پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (دو از سه)


این خود معماییست که چرا چنینست؟. چرا از ماشینها که بیگمان مایه‌ی کمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته می‌شود؟.. آیا راز کار چیست؟.. کسی راز آن را نمی‌دانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته می‌گفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر می‌گرداند و باید مردمان را بزندگانی ساده‌ی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و کسان بسیاری کوششهایی نیز درآن باره بکار می‌بردند ، باینمعنی که جمعیت ساخته باهم پیمان می‌بستند که در یک دیهی یا در یک جزیره‌ای بحال وحشیان زندگی کنند.

قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اکنون بازگشته می‌گفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.

اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریکا بحرانی پیدا شد. باینمعنی که بازارها بازایستاد و کالاها که با فراوانی بسیار از کارخانه‌ها بیرون می‌آمد خریدار پیدا نکرده بروی هم چیده ماند. در همه جا کار کمتر گردیده شماره‌ی بیکاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان کارگران بحکمروایی پرداخت ، مثلاً آمریکا که مرکز ثروت جهان شمرده می‌شود شماره‌ی گرسنگان و بیکاران در آنجا به یازده‌ملیون [1] رسید. در یک خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] می‌گفت : «در نیویورک شماره‌ی بچه‌های بی‌خانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» که بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچه‌هایش بیرون ریخته‌اند. در یکی از مجله‌های لندن شمارشی آورده بود که در ضمن یک سال در کشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده که ما این شمارش را ترجمه کرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.

در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود که ‌اندیشه‌ی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایه‌ی همین سختیها رواج آن بیشتر می‌گردید.

چنانکه دیده می‌شود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها که هر یکی کمک دیگری بآسانی کارهاست ، چگونه است که هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر می‌شود؟.. چگونه است که آن روزی که مردم همه‌ی کارها را با دست انجام می‌دادند از امروز آسوده‌تر بودند؟!.. ماشینها که می‌بایست رنج مردم را کمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجه‌ی وارونه از کجا پیدا شده؟!.. دوم : اکنون که این اختراعات بسختی زندگانی می‌افزاید آیا می‌توان از آنها چشم پوشید؟!. می‌توان آنها را کنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین کاری بسود جهانست؟!.

بهمه‌ی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی کسی برای پاسخ دادن دیده نمی‌شد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریکا چنین کسی درمیان نمی‌بود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریکا تنها بگله از سختی زندگانی و نکوهش از تمدن اکتفا می‌نمودند و در ایران نیز تقلید از آنان می‌کردند. در اینجا نیز نکوهش از تمدن آغاز شده بود و کسانی آن را سرمایه‌ی شهرتی برای خود گرفته بودند.

از سال 1312 که من بکار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست کتابی درباره‌اش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینک اندکی از سخنان خود را در اینجا می‌نویسم :

درباره‌ی ماشینها و سختی کار باید دانست که ما در زندگانی دو رشته کوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یکی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر کسی با این دو نبرد آغاز می‌یابد و با این دو نبرد بپایان می‌رسد.

یک مثل روشنی برای این ، زندگانی یک کشاورز است : یک کشاورزی که در یک باغی یا کشتزاری زندگی می‌کند و بکشت می‌پردازد اگر کوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یکسو باید با بیل زمین را شخم کند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری کند و بدفع آفات کوشد که اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این کشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هوشیار باشد که دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یک رشته هم این کارهاست که نبرد با همجنسان می‌باشد.

این یک مقدمه است. کنون ببینیم کدام یک از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایه‌ی سختی زندگی می‌باشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست که مایه‌ی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی که چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا می‌گرداند این پتیاره‌ی[=بلا] نبردیست که درمیانه‌ی همجنسان می‌رود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم کنیم نَودونُه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یک قسمت از راه کوشش با طبیعت می‌باشد.

👇
شما می‌توانید یک شمارشی از کوششهای آدمیان بگیرید که کدامها در راه نبرد با طبیعت و کدامها در راه نبرد با همجنسان می‌باشد. این تنها کوششهای کشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشکان و دواسازان و مانند اینهاست که در برابر طبیعت می‌باشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحه‌سازان و همگیِ کارکنان دولتی هیچ یکی با طبیعت نمی‌جنگند.. با اندکی اندیشه اینها را نیک توان فهمید.

نتیجه‌ی این سخنان آنست که رنج زندگانی بیشترش از رهگذر کشاکشیست که آدمیان باهم می‌کنند. این پتیاره‌ی نبرد است که جهانیان را از آسایش و خرسندی بی‌بهره می‌گرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بکاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهره‌مند گردانیم باید بکاستن از سختی این پتیاره‌ی نبرد بکوشیم (همان راهی که من و یارانم می‌پیماییم).



پانوشتها :

1ـ جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسی‌ملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.

2ـ نویسنده بخش یکم کتاب «آیین» را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار می‌آورد.

🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (دو از دو)


امروز دسته‌های بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دسته‌ای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله کرده‌ایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌کنند. مردک نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.

کار پستی تا باینجا کشیده که دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.

اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست که معنی زندگی را نمی‌دانند.

هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دسته‌ای پدید آوریم.

اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکنده‌اند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا که می‌توانیم به یک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.

باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.

ما نیز باین می‌کوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دسته‌ای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌کوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.

این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :

1) پراکندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که ‌اندیشه‌هاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکنده‌اند اگرچه در یکجا باشند.

برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌کنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینکه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌کنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینکه از «کارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراکنده است.

2) هوسها و خودنماییها : یک دسته‌ای چنان گرفتار هوسبازی و خودنمایی‌اند که در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کرده‌اند.

اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی کوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌کوشیم و کنون هم یک دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاسته‌اید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را که از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..

در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند که جلسه‌ها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یک قیمتی بآن می‌دهند.

ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دسته‌ی دیگری گفتگوها کردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.


👇
آنچه میخواهم شرح دهم آنست که پس از بازگشت من دو سه تنی خود را کنار کشیده و یک حزبی ساخته‌اند. یک مرامنامه‌ای نوشته و چند کسی را با خود گردانیده و یک نامی نیز نهاده حزبی شده‌اند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز می‌توان یک حزبی پدید آورد.

شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیده‌اند؟!.. آیا چه ایرادی گرفته‌اند؟!..

شنیدم گفته‌اند : چون دیدیم کاری پیش نمی‌رود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمی‌رفته دست بدامن پراکندگی زده‌اند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجه‌ای را بدست آوردید؟!..

این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقه‌مندان بکشور و توده می‌باشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادی‌آور خواهیم رسید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 61 و 62)


پانوشت :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزاده‌ها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور می‌گیرند می‌باشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دسته‌ای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (سه از سه)


کنون می‌آییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال هر اختراعی که شده مردم تنها نتیجه‌ی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیده‌اند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشته‌اند. مثلاً ماشین کفشدوزی هنگامی که اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه کرده‌اند که روزانه صد جفت بیرون می‌دهد و زحمت کفش دوختن را ده بر یک آسان می‌گرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نموده‌اند. در حالی که همان ماشین کفشدوزی تأثیری هم در مبارزه‌ی مردم با یکدیگر دارد. زیرا هنگامی که کفش با دست دوخته می‌شد در یک شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه کفشدوزی نان می‌خوردند و چنین نبود که یکی بتواند کار را از دست دیگران بگیرد. ولی اکنون یک سرمایه‌دار می‌تواند چند تا ماشین کفشدوزی بزرگی برپا کند و با دست ده تن کارگر آنها را بکار اندازد و روزانه چند هزار جفت کفش بیرون ریزد و یکتنه کفش تهران را اداره کرده دست دیگران را ببندد.

تنها این ماشین نیست. همه‌ی ماشینها و اختراعها این حال را دارد که از یکسو کارها را آسان گردانیده و از یکسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راه‌آهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یکی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر می‌باشد و پیداست که در کشاکش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و کارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.

اینست حقایقی درباره‌ی اختراعات اروپایی. کنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :

1) چنانکه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روزافزون زندگانی را نتیجه‌ی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته می‌گویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید. [1] ما می‌گوییم : چنین کاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانکه گفته‌ایم اساسِ زحمت زندگانی ، کشاکش و نبرد مردم با همدیگر است که باید این را از میان برداشت. کسانی می‌گویند : از میان برداشتن آن ممکن نیست. ما می‌گوییم ممکنست و در این باره سخنان بسیاری رانده‌ایم.

2) هنگامی که ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار می‌نازیدند و ستایشهای گزافه‌آمیز می‌کردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم : اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمی‌شود. سپس شرح دادیم که اساس زحمت زندگانی آن کشاکشیست که مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشته‌اند که ما منکر ماشین می‌باشیم و می‌گوییم این اختراعات نباشد.

3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بی‌اندازه قیمت می‌گزارند ، و چون کسانی از ایشان می‌شنوند که ما می‌گوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا می‌پویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد می‌گیریم در شگفت می‌شوند و ما دیدیم که چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یک نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنک و بی‌ادبانه‌ای پرداخت. ولی راستی اینست که این جنبش دویست ساله‌ی اروپا و پیشرفتی که در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجه‌ی درستی نتواند داد و باید با یک جنبش و پیشرفت دیگری (که ما بآن پرداخته‌ایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یک نمونه از ناتوانی آن همینست که اینهمه اختراعها کرده و از آن بجای سود زیان برمی‌دارد.

(پرچم روزانه شماره‌های 135 ، 136 و 137)


پانوشت :
1ـ هواداران این شیوه‌ی زندگانی اکنون کمتر شده‌اند. زیرا کشورهای سرمایه‌داری ، پس از دهه‌ی پررنج «بحران بزرگ» و جنگ جهانی دوم ، برخی اندیشه‌های دادگرانه و رفاهی را بکار بستند : کاهش ساعت کار ، افزودن به روزهای مرخصی و تعطیلات ، تعیین کمترین دستمزد و بهبود بیمه‌های همگانی و مانندهای اینها. از آنسو فراموش شدن نسبی بدبختیها و رنجهای بحران اقتصادی و جنگ جهانی ، اینها رویهمرفته مایه‌ی کاستن از سختیها و خوشتر و دلپذیرتر شدن زندگی نسبت به دوره‌ی پیش از آن گردید. با اینهمه هنوز هم بسیاری از همان اروپاییان و آمریکاییان بزندگانی ساده‌ی آدمیان نخستین و دور از شهرها رو آورده و آن را خوشتر می‌شمارند.

🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ همه چیز از دانستن برخیزد (یک از یک)


گفتارهایی که در شماره‌های اخیر پرچم در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»

می‌گویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشه‌هایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجه‌ای که باید داد آگاه نباشند.

شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا می‌کنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاسته‌اید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.

داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمی‌بینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی می‌کنند ولی معنی آن را نمی‌دانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.

باید بجای تاریخچه‌ی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفه‌های کهن و قصص بنی‌اسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم می‌آموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایه‌ی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.

دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشه‌ها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمه‌ی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجه‌ها خواهد بود.

زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کم‌کم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.

این بی‌ترتیبی‌های امروزی همه از نادانستن است. سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشه‌های نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.

یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گله‌هایی که می‌کرد چنین می‌گفت : در خانه‌ی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از اداره‌اش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیده‌مانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت می‌ورزد. پس از ناهار چون درویش می‌خواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.

می‌گفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش می‌خواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده ‌این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا می‌کرد.

من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر درباره‌ی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب درباره‌ی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کرده‌اند که بازار جایگاه شیطانست.

نتیجه‌ی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که اداره‌کنندگان دستگاه زندگانیند با دیده‌ی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.

ماننده‌ی این داستان فراوانست. در جلسه‌ی اخیر روزنامه‌نویسان آقای وزیر دارایی یکی از گله‌هایش این بود که آردی که بنانوایان می‌دهند آرد خالص گندم می‌باشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو می‌دهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح می‌داد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوش‌خوراکیش می‌افزاید. می‌گفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی می‌فروشند ولی جوش را نگه داشته به نان می‌افزایند و در نتیجه‌ی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمی‌آید.


👇
این را چون می‌گفت من با خود می‌اندیشیدم که این نانوایان چون مال دولت را حرام می‌دانند از روی عقیده‌ی خود جایز می‌شمارند که در آن تقلب کنند ، نهایت باید یک «رد مظالمی» دهند و یا از یکی از علما تحصیل اجازه کنند. اینست ، نتیجه آن می‌شود که آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجه‌ی نادانیهاست. نتیجه‌ی آنست که حقایق وارونه گردیده.

از اینسوی اگر چاره می‌خواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم می‌داریم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 65)


🌸
✴️ گواهی یکی از همراهان کانال

درود
با تذکرات و اشارات شما بر آن شدم که در باب پنجم گلستان نظری کنم
دیدم در این زمان پیشرفت ارتباطات بدخواهان این مملکت بیکار ننشسته تنها به انتشار بسنده نکرده بلکه به رویه فایل صوتی منتشر کرده اند.
و باز هم با زبانهای موثر(صدای بانویی با آرامش و به نحوه ای فیلسوفانه) پخش کرده اند.
این مساله مرا واداشت تا به گواهی دیگری برخیزم
چنانکه اگر قبل از آشناییم با پاکدینی بود حکایات این باب را اگر می‌خواندم یا می‌شنیدم بسیار گرام میداشتم و خوشحال میشدم که چیزی یاد گرفته ام و به این شعرا ( مفاخر ملی) می نازیدم
یا شاید در مجلسی هم برای دیگران تعریف میکردم
اما حالا که به لطف حق و تلاشهای شما و راهنماییهای آن بزرگمرد اندکی با حقایق زندگی آشنا شده ام می فهمم که این کتابها و این اشخاص چه زیانی به من و هموطنانم دارند.

کوشاد تلگرام : جای خشنودی است که هَنایش (=تأثیر) حقایق را بر دلهای پاک و اندیشه‌های روشن می‌بینیم. جای خشنودی بسیارست که با همه‌ی کوششی که بدخواهان کشور به زهرآلود گردانیدن اندیشه‌های جوانان می‌کنند باز در برابر نیروی حقایق ناتوانند. خواهد رسید روزی که آواز ما بلندتر از این بگوشها و دلها برسد و نیکمردان بیشتری از دامهایی که بر سر راهشان گسترده شده برهند.



🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (یک از سه)


تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بکار می‌بردند ، به کمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بکارهای تاریخی نیکی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.

در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند. مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.

لیکن جای افسوسست که امروز بازرگانان از نیکان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی که از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از کسی و چیزی نمی‌دارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند که آن مایه‌ی دیگری بزیانکاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن می‌رانم :

این بازرگانان داراک (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از کالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما می‌گوییم : نباید هر کالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده می‌گویند : می‌فرستیم پول می‌آید و کشور ثروتمند می‌شود که پیداست داراک یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یک لغزش مهمی از ایشانست.

از آنسوی اینان در اسکناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان می‌دهند و ارزش اسکناس را بسته بکمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن که زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان که اسکناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای کالاها را بالا می‌برند که این هم لغزش دوم ایشان است.

ما چنانکه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراک شمرد. داراک در درجه‌ی نخست این آب و خاکست که خدا بما سپرده سپس نیز کالاهاست که می‌توان داراک شمرد.

این آب و خاک و هوا و تابش آفتاب که خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی که در ایرانست از اسکناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی که داریم بیکبار نابود گردد چیزی از ما کم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین که هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.

بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم که دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و کالاهای بازرگانی هست. لیکن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر می‌باشد. باین دلیل که ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.

در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یک من زر بیش از آن ارزش ندارد که یک سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یک برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد که زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.

ولی از آنسوی آب و خاک در دیده‌ی ما ارجمند است که سرچشمه‌ی زندگانیِ توده می‌باشد. اینست که می‌گوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست که هم بنگهداریش کوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.

بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند. [1] زیرا یک چنین آب و خاکی دارند که چنانکه حساب کرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلکه بیشتر کفایت دارد ، و این یکی از خواستهای ماست که مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و به یاری خدا در این راه از کوشش دریغ نخواهیم گفت.

در اینجا گفتگو از آنست که خوانندگان معنی درست داراک را بفهمند و این بدانند که پول داراک نیست و نباید آن را داراک شمرد. همین نشناختن معنی درست داراک نه تنها نادانیست و شایسته‌ی کسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است که ایرانیان آن دلبستگی که بجواهرات و طلاهای بانک می‌نمایند ده یکش را درباره‌ی آب و خاک نشان نمی‌دهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است که سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمی‌دارند.


👇
پانوشت :

1ـ تأکید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما کشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود که عقب افتادگی ما یک علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم که می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها می‌آمد. در جایی که اگر نداری آن را می‌شماردند می‌بایست می‌گفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.

بیش از همه دسته‌هایی ، از حزبها و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا کرده گمراهی نوینی را بدینسان پیش ‌آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».

پیشامدهای سالهای دیرتر بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ بخوانندگان پرچم (یک از یک)


چنانکه خوانندگان دانسته‌اند پرچم یک روزنامه‌ای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراکنده نمی‌شود و ما از این راه نان نمی‌خوریم. پرچم برای یک مقصد بسیار بزرگیست که بارها یادآوری کرده‌ایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یک جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراکندن راستیها) است.

این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطه‌ی ما با خوانندگان پرچم آن نیست که ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یک ریال در آرزوی وقت‌گذرانی باشند. رابطه‌ی ما با خوانندگان رابطه‌ی همدستی و برادری باید بود [bud]. ما در راه نجات این توده می‌کوشیم و بوسیله‌ی این روزنامه یک رشته حقایق را نشر می‌دهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان که این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بکسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.

مثلاً یک رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته می‌شود که درباره‌ی فال و ستاره‌شماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن می‌راند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بی‌اندازه دارند.

در این توده امروز هزارها کسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستاره‌شماری و مانند اینها زندگی می‌کنند. اینان گذشته از آنکه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران می‌خورند و این خود زیان بزرگی می‌باشد با همان دعواهای بیپای خود مردم را فریب می‌دهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی می‌گردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر می‌رسانند چه‌بسا جنایتهایی از آنان سر می‌زند. اینها را باید دنبال کرد و از میان برداشت و این در نتیجه‌ی آنست که مردم را با حقایق آشنا گردانیم.

ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند که استخاره‌های سربسته می‌کنند. باینمعنی که ادعا می‌کنند هر کسی که یک پرسشی در یک پاکتی بنویسد و در پاکت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بی‌آنکه در پاکت را باز کنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاکت می‌نویسند. این یکی از شیادیهاییست که رواج بسیار یافته.

باید گفت : نخست اینان دروغ می‌گویند. برخی از آنان نهانی پاکت را باز کرده از مضمون نوشته آگاه می‌گردند و برخی دیگر به یک پاسخ مبهمی که به هر پرسشی جور بیاید نوشته می‌فرستند. مثلاً می‌نویسند : «با توکل بخدا اقدام کن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.

از آنسوی ما اگر دعوای اینان را بشکافیم چند دروغ را بهم آمیخته‌اند ، نخست اینان مدعی غیب‌دانی هستند. چیزی را که خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده ‌اینان برای خود ادعا می‌کنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی می‌شوند که هر پرسشی که بوسیله‌ی آنان از خدا کرده شود پاسخ می‌دهد ، چنین دروغ بیشرمانه‌ای را می‌گویند.

پس از همه‌ی اینها به یک رشته جنایتهای نهانی مرتکب می‌شوند که کسی آگاه نمی‌گردد و تعقیبشان نمی‌کند. مثلاً فلان زن آبستن نمی‌شود و چون بقابله رجوع می‌کند گفته می‌شود باید فلان درمان را کرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره می‌خواهد و آن مردک در پای پاکت می‌نویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیده‌ی آنکه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه می‌دهد که در نتیجه‌ی آن صدمه یافته و پس از زمانی می‌میرد ، و کسی از چگونگی آگاه نگردیده نمی‌داند که این جنایت را آن قابله با شرکت این ملای استخاره‌فروش کرده است.

این را برای مثل می‌گویم. تنها این نیست و از این استخاره‌فروشان جنایتهای بسیار رخ می‌دهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستاره‌شمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینه‌های دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.

مقصود آنست که باید خوانندگان در همگی اینها با ما شرکت کنند ، باینمعنی که هر یکی از آنان خود را وظیفه‌دار شناسد که این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یکی از ایشان حکایتهایی که از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری که ما خواهانیم.

ما درباره‌ی شعر اندیشه‌ی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور می‌شویم که یکی از زمینه‌های شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا می‌افتد اگر کسانی این جنایتهای استخاره‌فروشان و دعانویسان و فالچیان را برشته‌ی شعر کشند و برای چاپ بفرستند ، ما که شعر بچاپ نمی‌رسانیم اینها را خواهیم رسانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 84)


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (دو از سه)


اما اسکناس ، ارزش آن با طلای بانک نیست با کالای کشور است. یک اسکناس صد ریالی که در دست شماست و خود یک برگ کاغذ بیش نیست ارزشش از اینروست که اگر بدکان برنج‌فروشی ببرید می‌توانید آن را داده چند من برنج گیرید ، اگر بمغازه‌ی چیت‌فروشی بروید می‌توانید چند ذرع چیت خرید ، اگر یک نقاش یا بنایی را در خانه‌ی خود بکار وادارید و بمزدش این را دهید از شما می‌پذیرد ، ارزش آن یک برگ از اینجاست. ولی بازرگانان ارزش آن را از روی طلایی می‌دانند که در بانک بنام پشتوانه ‌اندوخته گردیده ، و اینست می‌گویند چون آن پشتوانه در برابر هزارملیون ریال اسکناس (مثلاً) بوده ، و اکنون اسکناس دوهزاروهفتصدملیون ریال گردیده در حالی که پشتوانه همانست که بوده از اینرو از ارزشـش کاسته و باید نرخ کالاها را بالا برد. [1]

این پندار بازرگانان و دیگران مبتنی برآنست که می‌اندیشند که اگر روزی ما نخواهیم اسکناس را بپذیریم و آنچه داریم ببریم ببانک دهیم بانک در برابر آن طلا یا نقره بما خواهد داد ، در حالی که چنین اندیشه‌ای خود بیجاست. زیرا :

نخست چنان کاری هیچگاه رخ نخواهد داد. هیچگاه نخواهد شد که مردم اسکناسها را ببانک بازگردانند و بانک در برابرش زر و سیم دهد. آن زر و سیم که در بانک اندوخته گردیده هیچگاه درمیان مردم تقسیم نخواهد شد. تاکنون در هیچ کشوری چنین کاری رخ نداده است و نخواهد داد.

دوم بر فرض آنکه یک روزی چنین کاری رخ داد و بانک زر و سیم را بدست مردم داد ، تازه آن زر و سیم از خود ارزش چندانی ندارد و جای پول را نخواهد گرفت. بویژه بهنگام کمی کالاها و خشکی سال. دوباره می‌گویم : از دیده‌ی حقیقت زر و سیم ارزش فلزی خود را دارند. مثلاً فرض کنید کسی صدهزار ریال اسکناس دارد ، بُرد ببانک و سه کیلو بیشترک یا کمترک طلا گرفت. از آن طلا بیش از این سود نتواند بُرد که بدهد یک تشتی بسازد ، یا آفتابه‌ای درست کند ، یا گردنبندها و بازوبندها برای زن و دختر خود بسازاند. بیش از این نتیجه ندارد.

اینست اندیشه‌ی آنکه ارزش اسکناس با طلاهای بانک می‌باشد راست نیست. و این کاری که دولتها می‌کنند جز فریب نیست. دوباره می‌گویم : ارزش اسکناس با کالاهای کشور است.

نتیجه‌ی این سخن آنست که رفتار بازرگانان و بازاریان که همانکه اسکناس تازه چاپ می‌شود گمان می‌کنند از ارزش اسکناسها کاسته و نرخها را بالا می‌برند بنیادش جز پندار و فریب نیست. در واقع همین رفتار خود بازرگانانست که اسکناس را از ارزش می‌اندازد.

برای روشنی سخن مثلی بزنم : فرض کنید دو هفته پیش برنج خرواری دوهزار ریال و روغن منی صدوسی ریال و دیگر چیزها بهمین تناسب بود. در واقع ارزش اسکناس در این پایه بود :

1 خروار برنج = 2000 ریال ، سپس گفتگوی چاپ پنجاه‌ملیون ریال اسکناس بمیان آمد. حال اگر بازاریان پروا نمی‌نمودند ، اسکناس به همان حال بازمی‌ماند و بکسی زیانی نمی‌رسید. ولی بازاریان از روی همان پندار بیجای خود بیکباره همه چیز را بالا بردند و در نتیجه‌ی این بالا بردن بود که اسکناس پایین افتاد و اکنون پایه‌اش اینست یک خروار برنج = 3500 ریال.

آیا باعث این پایین افتادن که شده؟.. نه خود همان بازرگانان؟.. از اینسوی چه سودی از این کار خود برده‌اند؟.. باید گفت : هیچی. زیرا آن روزی که برنج خرواری 2000 ریال بود دیگر کالاها به همان تناسب فروخته می‌شد و اکنون که برنج خرواری 3500 ریال گردیده آنها نیز بهمین تناسب بالا رفته‌اند.

شاید کسانی خواهند پنداشت که من چون «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام سخنان پرتی می‌نویسم. اینست می‌گویم : چنان نیست. راستست من «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام و از اصطلاحات و قواعد آن آگاه نمی‌باشم. ولی ناسنجیده هم نمی‌نویسم.

اگر این گفته‌ها با قواعد اقتصاد سازگار نمی‌آید باید گفت ما بالادست آن قواعد را گرفته‌ایم و برای آنکه سخن نیک روشن گردد باز مثلی یاد می‌کنم.

👇