📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (سه از سه)


کنون می‌آییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال هر اختراعی که شده مردم تنها نتیجه‌ی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیده‌اند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشته‌اند. مثلاً ماشین کفشدوزی هنگامی که اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه کرده‌اند که روزانه صد جفت بیرون می‌دهد و زحمت کفش دوختن را ده بر یک آسان می‌گرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نموده‌اند. در حالی که همان ماشین کفشدوزی تأثیری هم در مبارزه‌ی مردم با یکدیگر دارد. زیرا هنگامی که کفش با دست دوخته می‌شد در یک شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه کفشدوزی نان می‌خوردند و چنین نبود که یکی بتواند کار را از دست دیگران بگیرد. ولی اکنون یک سرمایه‌دار می‌تواند چند تا ماشین کفشدوزی بزرگی برپا کند و با دست ده تن کارگر آنها را بکار اندازد و روزانه چند هزار جفت کفش بیرون ریزد و یکتنه کفش تهران را اداره کرده دست دیگران را ببندد.

تنها این ماشین نیست. همه‌ی ماشینها و اختراعها این حال را دارد که از یکسو کارها را آسان گردانیده و از یکسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راه‌آهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یکی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر می‌باشد و پیداست که در کشاکش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و کارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.

اینست حقایقی درباره‌ی اختراعات اروپایی. کنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :

1) چنانکه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روزافزون زندگانی را نتیجه‌ی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته می‌گویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید. [1] ما می‌گوییم : چنین کاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانکه گفته‌ایم اساسِ زحمت زندگانی ، کشاکش و نبرد مردم با همدیگر است که باید این را از میان برداشت. کسانی می‌گویند : از میان برداشتن آن ممکن نیست. ما می‌گوییم ممکنست و در این باره سخنان بسیاری رانده‌ایم.

2) هنگامی که ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار می‌نازیدند و ستایشهای گزافه‌آمیز می‌کردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم : اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمی‌شود. سپس شرح دادیم که اساس زحمت زندگانی آن کشاکشیست که مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشته‌اند که ما منکر ماشین می‌باشیم و می‌گوییم این اختراعات نباشد.

3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بی‌اندازه قیمت می‌گزارند ، و چون کسانی از ایشان می‌شنوند که ما می‌گوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا می‌پویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد می‌گیریم در شگفت می‌شوند و ما دیدیم که چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یک نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنک و بی‌ادبانه‌ای پرداخت. ولی راستی اینست که این جنبش دویست ساله‌ی اروپا و پیشرفتی که در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجه‌ی درستی نتواند داد و باید با یک جنبش و پیشرفت دیگری (که ما بآن پرداخته‌ایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یک نمونه از ناتوانی آن همینست که اینهمه اختراعها کرده و از آن بجای سود زیان برمی‌دارد.

(پرچم روزانه شماره‌های 135 ، 136 و 137)


پانوشت :
1ـ هواداران این شیوه‌ی زندگانی اکنون کمتر شده‌اند. زیرا کشورهای سرمایه‌داری ، پس از دهه‌ی پررنج «بحران بزرگ» و جنگ جهانی دوم ، برخی اندیشه‌های دادگرانه و رفاهی را بکار بستند : کاهش ساعت کار ، افزودن به روزهای مرخصی و تعطیلات ، تعیین کمترین دستمزد و بهبود بیمه‌های همگانی و مانندهای اینها. از آنسو فراموش شدن نسبی بدبختیها و رنجهای بحران اقتصادی و جنگ جهانی ، اینها رویهمرفته مایه‌ی کاستن از سختیها و خوشتر و دلپذیرتر شدن زندگی نسبت به دوره‌ی پیش از آن گردید. با اینهمه هنوز هم بسیاری از همان اروپاییان و آمریکاییان بزندگانی ساده‌ی آدمیان نخستین و دور از شهرها رو آورده و آن را خوشتر می‌شمارند.

🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ همه چیز از دانستن برخیزد (یک از یک)


گفتارهایی که در شماره‌های اخیر پرچم در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»

می‌گویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشه‌هایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجه‌ای که باید داد آگاه نباشند.

شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا می‌کنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاسته‌اید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.

داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمی‌بینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی می‌کنند ولی معنی آن را نمی‌دانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.

باید بجای تاریخچه‌ی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفه‌های کهن و قصص بنی‌اسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم می‌آموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایه‌ی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.

دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشه‌ها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمه‌ی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجه‌ها خواهد بود.

زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کم‌کم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.

این بی‌ترتیبی‌های امروزی همه از نادانستن است. سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشه‌های نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.

یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گله‌هایی که می‌کرد چنین می‌گفت : در خانه‌ی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از اداره‌اش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیده‌مانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت می‌ورزد. پس از ناهار چون درویش می‌خواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.

می‌گفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش می‌خواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده ‌این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا می‌کرد.

من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر درباره‌ی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب درباره‌ی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کرده‌اند که بازار جایگاه شیطانست.

نتیجه‌ی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که اداره‌کنندگان دستگاه زندگانیند با دیده‌ی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.

ماننده‌ی این داستان فراوانست. در جلسه‌ی اخیر روزنامه‌نویسان آقای وزیر دارایی یکی از گله‌هایش این بود که آردی که بنانوایان می‌دهند آرد خالص گندم می‌باشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو می‌دهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح می‌داد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوش‌خوراکیش می‌افزاید. می‌گفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی می‌فروشند ولی جوش را نگه داشته به نان می‌افزایند و در نتیجه‌ی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمی‌آید.


👇

این را چون می‌گفت من با خود می‌اندیشیدم که این نانوایان چون مال دولت را حرام می‌دانند از روی عقیده‌ی خود جایز می‌شمارند که در آن تقلب کنند ، نهایت باید یک «رد مظالمی» دهند و یا از یکی از علما تحصیل اجازه کنند. اینست ، نتیجه آن می‌شود که آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجه‌ی نادانیهاست. نتیجه‌ی آنست که حقایق وارونه گردیده.

از اینسوی اگر چاره می‌خواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم می‌داریم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 65)


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه

.

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه

.

✴️ گواهی یکی از همراهان کانال

درود
با تذکرات و اشارات شما بر آن شدم که در باب پنجم گلستان نظری کنم
دیدم در این زمان پیشرفت ارتباطات بدخواهان این مملکت بیکار ننشسته تنها به انتشار بسنده نکرده بلکه به رویه فایل صوتی منتشر کرده اند.
و باز هم با زبانهای موثر(صدای بانویی با آرامش و به نحوه ای فیلسوفانه) پخش کرده اند.
این مساله مرا واداشت تا به گواهی دیگری برخیزم
چنانکه اگر قبل از آشناییم با پاکدینی بود حکایات این باب را اگر می‌خواندم یا می‌شنیدم بسیار گرام میداشتم و خوشحال میشدم که چیزی یاد گرفته ام و به این شعرا ( مفاخر ملی) می نازیدم
یا شاید در مجلسی هم برای دیگران تعریف میکردم
اما حالا که به لطف حق و تلاشهای شما و راهنماییهای آن بزرگمرد اندکی با حقایق زندگی آشنا شده ام می فهمم که این کتابها و این اشخاص چه زیانی به من و هموطنانم دارند.

کوشاد تلگرام : جای خشنودی است که هَنایش (=تأثیر) حقایق را بر دلهای پاک و اندیشه‌های روشن می‌بینیم. جای خشنودی بسیارست که با همه‌ی کوششی که بدخواهان کشور به زهرآلود گردانیدن اندیشه‌های جوانان می‌کنند باز در برابر نیروی حقایق ناتوانند. خواهد رسید روزی که آواز ما بلندتر از این بگوشها و دلها برسد و نیکمردان بیشتری از دامهایی که بر سر راهشان گسترده شده برهند.



🌸

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (یک از سه)


تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بکار می‌بردند ، به کمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بکارهای تاریخی نیکی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.

در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند. مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.

لیکن جای افسوسست که امروز بازرگانان از نیکان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی که از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از کسی و چیزی نمی‌دارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند که آن مایه‌ی دیگری بزیانکاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن می‌رانم :

این بازرگانان داراک (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از کالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما می‌گوییم : نباید هر کالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده می‌گویند : می‌فرستیم پول می‌آید و کشور ثروتمند می‌شود که پیداست داراک یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یک لغزش مهمی از ایشانست.

از آنسوی اینان در اسکناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان می‌دهند و ارزش اسکناس را بسته بکمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن که زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان که اسکناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای کالاها را بالا می‌برند که این هم لغزش دوم ایشان است.

ما چنانکه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراک شمرد. داراک در درجه‌ی نخست این آب و خاکست که خدا بما سپرده سپس نیز کالاهاست که می‌توان داراک شمرد.

این آب و خاک و هوا و تابش آفتاب که خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی که در ایرانست از اسکناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی که داریم بیکبار نابود گردد چیزی از ما کم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین که هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.

بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم که دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و کالاهای بازرگانی هست. لیکن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر می‌باشد. باین دلیل که ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.

در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یک من زر بیش از آن ارزش ندارد که یک سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یک برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد که زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.

ولی از آنسوی آب و خاک در دیده‌ی ما ارجمند است که سرچشمه‌ی زندگانیِ توده می‌باشد. اینست که می‌گوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست که هم بنگهداریش کوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.

بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند. [1] زیرا یک چنین آب و خاکی دارند که چنانکه حساب کرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلکه بیشتر کفایت دارد ، و این یکی از خواستهای ماست که مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و به یاری خدا در این راه از کوشش دریغ نخواهیم گفت.

در اینجا گفتگو از آنست که خوانندگان معنی درست داراک را بفهمند و این بدانند که پول داراک نیست و نباید آن را داراک شمرد. همین نشناختن معنی درست داراک نه تنها نادانیست و شایسته‌ی کسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است که ایرانیان آن دلبستگی که بجواهرات و طلاهای بانک می‌نمایند ده یکش را درباره‌ی آب و خاک نشان نمی‌دهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است که سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمی‌دارند.


👇

پانوشت :

1ـ تأکید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما کشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود که عقب افتادگی ما یک علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم که می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها می‌آمد. در جایی که اگر نداری آن را می‌شماردند می‌بایست می‌گفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.

بیش از همه دسته‌هایی ، از حزبها و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا کرده گمراهی نوینی را بدینسان پیش ‌آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».

پیشامدهای سالهای دیرتر بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ بخوانندگان پرچم (یک از یک)


چنانکه خوانندگان دانسته‌اند پرچم یک روزنامه‌ای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراکنده نمی‌شود و ما از این راه نان نمی‌خوریم. پرچم برای یک مقصد بسیار بزرگیست که بارها یادآوری کرده‌ایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یک جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراکندن راستیها) است.

این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطه‌ی ما با خوانندگان پرچم آن نیست که ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یک ریال در آرزوی وقت‌گذرانی باشند. رابطه‌ی ما با خوانندگان رابطه‌ی همدستی و برادری باید بود [bud]. ما در راه نجات این توده می‌کوشیم و بوسیله‌ی این روزنامه یک رشته حقایق را نشر می‌دهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان که این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بکسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.

مثلاً یک رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته می‌شود که درباره‌ی فال و ستاره‌شماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن می‌راند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بی‌اندازه دارند.

در این توده امروز هزارها کسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستاره‌شماری و مانند اینها زندگی می‌کنند. اینان گذشته از آنکه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران می‌خورند و این خود زیان بزرگی می‌باشد با همان دعواهای بیپای خود مردم را فریب می‌دهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی می‌گردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر می‌رسانند چه‌بسا جنایتهایی از آنان سر می‌زند. اینها را باید دنبال کرد و از میان برداشت و این در نتیجه‌ی آنست که مردم را با حقایق آشنا گردانیم.

ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند که استخاره‌های سربسته می‌کنند. باینمعنی که ادعا می‌کنند هر کسی که یک پرسشی در یک پاکتی بنویسد و در پاکت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بی‌آنکه در پاکت را باز کنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاکت می‌نویسند. این یکی از شیادیهاییست که رواج بسیار یافته.

باید گفت : نخست اینان دروغ می‌گویند. برخی از آنان نهانی پاکت را باز کرده از مضمون نوشته آگاه می‌گردند و برخی دیگر به یک پاسخ مبهمی که به هر پرسشی جور بیاید نوشته می‌فرستند. مثلاً می‌نویسند : «با توکل بخدا اقدام کن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.

از آنسوی ما اگر دعوای اینان را بشکافیم چند دروغ را بهم آمیخته‌اند ، نخست اینان مدعی غیب‌دانی هستند. چیزی را که خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده ‌اینان برای خود ادعا می‌کنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی می‌شوند که هر پرسشی که بوسیله‌ی آنان از خدا کرده شود پاسخ می‌دهد ، چنین دروغ بیشرمانه‌ای را می‌گویند.

پس از همه‌ی اینها به یک رشته جنایتهای نهانی مرتکب می‌شوند که کسی آگاه نمی‌گردد و تعقیبشان نمی‌کند. مثلاً فلان زن آبستن نمی‌شود و چون بقابله رجوع می‌کند گفته می‌شود باید فلان درمان را کرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره می‌خواهد و آن مردک در پای پاکت می‌نویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیده‌ی آنکه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه می‌دهد که در نتیجه‌ی آن صدمه یافته و پس از زمانی می‌میرد ، و کسی از چگونگی آگاه نگردیده نمی‌داند که این جنایت را آن قابله با شرکت این ملای استخاره‌فروش کرده است.

این را برای مثل می‌گویم. تنها این نیست و از این استخاره‌فروشان جنایتهای بسیار رخ می‌دهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستاره‌شمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینه‌های دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.

مقصود آنست که باید خوانندگان در همگی اینها با ما شرکت کنند ، باینمعنی که هر یکی از آنان خود را وظیفه‌دار شناسد که این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یکی از ایشان حکایتهایی که از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری که ما خواهانیم.

ما درباره‌ی شعر اندیشه‌ی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور می‌شویم که یکی از زمینه‌های شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا می‌افتد اگر کسانی این جنایتهای استخاره‌فروشان و دعانویسان و فالچیان را برشته‌ی شعر کشند و برای چاپ بفرستند ، ما که شعر بچاپ نمی‌رسانیم اینها را خواهیم رسانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 84)


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (دو از سه)


اما اسکناس ، ارزش آن با طلای بانک نیست با کالای کشور است. یک اسکناس صد ریالی که در دست شماست و خود یک برگ کاغذ بیش نیست ارزشش از اینروست که اگر بدکان برنج‌فروشی ببرید می‌توانید آن را داده چند من برنج گیرید ، اگر بمغازه‌ی چیت‌فروشی بروید می‌توانید چند ذرع چیت خرید ، اگر یک نقاش یا بنایی را در خانه‌ی خود بکار وادارید و بمزدش این را دهید از شما می‌پذیرد ، ارزش آن یک برگ از اینجاست. ولی بازرگانان ارزش آن را از روی طلایی می‌دانند که در بانک بنام پشتوانه ‌اندوخته گردیده ، و اینست می‌گویند چون آن پشتوانه در برابر هزارملیون ریال اسکناس (مثلاً) بوده ، و اکنون اسکناس دوهزاروهفتصدملیون ریال گردیده در حالی که پشتوانه همانست که بوده از اینرو از ارزشـش کاسته و باید نرخ کالاها را بالا برد. [1]

این پندار بازرگانان و دیگران مبتنی برآنست که می‌اندیشند که اگر روزی ما نخواهیم اسکناس را بپذیریم و آنچه داریم ببریم ببانک دهیم بانک در برابر آن طلا یا نقره بما خواهد داد ، در حالی که چنین اندیشه‌ای خود بیجاست. زیرا :

نخست چنان کاری هیچگاه رخ نخواهد داد. هیچگاه نخواهد شد که مردم اسکناسها را ببانک بازگردانند و بانک در برابرش زر و سیم دهد. آن زر و سیم که در بانک اندوخته گردیده هیچگاه درمیان مردم تقسیم نخواهد شد. تاکنون در هیچ کشوری چنین کاری رخ نداده است و نخواهد داد.

دوم بر فرض آنکه یک روزی چنین کاری رخ داد و بانک زر و سیم را بدست مردم داد ، تازه آن زر و سیم از خود ارزش چندانی ندارد و جای پول را نخواهد گرفت. بویژه بهنگام کمی کالاها و خشکی سال. دوباره می‌گویم : از دیده‌ی حقیقت زر و سیم ارزش فلزی خود را دارند. مثلاً فرض کنید کسی صدهزار ریال اسکناس دارد ، بُرد ببانک و سه کیلو بیشترک یا کمترک طلا گرفت. از آن طلا بیش از این سود نتواند بُرد که بدهد یک تشتی بسازد ، یا آفتابه‌ای درست کند ، یا گردنبندها و بازوبندها برای زن و دختر خود بسازاند. بیش از این نتیجه ندارد.

اینست اندیشه‌ی آنکه ارزش اسکناس با طلاهای بانک می‌باشد راست نیست. و این کاری که دولتها می‌کنند جز فریب نیست. دوباره می‌گویم : ارزش اسکناس با کالاهای کشور است.

نتیجه‌ی این سخن آنست که رفتار بازرگانان و بازاریان که همانکه اسکناس تازه چاپ می‌شود گمان می‌کنند از ارزش اسکناسها کاسته و نرخها را بالا می‌برند بنیادش جز پندار و فریب نیست. در واقع همین رفتار خود بازرگانانست که اسکناس را از ارزش می‌اندازد.

برای روشنی سخن مثلی بزنم : فرض کنید دو هفته پیش برنج خرواری دوهزار ریال و روغن منی صدوسی ریال و دیگر چیزها بهمین تناسب بود. در واقع ارزش اسکناس در این پایه بود :

1 خروار برنج = 2000 ریال ، سپس گفتگوی چاپ پنجاه‌ملیون ریال اسکناس بمیان آمد. حال اگر بازاریان پروا نمی‌نمودند ، اسکناس به همان حال بازمی‌ماند و بکسی زیانی نمی‌رسید. ولی بازاریان از روی همان پندار بیجای خود بیکباره همه چیز را بالا بردند و در نتیجه‌ی این بالا بردن بود که اسکناس پایین افتاد و اکنون پایه‌اش اینست یک خروار برنج = 3500 ریال.

آیا باعث این پایین افتادن که شده؟.. نه خود همان بازرگانان؟.. از اینسوی چه سودی از این کار خود برده‌اند؟.. باید گفت : هیچی. زیرا آن روزی که برنج خرواری 2000 ریال بود دیگر کالاها به همان تناسب فروخته می‌شد و اکنون که برنج خرواری 3500 ریال گردیده آنها نیز بهمین تناسب بالا رفته‌اند.

شاید کسانی خواهند پنداشت که من چون «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام سخنان پرتی می‌نویسم. اینست می‌گویم : چنان نیست. راستست من «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام و از اصطلاحات و قواعد آن آگاه نمی‌باشم. ولی ناسنجیده هم نمی‌نویسم.

اگر این گفته‌ها با قواعد اقتصاد سازگار نمی‌آید باید گفت ما بالادست آن قواعد را گرفته‌ایم و برای آنکه سخن نیک روشن گردد باز مثلی یاد می‌کنم.

👇

چنان انگارید هزار خاندان از مردم جدا شده و به یک بیابانی رفته می‌خواهند شهری بنیاد گزارند و جداگانه زندگانی کنند ، و پول و اسکناس هیچ نبرده‌اند ولی هر خاندانی کالا برای زیست چند ماهه همراه دارد و چون فرارسیده‌اند کارها را درمیان خود تقسیم می‌کنند : گروهی برای کشاورزی و باغبانی ، و گروهی برای پارچه‌بافی و فرشبافی ، و گروهی برای دامپروری و گروهی برای خانه‌سازی و خیابان‌کشی و همچنین دیگر کارها. پس از چند ماهی شهر ساخته شده و پیداست که باید پیشه‌وران و کوشندگان پدید آورده‌های خود را مبادله کنند و نیاز به یک «افزار مبادله» می‌افتد ، و چون زر و سیم و کاغذ همراه ندارند یا دارند و نمی‌خواهند آنها را افزار مبادله گردانند تکه چوبهایی را به یک شکل خاصی تراشیده وسیله‌ی مبادله می‌گردانند و چنین قرار می‌نهند که هر تکه چوبی با ده کیلو گندم برابر گرفته شود و به همان وسیله داد و ستد می‌کنند. باینمعنی کشاورزی می‌آورد گندمهای خود را می‌فروشد و چند تکه چوبی می‌گیرد و می‌رود یکی را می‌دهد یک جفت کفش می‌خرد ، دیگری را می‌دهد چند ذرع چیت می‌گیرد و همچنین پزشک بالا سر بیمار می‌ر‌ود و در بیرون آمدن یک تکه چوبی در دستش می‌دهند و او می‌پذیرد زیرا می‌داند که با آن یک تکه چوب ده کیلو گندم یا یک جفت کفش یا چند ذرع چیت تواند خرید ، اگر بنّایی آورْد آن را بجای مزد تواند داد. بدینسان کار خود را راه می‌اندازند بی‌آنکه نیاز بداشتن پشتوانه پیدا کنند.

آیا چنین زندگانی نتواند بود؟!. آیا ارزش آن تکه چوب که بجای اسکناس بکار می‌رود از چیست؟.. نه از آنست که در برابرش کالا داده می‌شود؟!..


پانوشت :

1ـ این گفتار پس از شهریور 1320 نوشته شده. از آن زمان چند بار سخن از چاپ اسکناس در دولتها پیش آمد و هر بار همان سخنان به افزایش نرخها انجامید. تا آنکه دولت قوام‌السلطنه اسکناس هنگفتی چاپ کرده بکار انداخت. خود نویسنده در گفتارهای پیش گله‌مندست که این کار مایه‌ی افزایش نرخهاست. یک علت آن همین پنداریست که از آن سخن می‌راند و درمیان مردم بوده (اکنون هم هست!). ولی در کتاب «کار و پیشه و پول» که مجال بیشتری می‌یابد ، چاپ اسکناس فزونی دولت را در هنگام دشواریها «وامی» می‌شناساند «که از مردم خواسته و گرفته و سپس باید پس بدهد» و اینست آن را علتی برای افزایش بها نمی‌شمارد مگر تا زمانی که پنداری که سخنش رفت درمیان مردم بازمانَد. با اینهمه جای خرج کردن اسکناسهای فزون (همان که «وام دولت به مردم» بشمار می‌آید) ، اندازه‌ای که دولت برای بهبود مبادله‌ی کالا آنها را چاپ می‌کند و اینگونه جستارها چیزهاییست که باید در آن باره‌ها گفتگوی جداگانه کرد.

در بخش دیگر این گفتار به این جستارها پرداخته شده ولی آنها را بس ندانسته و اینست در پایان گفتار نوید می‌دهد که بیشتر از آن گفتگو شود.

خواست از این گفتارها نه آموزش دانش اقتصاد بلکه کوشش به آنست که مردم و بازرگانان را از معنی راست پول آگاه گرداند تا از گرفتاری ترسناک بالا رفتن بی‌جهت و بی‌اندازه‌ی کالاها و بدبختی و گرسنگیها (و مرگ تلخ بیچیزان در آن روزها) بکاهد.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 17ـ همه چیز را می‌دانند و هیچ چیز را نمی‌دانند (یک از یک)


تاکنون بارها گله کرده‌ایم که ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمی‌دانند. همین داستان «قضا و قدر» یک مثل نیکی برای این موضوع می‌باشد.

شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو کنید : «در زندگانی هر کسی باید بکوشد تا نتیجه بردارد. اگر کسی نکوشد و یا راه کوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین توده‌ها آنهایی که نکوشند و یا راه کوشش را ندانند بزیردستی می‌افتند و بدبخت می‌گردند». اینها را که سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» می‌گویند و سرها را برای تصدیق تکان می‌دهند ، خواهید دید یکی سری تکان داده می‌گوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یکی دهان پرباد کرده شعر می‌خواند :

دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر کای نور چشم من بجز از کشته ندروی

آن دیگری با یک لحن فیلسوفانه می‌سراید : «هر کسی آن دِرَود عاقبت کار که کشت». چهارمی بنطق پرداخته می‌گوید : «بلی آقا ! این نتیجه‌ی کوشش است که آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجه‌ی کوشش است که انگلیسها به یک نصف کره حکومت می‌کنند». آن دیگری می‌گوید : «من درباره‌ی سعی و عمل مقاله‌ای نوشته‌ام». این می‌گوید : «من بتازگی یک قصیده‌ای سروده‌ام». اینها را می‌گویند و چنین می‌فهمانند که ما اینها را می‌دانیم و عقیده‌مند می‌باشیم.

در حالی که نمی‌دانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفته‌اند ، ولی نفهمیده و باور هم نکرده‌اند. زیرا کسی که یک چیز را باور کرده ضد آن را نپذیرد. شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر کرات را بدانسان که در این علم است یاد گرفته و باور کرده‌اید ، دیگر هیچگاه بافسانه‌ی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در کتابی آن را نوشته آن کتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور کرده‌اید که آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره کوشد ، دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در کتابی چنین نوشته : «در بیماری پرهیز [1] و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن کتاب را نادان شمارده آن را دور می‌اندازید. معنی دانستن و باور کردن همینست.

کنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان می‌گوییم : شما اگر باور کرده‌اید که «در زندگی باید کوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلکه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایکون الا ما ارید». [2]

فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بکاردانی [3] نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از کمان همی‌گذرد از کماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور که ندانی زکجا آمده‌ای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت

کتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را می‌پذیرید؟!.. اگر داستان کوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..

شما اگر بکوشش و نتیجه‌ی آن باور دارید ، پس چگونه است که می‌شنوید شاعری مردم را به تنبلی می‌خواند و بآنان درس بیغیرتی داده می‌گوید : «می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای» یا می‌گوید : «که بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمی‌آید و بدشمنی و جلوگیری نمی‌پردازید؟!.. این یک بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.

شگفتتر آنکه گاهی کسانی پاسخ داده می‌گویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمی‌دانیم چگونه تواند بود که دو عقیده‌ی ضد هم هر یکی در جای خود درست باشد. ما می‌گوییم : خدا بآدمیان اختیار داده که در کارهای زندگانی بکوشند و هر کسی نتیجه‌ی کوشش خود را درمی‌یابد. آنان می‌گویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از کوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..

چند سال پیش در تهران متلکی برای شهرداری ساخته بودند که به یکی از خانه‌داران اخطاری شده که خانه‌ی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی کنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجره‌اش را بکنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده که باید درها و پنجره‌های عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری می‌نمود که همین امروز باید اقدام شود خانه‌دار بخشم آمده و چنین گفته : «چه می‌گویی آقا ! اخطاری کرده‌اند که این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».

👇

درست داستان این کسانست که دو عقیده‌ی متضاد را می‌گویند : هر یکی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست که اینها نه آن را فهمیده و باور داشته‌اند و نه این را. چنانکه بارها گفته‌ایم همین اندیشه‌های متضاد مغزها را از کار انداخته. اینان مغزهاشان بیکاره شده و اینست وظیفه‌ی خود را انجام نمی‌دهد.

بدتر از همه ، کار آن کسانیست که باین عقیده‌ی پست جبریگری جامه‌ی مذهبی پوشانیده چنین می‌گویند : «خدا باید کارها را درست کند» یا بما ایراد گرفته می‌گویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم که کارها در دست خداست؟!» می‌گویم : برای پستی و تنبلی خود بهانه‌ی شگفتی پیدا کرده‌اید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده که هر کسی و هر مردمی تا نکوشد نتیجه برندارد. هر کسی و هر مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانه‌ی خود بجنگ خدا می‌روید. شما می‌خواهید نکوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید که شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را که نتیجه‌ی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب می‌نامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامی‌تر از دیگران می‌باشید؟!..

شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده که توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند. توقع دارید که دیگران بکوشند و خدا نتیجه‌ی کوششهای آنها را نصیب شما گرداند. از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاسته‌اید. اینجا جایش نیست که بگویم شما خدا را هم نشناخته‌اید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانه‌ای برنمی‌خاستید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 89)


پانوشتها :
1ـ اصل : «چاره». ولی چنین می‌نماید که خواست نویسنده همان پرهیز بوده.
2ـ درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمی‌توان تغییر داد» و مانندهای اینها.
3ـ اصل : بکامرانی. که غلط می‌نماید. از سوی دیگر همین بیت در نوشته‌های دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 26ـ ارزش اسکناس با پشتوانه نیست (سه از سه)


گفتیم ارزش اسکناس از کالاهاست. اگر راستی را بخواهیم باید گفت : ارزش آن از قراردادیست که مردم باهم دارند و اسکناس را وسیله‌ی مبادله شناخته‌اند ، و چنانکه گفتیم اگر یک تکه چوبی را وسیله‌ی مبادله شناسند آن نیز دارای ارزش خواهد بود. اینست ما چندان ارتباطی درمیانه‌ی فزونی اسکناس و بالا رفتن نرخها نمی‌دانیم و آن اندیشه‌ی بازرگانان که ارزش اسکناس را از پشتوانه‌ی طلا می‌شناسند و بآن ملاحظه همینکه گفتگو از چاپ اسکناس جدید بمیان می‌آید نرخها را بالا می‌برند جز از روی ناآگاهی نمی‌باشد.

راستی هم آنست که بسیاری از آنان درپی بهانه می‌باشند و اینست نه تنها از چاپ اسکناسهای نوین ببالا بردن نرخها مبادرت می‌ورزند از هر پیشامد پرت دیگری آن استفاده را می‌نمایند. اگر شبی یکی از رادیوها دروغی پراکنده کند که میان آلمان و ترکیه بهم خورده فردا می‌بینی همان را بهانه ساخته نرخها را بالا بردند. بی‌آنکه دانسته شود چه نسبتی درمیان تیرگی روابط آلمان و ترکیه با گرانی برنج و روغن ایران می‌باشد.

دانستنی‌تر آنکه اینها آن کار را بعلت آزمندی می‌کنند و مقصودشان آنست بداراک خود بیفزایند. در حالی که از این راه چندان نتیجه بدست نخواهد آمد زیرا با حال کنونی بازار همینکه یک بازرگانی نرخ یک کالایی را بالا برد دیگران نیز همان رفتار می‌کنند ، و این در واقع پایین افتادن ارزش پولست نه بالا رفتن نرخ کالا ، اینست مقصودی از این راه بدست نخواهد آمد. [1]

کسانی می‌گویند : هنگامی که دولت اسکناسهای نوین چاپ می‌کند و آن را میان مردم پراکنده می‌گرداند ، از این راه نیروی خرید مردم را بیشتر می‌کند و این خود باعث گرانی کالاها می‌شود. زیرا هر چیزی که خریدار بیشتر دارد گرانتر خواهد گردید.

می‌گویم : این چندان بی‌مبنا نیست. ولی فهمیده‌ی بازرگانان ما جز از اینست. آنان باین توجهی ندارند و چنانکه می‌بینیم همینکه نامی از چاپ اسکناس نو بمیان می‌آید بی‌آنکه بگزارند پیشنهاد در مجلس تصویب شود و اسکناس چاپ گردد و بدست مردم برسد و نیروی خرید بیشتر گردد مبادرت ببالا بردن بهای کالاها می‌کنند. پایه‌ی کار آنان نه این ، بلکه موضوع پشتوانه‌ی طلا و نسبت آن بمیزان اسکناس می‌باشد.

از آنسوی در این موضوع هم باید گفتگو کرد. زیرا دولت که اسکناس چاپ می‌کند یکباره بدست مردم نمی‌دهد که نیروی خریدشان بیکبار فزون گردد. دولت این پول را اگر بکارکنان اداره‌ها می‌دهد آنان در ماههای پیش نیز همین اندازه حقوق گرفته و نیروی خرید داشته‌اند ، و اگر بدیگران می‌دهد باید دید کیستند و چگونه ‌این پول بدست ایشان می‌رسد و در کجا بکار می‌برند. باین آسانی نتوان گفت که چون اسکناس چاپ می‌شود نیروی خرید مردم بیشتر می‌گردد. گذشته از اینها دولت در چندی پیش یک توضیحی داد که درخور پذیرفتن بود. گفت یکی از جاهایی که دولت بپول نیازمند است موضوع خرید برخی کالاها از اروپا و امریکاست و چون اکنون وسایل باربری کم شده و یک سفارش چند برابر سالهای پیش زمان لازم دارد تا به ایران برسد ، از اینرو مقدار مهمی از پول دولت در ضمن یک مدت معتنابهی در اروپا و امریکا می‌ماند و از اینرو ما نیاز بفزونی اسکناس پیدا کرده‌ایم که جای آنها را پر گردانیم. این نکته‌ها را نیز باید در دیده گرفت.

ما برآنیم که در هر زمینه‌ای باید حقایق را گرفت و پایه‌ی کارهای زندگی را بروی آن گزاشت. درباره‌ی اسکناس و ارزش آن و همچنین در زمینه‌ی سیم و زر و جواهر نیز باید این حقایق در اندیشه‌ها جایگیر گردد و پایه‌ی کارها باشد. در این باره باز گفتارهایی خواهیم نوشت.

(پرچم روزانه شماره‌های 224 ، 225 و 226)


پانوشت :

1ـ استثنائی که بر این قاعده باید شمرد هنگامی است که نه بازرگانان عادی بلکه «باندهای انحصار» یا «اَبَر پولداران» یک یا چند کالا را به چندین برابر بهای اصلی خود بفروشند که در آن حال صدها میلیارد تومان سود برند. در برابر ، بخشی از کالاها را گرانتر خواهند خرید که در برابرِ سودی که برده‌اند ناچیز خواهد بود. زیرا آنها توانند نرخ کالاهایی را بی‌آنکه نرخ دیگر کالاها به همان نسبت گران شود ، گران بفروشند.

🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 18ـ سرچشمه‌ی درماندگیهای ایران (یک از یک)


در این سه ماه که پرچم را پراکنده می‌کنیم یک نتیجه‌ای بدست آمده و آن اینکه روزنامه‌ی ما یک دسته خوانندگان خاص پیدا کرده ـ یک دسته خوانندگان پیدا کرده که پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلکه با دقت و از روی فهم می‌خوانند و بمطالب آن علاقه‌مند می‌باشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یک دسته‌ای که رستگاری و رهایی این کشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.

پرچم یک روزنامه‌ای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشه‌ی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال می‌کند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و می‌خواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.

ما تاکنون چند گامی را پیش رفته‌ایم و اینک می‌خواهیم در اینجا یک گام برجسته و بزرگی را برداریم که راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیکتر سازد. می‌خواهیم در سه چهار شماره به یک موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :

همه می‌دانیم که ما در زندگی پس مانده‌ایم. امروز شما با هر کسی از ایرانیان که بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو کنید از حال توده و کشور دلتنگ و گله‌مند است. این دلتنگی و گله‌مندی بیجا نیست. ایران یک کشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجه‌ی حوادث کوچک گردیده. از آنسوی زندگانی در این کشور از هر باره افسوس‌آور می‌باشد و چیزی که خوشدلی‌آور است کمتر پدیدار است.

در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمی‌بردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد می‌کوشیدند. ولی اکنون سی‌وشش سال می‌گذرد که در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجه‌ای که مایه‌ی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجه‌ای که منظور بود نرسیده.

از اینسوی در این سی‌وشش سال هر کشاکش که با دیگران رخ داده ما شکست یافته و سرافکنده بیرون آمده‌ایم. در این مدت چاره‌ای بناتوانی توده ‌اندیشیده نشده.

پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از کارهای زندگانی را که بسنجیم جز مایه‌ی سرافکندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشته‌ی کشاورزی و آبادی کشور رو به‌ پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایسته‌ای برداشته‌ایم برنداشته‌ایم. بدانشها رواج شایانی داده‌ایم نداده‌ایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. کوتاه سخن : یک چیزی که مایه‌ی تسلی و دلخوشی باشد نیست.

چرا چنین است؟... چرا با آنهمه کوششها که شده و می‌شود نتیجه بدست نمی‌آید؟.. بیگفتگوست که یک علتی در کار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست که می‌خواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست که می‌خواهیم خوانندگان با فهم و اندیشه‌ی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یک رشته گفتارهایی را که در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بکار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید درباره‌ی چاره‌جویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند. امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است که ما توانیم داشت. سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجه‌ی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.

این همه را گیج گردانیده که چرا ایرانیان چنین درمانده‌اند؟! چرا همیشه در حوادث شکست می‌خورند؟!.. چرا نمی‌توانند یک زندگانی خوشی آماده گردانند؟!.. بسیاری از مردم باین بس می‌کنند که بگویند : «این مردم بدند ، اینها آدم نمی‌شوند»، یا بگویند : «این توده دِژِنِرِه [=تباه] شده» که شما اگر بپرسید : «چرا بدند؟. بدیشان چیست؟..» یا بپرسید : «چرا دژنره شده‌اند؟!..» پاسخی نخواهند توانست.

از آنسوی این درماندگی ایرانیان و شرقیان عنوان بدست برخی از نویسندگان اروپایی داده که شرقیان را «شایسته‌ی پیشرفت» نشمارند و اینان را یک جنس پستتری از آدمیان بشناسند و همیشه با دیده‌ی توهین بشرقیان بنگرند. ولی این اندیشه بسیار خامست. شرقیان نه از حیث فهم و خرد و نه از جهت توانایی تنی ، کمتر از غربیان نیستند و این درماندگیها نتیجه‌ی یک رشته آلودگیهاست که باید از آنها پاک گردند.

ما خشنودیم که آن آلودگیها را که مایه‌ی این بدبختیها و درماندگیهاست پیدا کرده و راه چاره‌اش را نیز شناخته‌ایم. خدا را سپاس می‌گزاریم که ما را در این راه فیروز گردانیده.

👇

چنانکه بارها گفته‌ایم این درماندگیهای ایرانیان نتیجه‌ی تصادف یا از راه قضا و قدر نیست. آن ناکسانی که همیشه نام قضا و قدر را می‌برند و حوادث را بآن محول می‌گردانند دشمنان و بدخواهان این توده‌اند. باید بیچون و چرا پذیرفت : «ما خود بدیم که از جهان بدی می‌بینیم» ، قضا و قدر را با ما هیچ کاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمی‌خواهد.

از آنسوی این بدیها و آلودگیها بچند رشته است که هر یکی در سهم خود مایه‌ی درماندگی و بدبختی می‌باشد ولی اساس همه‌ی آنها یک چیز است ، و آن «اندیشه‌های پراکنده» می‌باشد. آری منشاء بدبختی‌های ایرانیان (بلکه بدبختی‌های سراسر شرق) اندیشه‌های پراکنده است. ما بارها در نوشته‌های خود باین اشاره کرده‌ایم. ولی می‌خواهیم در اینجا بتفصیل از این زمینه گفتگو کنیم و آن را چنانکه می‌باشد روشن گردانیم. دوباره می‌گویم : این گفتگو بسیار مهم است و خوانندگان باید این را بااهمیت تلقی نمایند. ما باید در اینجا از سه زمینه سخن رانیم :

1) اندیشه‌های پراکنده چیست و از کجا پیدا شده؟..

2) چه رابطه میان آنها با درماندگیها و بدبختیهای ایرانیانست؟..

3) راه چاره‌ی آنها چیست؟..

از هر یکی از اینها جداگانه سخن خواهیم راند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 79)


🌸