📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 3ـ دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» (یک از یک)


گردآورنده : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنکه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی درباره‌ی آنان بدهیم.

رکن‌الدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حکومت رضاشاه بود که پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شکنجه کردن ایشان در زمان حکومت رضاشاه. محاکمه‌ی او پنج ماه و اندی پس از انتشار گفتار بعدی («همگی از این توده‌اند») برپا شد. در آن محاکمه کسروی عنوان «وکیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وکالت تسخیری مختاری را نیز به کسروی می‌دهند. چون کسروی از کارهای رضاشاه در روزنامه‌ی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک «جوّ مصنوعی» بدگویی و تحریک احساسات علیه رضاشاه و حکومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن کسروی بعنوان وکیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسه‌ای برای کاستن از خوشنامی کسروی بوده.

کسروی این را بِرو نمی‌آورد و از جلسات دادگاه «متهمان شهربانی» بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیکتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران می‌جوید.

صورت دفاعیات کسروی در دادگاه مختاری و پزشک احمدی ، از ارزشمندترین کارهای قضایی اوست و در کتابی بنام «دفاع در دیوان کیفر» گرد آمده.

«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست که شادروان دکتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا کردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «کوشش سیاسی مؤثری» نکرده بودند که در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاکمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیک دانشگاه تهران می‌بود. ارانی در پایان این محاکماتِ سفارشی به ده سال زندان محکوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.

همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هسته‌ی مرکزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دکتر بود. احمد کسروی که در آن هنگام بجز راهبری مهنامه‌ی پیمان به پیشه‌ی وکالت نیز سرگرم بود در محاکمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان کرد.

صدرالاشرافی نامی که خاطره‌ای دروغ از کسروی بازنموده [1] از زبان ایرج اسکندری که از وکلای دادگاه 53 نفر بوده چنین می‌نویسد :

"من خودم دفاع حقوقی و قضایی کردم ولی کسروی نه تنها از [محمد]شورشیان که از کل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی کرد."


صدرالاشرافی می‌افزاید :

در جلد اول کتاب سه جلدی انور خامه‌ای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاکمه بکوتاهی ذکر شده ... وی دفاع کسروی را از کل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذکر کرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزب‌بازی کرده بودند ... اینها بزهکارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه کیفر ... به همین اندازه که زندان کشیده‌اند بسنده کرد.» ...

مرحوم اسکندری گفت : «در آن زمان که نفس کشیدن جز با اجازه‌ی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوق‌العاده‌ای لازم بود تا وکیلی از اولین فرد دستگیر شده‌ی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسکندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاکمه نیز با توجه به دفاع اصولی کسروی «به سبب شناختی که رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست کاسه‌لیسان و بزرگنماییهای شهربانی که می‌خواست «دستگیری شبکه‌ی کمونیستی خطرناکی» را برای رضاشاه جلوه‌گر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی کردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفکر) که اینهمه ‌های و هوی لازم ندارد». [خاطره‌ای از زنده یاد سید احمد کسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی] "


این دفاعیات کسروی که جزو افتخارات اوست در کتاب «ده سال در عدلیه»‌ی او نیامده.


پانوشت :
1ـ نگاه کنید به پیوست کتاب در پیرامون رمان.


🌸

سرپاس رکن‌الدین مختاری

دکتر تقی ارانی

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 12ـ در پیرامون خواربار (دو از دو)


درباره‌ی خواروبار یک خیانت دیگر از کسانیست که بیش از حد لزوم می‌خرند و در خانه‌های خود ذخیره می‌کنند. این عادت هم در این چند سال در ایرانیان پیدا شده.

این کار را اگر در مواقع عادی می‌کردند زیان چندانی نداشت. گفتگو اینجاست که در موقع عادی نمی‌کنند. همینکه یک خطری پیدا می‌شود یا یک عنوانی بدست بازاریان افتاده نرخها را بالا می‌برند آن هنگامست یک دسته‌ی بزرگی باندیشه‌ی ذخیره کردن می‌افتند و رو ببازار آورده به هر بهایی که پیدا کردند می‌خرند.

در پیشامد شهریورماه دیده شد توانگران حتا شیرینی‌های دکانهای قنادی را به بهای گرانی خریدند و بردند و همه‌ی آنها را تهی گردانیدند. امروز هم که ببهانه‌ی انتشار اسکناس نرخها بالا رفته و یک هیاهویی پیدا شده کسان بسیاری همان کار را می‌کنند.

این رفتار از چند جهت خطاست : نخست این یک کارِ بیجهت و بیهوده‌ایست. زیرا امروز ترس درباره‌ی خواربار نیست. یک حادثه‌ای که موجب نگرانی باشد رخ نداده. اگر ترس از آنست که گرانتر گردد همین رفتار خود گرانی را بیشتر خواهد گردانید. بازرگانان آزمند همینکه دیدند مردم رو آورده با یک حرصی می‌خرند نرخ را بیشتر بالا خواهند برد. اگر بحال خود بگزارند ، بلکه برعکس رفتار امروزی ، اگر تا چندی از خریدن دست نگه دارند همین ، یک اندازه جلوگیری از بالا رفتن نرخها خواهد کرد.

دوم این رفتار دلیل سست بودن رابطه‌ی ملیت است. این کسان تنها در اندیشه‌ی خود هستند و دیگران را فراموش کرده‌اند و اینست مبادرت بذخیره می‌کنند و هیچ نمی‌گویند : گرفتم که من ذخیره کردم و خود را آسوده گردانیدم چاره‌ی خاندانهای کمچیز چیست؟!.. تهیدستان چه کار باید کنند؟!.. اینان نمی‌دانند که زندگانی را باید بهمدستی و همراهی دیگران پیش برد. بخصوص در این هنگام آشفتگی جهان که سختیها و خطرهای بسیاری ما را تهدید می‌کند و این با نیروی همدستی و همراهیست که خواهیم توانست با آنها مقاومت نماییم و نیروهای فردی تاب مقاومت را ندارد.

به هر حال این موضوعِ ذخیره بسیار بیجاست. زیرا نتیجه‌ی معکوس دارد و خود باعث فزونی گرانی و باعث فزونی کمیابیست.

در چنین مواقع باید بچاره‌های همگانی پرداخت. باید هر دسته‌ای ، هر گروهی باهم متحد گردند و اگر توانستند یک شرکتی برای تهیه‌ی خواربار خودشان تشکیل دهند و یا اگر یک پیشنهادی بدولت بنظر می‌رسد پس از شور و اندیشه این را یادآوری کنند. در چنین موقع آنچه که گره‌ کار را تواند گشود دست بهم دادن و در اندیشه‌ی همگی بودنست .. این اقدامهای حریصانه‌ی شخصی جز آنکه گره را سختتر گرداند نتیجه‌ای ندارد.

(پرچم روزانه شماره‌های 58 و60)


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 4ـ همگی از این توده‌اند (یک از یک)


ما می‌گوییم : شما اگر می‌خواهید یک توده‌ی سرفراز و نیکنامی ‌باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی کنید ، راهش آنست که بکوشید و نیک باشید. می‌گوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه نتواند بود.

این گفته‌های ما بکسانی گران می‌افتد و خوش نمی‌آید. اینان می‌خواهند که همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. می‌خواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض کنیم. می‌گویم : چنین کاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید کاری کرد که باین دردها چاره شود.

ببینید امروز همگی از وضع گذشته می‌نالند ولی علت آن را جستجو نمی‌کنند و درپی این نیستند که دیگر آن وضع بازنگردد.

امروز در روزنامه‌ها یک رشته گفتارهایی درباره‌ی زندان و شکنجه‌های آن نوشته می‌شود. کسانی که گرفتار زندان بوده‌اند و آزاد گردیده‌اند آنچه را که دیده و دانسته‌اند می‌نویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شکایتهای بسیار می‌کنند.

اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهکار است و باید بکیفر خود برسد. ولی من می‌پرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..

من مختاری را نمی‌شناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یک بار هم او را ندیده‌ام. ولی نیک می‌دانم که او نیز پیش از آنکه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان می‌زده و نیکی از خود نشان می‌داده و از ستم و مردم‌آزاری نفرت می‌نموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشکار ساخته.

شکایت از بدرفتاری پاسبانان زندان می‌شود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از کشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان کسانی هستند که می‌آیند و می‌نشینند و آنها نیز همان سخنانی را که بزبانهاست می‌گویند. آنها نیز دم از نیکی می‌زنند. چیزی که هست چون ضعیف‌نفسند همینکه اختیار بدستشان می‌افتد همچون درنده‌ی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را می‌کنند.

پس بدانید که توده آلوده است. بدانید که باید بچاره‌ی این توده کوشید. چاره نیز همان است که هر کس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.

داستان محاکمه‌ی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نکرده‌اند. من در آن محاکمه که بودم خدا می‌داند آن روز یکی از روزهایی بود که من پیش خود کوچک گردیدم : روز نخست که 48 تن را آورده و در سالن فتحعلی‌شاهی بروی نیمکتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیده‌بانان گمارده بودند ، و از یکسو قاضیان و کارکنان دادگاه و از یکسو وکلای مدافع ، برای محاکمه آماده می‌شدند من نگاه می‌کردم دیدم همه‌ی کسانی که در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یکی می‌نگریستم می‌دیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یک تفاخری ایستاده که تو گویی یک فوج سربازند و شهری را فتح کرده‌اند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بوده‌اند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساخته‌اند. یک نگاههای خشم‌آلودی بسوی آنها می‌انداختند که بتصور نیاید.

مخصوصاً می‌نگریستم «دادیار» که در دست راست دادگاه بروی یک بلندی می‌نشست یک تن ضباط در پشت سر او می‌ایستاد که پرونده‌ها را یکایک باو بدهد. همان ضباطِ هیچ‌کاره چنان گردن می‌افراشت و سینه جلو می‌داد که تماشا داشت.

دادستان که یا از کمی نطق و بیان و یا بملاحظه‌ی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی می‌آمد و می‌رفت و دستورها می‌داد و دخالتها می‌کرد. اگر از یکایک کسان سخن رانم مایه‌ی رنجش خواهد بود.

بالاخره محاکمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمی‌دانم آن را که تدوین کرده بود که در مقدمه‌اش زور خود را بکار برده و چنین خواسته بود که جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال کشور» را بکار برده بود که من همین را ایراد گرفته گفتم :

«اقدام بر علیه استقلال کشور در قانون مادّه‌ی جداگانه دارد که شما در این ادعانامه بآن استناد نکرده‌اید و کیفر آن «اعدام» است که شما نخواسته‌اید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیده‌اید؟!..» از اینگونه ‌ایرادهای بسیاری داشت.

محاکمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوکلاء رسید. یکی از آنان که اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نکوهش بسیار کرد. دیگری که سفری باروپا کرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد کرد.


👇

دیگری چون از دسته‌ی دیگر بود بمناسبت روز رمضان یک حدیثی خواند و قدری موعظه کرد. همچنین هر یکی بیش از همه خود را و دانش خود را نشان داد و جز دو سه تنی بدفاع حسابی نپرداخت.

سپس نوبت دفاع بخود متهمان رسید. دفاعهای اینها شنیدنی بود. هر یکی بنوبت خود سخنان مغزداری گفتند و به بیگناهی خود دلیلها یاد کردند. جز از دو یا سه تنی که بگفته‌های بیهوده‌ای پرداختند دیگران رفتار بسیار متینی کردند. یک دسته از شاگردان دانشکده‌ها تنها گناهشان آشنایی پیدا کردن با دکتر اَرانی و گوش دادن بسخنان او بود.

اینان با دلیل بیگناهی خود را به رخ دادگاه کشیدند ، و از سختیهای زندان سخنها راندند ، و از بیتابی و ناآرامی مادران و خواهران خود شرحها سرودند. برخی از اینان چنان دفاع کردند و سخنان مؤثری گفتند که بیشتر شنوندگان را بگریه ‌انداختند.

بیگناهی این دسته چندان روشن ، و این دفاعهاشان چندان مؤثر بود که من یقین داشتم اینها را رها خواهند کرد. می‌دانستم محاکمه ساده نیست ، با اینحال گمان محکومیت به بیشتر از پانزده یا شانزده تن نمی‌دادم. می‌گفتم : برای بازمانده چون هیچ عنوانی نیست تبرئه خواهند کرد. ولی برخلاف این تصور دو روز دیگر چون حکم دادند دیده شد بیش از دو تن را تبرئه نکرده‌اند.

کنون شما ببینید آیا تنها مختاری گناهکار است؟!.. آیا آن قاضیانی که چنین رأیی داده‌اند گناهکار نیستند؟ آیا چه گناهی بدتر از اینکه کسانی بروی میز داوری نشینند ولی گوش بسفارش یا دستور دیگران دارند؟!..

از آنسوی می‌پرسم : آیا این قاضیان از حبشه آمده‌اند؟ آیا نه از میان همین توده برخاسته‌اند؟! آیا نه از ردیف دیگران می‌باشند؟! آیا شما می‌پندارید که اگر دیگران بجای آنان گمارده شوند بهتر خواهند بود؟!.

اگر چنین می‌پندارید اشتباه کرده‌اید. آن قاضیان از همین توده‌اند و تنها آنان نیستند که پا بروی حق می‌گزارند ، اگر دیگران را بجای آنان گماریم همان رفتار خواهند کرد. از هزاران تن یکی پیدا می‌شود که گوش بهوا و هوس ندهد و بخاطر شغل یا بامید ترفیعِ رتبه از راه راستی برنگردد.

بالاخره نتیجه آنست که توده آلوده است. از چنین توده‌ قاضی ، و وکیل ، و سرشهربانی و زندانبان و پاسبان بهتر از این درنیاید. اینست باید به نیکی توده کوشید ، و آن نیز با بدگویی از مختاری و آه و ناله از شکنجه‌های روزهای زندان و مانند اینها بدست نیاید. باید از راهش وارد شد ، و راهش همینست که ما پیش گرفته‌ایم.

نمی‌گویم : باید بدیهای مختاری یا دیگران را ننوشت. می‌گویم : آنها را که می‌نویسید نتیجه ‌این را بگیرید که توده آلوده است و با ما همراهی کنید که بچاره‌ی این آلودگی کوشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 13)


🌸

(از نوشتار بالا)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 13ـ بیکاری یکی از گناههاست (یک از یک)


در یک رشته گفتارهایی از کارها و پیشه‌ها سخن رانده معنی آنها را روشن گردانیدیم. چنانکه گفتیم آنچه ما در زندگانی نیازمندیم در طبیعت گزارده شده. ولی باید بکوشیم و آنها را بدست آوریم و از اینجاست که کارها و پیشه‌ها پیدا گردیده. هر دسته‌ای از پیشه‌وران و کارگران و دیگران یک قسمت از لوازم زندگی را آماده می‌گردانند و یا به یک بخشی از کارهای آن می‌پردازند. اینست معنی کارها و پیشه‌ها.

در اینجا باید یک نکته‌ی دیگری را روشن گردانیم ، و آن اینکه بیکاری یکی از گناهانست. چون باید در این زندگانی بکوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر کس باید پیشه‌ای یا کاری پیش گیرد تا در آن کوشش شرکت کند ، و هر کسی که بیکار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست که از باید در این زندگانی بکوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر کس باید پیشه‌ای یا کاری پیش گیرد تا در آن کوشش شرکت کند ، و هر کسی که بیکار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست که از دسترنج دیگران بهره می‌برد بی‌آنکه عوض دهد و این خود خیانتی بتوده است.

می‌دانم بیکاران خواهند گفت : ما پول می‌دهیم و خواروبار و دیگر چیزها را می‌گیریم. ما مفت نمی‌خوریم. می‌گویم : آن پول بدست شما از کجا آمده؟!.. پول خود ارزش ندارد و جز افزار مبادله نیست. شما چه کرده‌اید که مبادله می‌کنید؟!.. یک کسی اگر پول هم دارد (اگر می‌خواهد نان به ناسزا[=نامشروع] نخورد) باید به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد تا بوسیله‌ی آن در تهیه‌ی لوازم زندگی شرکت نماید.

جز از بیماران و ناتوانان که از آنها باید جداگانه گفتگو کرد ، از دیگران بیکاری نه سزاست. باید کسان بیکار را خوار شمرد و بآن کار بدشان نکوهش دریغ نگفت.

اینست یکی از حقایق زندگانی. ولی این حقیقت یکی از چیزهاییست که پوشیده مانده و مردم بآن باوری ندارند. در ایران مطلب معکوس است و کسان بسیاری کار را «کسر شأن» می‌شمارند. در اینجا باید آقا بیکار باشد ، خان بیکار باشد ، ملا بیکار باشد ، مرشد بیکار باشد ، فیلسوف بیکار باشد ، شاعر بیکار باشد. اینگونه «بزرگیها» با کار کردن سازش ندارد.

اینست نمونه‌ای از ناآگاهی مردم از حقایق زندگانی. با این ناآگاهیها شما هر سخنی هم بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمی‌دانستیم» یک توده‌ای با صد گمراهی و آلودگی گمان نقص بخود نمی‌برد.

در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : ده سال یا بیشتر پیش از این در تهران کسی مُرد. با یک تجلیلی او را از میان برداشتند و در روزنامه‌ها ستایشها کردند و فیلسوفش خواندند.

من در شگفت شدم : در ایران فیلسوفی بوده و ما نمی‌دانستیم. این شیوه‌ی روزنامه‌هاست که چون کسی مرد ستایشها ازو نویسند و کسانی را که در زندگیش چشم دیدن نداشتند پس از مرگش با یک تأسفهایی بیاد او پردازند. این یکی از رفتارهای زشت و بیهوده‌ی ایرانیانست و من آن را می‌دانستم. با این حال لقب «فیلسوف» وادارم کرد که جستجویی درباره‌ی آن مرده کنم و او را بشناسم.

یکی از یارانم او را می‌شناخته است و شرح بسیاری از تاریخچه‌ی زندگیش برایم گفت. دانسته شد مردی بوده نود سال عمر کرده ، و در آن عمر دراز خود چهار گناه بزرگی را همیشه مرتکب بوده :

1) همیشه بیکار بوده ـ از آغاز جوانی تن بکاری یا پیشه‌ای نداده و نود سال در این جهان زیسته بی‌آنکه شرکتی با دیگران در تهیه‌ی لوازم زندگی بنماید.

2) همیشه بنام مرشدی یا سیدی در خانه‌های دیگران می‌زیسته. بگفته‌ی عوام همواره بدیگران کل [1] بوده. بکسانی کل بوده که آنها خود بتوده کل هستند.

3) در همه‌ی عمر زن نگرفته و از این وظیفه‌ی مقدس گردن پیچیده.

4) بیشتر وقت خود را با شعرهای بیهوده و سخنان یاوه بسر داده و یکی از کارهای ناستوده‌اش این بوده که کتابی بنام «قیصرنامه» پرداخته که چنانکه می‌گویند نُه‌هزار بیت است که در ستایش ویلهلم قیصر آلمان سروده. روسیاه نان این کشور را خورده و با ستایش بیگانگان روز گزارده. آن هم چه ستایشهایی؟! ستایشهایی که اگر قیصر می‌شنید و می‌فهمید به سبکمغزی گوینده‌اش پی می‌برد : «تو که از کوچه می‌گذری اگر زحل تعظیمت کند از نحوست بیرون آید».

اینها هر یکی گناه بزرگیست. هر یک دلیل دیگری به پستی نهاد آن مرد می‌باشد. چنین کسی را فیلسوف می‌نامند. اینست نمونه‌ای از نادانسته بودن حقایق درمیان این توده.

در همان روزها با یکی از روزنامه‌نویسان گفتگو کردم و گفتم : این مرد چه کرده بود که فیلسوفش خواندید؟!. با حال تعجب گفت : «په آقا ! سخنان بسیار خوبی دارد». گفتم : مگر کسی با سخن فیلسوف می‌شود؟!.. فیلسوف یعنی «دوستار حقیقت». این مرد همه پشت پا بحقایق زده و در سراسر عمر با حقایق دشمن بوده. دیدم پاسخی نتوانست و درمانْد. [2]

👇

این را برای مثل یاد کردم. از اینگونه دلیلها فراوانست. بیهوده نمی‌نویسم : نیک و بد شناخته نیست. بیهوده نمی‌گویم : معنی زندگی را نمی‌دانند.

از سخن خود دور نیفتیم : از روی قاعده‌ای که برای کارها و پیشه‌ها یاد کردیم بیکاری خود یکی از گناهان می‌باشد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 63)


پانوشتها :

1ـ از قرینه‌ی سخن می‌توان آن را سربار توده معنی کرد. در فرهنگ دهخدا معنی آن چنین آمده : مردِ گرانجان بی‌خیر.

2ـ این مرد ادیب پیشاوری است و یکی از کلهای توده که او را در خانه‌اش نگاه می‌داشته حاجی ‌محتشم‌السلطنه (حسن اسفندیاری) بوده. حاجی‌ محتشم‌السلطنه کیست؟..

حاجی‌محتشم‌السلطنه از درباریان بود و در زمانی که اتابک صدراعظم محمدعلی‌میرزا شد او معاونش گردید و بجانشینی از او بپارلمان می‌آمد که بایرادهای نمایندگان پاسخ دهد و سپس از سوی محمدعلی‌میرزا به ارومی فرستاده شد که در آنجا هم هواداری از دربار می‌نمود. ولی سپس که جنگهای سال 1326 و 1327 (1287 و 1288) بپایان رسید و محمدعلی‌میرزا از میان رفت او همچنان درمیان مردان دولتی بود و بارها بوزارت نیز رسید.

او «هر روزی رخت آن روز را پوشیده : در استبداد بوده ، در مشروطه بوده ، در زمان دیکتاتوری بوده ، اکنون در دوره‌ی دمکراسی هم هست». «در زمان رضاشاه رئیس مجلس شورا می‌بود و بروی بلندترین صندلی دمکراسی می‌نشست و پست‌ترین خوی درباری را نشان می‌داد و خود را «پیر غلام» و «چاکر خانه‌زاد» می‌خواند». «این مرد که پیرامونیانی می‌دارد و خانه‌اش پناهگاه ملایان و درویشان و دیگرانست ... در سال 1296 خ. (1336) در تبریز والی می‌بود. در همان سال داستان دلگداز کشتار مردم ارومی با دست آسوریها رخ داد و این مرد که در چیدن زمینه‌ی آن داستان نیز دست میداشت بی‌پروایی از خود نمود ، و برای آنکه دادخواهان را بخود راه ندهد شاهکاری نشان داد ، و آن اینکه بارها مردم ارومی بدیدنش رفتند و پاسخ شنیدند : «حضرت اشرف بزیارت عاشورا مشغولست او را نمی‌توان دید». گویا ماهی هزار تومان حقوق را باو میدادند که بزیارت عاشورا پردازد. آسوریها آنجا مردم بیگناه را بکشند و زنان و دختران را بکشند و ببرند و این در اینجا ریاکارانه «الهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد» بخواند.

در نمایشهای دسته‌ی بدخواه یا بهتر گوییم دشمنان مشروطه و خائنان بتوده ، این مرد همیشه «رل مسخره» را بگردن داشته و کارهایش جز این نتیجه را نمی‌داده که مشروطه و مجلس در دیده‌ها خوار گردد.»

شرح بیشتر درباره‌ی این دو تن در کتاب «در پیرامون ادبیات» و دفتر «یکم دیماه 1323» آمده.


🌸

8ـ ادیب پیشاوری

9ـ حاجی‌ محتشم‌السلطنه‌ی اسفندیاری

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 5ـ باید نیکان جدا گردند (یک از دو)


برای نیکی یک توده گذشته از آنکه باید نیک و بد دانسته شود و آنگاه هر کسی بخود پردازد ، یک شرط بزرگ دیگر اینست که بنیاد زندگی بروی نیکی باشد که اگر کسی نیکو بود قدرش دانند و پاسش دارند ، و اگر بد بود خوارش گیرند و پستش شمارند. این خود عامل بزرگی در نیکی توده است.

کنون من می‌پرسم : آیا توده‌ی شما این شرط را داراست؟.. اگر بگویید داراست راست نگفته‌اید. ما خود می‌دانیم که در این توده چنان حالی نیست. در این توده نیکان قدری ندارند و از بدان هم تنها کسانی شکایت می‌کنند که از بدی آنها صدمه کشیده‌اند ، وگرنه دیگران معنایی ببدی آنان نمی‌دهند و خوارشان نمی‌دارند.

از مختاری اینهمه شکایت نوشته می‌شود. این شکایت را کیها می‌نویسند؟.. تنها آن کسانی که گرفتار چنگال او بوده‌اند. دیگران پروایی ندارند. اگر فی‌المثل مختاری بازگردد و همچنان سرشهربانی شود از قدرش نخواهند کاست و باین بیدادهایش ترتیب اثر نخواهند کرد. مختاری را برای مثل می‌نویسم. با هر بدی رفتارشان اینست.

از آنسوی اگر فرض کنیم بجای مختاری یک سرشهربانی دادگر و نیکویی بود و شب و روز ، خود را به رنج انداخته بآسایش مردم می‌کوشید آیا از او قدردانی می‌شد؟!..

همان قاضیانی که دیروز یاد کردم و گفتم در محاکمه‌ی پنجاه‌وسه تن چشم رویهم گزارده رأی دادند ، نظایر آنها بسیار است. اساساً امروز قضاوت یک پیشه‌ایست. یک قاضی بیش از همه در اندیشه‌ی نان و زندگانی خود می‌باشد و اینست در رأی دادن تنها ملاحظه‌ی آن می‌کنند که مبادا یک زورمندی را برنجانند و نانشان بریده شود. این چیزیست که پوشیده نتوان داشت.

ولی من می‌پرسم : اگر قاضیانی براستی قضاوت می‌کردند و در دادن رأی تنها حق و عدالت را منظور می‌داشتند ـ چنانکه از همین گونه قاضیان هستند و همیشه بوده‌اند ـ آیا مردم یا توده‌ی انبوه از آنها قدردانی می‌نمودند؟!.. یک جدایی میانه‌ی آنان با دیگران می‌گزاردند؟!.. اگر بگویید جدایی می‌گزاردند راست نگفته‌اید.

من خود این را آزمودم که اگر یک قاضی دلیری از خود نشان دهد و پروای این و آن نکرده تنها درپی حق و عدالت باشد و باین گناه از سر کار برداشته شود ، بیشتر مردم بجای قدردانی ازو بآزارش پردازند. یک دسته ملامتش کنند که چرا تهور نموده؟.. یک دسته بد گویند که خشک و دیوانه است. یک دسته حسد برند و آشکاره خوارش دارند. کسانی که خشنودی از کار او نمایند و بستایش پردازند آنان نیز چنین گویند : «آدم نیکیست. ولی اهل این زمان نیست. در این زمان آن کارها را نمی‌شود کرد».

بویژه اگر چنان قاضی دلیری کمچیز باشد و پس از بیرون افتادن از اداره کار دیگری برای خود پیدا نکند که زبانها برویش تندتر گردد و خواری و موهونی بیشتر باشد.

این حال مردم است. در این کشور جنبشی بنام مشروطه برخاست و نیکمردانی پا به پیش گزاردند و در راه این کشور جان باختند و گزندها دیدند ، مردم نه تنها قدرشان نشناختند ، یک دسته‌ی انبوهی همیشه بدگوی آنان بودند و به هر یکی عیب دیگری بسته آن را دستاویز زباندرازی می‌گرفتند.

هنگامی که من تاریخ مشروطه را نوشتم آشکاره دیدم کسانی بخشم آمده‌اند و از نزدیک و دور چنین می‌گویند : «نبایستی این قدر تعریف کرد» یا بمن رسیده می‌پرسند : «حقیقتاً اینها برای کشور می‌کوشیده‌اند و خودشان اغراضی نداشتند؟.». اگر آن تاریخ را دیگری آغاز کرده بود با همین سخنان از میدانش درمی‌بردند.

همین چند روزه که ما در پرچم عکسهای پیشروان آزادی را بچاپ می‌رسانیم و شرحهای مختصری درباره‌ی هر یکی می‌نویسیم ، این مایه‌ی دلتنگی یک دسته‌ای گردیده و بارها گله و شکایت می‌شنویم.

بهبهانی چند سال کوشیده و خود را بخطر انداخته و برای این کشور مشروطه و قانون درست کرده و سرانجام جان در این راه گزارده. ما از او یادی می‌کنیم و فلان آخوند دغل حسد برده و می‌کوشد مگر دروغهایی به بهبهانی بندد و این کار ما را بیجا وانماید.

نتیجه‌ی این سخنان یک چیز است ، و آن اینکه در این توده رشته از هم گسیخته و برای نیک و بد بنیادی نمانده ، و چون آرمانی یا مقصود مشترکی نیست زندگانی بروی شخصیت [فردیت] رفته. انبوه مردم درپی نیکی نیستند و آن را نمی‌خواهند ، این شکایتها که از بدی مختاری یا از کس دیگری می‌شود برای آنست که شکایت‌کنندگان خود صدمه دیده‌اند. وگرنه مردم درپی دنبال کردن بدان نیستند.

این درد است. اما چاره : باید یک دسته آزادگانی جدا گردند و دست بهم داده نخست خود نیک گردند و سپس بنیکی دیگران کوشند و به نیک و بد تقید نمایند و بی‌پروا نباشند ـ یک راهی را پیش گیرند و یک مقصدی را دنبال کنند. اینست چاره و بس. هم اینست آنچه ما می‌خواهیم و در راهش می‌کوشیم.

👇

اینکه می‌گویم «یک دسته» ، برای آنست که همگی نیکی‌پذیر نمی‌باشند. ما این را آزموده‌ایم و می‌دانیم دسته‌های انبوهی از این توده درخورِ نیک بودن نیستند. از آنسوی بنیکی همگی نیازی هم نمی‌باشد و ما نباید معطل آن باشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 14)


🌸

(از این نوشتار)
.

از کتاب «سرنوشت ایران چه خواهد بود؟!»
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ از دیگران چیزی نگرفته‌ایم (یک از یک)


گفتارهایی را که در پرچم درباره‌ی معنی «دارایی» و یا در پیرامون «کارها و پیشه‌ها» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفته‌اند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست». یکی هم گفته : «اینها را از کارل مارکس برداشته».

می‌گویم : هر دو دروغست. من تاکنون سخنی را از دیگری گرفته و بنام خود ننوشته‌ام. از آنسوی تاکنون کتابی از سوسیالیستها یا از کارل مارکس بدستم نیفتاده و نخوانده‌ام. تنها دو سال پیش یکی از یاران در تبریز کتابی بمن داد که بعربی نوشته شده و از «جمعیتهای سرّی» سخن می‌راند ، و در آن مقاصد سوسیالیستها را نیز فهرست‌وار می‌شمرد.

نخستین بار مقاصد سوسیالیستها را در آنجا خوانده و دیدم و در برخی چیزها با ما موافقند ولی در بسیاری از هم جدا می‌باشیم.

به هر حال ما راهمان جستجوی حقایق است. ما می‌خواهیم بنیاد زندگانی آدمیان بروی حقایق گزارده شود. اینست در همه چیز حقیقت آن را می‌گیریم. درباره‌ی دارایی و کارها و پیشه‌ها معنیهای درست آنها را نوشتیم. کنون اگر در برخی چیزها با سوسیالیستها یا با دیگران موافق باشیم ایرادی بما نخواهد بود. آیا می‌توانیم یک حقیقتی را بنام آنکه سوسیالیستها پیش از ما گفته‌اند رد کنیم و نپذیریم؟!..

من اگر کسی بودم که پیروی از سوسیالان کنم می‌بایست این پیروی را پیش از همه در بیدینی و خداناشناسی کنم ، در مادّیگری کنم. زیرا نخستین گام آنان اینست. کسانی اگر مرا می‌شناسند می‌دانند که با مادّیگری چه نبردهایی کرده‌ام. می‌دانند که در دین چه راهی را پیموده‌ام.

نمی‌دانم چرا کسانی باین سخنان بیهوده می‌پردازند؟!.. چه لذتی از اینها می‌برند؟!. چرا چشمشان برنمی‌دارد که یک سخنانی را یک تن از میان خودشان بگوید؟!.. هنگامی که پیمان را آغاز کردیم این گرفتاری را داشتیم که هر سخنی می‌نوشتیم آن یکی می‌گفت : «از اخبار برداشته». این یکی می‌گفت : «از فلسفه گرفته». دیگری می‌گفت : «اینها در مفاوضات هست». اکنون هم در نوشتن پرچم با این گفته‌ها روبرو می‌شویم.

یک چیزی را که ما همیشه رعایت می‌کنیم آنست که شرقیان در برابر غربیان استقلال اندیشه نشان دهند و پیروی کورکورانه از آنان ننمایند. این یکی از مقاصد ماست. اگر فراموش نشده نُه سال پیش به یک رشته نبردهای سختی با اروپاییگری برخاستیم و من گفتارهای بسیاری در آن زمینه در شفق سرخ نوشتم. سپس نیز پیمان را بنیاد نهادم. با اینحال چه شدنیست که ‌اندیشه‌های اروپاییان را بگیریم و بنام خود نوشته بشرقیان یاد دهم؟!.. چنین کاری چه سزاست؟!..

کسانی اگر حقیقت را می‌خواهند ما با این گفتارهای خود لغزشهای اروپاییان را اصلاح می‌کنیم. کارل مارکس و دیگران مطالبی اندیشیده و بحقایقی پی برده‌اند. ولی کارشان ناقص بوده و از بسیار چیزها دور مانده‌اند. ولی ما همه حقایق را می‌گوییم.

یک دسته نیز این ایراد را از راه دیگری می‌گیرند. باینمعنی چون این سخنان را بزیان خود می‌یابند برای ایراد چنین می‌گویند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست».

می‌گویم : شما هر نامی می‌گزارید بگزارید. اینها حقایق است و باید اجرا گردد. باید قانونها از روی اینها نوشته شود. از آنسوی اینها بزیان کسی نیست. آن کسانی که این سخنان را بزیان خود می‌شمارند این هم یک نافهمی از ایشانست.

امروز در این زندگانی غلطی که مردم دارند تنها بدسته‌ی کوچکی خوش می‌گذرد و دیگران همه در رنجند ، و آن دسته‌ی کوچک نیز اگر بفهمند باینحال خشنودی ندهد.

اینهمه رنج و زحمتی که مردمان می‌کشند قسمت بیشترش نتیجه‌ی دانسته نبودن حقایق است. اگر زندگی از روی حقایق باشد رنجها بسیار کم و خوشیهای زندگانی فزونتر خواهد گردید.

کسانی می‌گویند : شما که می‌نویسید بازرگانان کالا را دست بدست می‌گردانند و کارشان نامشروع می‌باشد اگر از آن کار دست بردارند چه کنند؟!..

می‌گویم : از آن کار بیهوده دست بردارند و بجای آن کارخانه برپا کرده پارچه بافند ، نخ ریسند ، افزار زندگانی سازند. اگر می‌خواهند بهتر باشند بکشت و کار پردازند. برای کسی که می‌خواهد بکوشد راه باز است.

در شماره‌ی دیروزی پرچم بیانات آقای وزیر دارایی را آوردیم. بگفته‌ی ایشان یک کشور پهناوری همچون ایران گندم و جوَش برای خوراک مردم کفایت ندارد. اینست سالانه باید از بیرون غله بخرند که سال گذشته صدهزار تن خریده‌اند و برای سال آینده نیز چهل‌هزار تن در نظر گرفته‌اند.


👇

آیا این نتیجه‌ی چیست؟!. چه شده که کشوری باین پهنا و درازا مردمش گرسنگی می‌کشند؟!.. آیا نه آنست که چون حقایق پوشیده مانده و زندگانی به یک راه غلطی افتاده و در نتیجه‌ی آن ، دسته‌های بزرگی با بیکاری یا با کارهای بیهوده (از دست بدست گردانیدن کالاها و مانند آن) می‌پردازند و از سوی دیگر زمینها خشک و ویران می‌ماند و بهره‌مندی از آنها نمی‌شود؟!.. [1] آیا باید این زندگانی غلط را از دست ندهیم؟!.. آیا باید تغییری در حال خود پدید نیاوریم؟!.. آیا باید از ترس آنکه چند تنی می‌رنجند و نام سوسیالیست بروی ما می‌گزارند از گفتن حقایق خودداری کنیم؟!..

(پرچم روزانه شماره‌ی 64)


پانوشت :

1ـ یکی از نادانیها در ایران که همیشه در نوشته‌های ما یادش رفته آنست که هر گرفتاری‌ای پیش می‌آید آن را تنها از یک چیز می‌دانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید. برای مثال سخن از هر نابسامانی رود ، اظهار نظرهایی از اینگونه بمیان می‌آید : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!». در این میان آنچه هیچگاه به آن پروا نمی‌شود دانستن حقایق است.

چنین اظهار نظرهایی تنها از مردم کم‌سواد و ناآگاه نیست. بلکه دیده می‌شود همانها که با یک غروری بمیدان می‌آیند و به جوانان که می‌خواهند بکشورشان سودمند باشند برتری می‌فروشند یا سرکردگی می‌کنند ، آنان نیز با اندیشه‌های خام و بازی با همین واژه‌های ناروشن ، ایشان را گمراه می‌کنند.

اگر گرفتاری تنها از مدیریت است ، آیا نمی‌توان بهترین مدیران جهان را با یک گروه ترجمان استخدام کرد و بکار گرفت و از این گرفتاریها رها گردید؟!

چنان از کارآمدی مدیران سخن می‌رانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.
خواست از این سخنان این نیست که مدیریتها در این کشور بی‌ایراد بوده و هست یا اینکه هیچ تأثیری در کار کشور ندارد. خواست اینست که پروا کنیم در گذشته (همان دوره‌ای که بسیاری آرزوی بازگشتش را دارند) این کشور همچنان نمی‌توانسته غله‌اش را خود فراهم آورد. اکنون نیز دربایستهای بسیار دیگریست که تا نفت و گاز نفروشند فراهم نمی‌گردد. تنها خدا می‌داند اگر این کشور نفت نداشت بدبختیهایش چه اندازه بود. تنها تأمین خوراک نیست. داستان آرتشش را که در گفتارهای گذشته خوانده می‌دانید. احتکار گندم و دست بدست گردانیدن کالاها و دیگر رفتارهای سودجویانه در همان زمانها بوده و اکنون نیز هست. آیا بهتر نیست بجای چنان گفتگوهای بیهوده ، ببینیم این «سوء مدیریت» ریشه‌اش کجاست و چاره‌اش چیست؟!

گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است ، چون سخن کاملی نیست مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.

آنگاه که شما با دلیل نشان دهید تنها با «مدیریت» کارها براه خود نمی‌افتد و اندیشه‌ها و رفتار مردم که با حقایق سازگار نباشد بسیاری از رشته‌های مدیران را پنبه می‌گرداند ، آنگاه می‌بینید می‌گویند : «بله دیگر ، فرهنگ‌سازی هم لازم است». اگر این بار بپرسید «فرهنگ‌سازی» چیست؟! خواهید دید با آنکه این واژه را پیاپی بکار می‌برند ولی معنی آن را نیز بدرستی نمی‌دانند.
معنایی که ما بدیده داریم و بروشنی بازمی‌نماییم اینست که بسیاری از مردم حقایق زندگی را نمی‌دانند و ناگزیر باید یاد گیرند. اکنون اگر یاد دادن حقایق را «فرهنگ‌سازی» می‌نامند بنامند. لیکن بهتر است بدانند نه هر آگاهی‌ای از شمار حقایق زندگی است. چنانکه بسیاری به این اشتباه درافتاده‌اند که ریشه‌ی گرفتاری ایرانیان را «ناآگاهی مردم» می‌شمارند ولی هنگامی که می‌پرسیم چه آگاهیهایی را بدیده دارند برای مثال می‌گویند : «مردم ایران کتاب و روزنامه نمی‌خوانند». به گمان این کسان اگر مردم کتاب و روزنامه بخوانند این گرفتاریها از میان خواهد برخاست. اینجاست که باید گفت : «با همه‌ی نادانی خود را دانا می‌پندارند». برای آگاهی بیشتر گفتار نوزدهم ،‌ «یکی از اندیشه‌های خام» دیده شود.



🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 5ـ باید نیکان جدا گردند (دو از دو)


[در دنباله‌ی گفتار بالا در گفتار دیگری پس از شرح کوششهای توده‌های درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته] :

... کنون گفتگو در آنست که ما نیز باید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود باشیم. ما نیز باید بکوششهایی برخیزیم. کنون که چنین هنگامه‌ای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را می‌کشیم باری یک نتیجه‌ای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بی‌پروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن کار خردمندان نیست.

یک چیز بسیار بدی که من در ایرانیان می‌بینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه می‌باشد. دسته‌های انبوهی گرفتار این درد بیدردی شده‌اند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید می‌بندند. این بدتر که هر دسته‌ای به یک سوی دیگری گراییده‌اند و چشم بسوی دیگری می‌دارند.

از این بدتر آنست که چون کسی را در این راه نادانی با خود همراه نمی‌بینند با او دشمن می‌شوند و تهمت می‌بندند. در نزد این بیخردان آدمی ‌باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون کسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمی‌یابند می‌گویند پس هوادار آن سوی دیگر است.

هنگامی‌ این گرفتاری را در زمینه‌ی مذهب داشتیم ، که همینکه ایراد بخرافه‌های شیعیگری می‌گرفتیم می‌گفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود که هر کسی را که با خود همراه نمی‌یافتند می‌گفتند : «بابیست» اکنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.

ما را باین کسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود می‌گزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست که می‌گوییم : هر توده‌ای باید خود بکوشد تا بجایی برسد. به آنانست که می‌گوییم در این جهان پرآشوب هیچ توده‌ای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.

می‌گوییم : باید بکوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود که هست.

ما نمی‌دانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این می‌دانیم که پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یک توده‌ی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.

یک دسته می‌خواهند تنها باظهار احساسات بس کنند : بنالند و گله کنند ، و چون از این دسته رنجیده‌اند دل بدسته‌ی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهن‌پرستی» همین را شناخته‌اند و این بدتر که می‌خواهند هر روزنامه‌ای نیز پیروی از رفتار آنان کند.

یک دسته‌ی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بسته‌اند و گرایش آشکاری از خود نشان می‌دهند و کوششهایی بکار می‌برند.

اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یک دسته‌ی باخرد این می‌داند که تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجه‌ای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار می‌شود و این ناله‌ها و گله‌ها درمیانست. آیا تاکنون چه سودی داشته که پس از این داشته باشد؟!.. این می‌دانند که ما باید خود بکوشیم و برای خود بکوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.

اگر کسانی براستی علاقه بکشور دارند و آرزومند کوشش در راه آن می‌باشند یک راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینکه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچاره‌ی آنها کوشند. اینست راه و جز این نیست.

چنانکه گفته‌ایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهاده‌ایم. برای همین بنیاد نهاده‌ایم که اکنون که این هنگامه در جهان برخاسته و توده‌ها در راه زندگانی سختترین نبرد را می‌کنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بکوششهایی پردازند.

چنانکه در عنوان گفتار شرح داده‌ایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی کوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.

(پرچم روزانه شماره‌ی 17)


🌸