده شده. ولی این معنی بیکبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بی‌بهره بودنست.
این در ایران باندازه‌ی رسوایی رسیده و بیکبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ می‌دهد که مایه‌ی سرافکندگی هر بافهم و باخردی باشد. کسانی آشکاره بدیهای می‌کنند و سپس بیباک و بی‌پروا همان را بدیگران ایراد می‌گیرند. دو تن با همدیگر ، هر کدام سعیش بآنست که عیبهای آن یکی را شمارد و آنچه را که خود کرده و دارد عیب نداند.
در اینجا هم یک داستانی یاد خواهم کرد : خوانندگان فراموش نکرده‌اند که چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس به یک رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت که چاپلوسیها می‌کردند و ستایشگری می‌نمودند.
اورنگ پاسخ داد که خود دشتی از ستایشگران بود. سپس دربارهی خود گفت ، چاپلوسیهایش را شمرده و رویهم‌رفته دویست و سی و شش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» کرده.
این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یک داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یکی از کارکنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ شاهین [یکی از روزنامه‌های آنزمان] نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی کرده می‌گفت : آنها بی‌حقیقتند. می‌گفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را می‌نوشت و امروز این پرده‌دریها را می‌کند. گفتم : خود شما نیز همین کار را کردید. شما نیز دیروز ستایشگری می‌نمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست که آن کارکن دولتی گفت.
کنون شما نیک بسنجید که چگونه سه تن ، که هر سه یک کار بدی را کرده‌اند ، هر یکی کرده‌ی خود را فراموش می‌کند و یا یک عذر بیجایی برای آن می‌آورد ، و تنها کرده‌ی دیگری را به رخ او می‌کشد و ایراد می‌گیرد. اینان از پیشروان و بزرگان توده‌اند ... ببینید دیگران در چه حالند.
این به هر سه ایراد است که در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافه‌آمیز را می‌کردند ، باز ایراد است که همینکه او رفت بیکبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است که اکنون هر کدام خود را فراموش ساخته و با این بی‌پروایی بدیگران ایراد می‌گیرند. من نمی‌دانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یک خوی بسیار زشتیست.
بهانه‌هایی که می‌آورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ کی در زمان شاه گذشته کسی را ناگزیر از ستایشگری می‌کردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش کرده‌ایم؟!. آری در آن روزها بروزنامه‌ها یا بسخنرانان این دستور داده می‌شد که از کارهای آن شاه و از آبادی کشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر کسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افکار» [1] باشد؟!.. شما اگر نمی‌خواستید ستایشگری کنید باری می‌توانستید از اینها دست بردارید.
این یکی از بهانه‌هاییست که بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.
👇
از زمینه‌ی خود دور نیفتیم : دیروز از پیمان ایران با انگلیس و روس گفتگو آغاز کرده گفتیم : این پیمان بسته شد و گذشت و شما اگر می‌خواهید دیگر دچار چنین پیمانی نگردید باید یک توده‌ی نیکی باشید.
امروز نیز از نیکی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر کسی نخست بخود پردازد ، و راه نیکی جز از این نیست. گفتیم ولی این یک کار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید کوششهایی کنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شماره‌های آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم کرد. ما تا این سد را نشکنیم به نتیجه‌ای از کوششهای خود نخواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 5)
پانوشت :
1ـ پرورش افکار سازمانی بود در حکومت رضاشاه که خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایه‌ی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر کشور می‌رساند.
🌸
امروز نیز از نیکی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر کسی نخست بخود پردازد ، و راه نیکی جز از این نیست. گفتیم ولی این یک کار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید کوششهایی کنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شماره‌های آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم کرد. ما تا این سد را نشکنیم به نتیجه‌ای از کوششهای خود نخواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 5)
پانوشت :
1ـ پرورش افکار سازمانی بود در حکومت رضاشاه که خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایه‌ی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر کشور می‌رساند.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (یک از دو)
کنون بدیهایی را از دیده‌ی پایداری و سرفرازی توده شمارم : همه می‌دانند گرانمایه‌ترین چیز یک توده آزادی ایشانست که در کشور خود آزاد و وارسته زیند و راهی بهیچ بیگانه ندهند. دوباره می‌گویم این گرانمایه‌ترین چیز یک توده می‌باشد. زیرا یک توده تا آزاد و وارسته نباشد نتواند دربند سود خود باشد و در راه آسایش و گردنفرازی خود بکوشد و از دارایی کشور خود بهره‌مند گردد. مردمی که وارستگی را از دست دادند باید یوغ بندگی را بگردن گیرند و همیشه از بهر دیگران زیسته و بسود دیگران باشند. باید بسیار کوشند و از خوشیهای زندگی جز بهره‌ی کمی ندارند. یک توده که از آزادی بی‌بهره گردید و رشته‌ی کارهایش بدست بیگانگان افتاد برای آنکه دیگر سر نفرازد و باندیشه‌ی آزادی نیفتد از هر راهی کوشند و آنان را از پا اندازند. دستهای بدخواهی بمیانشان دراز شده تخم دشمنی و پراکندگی کارند ، و بمردان کاردان و غیرتمند میدان نداده و از پا اندازند و بکسان پستنهاد پرورش دهند و بدینسان ریشه‌ی غیرت و گردنفرازی و خویهای ستوده را از میان ایشان براندازند. یک کلمه گویم : به هر بهایی بسر آید راه نابودی را بروی آنان باز دارند. من اگر بخواهم بزرگی و ارجمندی آزادی و وارستگی را روشن گردانم باید صد صفحه را سیاه سازم.
از آنسوی آزادی یک توده و ایستادگیش در برابر بیگانگان جز در سایه‌ی یکدلی و همدستی همگی آنان نتواند بود. زیرا نیروی یک توده از رویهم آمده‌ی نیروهای یکایک مردم آن باشد. در یک توده تا اندیشه‌ها و آرزوها یکی نباشد و نیروها رویهم نیاید چه نیرویی آن را تواند بود؟!. از اینروست که در یک کشور بزرگترین گناه پراکندگی بمیان مردم انداختن است. پراکندگی بمیان یک توده انداختن با نابود کردن آن یکسانست.
پراکندگی بمیان مردم از چه راه انداخته شود؟!.. از این راه که کسانی گردن بداوری خرد نگزارند. از این راه که یکی برخیزد و از روی پندار و انگار سخنانی پدید آورد و آنها را کیش نامیده یک دسته را بر سر خود گرد آورد ، و از اینسوی دیگری بگفته‌های بیهوده‌ی دیگری پرداخته با وی بکشاکش برخیزد و یک دسته را نیز این بر سر خود گرد آورد ، نه آن بداوری خرد گردن نهد و نه این و بدینسان مردم را دو دسته ساخته بجان یکدیگر اندازند و خودشان درمیانه شکوه و دارایی اندوزند. زیرا همین دوسخنی و دودستگی تا بآنجا می‌انجامد که هر دو دسته همه چیز را فراموش می‌کنند و دربند پیشرفت کشور و پایداری آزادی نمی‌باشند و تنها کشاکشهایی را که با یکدیگر درمیانست دنبال می‌نمایند و کار بجایی می‌رسد که افزار دست بیگانگان می‌شوند. اینها چیزهاییست که ما نیک می‌شناسیم و هنوز پیشامدهای آغاز مشروطه و آن هنگامه‌ها را فراموش نساخته‌ایم.
بیهوده نیست که می‌گوییم بدترین گناهها میان توده پراکندگی انداختن است. این سخن از هر باره راست است و باید چنین کسانی را سخت دشمن داشت و سیاهکاریشان به رخشان کشید. لیکن دیدنیست که همین کسان گناه خود را هیچ درنمی‌یابند و مردم نیز ایشان را گناهکار نمی‌شناسند و کسانی که زشتترین بدی را بتوده می‌کنند از خود ناآگاهان بمردم پند می‌سرایند و نیکی یاد می‌دهند ، و هرگاه در کسی یک گناه کوچکی پیدا کردند آن را سخت دنبال می‌نمایند. ببینید کار زیر و رو شدن نیک و بد بکجا انجامیده. اینان آن کسانیند که اگر یکی رو تراشیدی و یا سر نتراشیدی و یا فلان رخت را پوشیدی او را ناپرهیزکار دانستندی و دنبال نمودندی. در جای دیگری هم گفته‌ام که یکی از اینان گفتاری در نکوهش باده نوشته و در آن چنین گفته بود : «همه‌ی بدیهای جهان از باده است». گویا این پراکندگی و بدبختی را میان شرقیان باده پدید آورده و اینهمه پندارهای بیخردانه و مرده‌پرستیها را باده بمردم یاد داده. این یازده کیش را در ایران باده پایدار گردانیده است. گناهان بآن بزرگی را فراموش کرده و بچنین چیزها می‌پردازند.
پارسال یکی از هواداران پیمان به تبریز رفت. در آنجا گفتگو از مهنامه می‌کرده کسانی تندی نموده و می‌گفته‌اند : «پیمان چه کار با کیش ما دارد. چرا بنکوهش از باده‌خواری و قماربازی و سینما رفتن و اینگونه چیزها نمی‌پردازد؟!..» از بس گناهشان گفته نشده از در فزونی هم می‌آیند. تو گویی درماندگی توده تنها از این چیزهاست و این پراکندگی و گرفتاری از آنها برخاسته و بما راه می‌نمایند که از آنها گفتگو نماییم و از کیشهای بیخردانه‌ی بیپای آنان که بزرگترین مایه‌ی گرفتاری همانهاست زبان بسته داریم. در اینجاست که باید گفت : بیمار دستوردِه را از مرگ گزیری نیست.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (یک از دو)
کنون بدیهایی را از دیده‌ی پایداری و سرفرازی توده شمارم : همه می‌دانند گرانمایه‌ترین چیز یک توده آزادی ایشانست که در کشور خود آزاد و وارسته زیند و راهی بهیچ بیگانه ندهند. دوباره می‌گویم این گرانمایه‌ترین چیز یک توده می‌باشد. زیرا یک توده تا آزاد و وارسته نباشد نتواند دربند سود خود باشد و در راه آسایش و گردنفرازی خود بکوشد و از دارایی کشور خود بهره‌مند گردد. مردمی که وارستگی را از دست دادند باید یوغ بندگی را بگردن گیرند و همیشه از بهر دیگران زیسته و بسود دیگران باشند. باید بسیار کوشند و از خوشیهای زندگی جز بهره‌ی کمی ندارند. یک توده که از آزادی بی‌بهره گردید و رشته‌ی کارهایش بدست بیگانگان افتاد برای آنکه دیگر سر نفرازد و باندیشه‌ی آزادی نیفتد از هر راهی کوشند و آنان را از پا اندازند. دستهای بدخواهی بمیانشان دراز شده تخم دشمنی و پراکندگی کارند ، و بمردان کاردان و غیرتمند میدان نداده و از پا اندازند و بکسان پستنهاد پرورش دهند و بدینسان ریشه‌ی غیرت و گردنفرازی و خویهای ستوده را از میان ایشان براندازند. یک کلمه گویم : به هر بهایی بسر آید راه نابودی را بروی آنان باز دارند. من اگر بخواهم بزرگی و ارجمندی آزادی و وارستگی را روشن گردانم باید صد صفحه را سیاه سازم.
از آنسوی آزادی یک توده و ایستادگیش در برابر بیگانگان جز در سایه‌ی یکدلی و همدستی همگی آنان نتواند بود. زیرا نیروی یک توده از رویهم آمده‌ی نیروهای یکایک مردم آن باشد. در یک توده تا اندیشه‌ها و آرزوها یکی نباشد و نیروها رویهم نیاید چه نیرویی آن را تواند بود؟!. از اینروست که در یک کشور بزرگترین گناه پراکندگی بمیان مردم انداختن است. پراکندگی بمیان یک توده انداختن با نابود کردن آن یکسانست.
پراکندگی بمیان مردم از چه راه انداخته شود؟!.. از این راه که کسانی گردن بداوری خرد نگزارند. از این راه که یکی برخیزد و از روی پندار و انگار سخنانی پدید آورد و آنها را کیش نامیده یک دسته را بر سر خود گرد آورد ، و از اینسوی دیگری بگفته‌های بیهوده‌ی دیگری پرداخته با وی بکشاکش برخیزد و یک دسته را نیز این بر سر خود گرد آورد ، نه آن بداوری خرد گردن نهد و نه این و بدینسان مردم را دو دسته ساخته بجان یکدیگر اندازند و خودشان درمیانه شکوه و دارایی اندوزند. زیرا همین دوسخنی و دودستگی تا بآنجا می‌انجامد که هر دو دسته همه چیز را فراموش می‌کنند و دربند پیشرفت کشور و پایداری آزادی نمی‌باشند و تنها کشاکشهایی را که با یکدیگر درمیانست دنبال می‌نمایند و کار بجایی می‌رسد که افزار دست بیگانگان می‌شوند. اینها چیزهاییست که ما نیک می‌شناسیم و هنوز پیشامدهای آغاز مشروطه و آن هنگامه‌ها را فراموش نساخته‌ایم.
بیهوده نیست که می‌گوییم بدترین گناهها میان توده پراکندگی انداختن است. این سخن از هر باره راست است و باید چنین کسانی را سخت دشمن داشت و سیاهکاریشان به رخشان کشید. لیکن دیدنیست که همین کسان گناه خود را هیچ درنمی‌یابند و مردم نیز ایشان را گناهکار نمی‌شناسند و کسانی که زشتترین بدی را بتوده می‌کنند از خود ناآگاهان بمردم پند می‌سرایند و نیکی یاد می‌دهند ، و هرگاه در کسی یک گناه کوچکی پیدا کردند آن را سخت دنبال می‌نمایند. ببینید کار زیر و رو شدن نیک و بد بکجا انجامیده. اینان آن کسانیند که اگر یکی رو تراشیدی و یا سر نتراشیدی و یا فلان رخت را پوشیدی او را ناپرهیزکار دانستندی و دنبال نمودندی. در جای دیگری هم گفته‌ام که یکی از اینان گفتاری در نکوهش باده نوشته و در آن چنین گفته بود : «همه‌ی بدیهای جهان از باده است». گویا این پراکندگی و بدبختی را میان شرقیان باده پدید آورده و اینهمه پندارهای بیخردانه و مرده‌پرستیها را باده بمردم یاد داده. این یازده کیش را در ایران باده پایدار گردانیده است. گناهان بآن بزرگی را فراموش کرده و بچنین چیزها می‌پردازند.
پارسال یکی از هواداران پیمان به تبریز رفت. در آنجا گفتگو از مهنامه می‌کرده کسانی تندی نموده و می‌گفته‌اند : «پیمان چه کار با کیش ما دارد. چرا بنکوهش از باده‌خواری و قماربازی و سینما رفتن و اینگونه چیزها نمی‌پردازد؟!..» از بس گناهشان گفته نشده از در فزونی هم می‌آیند. تو گویی درماندگی توده تنها از این چیزهاست و این پراکندگی و گرفتاری از آنها برخاسته و بما راه می‌نمایند که از آنها گفتگو نماییم و از کیشهای بیخردانه‌ی بیپای آنان که بزرگترین مایه‌ی گرفتاری همانهاست زبان بسته داریم. در اینجاست که باید گفت : بیمار دستوردِه را از مرگ گزیری نیست.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 2ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از یک)
آقای صباح کازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیک باشیم؟» که در شماره‌ی 5 پرچم نشر کردیم شرحی نوشته بخلاصه آنکه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یک جمله گفته شده : «همه باید نیک باشیم» و در دیگری گفته شده : «نیک و بد دانسته نیست. یک پایه یا یک قاعده‌ای برای نیک و بد درمیان نمی‌باشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و می‌خواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
می‌گویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست می‌باشد. این یک حقیقتی است که «نیک و بد دانسته نیست و پایه‌ای برای آنها درمیان نمی‌باشد».
شما اگر نیک سنجید هر کسی یا هر دستهای یک چیزهای دیگری را نیک یا بد می‌شمارند و به چیزهای دیگری ارج می‌گزارند.
شما یک روزنامه‌نویس را با یک واعظ در نظر بگیرید که اگر پرسیده شود : «نیکیها چیست؟» هر کدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیکی خواهد شمرد. در حالی که تنها روزنامه‌نویس و واعظ نیست. پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است که هر یکی در راه دیگری هستند و نیک و بد را بنحو دیگری تشخیص می‌دهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیده‌های گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه که با صد رنج و فداکاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن کوششها رفته اکنون دسته‌های چندی هر یکی از راه دیگری آن را نمی‌پسندند.
میهن‌دوستی که یک چیزیست در طبیعت هر کس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز کسان بسیاری بآن ریشخند می‌کنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون می‌ریزند.
دروغگویی که بدیش از بدیهیات شمرده می‌شود امروز هزاران کسانی آن را بد نمی‌شمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه می‌پندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز می‌دانند. بلکه راستگویی را دلیل ضعف یک کسی می‌شمارند.
شرم که یکی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامه‌های تهران گفتارها نوشتند که بعقیده‌ی فلان پرفسور شرم خود بیماریست که باید بچاره‌ی آن کوشید.
از اینگونه چندانست که بشمار نیاید و این خود یک موضوع بزرگیست که بنیاد و پایه‌ای برای نیک و بد نمانده و اینکه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بکنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این کار ما را از نیک شدن باز دارد. ما خواهیم توانست نیکیهایی را که می‌خواهیم یکایک بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازکنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یک رشته مقاصدی را در نظر گرفته‌ایم که در توده رواج دهیم و آنها را یکایک عنوان کرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانکه از شماره‌ی شش بآن آغاز کرده‌ایم و نخست در پیرامون مشروطه سخن می‌رانیم.
آن دو عبارت مثل اینست که کسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یک اشکالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود که «باید راه را باز کنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس می‌گزاریم که این خرده را گرفته‌اند و من نه تنها از اینگونه خرده‌گیری‌ها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شماره‌ی 8)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 2ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از یک)
آقای صباح کازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیک باشیم؟» که در شماره‌ی 5 پرچم نشر کردیم شرحی نوشته بخلاصه آنکه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یک جمله گفته شده : «همه باید نیک باشیم» و در دیگری گفته شده : «نیک و بد دانسته نیست. یک پایه یا یک قاعده‌ای برای نیک و بد درمیان نمی‌باشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و می‌خواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
می‌گویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست می‌باشد. این یک حقیقتی است که «نیک و بد دانسته نیست و پایه‌ای برای آنها درمیان نمی‌باشد».
شما اگر نیک سنجید هر کسی یا هر دستهای یک چیزهای دیگری را نیک یا بد می‌شمارند و به چیزهای دیگری ارج می‌گزارند.
شما یک روزنامه‌نویس را با یک واعظ در نظر بگیرید که اگر پرسیده شود : «نیکیها چیست؟» هر کدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیکی خواهد شمرد. در حالی که تنها روزنامه‌نویس و واعظ نیست. پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است که هر یکی در راه دیگری هستند و نیک و بد را بنحو دیگری تشخیص می‌دهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیده‌های گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه که با صد رنج و فداکاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن کوششها رفته اکنون دسته‌های چندی هر یکی از راه دیگری آن را نمی‌پسندند.
میهن‌دوستی که یک چیزیست در طبیعت هر کس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز کسان بسیاری بآن ریشخند می‌کنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون می‌ریزند.
دروغگویی که بدیش از بدیهیات شمرده می‌شود امروز هزاران کسانی آن را بد نمی‌شمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه می‌پندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز می‌دانند. بلکه راستگویی را دلیل ضعف یک کسی می‌شمارند.
شرم که یکی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامه‌های تهران گفتارها نوشتند که بعقیده‌ی فلان پرفسور شرم خود بیماریست که باید بچاره‌ی آن کوشید.
از اینگونه چندانست که بشمار نیاید و این خود یک موضوع بزرگیست که بنیاد و پایه‌ای برای نیک و بد نمانده و اینکه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بکنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این کار ما را از نیک شدن باز دارد. ما خواهیم توانست نیکیهایی را که می‌خواهیم یکایک بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازکنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یک رشته مقاصدی را در نظر گرفته‌ایم که در توده رواج دهیم و آنها را یکایک عنوان کرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانکه از شماره‌ی شش بآن آغاز کرده‌ایم و نخست در پیرامون مشروطه سخن می‌رانیم.
آن دو عبارت مثل اینست که کسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یک اشکالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود که «باید راه را باز کنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس می‌گزاریم که این خرده را گرفته‌اند و من نه تنها از اینگونه خرده‌گیری‌ها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شماره‌ی 8)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (دو از دو)
می‌دانیم اینان ایراد گرفته خواهند گفت : این پراکندگیها و دسته‌بندیها را بمیان مردم ما نینداخته‌ایم. می‌گویم : راست است. این دسته‌بندیها را دیگران پدید آورده‌اند. لیکن شما آنها را پایدار نگاه می‌دارید و از راه آنها نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید.
این در هزار و سیصد سال پیش در عربستان رخ داده که چون بنی‌امیه رشته‌ی خلافت را بدست گرفته بودند چند دسته‌ی دیگری از بنی‌هاشم و بنی‌عباس و دیگران بدرآوردن خلافت از دست ایشان کوشیده‌اند و در راه پیشرفت کار خود از هیچ گونه کشاکش و دسته‌بندی بازنایستاده‌اند و در نتیجه‌ی کینه صد دروغ رواج داده‌اند و در همان هنگام دربارهی گذشته نیز بکشاکش برخاسته و سخنان بیهوده و بیپایی دربارهی خلافت امام علی‌بن‌ابیطالب و صِدّیق و فاروق رانده‌اند. این کار را دیگران کرده‌اند و شما پس از آنکه هزار و سیصد سال گذشته و خلافت از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام بیکبار از میان رفته و از خود اسلام جز نامی نمانده هنوز آن کشاکش را دربارهی علی و ابوبکر دنبال می‌کنید و نمی‌گزارید دوتیرگی از میان مردم برخیزد و هیچ نمی‌گویید چه سودی از این تواند بود؟!..
در صد سال پیش یکی برخاسته و بافندگیهای کهن یونان را (از افسانه‌ی خردهای ده‌گانه و پندار انگیزه‌های چهارگانه [1] ) با گفته‌های بیهوده‌ی باطنیان و دیگران بهم آمیخته و سخنان بیهوده‌ی نوینی پدید آورده ـ از اینگونه که آفرینش جهان با دست امامان بوده و کنون نیز با دست ایشان می‌گردد ، ایشانند که می‌میرانند ، ایشانند که می‌زایانند ، ایشانند که روزی می‌دهند ـ با چنین سخنانی شوری بمیان مردم افکنده و از آنسوی کسانی از راه همچشمی بدشمنی برخاسته‌اند و هیاهو برپا کرده‌اند و از دو سو کار را به زدن و کشتن رسانیده‌اند. سپس دسته‌‌بندیهای نوینی پیدا شده و هر یکی از دیگری رنگین‌تر درآمده. کنون شما آن دسته‌بندیها را نگاه داشته‌اید و هر چند تنی از دسترنج دسته‌ی دیگری نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید و تا می‌توانید نمی‌گزارید بازار کینه سرد شود. [2] اینست گناه شما.
اینست گناه شما که بمردم دلهاتان نمی‌سوزد و هیچگاه نمی‌خواهید باین پراکندگیها چاره شود. اینست گناه شما که بداوری خرد گردن نمی‌گزارید و چشم از سود خود نمی‌پوشید. گذشته‌ها گذشته ـ چندین سالست که ما پراکندگیها را یادآوری می‌کنیم و زیان و گزندی که از آن برخاسته پیش چشمهاتان می‌آوریم و همواره راه چاره را نشان می‌دهیم و شما هرگز تکانی بخود نمی‌دهید. ما از بلندی نام آفریدگار و از رستگاری توده سخن می‌رانیم و همیشه بداوری خرد می‌خوانیم و شما در برابر اینها از در هیاهو و شلتاق و زباندرازی می‌آیید. ما سخنانی باین دلسوزی می‌رانیم و چند سال است در این راه رنج و گزند می‌بریم شما گامی از دایره‌ی سودجویی کنار نمی‌گزارید و نادانان را بر ما می‌آغالید [3] .
ما همیشه پرسشها از شما می‌کنیم و همیشه می‌نویسیم هرچه ایراد می‌اندیشید بنگارید و سخنی که می‌دارید پوشیده ندارید ، شما نه پاسخی به پرسشهای ما می‌دهید و نه ایرادی می‌گیرید ، و با اینهمه از در پذیرفتن نیز نمی‌آیید و تنها به بدگویی و بدخواهی بسنده می‌کنید. آیا این نشان خودخواهی و خیانتکاری نیست؟!..
شما اگر زیان این پراکندگیها و دشمنیها را نمی‌دانید آن نادانی بر شما بس ، و اگر می‌دانید و پروا نمی‌نمایید این تیره‌درونی بر شما بس.
همه می‌دانند که میانه‌ی دانشهای کنونی از تاریخ و جغرافی و ستاره‌شناسی و پزشکی و مانند این با دین ناسازگاری آشکاری پیدا شده بود و کسانی که بآن دانشها می‌پرداختند ناگزیر بودند از دین رو گردانند و زبان ریشخند باز کنند ، و فلسفه‌ی مادّی لرزه بر بنیاد هر دینی انداخته و انبوه مردمان به هستی خدا نیز گردن نمی‌گزاردند و خودِ دین برآشفته و رشته‌اش از هم گسیخته بود و شما اگر از کسی می‌پرسیدید : «دین چیست و چه چیزهاست که از دین است و چه چیزهاست که از آن بیرونست؟!..» بیگمان پاسخ نمی‌شنیدید ـ یک کلمه بگویم کار بجایی بود که همه‌ی آگاهان از دین نومیدی می‌نمودند و امیدی بپایداری آن نمی‌داشتند. ما بخواست خدا بهمه‌ی اینها چاره نمودیم و دین را بر روی بنیاد بس استواری گزاردیم و شما بجای آنکه خشنودی نمایید و از در پیروی درآیید از در کارشکنی و دشمنی درمی‌آیید. آیا این نشان آن نیست که شما دین را تنها برای سود خود می‌خواهید و چون از آشفتگی بیشتر سود برمی‌دارید اینست نمی‌خواهید چاره‌ای باین آشفتگی کرده شود؟!.. آیا این نشان آن نیست که شما دلهاتان بتوده‌تان نمی‌سوزد و در راه خوشگذرانی و تن‌آسانی خود پروای هیچ چیز نمی‌کنید؟!.. آیا این گناه شما نیست؟!.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (دو از دو)
می‌دانیم اینان ایراد گرفته خواهند گفت : این پراکندگیها و دسته‌بندیها را بمیان مردم ما نینداخته‌ایم. می‌گویم : راست است. این دسته‌بندیها را دیگران پدید آورده‌اند. لیکن شما آنها را پایدار نگاه می‌دارید و از راه آنها نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید.
این در هزار و سیصد سال پیش در عربستان رخ داده که چون بنی‌امیه رشته‌ی خلافت را بدست گرفته بودند چند دسته‌ی دیگری از بنی‌هاشم و بنی‌عباس و دیگران بدرآوردن خلافت از دست ایشان کوشیده‌اند و در راه پیشرفت کار خود از هیچ گونه کشاکش و دسته‌بندی بازنایستاده‌اند و در نتیجه‌ی کینه صد دروغ رواج داده‌اند و در همان هنگام دربارهی گذشته نیز بکشاکش برخاسته و سخنان بیهوده و بیپایی دربارهی خلافت امام علی‌بن‌ابیطالب و صِدّیق و فاروق رانده‌اند. این کار را دیگران کرده‌اند و شما پس از آنکه هزار و سیصد سال گذشته و خلافت از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام بیکبار از میان رفته و از خود اسلام جز نامی نمانده هنوز آن کشاکش را دربارهی علی و ابوبکر دنبال می‌کنید و نمی‌گزارید دوتیرگی از میان مردم برخیزد و هیچ نمی‌گویید چه سودی از این تواند بود؟!..
در صد سال پیش یکی برخاسته و بافندگیهای کهن یونان را (از افسانه‌ی خردهای ده‌گانه و پندار انگیزه‌های چهارگانه [1] ) با گفته‌های بیهوده‌ی باطنیان و دیگران بهم آمیخته و سخنان بیهوده‌ی نوینی پدید آورده ـ از اینگونه که آفرینش جهان با دست امامان بوده و کنون نیز با دست ایشان می‌گردد ، ایشانند که می‌میرانند ، ایشانند که می‌زایانند ، ایشانند که روزی می‌دهند ـ با چنین سخنانی شوری بمیان مردم افکنده و از آنسوی کسانی از راه همچشمی بدشمنی برخاسته‌اند و هیاهو برپا کرده‌اند و از دو سو کار را به زدن و کشتن رسانیده‌اند. سپس دسته‌‌بندیهای نوینی پیدا شده و هر یکی از دیگری رنگین‌تر درآمده. کنون شما آن دسته‌بندیها را نگاه داشته‌اید و هر چند تنی از دسترنج دسته‌ی دیگری نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید و تا می‌توانید نمی‌گزارید بازار کینه سرد شود. [2] اینست گناه شما.
اینست گناه شما که بمردم دلهاتان نمی‌سوزد و هیچگاه نمی‌خواهید باین پراکندگیها چاره شود. اینست گناه شما که بداوری خرد گردن نمی‌گزارید و چشم از سود خود نمی‌پوشید. گذشته‌ها گذشته ـ چندین سالست که ما پراکندگیها را یادآوری می‌کنیم و زیان و گزندی که از آن برخاسته پیش چشمهاتان می‌آوریم و همواره راه چاره را نشان می‌دهیم و شما هرگز تکانی بخود نمی‌دهید. ما از بلندی نام آفریدگار و از رستگاری توده سخن می‌رانیم و همیشه بداوری خرد می‌خوانیم و شما در برابر اینها از در هیاهو و شلتاق و زباندرازی می‌آیید. ما سخنانی باین دلسوزی می‌رانیم و چند سال است در این راه رنج و گزند می‌بریم شما گامی از دایره‌ی سودجویی کنار نمی‌گزارید و نادانان را بر ما می‌آغالید [3] .
ما همیشه پرسشها از شما می‌کنیم و همیشه می‌نویسیم هرچه ایراد می‌اندیشید بنگارید و سخنی که می‌دارید پوشیده ندارید ، شما نه پاسخی به پرسشهای ما می‌دهید و نه ایرادی می‌گیرید ، و با اینهمه از در پذیرفتن نیز نمی‌آیید و تنها به بدگویی و بدخواهی بسنده می‌کنید. آیا این نشان خودخواهی و خیانتکاری نیست؟!..
شما اگر زیان این پراکندگیها و دشمنیها را نمی‌دانید آن نادانی بر شما بس ، و اگر می‌دانید و پروا نمی‌نمایید این تیره‌درونی بر شما بس.
همه می‌دانند که میانه‌ی دانشهای کنونی از تاریخ و جغرافی و ستاره‌شناسی و پزشکی و مانند این با دین ناسازگاری آشکاری پیدا شده بود و کسانی که بآن دانشها می‌پرداختند ناگزیر بودند از دین رو گردانند و زبان ریشخند باز کنند ، و فلسفه‌ی مادّی لرزه بر بنیاد هر دینی انداخته و انبوه مردمان به هستی خدا نیز گردن نمی‌گزاردند و خودِ دین برآشفته و رشته‌اش از هم گسیخته بود و شما اگر از کسی می‌پرسیدید : «دین چیست و چه چیزهاست که از دین است و چه چیزهاست که از آن بیرونست؟!..» بیگمان پاسخ نمی‌شنیدید ـ یک کلمه بگویم کار بجایی بود که همه‌ی آگاهان از دین نومیدی می‌نمودند و امیدی بپایداری آن نمی‌داشتند. ما بخواست خدا بهمه‌ی اینها چاره نمودیم و دین را بر روی بنیاد بس استواری گزاردیم و شما بجای آنکه خشنودی نمایید و از در پیروی درآیید از در کارشکنی و دشمنی درمی‌آیید. آیا این نشان آن نیست که شما دین را تنها برای سود خود می‌خواهید و چون از آشفتگی بیشتر سود برمی‌دارید اینست نمی‌خواهید چاره‌ای باین آشفتگی کرده شود؟!.. آیا این نشان آن نیست که شما دلهاتان بتوده‌تان نمی‌سوزد و در راه خوشگذرانی و تن‌آسانی خود پروای هیچ چیز نمی‌کنید؟!.. آیا این گناه شما نیست؟!.
👇
پانوشتها :
1ـ علل اربعه.
2ـ کتاب «بهائیگری» دیده شود.
3ـ برآغالیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن. کسروی سپس این فعل را ناگذرا (لازم) و برآغالانیدن را گذرا (متعدی) بکار برده است.
🌸
1ـ علل اربعه.
2ـ کتاب «بهائیگری» دیده شود.
3ـ برآغالیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن. کسروی سپس این فعل را ناگذرا (لازم) و برآغالانیدن را گذرا (متعدی) بکار برده است.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ باید از بدان چشم نپوشید (یک از یک)
دیروز از نیکیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان کشته شدنش دلیل دیگری بنیکی اوست. زیرا چنانکه نوشته شده برای آنکه یک عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بکشتن داده. اینست نمونه‌ی جوانمردی او.
دیروز یکی از افسران آذربایجانی داستانی گفت که باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش که سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین که آن زمان رتبه‌ی سرتیپی داشت گله آغاز کرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یک نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است که عبارت ترک و فارس را از زبان تیمسار می‌شنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم که باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشک می‌برد و همین بود که به تهران گزارشهای شکایت‌آمیزی داد و چندی نگذشت که سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.
این داستان را نوشتم تا دانسته شود که در این کشور با یک افسر پاکدامن و غیرتمند چه رفتاری می‌شده. آقای محتشمی چشم دیدن یک چنان سرکرده‌ی درستکار و غیرتمند را نمی‌داشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود می‌شمارده بهانه‌ی ترک و فارس را پیش می‌کشیده ، و خدا می‌داند که در شکایت خود به تهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.
کنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانکه می‌گویند همینکه جنگ آغاز گردید بی‌آنکه اندک تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.
ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفته‌های مردم نیز اعتماد نمی‌کنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها که همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یک خانه‌ایست که در تهران بنا می‌گزارده و در برابر آن 000/220 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی که خود از یک خاندان توانگری بوده و خانه و ملک در تبریز داشته که آنها را نیز فروخته است.
اینهاست چیزهایی که باید نوشته شود. اینهاست دردهایی که باید گفته شود.
چند روز پیش یک نوشته‌ای بدفتر پرچم رسیده که نویسنده‌ی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح می‌دهد. خلاصه‌ی آن نوشته اینست که یک دسته از افسران بهنگام شروع جنگ ، فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باین‌معنی که خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفاده‌هایی کنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در کوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق به تهران آمدند و با آن خطاهای آشکار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمرکز معرفی کردند. می‌نویسد برخی از اینها در آنجاها که بودند دیه‌ها [dih) سبک‌شده‌ی ده] را تاراج کردند و از ستمگری بازنایستادند.
ولی از آنسوی یک دسته‌ی دیگری وظیفه‌ی خود را بکار بسته هر یکی در مرکز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند که مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بی‌سرپرست در تهران و دیگر جاها روز می‌گزاردند.
کنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمرکز معرفی کرده‌اند و نویسنده‌ی این شرح گله می‌کند که جدایی درمیانه گزارده نمی‌شود و بازپرس از بدان بعمل نمی‌آید.
ما دوست می‌داریم این نوشته دستینه می‌داشت و نویسنده‌اش را می‌شناختیم و آن را در پرچم بچاپ می‌رسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمی‌دانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا کرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.
آن کاریست در جای خود. ما دوست می‌داریم نیکان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یک جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.
تنها افسران و سپاهیان نیستند. همه‌ی کارکنان دولت در آن پیشامد ، نیکان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است که کسانی دیروز وظیفه‌ی خود را فراموش کرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند. این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیکبار مایه‌ی نومیدی مردم خواهد بود و بیکبار رشته‌ی ارتباط میان کارکنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.
چنانکه شنیده می‌شود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، کسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دکانها پرداخته و چندگاهی رشته‌ی فرمانروایی را در دست گرفته‌اند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بکینه‌جویی از آنان می‌کوشند و با یک زبان تلخی بنکوهش می‌پردازند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ باید از بدان چشم نپوشید (یک از یک)
دیروز از نیکیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان کشته شدنش دلیل دیگری بنیکی اوست. زیرا چنانکه نوشته شده برای آنکه یک عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بکشتن داده. اینست نمونه‌ی جوانمردی او.
دیروز یکی از افسران آذربایجانی داستانی گفت که باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش که سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین که آن زمان رتبه‌ی سرتیپی داشت گله آغاز کرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یک نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است که عبارت ترک و فارس را از زبان تیمسار می‌شنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم که باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشک می‌برد و همین بود که به تهران گزارشهای شکایت‌آمیزی داد و چندی نگذشت که سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.
این داستان را نوشتم تا دانسته شود که در این کشور با یک افسر پاکدامن و غیرتمند چه رفتاری می‌شده. آقای محتشمی چشم دیدن یک چنان سرکرده‌ی درستکار و غیرتمند را نمی‌داشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود می‌شمارده بهانه‌ی ترک و فارس را پیش می‌کشیده ، و خدا می‌داند که در شکایت خود به تهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.
کنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانکه می‌گویند همینکه جنگ آغاز گردید بی‌آنکه اندک تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.
ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفته‌های مردم نیز اعتماد نمی‌کنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها که همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یک خانه‌ایست که در تهران بنا می‌گزارده و در برابر آن 000/220 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی که خود از یک خاندان توانگری بوده و خانه و ملک در تبریز داشته که آنها را نیز فروخته است.
اینهاست چیزهایی که باید نوشته شود. اینهاست دردهایی که باید گفته شود.
چند روز پیش یک نوشته‌ای بدفتر پرچم رسیده که نویسنده‌ی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح می‌دهد. خلاصه‌ی آن نوشته اینست که یک دسته از افسران بهنگام شروع جنگ ، فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باین‌معنی که خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفاده‌هایی کنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در کوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق به تهران آمدند و با آن خطاهای آشکار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمرکز معرفی کردند. می‌نویسد برخی از اینها در آنجاها که بودند دیه‌ها [dih) سبک‌شده‌ی ده] را تاراج کردند و از ستمگری بازنایستادند.
ولی از آنسوی یک دسته‌ی دیگری وظیفه‌ی خود را بکار بسته هر یکی در مرکز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند که مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بی‌سرپرست در تهران و دیگر جاها روز می‌گزاردند.
کنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمرکز معرفی کرده‌اند و نویسنده‌ی این شرح گله می‌کند که جدایی درمیانه گزارده نمی‌شود و بازپرس از بدان بعمل نمی‌آید.
ما دوست می‌داریم این نوشته دستینه می‌داشت و نویسنده‌اش را می‌شناختیم و آن را در پرچم بچاپ می‌رسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمی‌دانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا کرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.
آن کاریست در جای خود. ما دوست می‌داریم نیکان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یک جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.
تنها افسران و سپاهیان نیستند. همه‌ی کارکنان دولت در آن پیشامد ، نیکان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است که کسانی دیروز وظیفه‌ی خود را فراموش کرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند. این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیکبار مایه‌ی نومیدی مردم خواهد بود و بیکبار رشته‌ی ارتباط میان کارکنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.
چنانکه شنیده می‌شود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، کسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دکانها پرداخته و چندگاهی رشته‌ی فرمانروایی را در دست گرفته‌اند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بکینه‌جویی از آنان می‌کوشند و با یک زبان تلخی بنکوهش می‌پردازند.
👇
از جمله از مراغه آقای ضیاء مقدم نامهای فرستاده که در آن ، پیشامدهای شهریور ماه مراغه را می‌نویسد و گرفتاریهایی که رخ داده [را] شرح می‌دهد. در مراغه روز پنجم یا ششم شهریور چون نظامیان شوروی بآنجا درآمده‌اند فرماندار که بایستی در اندیشه‌ی نگهداری شهر و مردم باشد بیش از همه اندیشه‌ی جان خود را کرده و گریخته ، و این پیشامدها باعث شده که دزدان و تاراجگران از بیرون شهر و از درون آن بقصد تاراج بازار گرد آمده‌اند و در چنان هنگامی آقای ضیاء و دیگران خود را بخطر انداخته و برای جلوگیری از تاراج بکوششهایی برخاسته‌اند و برای بازار نگهبانانی گمارده‌اند و بدینسان سرمایه و دارایی مردم را نگه داشته‌اند و چون چند روز گذشته و ایمنی رخ داده در این هنگام بوده که آقای فرماندار بشهر بازگشته و باز آغاز بچیرگی و فرمانروایی کرده.
آقای ضیاء می‌نویسد : در یک مجلسی که من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یک لحن طعن‌آمیز غریبی چنین گفت : «می‌فرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».
ما باین موضوعها اهمیت می‌دهیم و برآنیم که در پرچم آنها را دنبال کنیم. این خیانتها کوچک نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.
کسانی که آن پستیها را کرده‌اند چنین می‌پندارند که کاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنکه هیچ خیانتی را دربارهی کشور و توده فراموش نباید کرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجه‌های شوم آنها هنوز در جریانست.
آیا همین داستان دلسوز کشته شدن سرلشگر امین ، نتیجه‌ی چیست؟.. آیا نه آنست که برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحه‌ی دولتی را باشرار فروخته و یا داده‌اند و بدینسان در کردستان و دیگر جاها آتش افروخته‌اند؟.. آیا رواست که پست‌نهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایه‌ای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 18)
🌸
آقای ضیاء می‌نویسد : در یک مجلسی که من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یک لحن طعن‌آمیز غریبی چنین گفت : «می‌فرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».
ما باین موضوعها اهمیت می‌دهیم و برآنیم که در پرچم آنها را دنبال کنیم. این خیانتها کوچک نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.
کسانی که آن پستیها را کرده‌اند چنین می‌پندارند که کاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنکه هیچ خیانتی را دربارهی کشور و توده فراموش نباید کرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجه‌های شوم آنها هنوز در جریانست.
آیا همین داستان دلسوز کشته شدن سرلشگر امین ، نتیجه‌ی چیست؟.. آیا نه آنست که برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحه‌ی دولتی را باشرار فروخته و یا داده‌اند و بدینسان در کردستان و دیگر جاها آتش افروخته‌اند؟.. آیا رواست که پست‌نهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایه‌ای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 18)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (یک از دو)
ما یادآوری کردیم که کیشهایی که امروز درمیان است بنیاد همه‌ی آنها بر اینست که خدا چون چند تنی را آفریده آنان را چندان دوست داشته و گرامی گرفته که جهان را بهر ایشان آفریده و اینست رشته‌ی کارها را بدست آنان سپرده و مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان که خدا را می‌شناسند) و سررشته‌دار کارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری ایشان شناسند و همیشه آنان را بیاد دارند و پس از هزار سال و دوهزار سال هم که باشد نامهای ایشان را فراموش نکنند و جز بآنان نپردازند ، و بزندگانی و پیشرفت کار خود نپرداخته و دربند آزادی کشور خود نباشند و تنها درپی این باشند که دستگاه آن گرامیان بهم نخورد و اگر خودشان صد گزند دیدند و با سختترین اندوه‌ها دچار آمدند به رو نیاورند و دربند چاره نباشند لیکن همیشه بستمدیدگی آن گرامیان بگریند و بنالند. نیز همه‌ی آنها عمر جهان را هشت یا نُه‌‌هزار سال بیشتر نمی‌شمارند و چنین وامی‌نمایند که چون آنها که گوهر آفرینش و برگزیده‌ی آفریدگان بوده‌اند آمده‌اند و رفته‌اند اینست جهان نیز زمانش بپایان رسیده و خدا هر کاری را که بایستی با جهان کند کرده و آن را بخود رها کرده و دیگر بهبودی در کار نخواهد بود.
در جایی که همه‌ی اینها بی‌دلیل است ، همه با خرد ناسازگار است. این باور نکردنیست که خدا با آفریدگانی مهر ورزد. باور نکردنیست که جهان را از بهر چند کسی آفریند و رشته‌ی کارها را بدست آنان سپارد. باور نکردنیست که مردگانی که هزار سالست درگذشته‌اند با اینجهان پیوستگی دارند.
این بدترین زیانکاریست که مردمی خود را دنباله‌ی کاروان زندگی شناسند و دربند نیک و بد خود نباشند و صد ترس که پیرامون آنان را فراگرفته پروا ننمایند و همه بمردگان هزار ساله پردازند و سرگذشتهای هزار ساله را همیشه تازه نگه دارند. آری بدترین زیانکاریست و بدترین پستی و فرومایگی است. زیرا از این کار بآن مردگان هیچ سودی نتواند بود و به زندگان صد زیان خواهد رسید.
پس از همه‌ی اینها جهان بسیار بزرگتر از آنست که کیشها می‌نمایند و باشد که ملیونها و صدملیونها سال برپا خواهد بود و این هرگز نشدنیست که خدا دیگر بجهان نپردازد و آن را بآزمندان و دغلکاران بازگزارد. این زشتترین گستاخیست که کسانی با پندارهایی که خود بافته‌اند جلو خواست خدا را گیرند.
ما می‌پرسیم آخر شما باینها چه می‌گویید؟!.. اگر اینها راست نیست جمله بجمله ـ آری جمله بجمله ـ پاسخ گویید ، و اگر راست است شما باید خَستُوان [=معترف] گردید که همه در گمراهی بوده‌اید ـ خود در گمراهی بوده‌اید و مردمان را نیز گمراه گردانیده‌اید.
شما مگر نمی‌دانید که همین سخنان نزدیکترین پیوستگی را با آزادی و رهایی شرق دارد. زیرا بر سر همین چیزهاست که پراکندگی بمیان شرقیان افتاده است و به هر کشوری ده یا بیست کیش پیدا شده ، در نتیجه‌ی همین پرداختن بگذشتگان است که شرقیان بدینسان پس مانده‌اند و زبون و بیچاره شده‌اند. کنون نیز چاره‌ی رهایی شرق جز در بیزاری از این گمراهیها و نادانیها نیست.
مگر نمی‌دانید که آزاد نیستید در برابر این سخنان بی‌پروایی نمایید و هیچی بروی خود نیاورید و یا تنها بهیاهو بسنده نمایید.
مگر نمی‌دانید که ایستادگی بر سر گمراهیها و نادانیها ، و بی‌پروایی به نیک و بد صدملیونها مردم از بزرگترین گناهان می‌باشد. نمی‌دانید که چنین کاری جنگ با خدا کردن می‌باشد. دوباره می‌گویم چنین کاری جنگ با خدا کردن می‌باشد.
شما همیشه گناهانی را برای مردم می‌شمارید. آدمکشی ، دزدی ، راهزنی و دروغگویی و دغلکاری و مانند اینها. باید بدانید که آن گناه خود شما بسیار بزرگتر و زشتتر از اینهاست.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (یک از دو)
ما یادآوری کردیم که کیشهایی که امروز درمیان است بنیاد همه‌ی آنها بر اینست که خدا چون چند تنی را آفریده آنان را چندان دوست داشته و گرامی گرفته که جهان را بهر ایشان آفریده و اینست رشته‌ی کارها را بدست آنان سپرده و مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان که خدا را می‌شناسند) و سررشته‌دار کارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری ایشان شناسند و همیشه آنان را بیاد دارند و پس از هزار سال و دوهزار سال هم که باشد نامهای ایشان را فراموش نکنند و جز بآنان نپردازند ، و بزندگانی و پیشرفت کار خود نپرداخته و دربند آزادی کشور خود نباشند و تنها درپی این باشند که دستگاه آن گرامیان بهم نخورد و اگر خودشان صد گزند دیدند و با سختترین اندوه‌ها دچار آمدند به رو نیاورند و دربند چاره نباشند لیکن همیشه بستمدیدگی آن گرامیان بگریند و بنالند. نیز همه‌ی آنها عمر جهان را هشت یا نُه‌‌هزار سال بیشتر نمی‌شمارند و چنین وامی‌نمایند که چون آنها که گوهر آفرینش و برگزیده‌ی آفریدگان بوده‌اند آمده‌اند و رفته‌اند اینست جهان نیز زمانش بپایان رسیده و خدا هر کاری را که بایستی با جهان کند کرده و آن را بخود رها کرده و دیگر بهبودی در کار نخواهد بود.
در جایی که همه‌ی اینها بی‌دلیل است ، همه با خرد ناسازگار است. این باور نکردنیست که خدا با آفریدگانی مهر ورزد. باور نکردنیست که جهان را از بهر چند کسی آفریند و رشته‌ی کارها را بدست آنان سپارد. باور نکردنیست که مردگانی که هزار سالست درگذشته‌اند با اینجهان پیوستگی دارند.
این بدترین زیانکاریست که مردمی خود را دنباله‌ی کاروان زندگی شناسند و دربند نیک و بد خود نباشند و صد ترس که پیرامون آنان را فراگرفته پروا ننمایند و همه بمردگان هزار ساله پردازند و سرگذشتهای هزار ساله را همیشه تازه نگه دارند. آری بدترین زیانکاریست و بدترین پستی و فرومایگی است. زیرا از این کار بآن مردگان هیچ سودی نتواند بود و به زندگان صد زیان خواهد رسید.
پس از همه‌ی اینها جهان بسیار بزرگتر از آنست که کیشها می‌نمایند و باشد که ملیونها و صدملیونها سال برپا خواهد بود و این هرگز نشدنیست که خدا دیگر بجهان نپردازد و آن را بآزمندان و دغلکاران بازگزارد. این زشتترین گستاخیست که کسانی با پندارهایی که خود بافته‌اند جلو خواست خدا را گیرند.
ما می‌پرسیم آخر شما باینها چه می‌گویید؟!.. اگر اینها راست نیست جمله بجمله ـ آری جمله بجمله ـ پاسخ گویید ، و اگر راست است شما باید خَستُوان [=معترف] گردید که همه در گمراهی بوده‌اید ـ خود در گمراهی بوده‌اید و مردمان را نیز گمراه گردانیده‌اید.
شما مگر نمی‌دانید که همین سخنان نزدیکترین پیوستگی را با آزادی و رهایی شرق دارد. زیرا بر سر همین چیزهاست که پراکندگی بمیان شرقیان افتاده است و به هر کشوری ده یا بیست کیش پیدا شده ، در نتیجه‌ی همین پرداختن بگذشتگان است که شرقیان بدینسان پس مانده‌اند و زبون و بیچاره شده‌اند. کنون نیز چاره‌ی رهایی شرق جز در بیزاری از این گمراهیها و نادانیها نیست.
مگر نمی‌دانید که آزاد نیستید در برابر این سخنان بی‌پروایی نمایید و هیچی بروی خود نیاورید و یا تنها بهیاهو بسنده نمایید.
مگر نمی‌دانید که ایستادگی بر سر گمراهیها و نادانیها ، و بی‌پروایی به نیک و بد صدملیونها مردم از بزرگترین گناهان می‌باشد. نمی‌دانید که چنین کاری جنگ با خدا کردن می‌باشد. دوباره می‌گویم چنین کاری جنگ با خدا کردن می‌باشد.
شما همیشه گناهانی را برای مردم می‌شمارید. آدمکشی ، دزدی ، راهزنی و دروغگویی و دغلکاری و مانند اینها. باید بدانید که آن گناه خود شما بسیار بزرگتر و زشتتر از اینهاست.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ چشم‌پوشی از بدان تلخترین میوه‌ها را خواهد داد (یک از یک)
در شماره‌ی پریروز نوشتیم : «از بدان چشم نباید پوشید». این زمینه بسیار مهم است و اینک دنباله‌ی آن را می‌نویسیم :
اگر از بدان چشم پوشیده شود چند نتیجه‌ی زشتی را درپی خواهد داشت ، زیرا از یکسو همان بدان جری گردیده ترک آن بدیها نخواهند گفت ، و از این گذشته صدها کسان دیگری پیروی از آنان خواهند نمود. از یکسو هم نیکان نومید گردیده بنیکی کمتر خواهند گرایید.
مثلاً در همان داستان شهریور ماه چنانکه نوشتیم یک دسته از افسران نه تنها وظیفه‌ی خود را فراموش کرده و از گام نخست جز در اندیشه‌ی گریز نبوده‌اند ، بیباکانه در چنان هنگام گرفتاری بسودجویی پرداخته بنادرستیهایی دست زده‌اند.
چنانکه می‌گویند : آقای سرلشگر مطبوعی فرستاده در همان هنگام از بانک 180 هزار ریال [کمابیش بهای یک خانه در تهران بوده] پول گرفته و با خود آورده و در چنان هنگامی او و چند تن دیگری از سرکردگان جز در اندیشه‌ی حمل اثاثیه‌ی خود نبوده و کامیونهای سپاه را باین کار خود تخصیص داده‌اند.
ولی چند تنی از سرکردگان از سرهنگ هاشمی و سرهنگ جان‌پولاد و دیگران غیرتمندانه بوظیفه‌ی خود پرداخته و در نتیجه‌ی آن گزندها دیده و زیانها کشیده‌اند. یک دسته از افراد نظامی غیرتمندانه ایستادگی نشان داده و کشته شده‌اند.
از مأمورین دیگر آقای استاندار و فرماندار و رئیس شهربانی که وظیفه‌شان نگهداری شهر [تبریز] بوده همان روز نخست گریخته جان بدر برده‌اند. پیداست وقتی که آنان نبوده کلانتریها و پاسبانان نیز نبوده‌اند و در چنان هنگامی شهر بیکبار بی‌نگهدار مانده ، و چون بیم تاراج و آشوبهای دیگری می‌رفته دو سه تنی از آقایان محمدعلی آذر و محمدعلی اخباری ، جوانمردی نموده و بیرون آمده و برای ایمنی و آسایش بگفتگوهایی پرداخته‌اند. آقای بلوری ناگزیر شده رئیس شهربانی گردیده. آقای صلحی بجای بازرگانی باداره کردن شهر پرداخته. همچنین دیگران که هر کسی باندازه‌ی خود جوانمردی کرده و کارهایی را که بگردن استاندار و فرماندار و سرشهربانیِ گریخته بوده بعهده گرفته‌اند.
آیا باید از اینها چشم پوشید و آن بدان و این نیکان را به یک دیده دید؟!.. داستان گریز سرلشگر محتشمی را از خراسان بشکلی می‌گویند که آدم از شنیدن آن سرافکنده می‌گردد. مسئولیت لشگریِ یک استان بزرگی را در عهده داشته و همینکه خطر رو نموده جز در اندیشه‌ی جان و دارایی خود نبوده و باری در آن باره هم متانتی از خود نشان نداده.
در مراغه چنانکه نوشتیم یک یا دو روز پیش از درآمدن سپاه مهاجم ، فرماندارْ شهر را گزارده و گریخته. رئیس شهربانی بازمانده و بروی وظیفه‌ی خود پافشاری نموده. ولی کلانتر گریخته و از میان رفته و پاسبانان پراکنده شده‌اند.
این کار رئیس شهربانی ، سید اسدالله فقری ، دلیل غیرت و مردانگی اوست. باآنکه در مراغه خانه یا زن و فرزند نداشته که پابسته‌ی آنها باشد محض بنام وظیفه‌شناسی ایستاده و به نگهداری شهر کوشیده. ولی جای افسوس و دریغ است که پس از رسیدن سپاه مهاجم کشته شده.
در چنان هنگامی که در شهر بیم تاراج می‌رفته ، آقایان ضیاء و وثوق و دیگران پیش افتاده‌اند و کمیسیونی برپا کرده‌اند و پولها برای پرداختن بپاسداران بازار از میان خود گرد آورده‌اند. باین ترتیب آن روزهای سخت را گذرانیده‌اند تا پس از آرامش دوباره فرماندار و دیگران برگشته‌اند.
آیا باید از اینها چشم پوشید؟!.. آن کسانی که این وظیفه‌ناشناسی‌ها را کرده‌اند چون در مجلسی می‌نشینند بیشتر از دیگران خودستایی می‌نمایند و همیشه از بدی توده شکایت می‌کنند. آیا نباید گفت : پس این رفتار شما چیست؟!..
اگر نگویید و از اینان بازپرس نکنید گذشته از آنکه خود گستاختر گردند و همین رفتار پست را شیوه‌ی خود گیرند ، هزاران دیگران پیروی از ایشان نمایند ، و دیگر مرد غیرتمندی همچون اسدالله فقری که در راه انجام وظیفه خود را بکشتن داده پیدا نشود.
شگفت است که کسانی می‌گویند : «پس نبایستی جان خود را حفظ کنند؟! ». بیخردی را نگرید. اینان نمی‌دانند که کسی که بکار توده می‌پردازد نباید از جان خود بترسد. نباید بنام نگهداریِ جان از وظیفه گردن پیچد.
بکسی که فرمانداری داده و هزاران کسان را زیردست او گردانیده‌اند ، بکسی که فرماندهی داده و اختیار جان هزارها سپاهی را بدست او سپرده‌اند ، این رتبه و جایگاه را مفت باو نسپرده‌اند. این برابر جانفشانی‌هاییست که او باید کند و اگر نیاز افتاد از جان خود نترسد. شما از یک فرد نظامی ، از یک تابین[=سرباز ساده] فداکاری می‌خواهید. در حالی که او همیشه زیردست است و کمترین حقوق را می‌برد. ولی خودتان با آن رتبه و آن حقوق گزاف ، خود را مکلف بفداکاری نمی‌شناسید؟..
برخی هم ایراد دیگری گرفته می‌گویند : از گفتن و نوشتن چه نتیجه تواند بود؟!.. باینها که کیفر نمی‌دهند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ چشم‌پوشی از بدان تلخترین میوه‌ها را خواهد داد (یک از یک)
در شماره‌ی پریروز نوشتیم : «از بدان چشم نباید پوشید». این زمینه بسیار مهم است و اینک دنباله‌ی آن را می‌نویسیم :
اگر از بدان چشم پوشیده شود چند نتیجه‌ی زشتی را درپی خواهد داشت ، زیرا از یکسو همان بدان جری گردیده ترک آن بدیها نخواهند گفت ، و از این گذشته صدها کسان دیگری پیروی از آنان خواهند نمود. از یکسو هم نیکان نومید گردیده بنیکی کمتر خواهند گرایید.
مثلاً در همان داستان شهریور ماه چنانکه نوشتیم یک دسته از افسران نه تنها وظیفه‌ی خود را فراموش کرده و از گام نخست جز در اندیشه‌ی گریز نبوده‌اند ، بیباکانه در چنان هنگام گرفتاری بسودجویی پرداخته بنادرستیهایی دست زده‌اند.
چنانکه می‌گویند : آقای سرلشگر مطبوعی فرستاده در همان هنگام از بانک 180 هزار ریال [کمابیش بهای یک خانه در تهران بوده] پول گرفته و با خود آورده و در چنان هنگامی او و چند تن دیگری از سرکردگان جز در اندیشه‌ی حمل اثاثیه‌ی خود نبوده و کامیونهای سپاه را باین کار خود تخصیص داده‌اند.
ولی چند تنی از سرکردگان از سرهنگ هاشمی و سرهنگ جان‌پولاد و دیگران غیرتمندانه بوظیفه‌ی خود پرداخته و در نتیجه‌ی آن گزندها دیده و زیانها کشیده‌اند. یک دسته از افراد نظامی غیرتمندانه ایستادگی نشان داده و کشته شده‌اند.
از مأمورین دیگر آقای استاندار و فرماندار و رئیس شهربانی که وظیفه‌شان نگهداری شهر [تبریز] بوده همان روز نخست گریخته جان بدر برده‌اند. پیداست وقتی که آنان نبوده کلانتریها و پاسبانان نیز نبوده‌اند و در چنان هنگامی شهر بیکبار بی‌نگهدار مانده ، و چون بیم تاراج و آشوبهای دیگری می‌رفته دو سه تنی از آقایان محمدعلی آذر و محمدعلی اخباری ، جوانمردی نموده و بیرون آمده و برای ایمنی و آسایش بگفتگوهایی پرداخته‌اند. آقای بلوری ناگزیر شده رئیس شهربانی گردیده. آقای صلحی بجای بازرگانی باداره کردن شهر پرداخته. همچنین دیگران که هر کسی باندازه‌ی خود جوانمردی کرده و کارهایی را که بگردن استاندار و فرماندار و سرشهربانیِ گریخته بوده بعهده گرفته‌اند.
آیا باید از اینها چشم پوشید و آن بدان و این نیکان را به یک دیده دید؟!.. داستان گریز سرلشگر محتشمی را از خراسان بشکلی می‌گویند که آدم از شنیدن آن سرافکنده می‌گردد. مسئولیت لشگریِ یک استان بزرگی را در عهده داشته و همینکه خطر رو نموده جز در اندیشه‌ی جان و دارایی خود نبوده و باری در آن باره هم متانتی از خود نشان نداده.
در مراغه چنانکه نوشتیم یک یا دو روز پیش از درآمدن سپاه مهاجم ، فرماندارْ شهر را گزارده و گریخته. رئیس شهربانی بازمانده و بروی وظیفه‌ی خود پافشاری نموده. ولی کلانتر گریخته و از میان رفته و پاسبانان پراکنده شده‌اند.
این کار رئیس شهربانی ، سید اسدالله فقری ، دلیل غیرت و مردانگی اوست. باآنکه در مراغه خانه یا زن و فرزند نداشته که پابسته‌ی آنها باشد محض بنام وظیفه‌شناسی ایستاده و به نگهداری شهر کوشیده. ولی جای افسوس و دریغ است که پس از رسیدن سپاه مهاجم کشته شده.
در چنان هنگامی که در شهر بیم تاراج می‌رفته ، آقایان ضیاء و وثوق و دیگران پیش افتاده‌اند و کمیسیونی برپا کرده‌اند و پولها برای پرداختن بپاسداران بازار از میان خود گرد آورده‌اند. باین ترتیب آن روزهای سخت را گذرانیده‌اند تا پس از آرامش دوباره فرماندار و دیگران برگشته‌اند.
آیا باید از اینها چشم پوشید؟!.. آن کسانی که این وظیفه‌ناشناسی‌ها را کرده‌اند چون در مجلسی می‌نشینند بیشتر از دیگران خودستایی می‌نمایند و همیشه از بدی توده شکایت می‌کنند. آیا نباید گفت : پس این رفتار شما چیست؟!..
اگر نگویید و از اینان بازپرس نکنید گذشته از آنکه خود گستاختر گردند و همین رفتار پست را شیوه‌ی خود گیرند ، هزاران دیگران پیروی از ایشان نمایند ، و دیگر مرد غیرتمندی همچون اسدالله فقری که در راه انجام وظیفه خود را بکشتن داده پیدا نشود.
شگفت است که کسانی می‌گویند : «پس نبایستی جان خود را حفظ کنند؟! ». بیخردی را نگرید. اینان نمی‌دانند که کسی که بکار توده می‌پردازد نباید از جان خود بترسد. نباید بنام نگهداریِ جان از وظیفه گردن پیچد.
بکسی که فرمانداری داده و هزاران کسان را زیردست او گردانیده‌اند ، بکسی که فرماندهی داده و اختیار جان هزارها سپاهی را بدست او سپرده‌اند ، این رتبه و جایگاه را مفت باو نسپرده‌اند. این برابر جانفشانی‌هاییست که او باید کند و اگر نیاز افتاد از جان خود نترسد. شما از یک فرد نظامی ، از یک تابین[=سرباز ساده] فداکاری می‌خواهید. در حالی که او همیشه زیردست است و کمترین حقوق را می‌برد. ولی خودتان با آن رتبه و آن حقوق گزاف ، خود را مکلف بفداکاری نمی‌شناسید؟..
برخی هم ایراد دیگری گرفته می‌گویند : از گفتن و نوشتن چه نتیجه تواند بود؟!.. باینها که کیفر نمی‌دهند.
👇
می‌گویم : همین نوشتن و گفتن خود یک کیفریست. بزرگترین کیفر همینست که شما جدایی میانه‌ی آنان با نیکان گزارید و آنان را خوار دارید و از احترامشان بکاهید. شما در نوبت خود این کار را بکنید و دربند آن نباشید که کیفری می‌دهند یا نمی‌دهند.
امروز یک درد بزرگی در توده‌ی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما می‌بینیم کسانی صد پستی می‌کنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی می‌نمایند و از کسی بی‌احترامی نمی‌بینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کرده‌ایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. می‌آیند و می‌گویند : «از فلان کس بد نوشته‌اید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده می‌گویند : «دوست ماست». یا می‌گویند : «شما بد می‌نویسید او هم برمی‌دارد دشنام می‌دهد». یا می‌گویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز می‌شنویم و ما برای همه‌ی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا می‌خواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمی‌خواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر می‌خواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفته‌اید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیق‌بازی کردن و عاطفه‌های بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و توده‌ی خود می‌کنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنام‌دهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعده‌ی تازه‌ای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعده‌ی طبیعیست که مردمی که جدایی میانه‌ی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 20)
🌸
امروز یک درد بزرگی در توده‌ی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما می‌بینیم کسانی صد پستی می‌کنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی می‌نمایند و از کسی بی‌احترامی نمی‌بینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کرده‌ایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. می‌آیند و می‌گویند : «از فلان کس بد نوشته‌اید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده می‌گویند : «دوست ماست». یا می‌گویند : «شما بد می‌نویسید او هم برمی‌دارد دشنام می‌دهد». یا می‌گویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز می‌شنویم و ما برای همه‌ی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا می‌خواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمی‌خواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر می‌خواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفته‌اید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیق‌بازی کردن و عاطفه‌های بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و توده‌ی خود می‌کنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنام‌دهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعده‌ی تازه‌ای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعده‌ی طبیعیست که مردمی که جدایی میانه‌ی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 20)
🌸