📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (یک از سه)
بارها شنیده‌ام کسانی بمن نسبت می‌دهند که منکر ماشین هستم. همین اکنون نامه‌ای در پیشم است که یکی می‌نویسد : در فلان مجلس گفتگو از مضرات ماشین می‌رفت من هم با عقیده‌ی شما موافقت کردم.
من در شگفتم که سخنی را که می‌نویسم بیشتری از مردم نیک نمی‌خوانند و نیک نمی‌فهمند ، و بسیاری از ایشان بگفته‌های من معنایی از پیش خود می‌دهند. ما ناگزیر شده‌ایم هر سخنی را یک بار بنویسیم و یک بار هم در پیرامون آن شرحها داده بگوییم : مقصود ما فلانست و فلان نیست.
در آغاز جوانیم روزی در تبریز بسربازخانه رفتم ، دیدم یک سرکرده‌ای بقزاقهای سوار مشق می‌دهد. ولی چون ایشان زبان فارسی نمی‌فهمند یک بار فرمان می‌دهد و یک بار بترکی ترجمه می‌کند. مثلاً فرمان می‌دهد «بچپ!» و سپس می‌گوید : «صولا ها !» [1] اکنون کار ما به همان صورت افتاده.
سخنانی که درباره‌ی ماشین نوشته‌ایم پرمغزترین سخنانست و بسیار جای افسوسست که ایرانیان بجای فهمیدن آنها بتحریفش می‌پردازند. باز جای افسوسست که ما با نادانیها و گمراهیهای ایرانیان سرگرم نبرد شده‌ایم و نمی‌توانیم این سخنان را بگوش جهانیان برسانیم. اگر کسانی می‌خواهند گفته‌های مرا درباره‌ی ماشین بدانند باید بخش نخست کتاب «آیین» را که بعربی هم ترجمه شده بخوانند ، و برای آنکه خوانندگان پرچم از آن ناآگاه نمانند فشاره‌ی گفتارهای خود را در اینجا می‌آورم و من خواستارم این را با دقت بخوانند و بیندیشند :
از صد و دویست سال باینسو در اروپا پیاپی ماشینها و افزارها اختراع گردیده و درباره‌ی هر یکی از آنها گفته شده که باعث آسایش مردمانست. مثلاً راه‌آهن را اختراع کرده چنین گفته‌اند : «راهها را نزدیک می‌گرداند و زحمت مردمان را در راه‌پیمایی و بارکشی ده بر یک کمتر می‌سازد». ماشین دوخت را ساختند چنین گفتند : «از رنج خانواده‌ها بسیار می‌کاهد. رختی را که در سه چهار روز می‌دوختند با این ماشین در سه چهار ساعت خواهند دوخت». ماشینهای کشاورزی را پدید آوردند و چنین گفتند : «بزندگانی کمک بسیار خواهد کرد و کشاورزان رنجشان ده بر یک کم خواهد شد». درباره‌ی هر اختراعی این سخن را گفتند و شما چون بیندیشید اینها همه راست است. زیرا بیگفتگوست که راه‌آهن ، آیروپلان و هواپیما [2] رنج سفر و بارکشی را ده بر یک کم گردانیده. همچنین دیگر ماشینها هر یک در نوبت خود از زحمت کار و کوشش بسیار کاسته است ـ ما راهی را که صد سال پیش ده روزه می پیمودیم اکنون یک روزه می‌پیماییم. همچنین در دیگر کارها.
ولی گفتگو در اینجاست که از روزی که این اختراعها پیدا شده زندگانی آدمیان نیز بجای آنکه آسوده‌تر و آسانتر گردد روز بروز سختتر و پررنجتر شده. پس این از کجاست؟. از روی آن حسابهایی که ما درباره‌ی اختراعها رفته‌ایم و هر یکی را وسیله‌ی کمی زحمت و رنج شمرده‌ایم اکنون بایستی رویهمرفته رنج زندگانی ده بر یک کمتر شده باشد. مثلاً اگر در صد سال پیش مردمان روزانه ده ساعت کار می‌کردند ، اکنون می‌بایست هر روزی یک ساعت بیشتر کار نکنند و بازمانده را بآسایش و خوشی پردازند. در حالی که قضیه بعکس است و امروز رنج و کوشش مردمان بسیار بیشتر از صد سال پیش است. ما خود بیاد داریم که بیست سال پیش آسوده‌تر از اکنون بودیم.
اساساً این یک چیز محسوسیست که پیشرفت اختراعات با سختی زندگانی همدوش و همگام است و در هر کشوری که اختراعات و افزارهای نوین بیشتر بکار می‌رود رنج زندگانی هم بیشتر است. مثلاً در آمریکا چنانکه «ماشینکاری»[= ماشینیزم؟]رواج بیشتر دارد زندگانی نیز سختتر می‌باشد. در آمریکا انبوهی از مردم نان را به بهای جان بدست می‌آورند.
پانوشتها :
1ـ صولّا یعنی به چپ. صولا ها ! یعنی بچپ ها !. «ها» در اینجا برای تأکید است.
2ـ به گمان ما هواپیما می‌بایست درون پرانتز نوشته شود.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (یک از سه)
بارها شنیده‌ام کسانی بمن نسبت می‌دهند که منکر ماشین هستم. همین اکنون نامه‌ای در پیشم است که یکی می‌نویسد : در فلان مجلس گفتگو از مضرات ماشین می‌رفت من هم با عقیده‌ی شما موافقت کردم.
من در شگفتم که سخنی را که می‌نویسم بیشتری از مردم نیک نمی‌خوانند و نیک نمی‌فهمند ، و بسیاری از ایشان بگفته‌های من معنایی از پیش خود می‌دهند. ما ناگزیر شده‌ایم هر سخنی را یک بار بنویسیم و یک بار هم در پیرامون آن شرحها داده بگوییم : مقصود ما فلانست و فلان نیست.
در آغاز جوانیم روزی در تبریز بسربازخانه رفتم ، دیدم یک سرکرده‌ای بقزاقهای سوار مشق می‌دهد. ولی چون ایشان زبان فارسی نمی‌فهمند یک بار فرمان می‌دهد و یک بار بترکی ترجمه می‌کند. مثلاً فرمان می‌دهد «بچپ!» و سپس می‌گوید : «صولا ها !» [1] اکنون کار ما به همان صورت افتاده.
سخنانی که درباره‌ی ماشین نوشته‌ایم پرمغزترین سخنانست و بسیار جای افسوسست که ایرانیان بجای فهمیدن آنها بتحریفش می‌پردازند. باز جای افسوسست که ما با نادانیها و گمراهیهای ایرانیان سرگرم نبرد شده‌ایم و نمی‌توانیم این سخنان را بگوش جهانیان برسانیم. اگر کسانی می‌خواهند گفته‌های مرا درباره‌ی ماشین بدانند باید بخش نخست کتاب «آیین» را که بعربی هم ترجمه شده بخوانند ، و برای آنکه خوانندگان پرچم از آن ناآگاه نمانند فشاره‌ی گفتارهای خود را در اینجا می‌آورم و من خواستارم این را با دقت بخوانند و بیندیشند :
از صد و دویست سال باینسو در اروپا پیاپی ماشینها و افزارها اختراع گردیده و درباره‌ی هر یکی از آنها گفته شده که باعث آسایش مردمانست. مثلاً راه‌آهن را اختراع کرده چنین گفته‌اند : «راهها را نزدیک می‌گرداند و زحمت مردمان را در راه‌پیمایی و بارکشی ده بر یک کمتر می‌سازد». ماشین دوخت را ساختند چنین گفتند : «از رنج خانواده‌ها بسیار می‌کاهد. رختی را که در سه چهار روز می‌دوختند با این ماشین در سه چهار ساعت خواهند دوخت». ماشینهای کشاورزی را پدید آوردند و چنین گفتند : «بزندگانی کمک بسیار خواهد کرد و کشاورزان رنجشان ده بر یک کم خواهد شد». درباره‌ی هر اختراعی این سخن را گفتند و شما چون بیندیشید اینها همه راست است. زیرا بیگفتگوست که راه‌آهن ، آیروپلان و هواپیما [2] رنج سفر و بارکشی را ده بر یک کم گردانیده. همچنین دیگر ماشینها هر یک در نوبت خود از زحمت کار و کوشش بسیار کاسته است ـ ما راهی را که صد سال پیش ده روزه می پیمودیم اکنون یک روزه می‌پیماییم. همچنین در دیگر کارها.
ولی گفتگو در اینجاست که از روزی که این اختراعها پیدا شده زندگانی آدمیان نیز بجای آنکه آسوده‌تر و آسانتر گردد روز بروز سختتر و پررنجتر شده. پس این از کجاست؟. از روی آن حسابهایی که ما درباره‌ی اختراعها رفته‌ایم و هر یکی را وسیله‌ی کمی زحمت و رنج شمرده‌ایم اکنون بایستی رویهمرفته رنج زندگانی ده بر یک کمتر شده باشد. مثلاً اگر در صد سال پیش مردمان روزانه ده ساعت کار می‌کردند ، اکنون می‌بایست هر روزی یک ساعت بیشتر کار نکنند و بازمانده را بآسایش و خوشی پردازند. در حالی که قضیه بعکس است و امروز رنج و کوشش مردمان بسیار بیشتر از صد سال پیش است. ما خود بیاد داریم که بیست سال پیش آسوده‌تر از اکنون بودیم.
اساساً این یک چیز محسوسیست که پیشرفت اختراعات با سختی زندگانی همدوش و همگام است و در هر کشوری که اختراعات و افزارهای نوین بیشتر بکار می‌رود رنج زندگانی هم بیشتر است. مثلاً در آمریکا چنانکه «ماشینکاری»[= ماشینیزم؟]رواج بیشتر دارد زندگانی نیز سختتر می‌باشد. در آمریکا انبوهی از مردم نان را به بهای جان بدست می‌آورند.
پانوشتها :
1ـ صولّا یعنی به چپ. صولا ها ! یعنی بچپ ها !. «ها» در اینجا برای تأکید است.
2ـ به گمان ما هواپیما می‌بایست درون پرانتز نوشته شود.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (یک از دو)
در شماره‌ی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم که در آن چنین می‌گوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست می‌گردد ... هر کس می‌خواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... کمتر در پرچم خبر مسرت‌بخشی نسبت به آذربایجان خوانده می‌شود». [1]
می‌گویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادی‌آور» بسته بکوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز کوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بکوشیم و فیروز گردیم و به نتیجه‌های شادی‌آور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ کاری بی‌انگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی که در فیزیک و شیمی و دیگر علوم خوانده‌اید در سراسر کارهای جهان حکمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یک کار تصادفی نبوده. نتیجه‌ی اوضاع کواکب نمی‌باشد. اینها نتیجه‌ی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه می‌خورد ، همیشه گزند می‌بیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بکار درآییم و بکوششهای دلسوزانه پردازیم ، این کوششها بی‌نتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یک رشته نیازمندیهایی دارد که باید دولت توجه کند. درباره‌ی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یک رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است که مربوط بخود توده است.
امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری کشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها که در جهان برخاسته همه برای آب و خاکست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بی‌پروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یکدیگر میدانها باز کرده‌اند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همه‌ی این حالها بکشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
من می‌شنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین می‌گویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتوده‌ای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان می‌گردد. خلفای عباسی در دوره‌های ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». [2] با این خرافه‌ی رسوا دلهای خود را شاد می‌ساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافه‌ی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار می‌رفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان می‌گردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافه‌ها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشه‌ای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت درباره‌ی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را می‌شنوم چنین می‌گویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه می‌دارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی می‌توان این سخنان پیره‌زنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین می‌گویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همه‌ی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش می‌آورند. [3]
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را می‌ریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن می‌بارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دسته‌ی دیگر نومیدی نشان داده چنین می‌گویند : «ما بیست‌ملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانه‌ی آنهاست. اینها نمی‌فهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمی‌باشد و امروز درمیان دولتها توده‌های سه‌ملیونی و پنج‌ملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب می‌برند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته می‌شود.
به هر حال اینها همه بهانه‌های بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقه‌مند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آینده‌اش بیمناکست و کسی نمی‌داند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمی‌داند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمی‌داند چه طمع‌هایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بی‌پروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (یک از دو)
در شماره‌ی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم که در آن چنین می‌گوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست می‌گردد ... هر کس می‌خواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... کمتر در پرچم خبر مسرت‌بخشی نسبت به آذربایجان خوانده می‌شود». [1]
می‌گویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادی‌آور» بسته بکوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز کوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بکوشیم و فیروز گردیم و به نتیجه‌های شادی‌آور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ کاری بی‌انگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی که در فیزیک و شیمی و دیگر علوم خوانده‌اید در سراسر کارهای جهان حکمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یک کار تصادفی نبوده. نتیجه‌ی اوضاع کواکب نمی‌باشد. اینها نتیجه‌ی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه می‌خورد ، همیشه گزند می‌بیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بکار درآییم و بکوششهای دلسوزانه پردازیم ، این کوششها بی‌نتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یک رشته نیازمندیهایی دارد که باید دولت توجه کند. درباره‌ی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یک رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است که مربوط بخود توده است.
امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری کشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها که در جهان برخاسته همه برای آب و خاکست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بی‌پروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یکدیگر میدانها باز کرده‌اند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همه‌ی این حالها بکشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
من می‌شنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین می‌گویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتوده‌ای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان می‌گردد. خلفای عباسی در دوره‌های ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». [2] با این خرافه‌ی رسوا دلهای خود را شاد می‌ساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافه‌ی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار می‌رفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان می‌گردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافه‌ها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشه‌ای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت درباره‌ی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را می‌شنوم چنین می‌گویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه می‌دارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی می‌توان این سخنان پیره‌زنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین می‌گویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همه‌ی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش می‌آورند. [3]
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را می‌ریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن می‌بارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دسته‌ی دیگر نومیدی نشان داده چنین می‌گویند : «ما بیست‌ملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانه‌ی آنهاست. اینها نمی‌فهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمی‌باشد و امروز درمیان دولتها توده‌های سه‌ملیونی و پنج‌ملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب می‌برند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته می‌شود.
به هر حال اینها همه بهانه‌های بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقه‌مند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آینده‌اش بیمناکست و کسی نمی‌داند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمی‌داند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمی‌داند چه طمع‌هایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بی‌پروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
👇
خواهید گفت : از چه راه؟.. می‌گویم از همان راهی که بارها شرح داده‌ایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک می‌گردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه درباره‌ی آذربایجان و چه درباره‌ی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
🔹 پانوشتها :
1ـ اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جدایی‌خواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جدایی‌خواهیِ رسمی‌تر «فرقه‌ی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی می‌داد جز کار یکمشت بیگانه‌پرست نبود که به شیوه‌ی شاهسونان راه می‌زدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامه‌ی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود می‌کردند ـ هنگامه‌ای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان می‌دادند زبان ترکی بود که آن را بهانه‌ی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامه‌ی پرچم از نخستین شماره‌اش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانه‌ی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانه‌جوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهره‌شان برکشید. شماره‌های بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشه‌های خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» می‌شماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» می‌باشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه می‌گذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
2ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
3ـ دسته‌ی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداخته‌اند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکه‌ها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمده‌اند لیکن در پهنه‌ی فرهنگی شکست خورده‌اند!
🌸
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک می‌گردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه درباره‌ی آذربایجان و چه درباره‌ی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
🔹 پانوشتها :
1ـ اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جدایی‌خواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جدایی‌خواهیِ رسمی‌تر «فرقه‌ی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی می‌داد جز کار یکمشت بیگانه‌پرست نبود که به شیوه‌ی شاهسونان راه می‌زدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامه‌ی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود می‌کردند ـ هنگامه‌ای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان می‌دادند زبان ترکی بود که آن را بهانه‌ی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامه‌ی پرچم از نخستین شماره‌اش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانه‌ی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانه‌جوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهره‌شان برکشید. شماره‌های بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشه‌های خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» می‌شماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» می‌باشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه می‌گذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
2ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
3ـ دسته‌ی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداخته‌اند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکه‌ها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمده‌اند لیکن در پهنه‌ی فرهنگی شکست خورده‌اند!
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (دو از سه)
این خود معماییست که چرا چنینست؟. چرا از ماشینها که بیگمان مایه‌ی کمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته می‌شود؟.. آیا راز کار چیست؟.. کسی راز آن را نمی‌دانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته می‌گفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر می‌گرداند و باید مردمان را بزندگانی ساده‌ی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و کسان بسیاری کوششهایی نیز درآن باره بکار می‌بردند ، باینمعنی که جمعیت ساخته باهم پیمان می‌بستند که در یک دیهی یا در یک جزیره‌ای بحال وحشیان زندگی کنند.
قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اکنون بازگشته می‌گفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.
اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریکا بحرانی پیدا شد. باینمعنی که بازارها بازایستاد و کالاها که با فراوانی بسیار از کارخانه‌ها بیرون می‌آمد خریدار پیدا نکرده بروی هم چیده ماند. در همه جا کار کمتر گردیده شماره‌ی بیکاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان کارگران بحکمروایی پرداخت ، مثلاً آمریکا که مرکز ثروت جهان شمرده می‌شود شماره‌ی گرسنگان و بیکاران در آنجا به یازده‌ملیون [1] رسید. در یک خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] می‌گفت : «در نیویورک شماره‌ی بچه‌های بی‌خانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» که بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچه‌هایش بیرون ریخته‌اند. در یکی از مجله‌های لندن شمارشی آورده بود که در ضمن یک سال در کشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده که ما این شمارش را ترجمه کرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.
در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود که اندیشه‌ی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایه‌ی همین سختیها رواج آن بیشتر می‌گردید.
چنانکه دیده می‌شود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها که هر یکی کمک دیگری بآسانی کارهاست ، چگونه است که هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر می‌شود؟.. چگونه است که آن روزی که مردم همه‌ی کارها را با دست انجام می‌دادند از امروز آسوده‌تر بودند؟!.. ماشینها که می‌بایست رنج مردم را کمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجه‌ی وارونه از کجا پیدا شده؟!.. دوم : اکنون که این اختراعات بسختی زندگانی می‌افزاید آیا می‌توان از آنها چشم پوشید؟!. می‌توان آنها را کنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین کاری بسود جهانست؟!.
بهمه‌ی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی کسی برای پاسخ دادن دیده نمی‌شد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریکا چنین کسی درمیان نمی‌بود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریکا تنها بگله از سختی زندگانی و نکوهش از تمدن اکتفا می‌نمودند و در ایران نیز تقلید از آنان می‌کردند. در اینجا نیز نکوهش از تمدن آغاز شده بود و کسانی آن را سرمایه‌ی شهرتی برای خود گرفته بودند.
از سال 1312 که من بکار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست کتابی درباره‌اش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینک اندکی از سخنان خود را در اینجا می‌نویسم :
درباره‌ی ماشینها و سختی کار باید دانست که ما در زندگانی دو رشته کوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یکی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر کسی با این دو نبرد آغاز می‌یابد و با این دو نبرد بپایان می‌رسد.
یک مثل روشنی برای این ، زندگانی یک کشاورز است : یک کشاورزی که در یک باغی یا کشتزاری زندگی می‌کند و بکشت می‌پردازد اگر کوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یکسو باید با بیل زمین را شخم کند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری کند و بدفع آفات کوشد که اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این کشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هوشیار باشد که دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یک رشته هم این کارهاست که نبرد با همجنسان می‌باشد.
این یک مقدمه است. کنون ببینیم کدام یک از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایه‌ی سختی زندگی می‌باشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست که مایه‌ی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی که چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا می‌گرداند این پتیاره‌ی[=بلا] نبردیست که درمیانه‌ی همجنسان می‌رود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم کنیم نَودونُه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یک قسمت از راه کوشش با طبیعت می‌باشد.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (دو از سه)
این خود معماییست که چرا چنینست؟. چرا از ماشینها که بیگمان مایه‌ی کمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته می‌شود؟.. آیا راز کار چیست؟.. کسی راز آن را نمی‌دانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته می‌گفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر می‌گرداند و باید مردمان را بزندگانی ساده‌ی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و کسان بسیاری کوششهایی نیز درآن باره بکار می‌بردند ، باینمعنی که جمعیت ساخته باهم پیمان می‌بستند که در یک دیهی یا در یک جزیره‌ای بحال وحشیان زندگی کنند.
قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اکنون بازگشته می‌گفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.
اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریکا بحرانی پیدا شد. باینمعنی که بازارها بازایستاد و کالاها که با فراوانی بسیار از کارخانه‌ها بیرون می‌آمد خریدار پیدا نکرده بروی هم چیده ماند. در همه جا کار کمتر گردیده شماره‌ی بیکاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان کارگران بحکمروایی پرداخت ، مثلاً آمریکا که مرکز ثروت جهان شمرده می‌شود شماره‌ی گرسنگان و بیکاران در آنجا به یازده‌ملیون [1] رسید. در یک خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] می‌گفت : «در نیویورک شماره‌ی بچه‌های بی‌خانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» که بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچه‌هایش بیرون ریخته‌اند. در یکی از مجله‌های لندن شمارشی آورده بود که در ضمن یک سال در کشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده که ما این شمارش را ترجمه کرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.
در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود که اندیشه‌ی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایه‌ی همین سختیها رواج آن بیشتر می‌گردید.
چنانکه دیده می‌شود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها که هر یکی کمک دیگری بآسانی کارهاست ، چگونه است که هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر می‌شود؟.. چگونه است که آن روزی که مردم همه‌ی کارها را با دست انجام می‌دادند از امروز آسوده‌تر بودند؟!.. ماشینها که می‌بایست رنج مردم را کمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجه‌ی وارونه از کجا پیدا شده؟!.. دوم : اکنون که این اختراعات بسختی زندگانی می‌افزاید آیا می‌توان از آنها چشم پوشید؟!. می‌توان آنها را کنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین کاری بسود جهانست؟!.
بهمه‌ی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی کسی برای پاسخ دادن دیده نمی‌شد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریکا چنین کسی درمیان نمی‌بود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریکا تنها بگله از سختی زندگانی و نکوهش از تمدن اکتفا می‌نمودند و در ایران نیز تقلید از آنان می‌کردند. در اینجا نیز نکوهش از تمدن آغاز شده بود و کسانی آن را سرمایه‌ی شهرتی برای خود گرفته بودند.
از سال 1312 که من بکار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست کتابی درباره‌اش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینک اندکی از سخنان خود را در اینجا می‌نویسم :
درباره‌ی ماشینها و سختی کار باید دانست که ما در زندگانی دو رشته کوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یکی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر کسی با این دو نبرد آغاز می‌یابد و با این دو نبرد بپایان می‌رسد.
یک مثل روشنی برای این ، زندگانی یک کشاورز است : یک کشاورزی که در یک باغی یا کشتزاری زندگی می‌کند و بکشت می‌پردازد اگر کوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یکسو باید با بیل زمین را شخم کند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری کند و بدفع آفات کوشد که اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این کشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هوشیار باشد که دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یک رشته هم این کارهاست که نبرد با همجنسان می‌باشد.
این یک مقدمه است. کنون ببینیم کدام یک از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایه‌ی سختی زندگی می‌باشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست که مایه‌ی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی که چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا می‌گرداند این پتیاره‌ی[=بلا] نبردیست که درمیانه‌ی همجنسان می‌رود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم کنیم نَودونُه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یک قسمت از راه کوشش با طبیعت می‌باشد.
👇
شما می‌توانید یک شمارشی از کوششهای آدمیان بگیرید که کدامها در راه نبرد با طبیعت و کدامها در راه نبرد با همجنسان می‌باشد. این تنها کوششهای کشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشکان و دواسازان و مانند اینهاست که در برابر طبیعت می‌باشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحه‌سازان و همگیِ کارکنان دولتی هیچ یکی با طبیعت نمی‌جنگند.. با اندکی اندیشه اینها را نیک توان فهمید.
نتیجه‌ی این سخنان آنست که رنج زندگانی بیشترش از رهگذر کشاکشیست که آدمیان باهم می‌کنند. این پتیاره‌ی نبرد است که جهانیان را از آسایش و خرسندی بی‌بهره می‌گرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بکاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهره‌مند گردانیم باید بکاستن از سختی این پتیاره‌ی نبرد بکوشیم (همان راهی که من و یارانم می‌پیماییم).
پانوشتها :
1ـ جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسی‌ملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.
2ـ نویسنده بخش یکم کتاب «آیین» را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار می‌آورد.
🌸
نتیجه‌ی این سخنان آنست که رنج زندگانی بیشترش از رهگذر کشاکشیست که آدمیان باهم می‌کنند. این پتیاره‌ی نبرد است که جهانیان را از آسایش و خرسندی بی‌بهره می‌گرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بکاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهره‌مند گردانیم باید بکاستن از سختی این پتیاره‌ی نبرد بکوشیم (همان راهی که من و یارانم می‌پیماییم).
پانوشتها :
1ـ جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسی‌ملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.
2ـ نویسنده بخش یکم کتاب «آیین» را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار می‌آورد.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (دو از دو)
امروز دسته‌های بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دستهای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله کرده‌ایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌کنند. مردک نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست که معنی زندگی را نمی‌دانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکنده‌اند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا که می‌توانیم به یک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین می‌کوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌کوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشه‌هاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکنده‌اند اگرچه در یکجا باشند.
برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌کنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینکه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌کنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینکه از «کارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراکنده است.
2) هوسها و خودنماییها : یک دستهای چنان گرفتار هوسبازی و خودنمایی‌اند که در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کرده‌اند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی کوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌کوشیم و کنون هم یک دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاسته‌اید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را که از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..
در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند که جلسه‌ها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یک قیمتی بآن می‌دهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دسته‌ی دیگری گفتگوها کردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (دو از دو)
امروز دسته‌های بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دستهای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله کرده‌ایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌کنند. مردک نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست که معنی زندگی را نمی‌دانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکنده‌اند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا که می‌توانیم به یک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین می‌کوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌کوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشه‌هاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکنده‌اند اگرچه در یکجا باشند.
برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌کنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینکه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌کنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینکه از «کارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراکنده است.
2) هوسها و خودنماییها : یک دستهای چنان گرفتار هوسبازی و خودنمایی‌اند که در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کرده‌اند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی کوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌کوشیم و کنون هم یک دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاسته‌اید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را که از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..
در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند که جلسه‌ها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یک قیمتی بآن می‌دهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دسته‌ی دیگری گفتگوها کردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.
👇
آنچه میخواهم شرح دهم آنست که پس از بازگشت من دو سه تنی خود را کنار کشیده و یک حزبی ساخته‌اند. یک مرامنامه‌ای نوشته و چند کسی را با خود گردانیده و یک نامی نیز نهاده حزبی شده‌اند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز می‌توان یک حزبی پدید آورد.
شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیده‌اند؟!.. آیا چه ایرادی گرفته‌اند؟!..
شنیدم گفته‌اند : چون دیدیم کاری پیش نمی‌رود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمی‌رفته دست بدامن پراکندگی زده‌اند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجه‌ای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقه‌مندان بکشور و توده می‌باشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادی‌آور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 61 و 62)
پانوشت :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزاده‌ها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور می‌گیرند می‌باشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
🌸
شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیده‌اند؟!.. آیا چه ایرادی گرفته‌اند؟!..
شنیدم گفته‌اند : چون دیدیم کاری پیش نمی‌رود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمی‌رفته دست بدامن پراکندگی زده‌اند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجه‌ای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقه‌مندان بکشور و توده می‌باشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادی‌آور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 61 و 62)
پانوشت :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزاده‌ها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور می‌گیرند می‌باشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (سه از سه)
کنون می‌آییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال هر اختراعی که شده مردم تنها نتیجه‌ی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیده‌اند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشته‌اند. مثلاً ماشین کفشدوزی هنگامی که اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه کرده‌اند که روزانه صد جفت بیرون می‌دهد و زحمت کفش دوختن را ده بر یک آسان می‌گرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نموده‌اند. در حالی که همان ماشین کفشدوزی تأثیری هم در مبارزه‌ی مردم با یکدیگر دارد. زیرا هنگامی که کفش با دست دوخته می‌شد در یک شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه کفشدوزی نان می‌خوردند و چنین نبود که یکی بتواند کار را از دست دیگران بگیرد. ولی اکنون یک سرمایه‌دار می‌تواند چند تا ماشین کفشدوزی بزرگی برپا کند و با دست ده تن کارگر آنها را بکار اندازد و روزانه چند هزار جفت کفش بیرون ریزد و یکتنه کفش تهران را اداره کرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همه‌ی ماشینها و اختراعها این حال را دارد که از یکسو کارها را آسان گردانیده و از یکسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راه‌آهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یکی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر می‌باشد و پیداست که در کشاکش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و کارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی درباره‌ی اختراعات اروپایی. کنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانکه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روزافزون زندگانی را نتیجه‌ی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته می‌گویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید. [1] ما می‌گوییم : چنین کاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانکه گفته‌ایم اساسِ زحمت زندگانی ، کشاکش و نبرد مردم با همدیگر است که باید این را از میان برداشت. کسانی می‌گویند : از میان برداشتن آن ممکن نیست. ما می‌گوییم ممکنست و در این باره سخنان بسیاری رانده‌ایم.
2) هنگامی که ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار می‌نازیدند و ستایشهای گزافه‌آمیز می‌کردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم : اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمی‌شود. سپس شرح دادیم که اساس زحمت زندگانی آن کشاکشیست که مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشته‌اند که ما منکر ماشین می‌باشیم و می‌گوییم این اختراعات نباشد.
3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بی‌اندازه قیمت می‌گزارند ، و چون کسانی از ایشان می‌شنوند که ما می‌گوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا می‌پویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد می‌گیریم در شگفت می‌شوند و ما دیدیم که چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یک نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنک و بی‌ادبانه‌ای پرداخت. ولی راستی اینست که این جنبش دویست ساله‌ی اروپا و پیشرفتی که در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجه‌ی درستی نتواند داد و باید با یک جنبش و پیشرفت دیگری (که ما بآن پرداخته‌ایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یک نمونه از ناتوانی آن همینست که اینهمه اختراعها کرده و از آن بجای سود زیان برمی‌دارد.
(پرچم روزانه شماره‌های 135 ، 136 و 137)
پانوشت :
1ـ هواداران این شیوه‌ی زندگانی اکنون کمتر شده‌اند. زیرا کشورهای سرمایه‌داری ، پس از دهه‌ی پررنج «بحران بزرگ» و جنگ جهانی دوم ، برخی اندیشه‌های دادگرانه و رفاهی را بکار بستند : کاهش ساعت کار ، افزودن به روزهای مرخصی و تعطیلات ، تعیین کمترین دستمزد و بهبود بیمه‌های همگانی و مانندهای اینها. از آنسو فراموش شدن نسبی بدبختیها و رنجهای بحران اقتصادی و جنگ جهانی ، اینها رویهمرفته مایه‌ی کاستن از سختیها و خوشتر و دلپذیرتر شدن زندگی نسبت به دوره‌ی پیش از آن گردید. با اینهمه هنوز هم بسیاری از همان اروپاییان و آمریکاییان بزندگانی ساده‌ی آدمیان نخستین و دور از شهرها رو آورده و آن را خوشتر می‌شمارند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (سه از سه)
کنون می‌آییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال هر اختراعی که شده مردم تنها نتیجه‌ی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیده‌اند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشته‌اند. مثلاً ماشین کفشدوزی هنگامی که اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه کرده‌اند که روزانه صد جفت بیرون می‌دهد و زحمت کفش دوختن را ده بر یک آسان می‌گرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نموده‌اند. در حالی که همان ماشین کفشدوزی تأثیری هم در مبارزه‌ی مردم با یکدیگر دارد. زیرا هنگامی که کفش با دست دوخته می‌شد در یک شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه کفشدوزی نان می‌خوردند و چنین نبود که یکی بتواند کار را از دست دیگران بگیرد. ولی اکنون یک سرمایه‌دار می‌تواند چند تا ماشین کفشدوزی بزرگی برپا کند و با دست ده تن کارگر آنها را بکار اندازد و روزانه چند هزار جفت کفش بیرون ریزد و یکتنه کفش تهران را اداره کرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همه‌ی ماشینها و اختراعها این حال را دارد که از یکسو کارها را آسان گردانیده و از یکسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راه‌آهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یکی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر می‌باشد و پیداست که در کشاکش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و کارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی درباره‌ی اختراعات اروپایی. کنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانکه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روزافزون زندگانی را نتیجه‌ی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته می‌گویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید. [1] ما می‌گوییم : چنین کاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانکه گفته‌ایم اساسِ زحمت زندگانی ، کشاکش و نبرد مردم با همدیگر است که باید این را از میان برداشت. کسانی می‌گویند : از میان برداشتن آن ممکن نیست. ما می‌گوییم ممکنست و در این باره سخنان بسیاری رانده‌ایم.
2) هنگامی که ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار می‌نازیدند و ستایشهای گزافه‌آمیز می‌کردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم : اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمی‌شود. سپس شرح دادیم که اساس زحمت زندگانی آن کشاکشیست که مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشته‌اند که ما منکر ماشین می‌باشیم و می‌گوییم این اختراعات نباشد.
3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بی‌اندازه قیمت می‌گزارند ، و چون کسانی از ایشان می‌شنوند که ما می‌گوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا می‌پویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد می‌گیریم در شگفت می‌شوند و ما دیدیم که چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یک نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنک و بی‌ادبانه‌ای پرداخت. ولی راستی اینست که این جنبش دویست ساله‌ی اروپا و پیشرفتی که در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجه‌ی درستی نتواند داد و باید با یک جنبش و پیشرفت دیگری (که ما بآن پرداخته‌ایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یک نمونه از ناتوانی آن همینست که اینهمه اختراعها کرده و از آن بجای سود زیان برمی‌دارد.
(پرچم روزانه شماره‌های 135 ، 136 و 137)
پانوشت :
1ـ هواداران این شیوه‌ی زندگانی اکنون کمتر شده‌اند. زیرا کشورهای سرمایه‌داری ، پس از دهه‌ی پررنج «بحران بزرگ» و جنگ جهانی دوم ، برخی اندیشه‌های دادگرانه و رفاهی را بکار بستند : کاهش ساعت کار ، افزودن به روزهای مرخصی و تعطیلات ، تعیین کمترین دستمزد و بهبود بیمه‌های همگانی و مانندهای اینها. از آنسو فراموش شدن نسبی بدبختیها و رنجهای بحران اقتصادی و جنگ جهانی ، اینها رویهمرفته مایه‌ی کاستن از سختیها و خوشتر و دلپذیرتر شدن زندگی نسبت به دوره‌ی پیش از آن گردید. با اینهمه هنوز هم بسیاری از همان اروپاییان و آمریکاییان بزندگانی ساده‌ی آدمیان نخستین و دور از شهرها رو آورده و آن را خوشتر می‌شمارند.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 15ـ همه چیز از دانستن برخیزد (یک از یک)
گفتارهایی که در شماره‌های اخیر پرچم در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
می‌گویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشه‌هایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجه‌ای که باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا می‌کنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاسته‌اید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمی‌بینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی می‌کنند ولی معنی آن را نمی‌دانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچه‌ی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفه‌های کهن و قصص بنی‌اسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم می‌آموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایه‌ی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشه‌ها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمه‌ی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجه‌ها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کم‌کم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
این بی‌ترتیبی‌های امروزی همه از نادانستن است. سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشه‌های نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گله‌هایی که می‌کرد چنین می‌گفت : در خانه‌ی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از اداره‌اش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیده‌مانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت می‌ورزد. پس از ناهار چون درویش می‌خواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.
می‌گفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش می‌خواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا می‌کرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر درباره‌ی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب درباره‌ی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کرده‌اند که بازار جایگاه شیطانست.
نتیجه‌ی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که اداره‌کنندگان دستگاه زندگانیند با دیده‌ی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.
ماننده‌ی این داستان فراوانست. در جلسه‌ی اخیر روزنامه‌نویسان آقای وزیر دارایی یکی از گله‌هایش این بود که آردی که بنانوایان می‌دهند آرد خالص گندم می‌باشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو می‌دهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح می‌داد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوش‌خوراکیش می‌افزاید. می‌گفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی می‌فروشند ولی جوش را نگه داشته به نان می‌افزایند و در نتیجه‌ی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمی‌آید.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 15ـ همه چیز از دانستن برخیزد (یک از یک)
گفتارهایی که در شماره‌های اخیر پرچم در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
می‌گویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشه‌هایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجه‌ای که باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا می‌کنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاسته‌اید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمی‌بینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی می‌کنند ولی معنی آن را نمی‌دانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچه‌ی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفه‌های کهن و قصص بنی‌اسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم می‌آموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایه‌ی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشه‌ها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمه‌ی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجه‌ها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کم‌کم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
این بی‌ترتیبی‌های امروزی همه از نادانستن است. سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشه‌های نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گله‌هایی که می‌کرد چنین می‌گفت : در خانه‌ی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از اداره‌اش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیده‌مانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت می‌ورزد. پس از ناهار چون درویش می‌خواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.
می‌گفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش می‌خواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا می‌کرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر درباره‌ی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب درباره‌ی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کرده‌اند که بازار جایگاه شیطانست.
نتیجه‌ی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که اداره‌کنندگان دستگاه زندگانیند با دیده‌ی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.
ماننده‌ی این داستان فراوانست. در جلسه‌ی اخیر روزنامه‌نویسان آقای وزیر دارایی یکی از گله‌هایش این بود که آردی که بنانوایان می‌دهند آرد خالص گندم می‌باشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو می‌دهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح می‌داد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوش‌خوراکیش می‌افزاید. می‌گفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی می‌فروشند ولی جوش را نگه داشته به نان می‌افزایند و در نتیجه‌ی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمی‌آید.
👇
این را چون می‌گفت من با خود می‌اندیشیدم که این نانوایان چون مال دولت را حرام می‌دانند از روی عقیده‌ی خود جایز می‌شمارند که در آن تقلب کنند ، نهایت باید یک «رد مظالمی» دهند و یا از یکی از علما تحصیل اجازه کنند. اینست ، نتیجه آن می‌شود که آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجه‌ی نادانیهاست. نتیجه‌ی آنست که حقایق وارونه گردیده.
از اینسوی اگر چاره می‌خواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم می‌داریم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 65)
🌸
از اینسوی اگر چاره می‌خواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم می‌داریم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 65)
🌸
✴️ گواهی یکی از همراهان کانال
درود
با تذکرات و اشارات شما بر آن شدم که در باب پنجم گلستان نظری کنم
دیدم در این زمان پیشرفت ارتباطات بدخواهان این مملکت بیکار ننشسته تنها به انتشار بسنده نکرده بلکه به رویه فایل صوتی منتشر کرده اند.
و باز هم با زبانهای موثر(صدای بانویی با آرامش و به نحوه ای فیلسوفانه) پخش کرده اند.
این مساله مرا واداشت تا به گواهی دیگری برخیزم
چنانکه اگر قبل از آشناییم با پاکدینی بود حکایات این باب را اگر می‌خواندم یا می‌شنیدم بسیار گرام میداشتم و خوشحال میشدم که چیزی یاد گرفته ام و به این شعرا ( مفاخر ملی) می نازیدم
یا شاید در مجلسی هم برای دیگران تعریف میکردم
اما حالا که به لطف حق و تلاشهای شما و راهنماییهای آن بزرگمرد اندکی با حقایق زندگی آشنا شده ام می فهمم که این کتابها و این اشخاص چه زیانی به من و هموطنانم دارند.
کوشاد تلگرام : جای خشنودی است که هَنایش (=تأثیر) حقایق را بر دلهای پاک و اندیشه‌های روشن می‌بینیم. جای خشنودی بسیارست که با همه‌ی کوششی که بدخواهان کشور به زهرآلود گردانیدن اندیشه‌های جوانان می‌کنند باز در برابر نیروی حقایق ناتوانند. خواهد رسید روزی که آواز ما بلندتر از این بگوشها و دلها برسد و نیکمردان بیشتری از دامهایی که بر سر راهشان گسترده شده برهند.
🌸
درود
با تذکرات و اشارات شما بر آن شدم که در باب پنجم گلستان نظری کنم
دیدم در این زمان پیشرفت ارتباطات بدخواهان این مملکت بیکار ننشسته تنها به انتشار بسنده نکرده بلکه به رویه فایل صوتی منتشر کرده اند.
و باز هم با زبانهای موثر(صدای بانویی با آرامش و به نحوه ای فیلسوفانه) پخش کرده اند.
این مساله مرا واداشت تا به گواهی دیگری برخیزم
چنانکه اگر قبل از آشناییم با پاکدینی بود حکایات این باب را اگر می‌خواندم یا می‌شنیدم بسیار گرام میداشتم و خوشحال میشدم که چیزی یاد گرفته ام و به این شعرا ( مفاخر ملی) می نازیدم
یا شاید در مجلسی هم برای دیگران تعریف میکردم
اما حالا که به لطف حق و تلاشهای شما و راهنماییهای آن بزرگمرد اندکی با حقایق زندگی آشنا شده ام می فهمم که این کتابها و این اشخاص چه زیانی به من و هموطنانم دارند.
کوشاد تلگرام : جای خشنودی است که هَنایش (=تأثیر) حقایق را بر دلهای پاک و اندیشه‌های روشن می‌بینیم. جای خشنودی بسیارست که با همه‌ی کوششی که بدخواهان کشور به زهرآلود گردانیدن اندیشه‌های جوانان می‌کنند باز در برابر نیروی حقایق ناتوانند. خواهد رسید روزی که آواز ما بلندتر از این بگوشها و دلها برسد و نیکمردان بیشتری از دامهایی که بر سر راهشان گسترده شده برهند.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (یک از سه)
تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بکار می‌بردند ، به کمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بکارهای تاریخی نیکی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.
در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند. مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.
لیکن جای افسوسست که امروز بازرگانان از نیکان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی که از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از کسی و چیزی نمی‌دارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند که آن مایه‌ی دیگری بزیانکاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن می‌رانم :
این بازرگانان داراک (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از کالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما می‌گوییم : نباید هر کالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده می‌گویند : می‌فرستیم پول می‌آید و کشور ثروتمند می‌شود که پیداست داراک یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یک لغزش مهمی از ایشانست.
از آنسوی اینان در اسکناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان می‌دهند و ارزش اسکناس را بسته بکمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن که زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان که اسکناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای کالاها را بالا می‌برند که این هم لغزش دوم ایشان است.
ما چنانکه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراک شمرد. داراک در درجه‌ی نخست این آب و خاکست که خدا بما سپرده سپس نیز کالاهاست که می‌توان داراک شمرد.
این آب و خاک و هوا و تابش آفتاب که خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی که در ایرانست از اسکناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی که داریم بیکبار نابود گردد چیزی از ما کم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین که هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.
بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم که دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و کالاهای بازرگانی هست. لیکن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر می‌باشد. باین دلیل که ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.
در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یک من زر بیش از آن ارزش ندارد که یک سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یک برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد که زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.
ولی از آنسوی آب و خاک در دیده‌ی ما ارجمند است که سرچشمه‌ی زندگانیِ توده می‌باشد. اینست که می‌گوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست که هم بنگهداریش کوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.
بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند. [1] زیرا یک چنین آب و خاکی دارند که چنانکه حساب کرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلکه بیشتر کفایت دارد ، و این یکی از خواستهای ماست که مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و به یاری خدا در این راه از کوشش دریغ نخواهیم گفت.
در اینجا گفتگو از آنست که خوانندگان معنی درست داراک را بفهمند و این بدانند که پول داراک نیست و نباید آن را داراک شمرد. همین نشناختن معنی درست داراک نه تنها نادانیست و شایسته‌ی کسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است که ایرانیان آن دلبستگی که بجواهرات و طلاهای بانک می‌نمایند ده یکش را درباره‌ی آب و خاک نشان نمی‌دهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است که سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمی‌دارند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (یک از سه)
تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بکار می‌بردند ، به کمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بکارهای تاریخی نیکی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.
در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند. مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.
لیکن جای افسوسست که امروز بازرگانان از نیکان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی که از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از کسی و چیزی نمی‌دارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند که آن مایه‌ی دیگری بزیانکاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن می‌رانم :
این بازرگانان داراک (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از کالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما می‌گوییم : نباید هر کالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده می‌گویند : می‌فرستیم پول می‌آید و کشور ثروتمند می‌شود که پیداست داراک یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یک لغزش مهمی از ایشانست.
از آنسوی اینان در اسکناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان می‌دهند و ارزش اسکناس را بسته بکمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن که زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان که اسکناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای کالاها را بالا می‌برند که این هم لغزش دوم ایشان است.
ما چنانکه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراک شمرد. داراک در درجه‌ی نخست این آب و خاکست که خدا بما سپرده سپس نیز کالاهاست که می‌توان داراک شمرد.
این آب و خاک و هوا و تابش آفتاب که خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی که در ایرانست از اسکناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی که داریم بیکبار نابود گردد چیزی از ما کم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین که هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.
بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم که دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و کالاهای بازرگانی هست. لیکن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر می‌باشد. باین دلیل که ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.
در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یک من زر بیش از آن ارزش ندارد که یک سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یک برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد که زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.
ولی از آنسوی آب و خاک در دیده‌ی ما ارجمند است که سرچشمه‌ی زندگانیِ توده می‌باشد. اینست که می‌گوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست که هم بنگهداریش کوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.
بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند. [1] زیرا یک چنین آب و خاکی دارند که چنانکه حساب کرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلکه بیشتر کفایت دارد ، و این یکی از خواستهای ماست که مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و به یاری خدا در این راه از کوشش دریغ نخواهیم گفت.
در اینجا گفتگو از آنست که خوانندگان معنی درست داراک را بفهمند و این بدانند که پول داراک نیست و نباید آن را داراک شمرد. همین نشناختن معنی درست داراک نه تنها نادانیست و شایسته‌ی کسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است که ایرانیان آن دلبستگی که بجواهرات و طلاهای بانک می‌نمایند ده یکش را درباره‌ی آب و خاک نشان نمی‌دهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است که سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمی‌دارند.
👇
پانوشت :
1ـ تأکید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما کشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود که عقب افتادگی ما یک علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم که می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها می‌آمد. در جایی که اگر نداری آن را می‌شماردند می‌بایست می‌گفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.
بیش از همه دسته‌هایی ، از حزبها و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا کرده گمراهی نوینی را بدینسان پیش آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».
پیشامدهای سالهای دیرتر بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.
🌸
1ـ تأکید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما کشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود که عقب افتادگی ما یک علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم که می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها می‌آمد. در جایی که اگر نداری آن را می‌شماردند می‌بایست می‌گفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.
بیش از همه دسته‌هایی ، از حزبها و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا کرده گمراهی نوینی را بدینسان پیش آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».
پیشامدهای سالهای دیرتر بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.
🌸