📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 27ـ هر کسی هرچه از کوشش بدست آورده ازآنِ اوست (یک از یک)
یکی بدستینه‌ی «خواننده‌ی پرچم» نامه‌ای فرستاده می‌نویسد : «عقیده‌ی شما درباره‌ی مالکیت چیست؟.. بعضی می‌گویند : شما منکر مالکیت هستید و می‌گویید باید ثروت مردم را از دستشان گرفت. من چیزی در این موضوع در پرچم نخوانده‌ام ولی چون می‌گویند بهتر است توضیحی دهید».
می‌گویم : ما هر سخنی داریم می‌نویسیم. این را در کجا نوشته‌ایم؟.. مالکیت (یا بفارسی بگویم : اَزانِش) یک چیز طبیعی است. فلان کشاورز کاشته و درویده و کوفته و گندم بدست آورده ، این ازآنِ اوست ، فلان کارگر کار کرده و مزدی گرفته ، ازآنِ اوست ، فلان بافنده پارچه‌ای بافته ، ازآن اوست. یک کلمه بگویم هر کسی هرچه را از راهش بدست آورده ازآن خودش می‌باشد و بکسی نسزد از دستش گیرد. ما اگر این را نپذیریم سامان زندگی بهم خواهد خورد.
اینکه بگوییم : «باید ثروت مردم را از دستشان گرفت» بیکبار دروغست. ما نه تنها چنین سخنی نمی‌گوییم ، دیگران که می‌گویند جلوشان را می‌گیریم. ما اندیشه‌ی خود را درباره‌ی کار و پیشه و داراک[=ثروت] بارها نوشته‌ایم و در اینجا باز بکوتاهی می‌نویسیم ، ما می‌گوییم :
1) باید هر کسی به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد. بیکاری اگرچه از روی بی‌نیازی باشد گناهست.
2) کار و پیشه برای راه افتادن چرخ زندگانیست. از اینرو کارهایی را که ارتباطی براه افتادن چرخ زندگی ندارد ناروا می‌شناسیم. همچون : حقه‌بازی ، فالگیری ، رمالی ، دعانویسی ، روضه‌خوانی ، شاعری ، دلقکی ، دست بدست گردانیدن کالا و مانند اینها. موسیقی و اینگونه چیزها که برای خوشی و شادی در عروسیها و جشنها دربایست[=لازم] است از کارهای زندگانیست و ما آنها را ناروا نمی‌شماریم.
3) راهنمایی یا پندآموزی کار و پیشه نتواند بود. راهنمایی که از آن راه نان خورَد جز دربند نان خود نخواهد بود و جز بفریبکاری نخواهد کوشید. نان خوردن از این راهها نارواست.
4) پول را باجاره نتوان داد ، این خود مفتخواریست که کسی سرمایه‌ای اندوزد و آن را بمرابحه دهد و بی‌آنکه بکوشد نانی خورد.
5) سرمایه‌ها باید باندازه باشد (و مثلاً امروز هیچ کسی بیش از بیست‌هزار ریال سرمایه بکار نیندازد). زیرا بی‌اندازگی سرمایه باعث می‌شود که یکی صدهزار ، هزارهزار ریال سرمایه ببازار آورد و دست همگی را ببندد.
6) باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند یکی را براه اندازد. ماشینهای بزرگ جز برای شرکتها روا نخواهد بود.
7) زمینهای کشتی جز در دست کارندگان نباشد. اینکه کسی خود را مالک دیهی شناسد و دسترنج کشاورزان را بگیرد مفتخواریست. آن کسی مالک زمین تواند بود که بآبادیش کوشد و بکارد و بهره بردارد.
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ما درباره‌ی کار و پیشه و ازانیدن است و ما برآنیم که این تغییرات را روان گردانیم. ولی هیچگاه نمی‌خواهیم بدارایی کسی دست درازی شود. هر کس هرچه دارد ازآن خود اوست. فلان بازرگان یک‌ملیون ریال پول دارد ، ما می‌گوییم ازآن اوست بدارد و در راه خوشیهای خود بکار برد. چیزی که هست نباید آن را بمرابحه دهد ، یا همه را در راه داد و ستد بکار اندازد ، یا دیهی بخرد. این گفتگو که ثروت از توانگران گرفته شود اندیشه‌ی یکمشت بدخواهانیست که جز نادانی و هوسبازی کالایی ندارند. دوباره می‌نویسم ما با آنان در نبرد بوده‌ایم و خواهیم بود. اگر در این کشور یک چنان آشوبی رخ دهد و رشته از هم گسیخته گردد صدها سیاهکاری رخ خواهد داد و هزارها خاندانهای بی‌آزار درمیانه لگدمال خواهند گردید. چنان آشوبی بیش از آن نتیجه نخواهد داد که تیره‌درونان و آدمکشان چیره گردند و بیش از همه بینوایان گزند و آسیب یابند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 241)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 27ـ هر کسی هرچه از کوشش بدست آورده ازآنِ اوست (یک از یک)
یکی بدستینه‌ی «خواننده‌ی پرچم» نامه‌ای فرستاده می‌نویسد : «عقیده‌ی شما درباره‌ی مالکیت چیست؟.. بعضی می‌گویند : شما منکر مالکیت هستید و می‌گویید باید ثروت مردم را از دستشان گرفت. من چیزی در این موضوع در پرچم نخوانده‌ام ولی چون می‌گویند بهتر است توضیحی دهید».
می‌گویم : ما هر سخنی داریم می‌نویسیم. این را در کجا نوشته‌ایم؟.. مالکیت (یا بفارسی بگویم : اَزانِش) یک چیز طبیعی است. فلان کشاورز کاشته و درویده و کوفته و گندم بدست آورده ، این ازآنِ اوست ، فلان کارگر کار کرده و مزدی گرفته ، ازآنِ اوست ، فلان بافنده پارچه‌ای بافته ، ازآن اوست. یک کلمه بگویم هر کسی هرچه را از راهش بدست آورده ازآن خودش می‌باشد و بکسی نسزد از دستش گیرد. ما اگر این را نپذیریم سامان زندگی بهم خواهد خورد.
اینکه بگوییم : «باید ثروت مردم را از دستشان گرفت» بیکبار دروغست. ما نه تنها چنین سخنی نمی‌گوییم ، دیگران که می‌گویند جلوشان را می‌گیریم. ما اندیشه‌ی خود را درباره‌ی کار و پیشه و داراک[=ثروت] بارها نوشته‌ایم و در اینجا باز بکوتاهی می‌نویسیم ، ما می‌گوییم :
1) باید هر کسی به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد. بیکاری اگرچه از روی بی‌نیازی باشد گناهست.
2) کار و پیشه برای راه افتادن چرخ زندگانیست. از اینرو کارهایی را که ارتباطی براه افتادن چرخ زندگی ندارد ناروا می‌شناسیم. همچون : حقه‌بازی ، فالگیری ، رمالی ، دعانویسی ، روضه‌خوانی ، شاعری ، دلقکی ، دست بدست گردانیدن کالا و مانند اینها. موسیقی و اینگونه چیزها که برای خوشی و شادی در عروسیها و جشنها دربایست[=لازم] است از کارهای زندگانیست و ما آنها را ناروا نمی‌شماریم.
3) راهنمایی یا پندآموزی کار و پیشه نتواند بود. راهنمایی که از آن راه نان خورَد جز دربند نان خود نخواهد بود و جز بفریبکاری نخواهد کوشید. نان خوردن از این راهها نارواست.
4) پول را باجاره نتوان داد ، این خود مفتخواریست که کسی سرمایه‌ای اندوزد و آن را بمرابحه دهد و بی‌آنکه بکوشد نانی خورد.
5) سرمایه‌ها باید باندازه باشد (و مثلاً امروز هیچ کسی بیش از بیست‌هزار ریال سرمایه بکار نیندازد). زیرا بی‌اندازگی سرمایه باعث می‌شود که یکی صدهزار ، هزارهزار ریال سرمایه ببازار آورد و دست همگی را ببندد.
6) باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند یکی را براه اندازد. ماشینهای بزرگ جز برای شرکتها روا نخواهد بود.
7) زمینهای کشتی جز در دست کارندگان نباشد. اینکه کسی خود را مالک دیهی شناسد و دسترنج کشاورزان را بگیرد مفتخواریست. آن کسی مالک زمین تواند بود که بآبادیش کوشد و بکارد و بهره بردارد.
اینها کوتاهشده‌ی گفته‌های ما درباره‌ی کار و پیشه و ازانیدن است و ما برآنیم که این تغییرات را روان گردانیم. ولی هیچگاه نمی‌خواهیم بدارایی کسی دست درازی شود. هر کس هرچه دارد ازآن خود اوست. فلان بازرگان یک‌ملیون ریال پول دارد ، ما می‌گوییم ازآن اوست بدارد و در راه خوشیهای خود بکار برد. چیزی که هست نباید آن را بمرابحه دهد ، یا همه را در راه داد و ستد بکار اندازد ، یا دیهی بخرد. این گفتگو که ثروت از توانگران گرفته شود اندیشه‌ی یکمشت بدخواهانیست که جز نادانی و هوسبازی کالایی ندارند. دوباره می‌نویسم ما با آنان در نبرد بوده‌ایم و خواهیم بود. اگر در این کشور یک چنان آشوبی رخ دهد و رشته از هم گسیخته گردد صدها سیاهکاری رخ خواهد داد و هزارها خاندانهای بی‌آزار درمیانه لگدمال خواهند گردید. چنان آشوبی بیش از آن نتیجه نخواهد داد که تیره‌درونان و آدمکشان چیره گردند و بیش از همه بینوایان گزند و آسیب یابند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 241)
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ چگونه می‌خواهید آب پاشید و آتش را خاموش نبینید؟!.. (یک از یک)
در سال 1304 که از سفر خوزستان برگشته در تهران بیکار بودم روزی بخانه‌ی یکی از دوستان میهمان رفتم. چون باهم نشستیم و بگفتگو درآمدیم دوست ما چنین گفت : دیروز در مجلسی بودیم چند نفر از روزنامه‌نویسان و نویسندگان نیز بودند و سخن از درماندگیهای ایران می‌رفت. بیست سالست این کشور مشروطه شده و در این مدت کوششهای بسیار بکار رفته. ولی نتیجه‌ای بدست نیامده بلکه ما روز بروز عقبتر رفته‌ایم. می‌گفتیم علت این چیست؟.. فلان نویسنده می‌گفت : توده بیسواد است. باید معارف را تعمیم و توده را باسواد گردانید. فلان روزنامه‌نویس باو پاسخ داده گفت : اساس اخلاقست باید اخلاق مردم را اصلاح کرد. دیگری گفت : باید بمردم درس وطن‌پرستی داد. پیشرفت مردمان اروپا از میهن‌پرستیست. باز دیگری گفت : باید کاری کرد که قانونها اجرا شود. مردم چون مدتی در زیر قانون زندگی کردند خود بخود تربیت می‌شوند. بدینسان در یک مجلس چهار عقیده پیدا شد و هر یکی از اینها دلیلها برای عقیده‌ی خود یاد می‌کرد و یک ساعت بیشتر مباحثه می‌رفت.
دوست ما این داستان را می‌گفت و مقصودش آن بود که من بگویم کدام عقیده درستتر است. ولی من چون اندیشه‌ی روشنی نداشتم بخاموشی گراییدم. دوباره پرسید و گفتم موضوع باین آسانی نیست. گفت : من دلم می‌خواهد ما ایرانیها یک نصف دارایی خود را بدهیم و درد این کشور را بدانیم و یک نصف دیگر را بدهیم و چاره‌ی آن را بدست آوریم.
اکنون آن دوست ما مرده است و پس از پانزده سال آنچه داستان را بیاد من انداخته جمله‌های اخیر اوست. آری مردمی که دچار بدبختی گردیده ناتوان و درمانده شده‌اند سزاست که دارایی خود را در راه چاره‌ی آن بکار برند. سزاست که شب و روز آرام نداشته باین کار کوشند.
اینست من بخوانندگان دوباره یادآوری می‌کنم که آن سخنانی را که ما در پرچم در زمینه‌ی درماندگیهای ایرانیان و علت آن نوشتیم از قبیل سخنان دیگر نشمارند و آنها را نیک خوانند و باندیشه سپارند و با فهم و خرد خود قضاوت نمایند. چنین انگارید که یک انجمن بزرگی برپا کرده چنین می‌خواهند که درباره‌ی درماندگیهای این توده و علتهای آن گفتگو شود و شما را نیز بآن انجمن خوانده‌اند و یکی برخاسته چنین می‌گوید : علت درماندگیهای ایرانیان این اندیشه‌های پست و پراکنده‌ایست که از هزار سال پیش ، از زمان سلجوقیان و مغولان پیدا شده و در کتابها و دلها جا گرفته ، و سپس دلیل‌هایی را که ما در شماره‌های پیش یاد کردیم شرح داده و از یکایک شما خواهش می‌کند که آنها را بیندیشید و نظر خود را بگویید.
ما پرچم را برای چند مقصودی بنیاد نهاده‌ایم که یکی از آنها گفتگو در این زمینه‌هاست و اینست دوست می‌داریم خوانندگان هر یکی اندیشه‌ی خود را بنویسند و بفرستند و اگر ایرادی دارند بگویند. ما می‌خواهیم درد بخوبی شناخته گردد و همه آن را بشناسند و سپس از چاره گفتگو کنیم و دست بهم داده آن را پیش بریم. [1]
این نشناختن درد بایرانیان بسیار گران بسر می‌آید. چه امروز هزاران کسانی رنج می‌برند و پول می‌ریزند و کتابهای زمان سلجوقی و مغول را که سراپا زیانست بچاپ رسانیده درمیان مردم نشر می‌کنند ، و چون زیان آنها را نمی‌دانند کار خود را نیک می‌شمارند. هزاران کسان آن کتابها را خریده با لذت می‌خوانند و آسیبی را که از آن بفهم و مغز خود می‌رسانند درنمی‌یابند. روزنامه‌ها پیاپی آن بدآموزیهای کهن را با بدآموزیهای نوینی که از اروپا ارمغان رسیده بهم آمیخته هر روز منتشر می‌گردانند. اینها همه نتیجه‌ی نادانستنست.
چیزیست بسیار روشن : شما اگر چند شب پیاپی با رستمنامه یا شهنامه بسر برید و داستانهای آن را با میل بخوانید ، این در گفتار و کردار شما تأثیر خواهد داشت و شاید در راه رفتن همچون پهلوانان گام خواهید برداشت. کسی اگر سه چهار شب پیاپی بسینما رود و حرکات چارلی چاپلین را تماشا کند بیگمان در رفتارش اثرهایی خواهد داشت و بی‌آنکه خود بفهمد تقلید از چارلی چاپلین خواهد کرد. شما اگر کتاب میزرابل [2] ویکتور هوگو را با میل و عقیده بخوانید بیگمان جایی در دلتان برای ژان والژان باز کرده آرزومند خواهید بود که همچون او بکارهایی پردازید.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 19ـ چگونه می‌خواهید آب پاشید و آتش را خاموش نبینید؟!.. (یک از یک)
در سال 1304 که از سفر خوزستان برگشته در تهران بیکار بودم روزی بخانه‌ی یکی از دوستان میهمان رفتم. چون باهم نشستیم و بگفتگو درآمدیم دوست ما چنین گفت : دیروز در مجلسی بودیم چند نفر از روزنامه‌نویسان و نویسندگان نیز بودند و سخن از درماندگیهای ایران می‌رفت. بیست سالست این کشور مشروطه شده و در این مدت کوششهای بسیار بکار رفته. ولی نتیجه‌ای بدست نیامده بلکه ما روز بروز عقبتر رفته‌ایم. می‌گفتیم علت این چیست؟.. فلان نویسنده می‌گفت : توده بیسواد است. باید معارف را تعمیم و توده را باسواد گردانید. فلان روزنامه‌نویس باو پاسخ داده گفت : اساس اخلاقست باید اخلاق مردم را اصلاح کرد. دیگری گفت : باید بمردم درس وطن‌پرستی داد. پیشرفت مردمان اروپا از میهن‌پرستیست. باز دیگری گفت : باید کاری کرد که قانونها اجرا شود. مردم چون مدتی در زیر قانون زندگی کردند خود بخود تربیت می‌شوند. بدینسان در یک مجلس چهار عقیده پیدا شد و هر یکی از اینها دلیلها برای عقیده‌ی خود یاد می‌کرد و یک ساعت بیشتر مباحثه می‌رفت.
دوست ما این داستان را می‌گفت و مقصودش آن بود که من بگویم کدام عقیده درستتر است. ولی من چون اندیشه‌ی روشنی نداشتم بخاموشی گراییدم. دوباره پرسید و گفتم موضوع باین آسانی نیست. گفت : من دلم می‌خواهد ما ایرانیها یک نصف دارایی خود را بدهیم و درد این کشور را بدانیم و یک نصف دیگر را بدهیم و چاره‌ی آن را بدست آوریم.
اکنون آن دوست ما مرده است و پس از پانزده سال آنچه داستان را بیاد من انداخته جمله‌های اخیر اوست. آری مردمی که دچار بدبختی گردیده ناتوان و درمانده شده‌اند سزاست که دارایی خود را در راه چاره‌ی آن بکار برند. سزاست که شب و روز آرام نداشته باین کار کوشند.
اینست من بخوانندگان دوباره یادآوری می‌کنم که آن سخنانی را که ما در پرچم در زمینه‌ی درماندگیهای ایرانیان و علت آن نوشتیم از قبیل سخنان دیگر نشمارند و آنها را نیک خوانند و باندیشه سپارند و با فهم و خرد خود قضاوت نمایند. چنین انگارید که یک انجمن بزرگی برپا کرده چنین می‌خواهند که درباره‌ی درماندگیهای این توده و علتهای آن گفتگو شود و شما را نیز بآن انجمن خوانده‌اند و یکی برخاسته چنین می‌گوید : علت درماندگیهای ایرانیان این اندیشه‌های پست و پراکنده‌ایست که از هزار سال پیش ، از زمان سلجوقیان و مغولان پیدا شده و در کتابها و دلها جا گرفته ، و سپس دلیل‌هایی را که ما در شماره‌های پیش یاد کردیم شرح داده و از یکایک شما خواهش می‌کند که آنها را بیندیشید و نظر خود را بگویید.
ما پرچم را برای چند مقصودی بنیاد نهاده‌ایم که یکی از آنها گفتگو در این زمینه‌هاست و اینست دوست می‌داریم خوانندگان هر یکی اندیشه‌ی خود را بنویسند و بفرستند و اگر ایرادی دارند بگویند. ما می‌خواهیم درد بخوبی شناخته گردد و همه آن را بشناسند و سپس از چاره گفتگو کنیم و دست بهم داده آن را پیش بریم. [1]
این نشناختن درد بایرانیان بسیار گران بسر می‌آید. چه امروز هزاران کسانی رنج می‌برند و پول می‌ریزند و کتابهای زمان سلجوقی و مغول را که سراپا زیانست بچاپ رسانیده درمیان مردم نشر می‌کنند ، و چون زیان آنها را نمی‌دانند کار خود را نیک می‌شمارند. هزاران کسان آن کتابها را خریده با لذت می‌خوانند و آسیبی را که از آن بفهم و مغز خود می‌رسانند درنمی‌یابند. روزنامه‌ها پیاپی آن بدآموزیهای کهن را با بدآموزیهای نوینی که از اروپا ارمغان رسیده بهم آمیخته هر روز منتشر می‌گردانند. اینها همه نتیجه‌ی نادانستنست.
چیزیست بسیار روشن : شما اگر چند شب پیاپی با رستمنامه یا شهنامه بسر برید و داستانهای آن را با میل بخوانید ، این در گفتار و کردار شما تأثیر خواهد داشت و شاید در راه رفتن همچون پهلوانان گام خواهید برداشت. کسی اگر سه چهار شب پیاپی بسینما رود و حرکات چارلی چاپلین را تماشا کند بیگمان در رفتارش اثرهایی خواهد داشت و بی‌آنکه خود بفهمد تقلید از چارلی چاپلین خواهد کرد. شما اگر کتاب میزرابل [2] ویکتور هوگو را با میل و عقیده بخوانید بیگمان جایی در دلتان برای ژان والژان باز کرده آرزومند خواهید بود که همچون او بکارهایی پردازید.
👇
چنین فرض کنیم به یک کسی ستمی رفته و او خشمناک شده می‌خواهد انتقام بکشد و با یک چهره‌ی برافروخته‌ای آماده گردیده که بسر ستمگر رود با او زدوخورد نماید ، و شما در همان هنگام باو رسیده و شروع بسخن کرده چنین می‌گویید : «ای بابا این چه خیالیست شما دارید؟!.. این زندگانیِ چند روزه باین چیزها نمی‌ارزد. بعلاوه کارها دست خداست. شما بخدا سپارید او خودش بهتر انتقام می‌کشد ..» این سخنان را بگویید خواهید دید کم‌کم خشمش فرونشست و عزمش سست گردید و با این فلسفه‌ی بیغیرتی بخود تسلی داده و پی کارهای خود رفت. اینها چیزهاییست که از صبح تا شام صدها مانندش رو می‌دهد و شما با دیده می‌بینید.
نمی‌دانم پس چگونه می‌خواهید که مردم آنهمه سخنان رنگارنگی را که درباره‌ی جبریگری با نثر یا نظم گفته شده ، و آنهمه فلسفه‌های بیغیرتی که بافته گردیده ، آنهمه نکوهشهایی که از دنیا سروده شده و همگی در کتابها پر است بخوانند و بشنوند ولی تأثیری درآنها نکند و اراده‌شان را نکشد؟!.. چگونه می‌خواهید که آب بروی آتش بپاشید و آن آتش را خاموش نبینید؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 92)
پانوشتها :
1ـ ما در کانال تلگرامی پاکدینی (pakdini) نیز چنانکه پیشتر گفته‌ایم خواستی جز آنکه حقایق روشن شود و بدینسان راه کوشش این توده باز گردد ندارد. پس خوانندگان با نوشته‌های خود به این آرمان یاری کنند. برای این خواست ، ما دو گونه گفتار می‌پذیریم : یکی گفتارهایی که در هواداری از نوشته‌های کانال باشد یا هرچه به استواری و روشنی آنها کوشد و دیگری ایراد به سخنان ما به شرط آنکه دادگری را رعایت کنند و خواستشان روشنی حقایق باشد.
2ـ امروزه این کتاب بنام «بینوایان» شناخته می‌گردد.
🌸
نمی‌دانم پس چگونه می‌خواهید که مردم آنهمه سخنان رنگارنگی را که درباره‌ی جبریگری با نثر یا نظم گفته شده ، و آنهمه فلسفه‌های بیغیرتی که بافته گردیده ، آنهمه نکوهشهایی که از دنیا سروده شده و همگی در کتابها پر است بخوانند و بشنوند ولی تأثیری درآنها نکند و اراده‌شان را نکشد؟!.. چگونه می‌خواهید که آب بروی آتش بپاشید و آن آتش را خاموش نبینید؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 92)
پانوشتها :
1ـ ما در کانال تلگرامی پاکدینی (pakdini) نیز چنانکه پیشتر گفته‌ایم خواستی جز آنکه حقایق روشن شود و بدینسان راه کوشش این توده باز گردد ندارد. پس خوانندگان با نوشته‌های خود به این آرمان یاری کنند. برای این خواست ، ما دو گونه گفتار می‌پذیریم : یکی گفتارهایی که در هواداری از نوشته‌های کانال باشد یا هرچه به استواری و روشنی آنها کوشد و دیگری ایراد به سخنان ما به شرط آنکه دادگری را رعایت کنند و خواستشان روشنی حقایق باشد.
2ـ امروزه این کتاب بنام «بینوایان» شناخته می‌گردد.
🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 1 🌑
🖌 کوشاد تلگرام
ساعت 9 شب (شنبه 31 شهریور) ، معدن زغال سنگ شرکت «معدنجو» در طبس منفجر شد. کارگرانی که در آنجا کار می‌کردند نزدیک به هفتاد تن گزارش شده که تنها بیست تن از ایشان از مرگ رسته‌اند. گاریهای معدن بجای زغال سنگ این بار کالبد کارگران قربانی را بیرون آوردند. بسیار دلگداز بود.
در اندوه از دست دادن کارگران هم‌میهنمان ما نیز اندوهها به دل داریم. هنوز گزارشی از پیشامد فراهم نشده که در آن باره بتوان داوری کرد. ولی برخی مسئولان دولتی در این باره اظهارنظرهایی کرده‌اند.
وزیر کار خونسردانه آن را یک «حادثه» خواند و گفت چنان حوادثی «قابل پیش‌بینی نیست». گفته شده حتا در پیشرفته‌ترین معدنهای جهان قابل پیشگیری نیست. ما نمی‌خواهیم در پیشامدی که از آن دوریم و در کاری که نیاز به آگاهیهای فنی و کارشناسی دارد اظهارنظر کنیم. ولی چند چیز قطعیست که جا دارد در آن باره گفتگو شود.
نخست ، شما اگر در نوشتارهای اینترنت جستجو کنید خواهید دید که آمار حوادث معدنهای زغال سنگ در کشورهای پیشرفته‌ی جهان هرچه به روزگار کنونی نزدیکتر می‌شویم کاهش چشمگیرتری داشته.
در چین ، میان سالهای 2003 تا 2018 معدنچیان زغال سنگ کشته شده از 3.7 تَن به ازای یک‌میلیون تُن زغال استخراج شده به0.093 رسیده.
در آمریکا آسیبهای کشنده در معدنهای زغال سنگ زیرزمینی از 1977 تا سال 2004 ، 47.8 درصد کاهش داشته.
در استرالیا حوادث معدنهای زغال سنگ از 2010 تا کنون 40 درصد کاهش داشته است.
در منبعی دیگر چنین می‌خوانیم :
«در همه‌ی کشورهای اروپاییِ تولید کننده زغال سنگ ، تولید زغال سنگ در ده سال گذشته بسیار افزایش یافته است ، اما تعداد مرگ و میر به ازای هر 1000 معدنچی ، کاهش چشمگیر و قطعی داشته است. این کاهش به علت قوانین معادن در آن کشورها برای «حفاظت و نگاهداری جان کارگران» بوده و با اقدام دولت در برپا کردن ایستگاههای بررسی مشکلات مربوط به ایمنی در معدن امکان‌پذیر شده است». (1)
از آنسو ، به گزارش ایرنا (خبرگزاری پارس پیشین) که خبرگزاری رسمی حکومت است ، تنها در سه ماه نخست امسال ، هشت حادثه‌ی مرگبار کارگری در ایران رخ داده که چهار مورد یعنی نیمی از آنها مربوط به معادن زغال سنگ بوده است.
انفجار معدن شرکت معدنجو یازدهمین حادثه‌ی مرگبار در شش ماه گذشته در معادن ایران است.
ایرنا با اشاره به استانداردهای مدیریتی HSE (Health, Safety and Environment) که یک رشته از دستورها ، شیوه‌ها و مقررات جهانی است که به شرکتها در راهبری و کاهش آسیبها و بهبود بهداشت کار و محیط زیست و افزایش ایمنی کمک می‌کند ، از اینکه صنایع ایران نیز از آن بهره‌مند شده و استفاده‌ی معادن کشور از آن در یک دوره‌ی پنج ساله از 1396 تا 1400 از 14.2 درصد به 23.4 درصد رسیده است ، نتیجه می‌گیرد که در این دوره معادنی که در آنها حادثه روی داده نسبت به کل معادن کشور از 6.9 درصد به 4.5 درصد کاهش یافته است.
از همین گزارش می‌توان دریافت که بکار بستن چنین استانداردهایی به ایمنی پیشه‌ها می‌افزاید و از حوادث می‌کاهد ، همچنین دانسته می‌شود که هنوز بیش از سه چهارم معادن ایران از استانداردهای HSE پیروی نمی‌کنند. گذشته از آنکه نیک می‌دانیم در ایران استانداردها را چگونه بکار می‌بندند و تازه اگر یک چندی درست بکار بندند هیچ ضمانتی نیست که ادامه یابد. زیرا در این کشور به مهمترین موضوعات از جمله ایمنی نیز با دید یک رشته مقررات «صوری» می‌نگرند.
ایرنا خود علت تکرار اینگونه حوادث را از جمله
1ـ «ضعف جدی در نظارت و اجرای قوانین کار و ایمنی در معادن» می‌شمارد. ولی علت آن را «محدودیتهای بودجه‌ای و نبود نیروی انسانی کافی» یاد می‌کند.
2ـ علت دیگر را «عدم آموزش مناسب کارگران و سرپرستان در مورد مسائل ایمنی» می‌شمارد. همچنین علتی دیگر را بدینسان شرح می‌دهد :
3ـ «کارفرمایان نیز غالباً به دلیل[علت] هزینه‌های بالای تجهیز معادن به امکانات ایمنی پیشرفته و رعایت استانداردهای ایمنی ، از انجام تعهدات خود سر بازمی‌زنند».
نخست ، از روی‌همرفته‌ی این گفته‌ها دانسته می‌شود که آنچه کسانی در رسانهها وانموده‌اند که اینگونه حوادث در این پیشه عادی است و نمی‌توان از آنها جلو گرفت. سخن بی‌پاییست.
دوم ، نظارت بر اجرای قوانین کار و ایمنی از وظایف دولتست. از وظایف وزارت کارست. پس باید گفت : دولت به وظایفش کار نبسته و باید ازو حساب پرسید.
سوم ، تربیت و آموزش نیروی انسانی لازم هم از وظایف دولت است. حال اگر این وظیفه را سازمان دیگری بگردن گرفت ، باز این دولتست که باید بر درستی اجرای آن دیده‌بانی (نظارت) کند.
تا اینجا آشکار شد که حکومت و دولتها در وظایف خود کوتاهی جدی کرده‌اند.
(1) : Coal-Mine Accidents: Their Causes and Prevention
By: Clarence Hall and Walter O. Snelling ,1907
👇
🖌 کوشاد تلگرام
ساعت 9 شب (شنبه 31 شهریور) ، معدن زغال سنگ شرکت «معدنجو» در طبس منفجر شد. کارگرانی که در آنجا کار می‌کردند نزدیک به هفتاد تن گزارش شده که تنها بیست تن از ایشان از مرگ رسته‌اند. گاریهای معدن بجای زغال سنگ این بار کالبد کارگران قربانی را بیرون آوردند. بسیار دلگداز بود.
در اندوه از دست دادن کارگران هم‌میهنمان ما نیز اندوهها به دل داریم. هنوز گزارشی از پیشامد فراهم نشده که در آن باره بتوان داوری کرد. ولی برخی مسئولان دولتی در این باره اظهارنظرهایی کرده‌اند.
وزیر کار خونسردانه آن را یک «حادثه» خواند و گفت چنان حوادثی «قابل پیش‌بینی نیست». گفته شده حتا در پیشرفته‌ترین معدنهای جهان قابل پیشگیری نیست. ما نمی‌خواهیم در پیشامدی که از آن دوریم و در کاری که نیاز به آگاهیهای فنی و کارشناسی دارد اظهارنظر کنیم. ولی چند چیز قطعیست که جا دارد در آن باره گفتگو شود.
نخست ، شما اگر در نوشتارهای اینترنت جستجو کنید خواهید دید که آمار حوادث معدنهای زغال سنگ در کشورهای پیشرفته‌ی جهان هرچه به روزگار کنونی نزدیکتر می‌شویم کاهش چشمگیرتری داشته.
در چین ، میان سالهای 2003 تا 2018 معدنچیان زغال سنگ کشته شده از 3.7 تَن به ازای یک‌میلیون تُن زغال استخراج شده به0.093 رسیده.
در آمریکا آسیبهای کشنده در معدنهای زغال سنگ زیرزمینی از 1977 تا سال 2004 ، 47.8 درصد کاهش داشته.
در استرالیا حوادث معدنهای زغال سنگ از 2010 تا کنون 40 درصد کاهش داشته است.
در منبعی دیگر چنین می‌خوانیم :
«در همه‌ی کشورهای اروپاییِ تولید کننده زغال سنگ ، تولید زغال سنگ در ده سال گذشته بسیار افزایش یافته است ، اما تعداد مرگ و میر به ازای هر 1000 معدنچی ، کاهش چشمگیر و قطعی داشته است. این کاهش به علت قوانین معادن در آن کشورها برای «حفاظت و نگاهداری جان کارگران» بوده و با اقدام دولت در برپا کردن ایستگاههای بررسی مشکلات مربوط به ایمنی در معدن امکان‌پذیر شده است». (1)
از آنسو ، به گزارش ایرنا (خبرگزاری پارس پیشین) که خبرگزاری رسمی حکومت است ، تنها در سه ماه نخست امسال ، هشت حادثه‌ی مرگبار کارگری در ایران رخ داده که چهار مورد یعنی نیمی از آنها مربوط به معادن زغال سنگ بوده است.
انفجار معدن شرکت معدنجو یازدهمین حادثه‌ی مرگبار در شش ماه گذشته در معادن ایران است.
ایرنا با اشاره به استانداردهای مدیریتی HSE (Health, Safety and Environment) که یک رشته از دستورها ، شیوه‌ها و مقررات جهانی است که به شرکتها در راهبری و کاهش آسیبها و بهبود بهداشت کار و محیط زیست و افزایش ایمنی کمک می‌کند ، از اینکه صنایع ایران نیز از آن بهره‌مند شده و استفاده‌ی معادن کشور از آن در یک دوره‌ی پنج ساله از 1396 تا 1400 از 14.2 درصد به 23.4 درصد رسیده است ، نتیجه می‌گیرد که در این دوره معادنی که در آنها حادثه روی داده نسبت به کل معادن کشور از 6.9 درصد به 4.5 درصد کاهش یافته است.
از همین گزارش می‌توان دریافت که بکار بستن چنین استانداردهایی به ایمنی پیشه‌ها می‌افزاید و از حوادث می‌کاهد ، همچنین دانسته می‌شود که هنوز بیش از سه چهارم معادن ایران از استانداردهای HSE پیروی نمی‌کنند. گذشته از آنکه نیک می‌دانیم در ایران استانداردها را چگونه بکار می‌بندند و تازه اگر یک چندی درست بکار بندند هیچ ضمانتی نیست که ادامه یابد. زیرا در این کشور به مهمترین موضوعات از جمله ایمنی نیز با دید یک رشته مقررات «صوری» می‌نگرند.
ایرنا خود علت تکرار اینگونه حوادث را از جمله
1ـ «ضعف جدی در نظارت و اجرای قوانین کار و ایمنی در معادن» می‌شمارد. ولی علت آن را «محدودیتهای بودجه‌ای و نبود نیروی انسانی کافی» یاد می‌کند.
2ـ علت دیگر را «عدم آموزش مناسب کارگران و سرپرستان در مورد مسائل ایمنی» می‌شمارد. همچنین علتی دیگر را بدینسان شرح می‌دهد :
3ـ «کارفرمایان نیز غالباً به دلیل[علت] هزینه‌های بالای تجهیز معادن به امکانات ایمنی پیشرفته و رعایت استانداردهای ایمنی ، از انجام تعهدات خود سر بازمی‌زنند».
نخست ، از روی‌همرفته‌ی این گفته‌ها دانسته می‌شود که آنچه کسانی در رسانهها وانموده‌اند که اینگونه حوادث در این پیشه عادی است و نمی‌توان از آنها جلو گرفت. سخن بی‌پاییست.
دوم ، نظارت بر اجرای قوانین کار و ایمنی از وظایف دولتست. از وظایف وزارت کارست. پس باید گفت : دولت به وظایفش کار نبسته و باید ازو حساب پرسید.
سوم ، تربیت و آموزش نیروی انسانی لازم هم از وظایف دولت است. حال اگر این وظیفه را سازمان دیگری بگردن گرفت ، باز این دولتست که باید بر درستی اجرای آن دیده‌بانی (نظارت) کند.
تا اینجا آشکار شد که حکومت و دولتها در وظایف خود کوتاهی جدی کرده‌اند.
(1) : Coal-Mine Accidents: Their Causes and Prevention
By: Clarence Hall and Walter O. Snelling ,1907
👇
چهارم ، می‌نویسد چون ایمن گردانیدن معادن و رعایت استانداردها هزینه‌اش بالاست ، کارفرمایان (دولت یا بخش خصوصی) از تعهدات خود سر بازمی‌زنند. .. چه ننگی! چه بهانه‌ی رسوایی!
همین کافیست که دادگاهی برپا شود و موجوداتی با چنین اندیشه‌هایی را به محاکمه کشند. کدام تفسیر است که ما را به پذیرفتن چنین ننگی وادارد؟! با جان کارگر بازی شود ، او را به کشتن دهند چرا که تجهیزات (مثلاً سنسور گاز متان یا آژیر مرکزی یا دستگاههای تهویه‌ی مناسب) هزینه دارد؟! ای مرگ بر شما و آن اندیشه‌های پست پولپرستانه‌تان.
در راه پول‌اندوزی همه چیز حتا جان هم‌میهن خود را زیر پا می‌اندازید؟!. ای جانورانی که رخت آدمی بتن کرده‌اید ، اگر امروز از چنگ قانون گریختید ، از کجا که فردا هم بگریزید؟!. آن وزیری که هنوز گزارش قضایی بیرون نیامده پیشاپیش می‌کوشد پرونده‌ی باز نشده را ببندد و می‌گوید : حادثه بوده و نمی‌توان جلوگیری کرد ، آیا در یک دادگاه بیطرف هم می‌تواند از سخن خود دفاع کند؟!
سخنان دیگری در این زمینه هست که در نوشتار دیگری به آنها خواهیم پرداخت.
.
همین کافیست که دادگاهی برپا شود و موجوداتی با چنین اندیشه‌هایی را به محاکمه کشند. کدام تفسیر است که ما را به پذیرفتن چنین ننگی وادارد؟! با جان کارگر بازی شود ، او را به کشتن دهند چرا که تجهیزات (مثلاً سنسور گاز متان یا آژیر مرکزی یا دستگاههای تهویه‌ی مناسب) هزینه دارد؟! ای مرگ بر شما و آن اندیشه‌های پست پولپرستانه‌تان.
در راه پول‌اندوزی همه چیز حتا جان هم‌میهن خود را زیر پا می‌اندازید؟!. ای جانورانی که رخت آدمی بتن کرده‌اید ، اگر امروز از چنگ قانون گریختید ، از کجا که فردا هم بگریزید؟!. آن وزیری که هنوز گزارش قضایی بیرون نیامده پیشاپیش می‌کوشد پرونده‌ی باز نشده را ببندد و می‌گوید : حادثه بوده و نمی‌توان جلوگیری کرد ، آیا در یک دادگاه بیطرف هم می‌تواند از سخن خود دفاع کند؟!
سخنان دیگری در این زمینه هست که در نوشتار دیگری به آنها خواهیم پرداخت.
.
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 28ـ آیا زر و سیم ثروت نیست؟!.. (یک از یک)
(به قلم م. ن.)
در نامه‌ی پرچم اخیراً مقاله‌ی «ارزش اسکناس با پشتوانه نیست» را خواندم و در ضمن مقاله این هم بود که پول (اعم از اسکناس و زر و سیم ثروت نیست) چون مندرجات پرچم همواره منطقی و روی دلیل است و پاسخ‌های منطقی را هم از نظر دور نمی‌دارد این است در این قسمت که اشتباهی بنظرم رسید خواستم نظریات خود را عرض نمایم که اگر اشتباه از طرف بنده باشد رفع شود.
بنده می‌گویم ارزش اسکناس با پشتوانه است و اگر پشتوانه نباشد اسکناس ارزش ندارد و زر و سیم جزء ثروت است.
در موضوع اولی چنانکه در پرچم هم نوشته شده و مسلم است معاملات در دنیا برحسب احتیاج روی مبادله‌ی جنسی است و پول (زر و سیم یا اسکناس) از بابت یادداشت رد و بدل می‌شود که من امروزه ده من گندم بشخصی می‌دهم که بعد از یک ماه دو من پنبه بمن بدهد یا در زمستان بیست من ذغال بکسی می‌دهم که در تابستان سی من جو بدهد برای اینکه اطمینان کامل حاصل آید و گیرنده در سر وعده از زیر بار تعهد و قرض خود درنرود پول را برای یادداشت می‌گیرم و بهترین یادداشتها که حالا در تمام دنیا قبول و مسلم شده زر و سیم است. (حالا چرا از زر و سیم مستقلاً برای یادداشت منظور شده و این عمومیت و لیاقت را از کجا پیدا کرده مبحث و موقع جداگانه لازم دارد).
اکنون که مبادلات و معامله‌ها زیاد شده و محتاج است که در معاملات بخروارها زر و سیم نقل و انتقال داده شود علمای اقتصادی برای آسانی کار و راحتی مردم قرار گذاشته‌اند که این زر و سیم را در جایی جمع کرده و قبضهایی در مقابل آن بمردم بدهند که در جریان داد و ستد بکار وادارند.
و این محل را بانک و این قبض را اسکناس نامیدند و هر وقت دارنده‌ی قبض رجوع می‌کرد مقابل قبض ، زر و سیم باو می‌پرداختند و می‌پردازند و علت این مراجعه و تبدیلِ همان قبضها بزر و سیم ضرورت و احتیاجی است که دارنده‌ی قبض را وادار باین تبدیل خواهد کرد. مثلاً من محتاج هستم که دوا یا متاع دیگری از چین و هندوستان و آمریکا بیاورم و جنس محصول خودم را صلاح و صرفه نیست که به چین و هند ببرم یا این متاع را در آنجا خریدار نیست اما این را می‌دانم که زر و سیم را در تمام دنیا در مقابل متاع قبول دارند آنوقت آن قبض اسکناس را که در مملکت خودم رواج است در خارج از کشور نمی‌شناسند باید ببرم بصندوقداری (بانک) که زر و سیم مرا گرفته و در عوض قبض عندالمطالبه داده مسترد داشته و زر و سیم را گرفته به هند و چین برده مایحتاج خود را خریداری نمایم.
عیناً مثلی که خود در همان مقاله متذکر شده‌اید که در موقع مبادله‌ی اجناس ، پارچه [=تکه] چوبی برای یادداشت بمردم داده شود که هزار خاندان از مردم جدا شده و شهری بنیاد گزارده‌اند و یادداشت معامله (پول) را میان خودشان تکه چوب قرار داده‌اند و حال این عمل بشهرهای نزدیک هم سرایت کرده و در مقابل همان تکه چوب در شهر و دیه‌های نزدیک هم کفش و چیت و چیزهای دیگر میدهند. فرض نماییم در شهر اولی یک مرد زیرکی پیدا شده و می‌گوید مردم این تکه چوبها جیب و کیسه‌ی شما را پاره می‌کند و در حمل و نقل سنگین و اسباب زحمت است بیایید این تکه چوبها را از روی شماره و حساب بمن دهید و من در مقابل از کاغذ و یا پوست که علامت مخصوص روی آن زده‌ام بشما بدهم و شما در معامله به یکدیگر بدهید و هر کس هر وقت پیش من آورد و تکه چوبش را خواست فوری بدهم که برای شما هم راحتتر است.
مردم هم اگر اطمینان کردند و امتحان نمودند که هر کس مراجعه بآن مؤمن زیرک می‌کند تکه چوبش را بدون معطلی می‌دهد باطمینانشان افزوده و با طیب خاطر تکه چوبها را برده در مقابل کاغذ یا پوست را (اسکناس) می‌گیرد و شاید از آن شخص هم ممنون باشند.
حالا یک نفر از این شهر می‌خواهد بشهر دیگری برود که در آنجا تکه چوب رواج است ولی این کاغذ یا پوست را نمی‌شناسند این شخص کاغذها را مجبور است که ببرد پیش آن مرد و در مقابل تکه چوب خودش را گرفته و بشهر دیگر برای خریدن جنس ضروری برود.
و اگر احیاناً آن مرد در دادن پارچه چوبها اندک‌تعلل و تسامح نماید فوراً قبضهای آن مرد در بازار از اعتبار ساقط شده و مردم برای گرفتن تکه‌چوبهای خود و پس دادن قبضهای پوستی و کاغذی هجوم خواهند آورد و شاید بالمآل منجر به ورشکستگی آن مرد بشود و دیگر کسی متاع خود را در مقابل قبض پوستی نخواهد داد و از مشتری تکه چوب معمولی و رواج خودشان را خواهد خواست.
پس پارچه چوب بمنزله‌ی زر و سیم و آن قبض عین اسکناس است. و اسکناس بی‌پشتوانه ارزش ندارد و پیدایش اسکناس هم روی این اصل و اساس بوده است.
حالا اگر قائل شویم که اسکناسها غالباً این پشتوانه را ندارند و در کشورهای خارج هم زر و سیم در مقابل نمی‌دهند اعتبار رواجی آنها از جای دیگر است که دارنده‌ی اسکناس مطمئن است.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 28ـ آیا زر و سیم ثروت نیست؟!.. (یک از یک)
(به قلم م. ن.)
در نامه‌ی پرچم اخیراً مقاله‌ی «ارزش اسکناس با پشتوانه نیست» را خواندم و در ضمن مقاله این هم بود که پول (اعم از اسکناس و زر و سیم ثروت نیست) چون مندرجات پرچم همواره منطقی و روی دلیل است و پاسخ‌های منطقی را هم از نظر دور نمی‌دارد این است در این قسمت که اشتباهی بنظرم رسید خواستم نظریات خود را عرض نمایم که اگر اشتباه از طرف بنده باشد رفع شود.
بنده می‌گویم ارزش اسکناس با پشتوانه است و اگر پشتوانه نباشد اسکناس ارزش ندارد و زر و سیم جزء ثروت است.
در موضوع اولی چنانکه در پرچم هم نوشته شده و مسلم است معاملات در دنیا برحسب احتیاج روی مبادله‌ی جنسی است و پول (زر و سیم یا اسکناس) از بابت یادداشت رد و بدل می‌شود که من امروزه ده من گندم بشخصی می‌دهم که بعد از یک ماه دو من پنبه بمن بدهد یا در زمستان بیست من ذغال بکسی می‌دهم که در تابستان سی من جو بدهد برای اینکه اطمینان کامل حاصل آید و گیرنده در سر وعده از زیر بار تعهد و قرض خود درنرود پول را برای یادداشت می‌گیرم و بهترین یادداشتها که حالا در تمام دنیا قبول و مسلم شده زر و سیم است. (حالا چرا از زر و سیم مستقلاً برای یادداشت منظور شده و این عمومیت و لیاقت را از کجا پیدا کرده مبحث و موقع جداگانه لازم دارد).
اکنون که مبادلات و معامله‌ها زیاد شده و محتاج است که در معاملات بخروارها زر و سیم نقل و انتقال داده شود علمای اقتصادی برای آسانی کار و راحتی مردم قرار گذاشته‌اند که این زر و سیم را در جایی جمع کرده و قبضهایی در مقابل آن بمردم بدهند که در جریان داد و ستد بکار وادارند.
و این محل را بانک و این قبض را اسکناس نامیدند و هر وقت دارنده‌ی قبض رجوع می‌کرد مقابل قبض ، زر و سیم باو می‌پرداختند و می‌پردازند و علت این مراجعه و تبدیلِ همان قبضها بزر و سیم ضرورت و احتیاجی است که دارنده‌ی قبض را وادار باین تبدیل خواهد کرد. مثلاً من محتاج هستم که دوا یا متاع دیگری از چین و هندوستان و آمریکا بیاورم و جنس محصول خودم را صلاح و صرفه نیست که به چین و هند ببرم یا این متاع را در آنجا خریدار نیست اما این را می‌دانم که زر و سیم را در تمام دنیا در مقابل متاع قبول دارند آنوقت آن قبض اسکناس را که در مملکت خودم رواج است در خارج از کشور نمی‌شناسند باید ببرم بصندوقداری (بانک) که زر و سیم مرا گرفته و در عوض قبض عندالمطالبه داده مسترد داشته و زر و سیم را گرفته به هند و چین برده مایحتاج خود را خریداری نمایم.
عیناً مثلی که خود در همان مقاله متذکر شده‌اید که در موقع مبادله‌ی اجناس ، پارچه [=تکه] چوبی برای یادداشت بمردم داده شود که هزار خاندان از مردم جدا شده و شهری بنیاد گزارده‌اند و یادداشت معامله (پول) را میان خودشان تکه چوب قرار داده‌اند و حال این عمل بشهرهای نزدیک هم سرایت کرده و در مقابل همان تکه چوب در شهر و دیه‌های نزدیک هم کفش و چیت و چیزهای دیگر میدهند. فرض نماییم در شهر اولی یک مرد زیرکی پیدا شده و می‌گوید مردم این تکه چوبها جیب و کیسه‌ی شما را پاره می‌کند و در حمل و نقل سنگین و اسباب زحمت است بیایید این تکه چوبها را از روی شماره و حساب بمن دهید و من در مقابل از کاغذ و یا پوست که علامت مخصوص روی آن زده‌ام بشما بدهم و شما در معامله به یکدیگر بدهید و هر کس هر وقت پیش من آورد و تکه چوبش را خواست فوری بدهم که برای شما هم راحتتر است.
مردم هم اگر اطمینان کردند و امتحان نمودند که هر کس مراجعه بآن مؤمن زیرک می‌کند تکه چوبش را بدون معطلی می‌دهد باطمینانشان افزوده و با طیب خاطر تکه چوبها را برده در مقابل کاغذ یا پوست را (اسکناس) می‌گیرد و شاید از آن شخص هم ممنون باشند.
حالا یک نفر از این شهر می‌خواهد بشهر دیگری برود که در آنجا تکه چوب رواج است ولی این کاغذ یا پوست را نمی‌شناسند این شخص کاغذها را مجبور است که ببرد پیش آن مرد و در مقابل تکه چوب خودش را گرفته و بشهر دیگر برای خریدن جنس ضروری برود.
و اگر احیاناً آن مرد در دادن پارچه چوبها اندک‌تعلل و تسامح نماید فوراً قبضهای آن مرد در بازار از اعتبار ساقط شده و مردم برای گرفتن تکه‌چوبهای خود و پس دادن قبضهای پوستی و کاغذی هجوم خواهند آورد و شاید بالمآل منجر به ورشکستگی آن مرد بشود و دیگر کسی متاع خود را در مقابل قبض پوستی نخواهد داد و از مشتری تکه چوب معمولی و رواج خودشان را خواهد خواست.
پس پارچه چوب بمنزله‌ی زر و سیم و آن قبض عین اسکناس است. و اسکناس بی‌پشتوانه ارزش ندارد و پیدایش اسکناس هم روی این اصل و اساس بوده است.
حالا اگر قائل شویم که اسکناسها غالباً این پشتوانه را ندارند و در کشورهای خارج هم زر و سیم در مقابل نمی‌دهند اعتبار رواجی آنها از جای دیگر است که دارنده‌ی اسکناس مطمئن است.
👇
قبل از تشکیل اداره‌ی بانک شاهی در یزد عین همین کار شده بود که چهار نفر از تجار معروف و معتبر یزد قبضهایی بمبلغ‌های مختلف چاپ نموده و هر چهار نفر امضاء و مهر و به وجه پولیِ آن ضمانت کرده بودند و روی آن نوشته شده بود که دارنده‌ی این قبض فلان مبلغ (مقدار مبلغی که روی قبض نوشته شده بود) پول قران (پولهای نقره‌ی شاهی) از هر یک از این چهار نفر صاحب امضاء بخواهد دریافت خواهد کرد.
چون هر کس مراجعه می‌کرد فوری پول نقره‌ی معمولی آنزمان را باو می‌دادند کمتر مراجعه می‌شد و مدتی در داد و ستد معمول بود. شنیدم اگر پاره یا فرسوده می‌شد می‌بردند در عوض کاغذ سالم و درست می‌گرفتند تا اینکه بعداً بانک شاهی اعتراض نموده و گفت : انتشار این قبضها مثل اسکناس است و امتیاز اسکناس با بانک است و نشر این باسکناس بانک سکته [1] دارد و با دست مأمورین دولت موقوف و قدغن گردید. البته این قبضها باعتبار دارایی و تموّل آن چهار نفر صاحب امضا که مردم از اعتبارشان خاطرجمع و مطمئن بودند رواج یافته بود و دارایی و اعتبار همان چهار نفر پشتوانه‌ی این قبضها بود و مردم اطمینان داشتند که هر وقت این قبضها را ببرند آن تکه چوبهای مرسومی و معمولی خودشان را پس خواهند گرفت. [2]
حالا از شرح [نرخ] اجناس که فوق‌العاده در ظاهر بالا می‌رود آنچه بنظر بنده می‌رسد عرض نمایم.
این مسئله مسلم است که هر کالا که کمتر شد گران و هرچه که بسیار و فراوان است ارزان می‌باشد. آب با این فراوانی و ارزانی که هست اگر در جایی کمتر پیدا شد بسیار گرانبها و ارجدار خواهد بود. از شخص موثقی شنیدم که در یکی از منزلهای راه مکه یک مشک کوچک آب را به چهار لیره‌ی طلا خریده بود البته از این خیلی بالاتر هم ممکن است (مسئولیت و سزاوار مجازات بودن محتکرین هم از این سبب است که مایحتاج مردم را جمع آوری و حبس کرده باعث کمی و گرانی می‌شود).
اکنون که وضع روزگار و تجارت بجهت جنگ غیرعادی است و بعضی از کالاها که از خارج وارد می‌شد و نمی‌شود و کم و گران شده که بالطبع اینطور می‌بایست بشود برکنار بگزاریم.
می‌بینیم که کالاها گران نشده بلکه اسکناسِ بی‌پشتوانه فراوان شده و می‌شود که ارزان است. مثلاً چون بنا بمبادله‌ی جنس است ، قند سابق منی دو تومان و فلفل هم دو تومان بود حالا قند ده تومان و فلفل هم ده تومان شده که اگر در مبادله یک من قند بدهیم باز یک من فلفل بی‌کم و زیاد می‌توانیم بگیریم و یک عدل شکر سابقاً یکصدوپنجاه تومان و یک عدل نخ سیصد تومان بود که در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ می‌دادند اکنون یک [3] عدل شکر سیصد تومان و یک عدل نخ ششصد تومان شده باز در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ مثل سابق میدهند و همچنین سایر اجناس و اگر در ترقی و تنزل ، بعضی کالاها تناسب را از دست داده‌اند بعلت و سببهای خارجی است که علت آنها را از چیزهای دیگر باید جست.
دلیل دیگر اینست که پول نقره‌ی سابقی که ده قران را یک تومان می‌گفتیم و چند سال پیش در بازار با این اسکناس برابر خرج می‌شد حالا پنج شش برابر علاوه شده که اگر ده قران سابقی را بدهید پنجاه یا شصت ریال اسکناس بشما میدهند پس اگر کاغذی که برای روزنامه می‌خرید و پوطی [4] 400 ریال مثلاً می‌دهید اگر پول نقره‌ی سابقی را بدهید بهفت تومان (70 ریال) می‌خرید. زارع دهاتی پیش از جنگ یک من گندم می‌داد دو ذرع چیت یا یک چارک قند می‌خرید حالا هم می‌خرد.
پس معلوم شد که [نرخ] اجناس چندان ترقی نکرده (باز می‌گویم که بعضی کالاها از قبیل دوا و اجناس خارجیِ دیگر را از این کلیات باید استثنا کرده و جداگانه منظور نمود) بلکه اسکناس فراوان شده یا احتمال فراوانی زیاد را میدهند و اگر دولت جلو اسکناس بی‌پشتوانه را نگیرد و مهمانان عزیز اصرار در زیادی اسکناس برای مصرف خودشان بنمایند اعتبار اسکناس بکلی از بین رفته و دارنده‌ی هر کالا مجبور خواهد شد و حق خواهد داشت که جنس خود را معامله با تبادل جنس دیگر بکند نه با اسکناس. زیرا که اسکناس نیقولای روسیه و مارک آلمان و قبضهای بی‌پشتوانه‌ی سایر دولتها را در جنگ گذشته دیدند.
و دولت حالا می‌تواند که دیگر نشر جدید اسکناس را تا چندی موقوف نموده و اسکناسهای موجودی را بوسیله‌ی مالیات و استقراضهای داخلی جمع آوری نماید که ورقه‌های قرضه‌ی پنج‌ساله با فرع معینی چاپ کرده و با تشویقهای گوناگون و بل بالاجبار متمولین را وادار بخریداری آن بنماید و در هر سال یک خمس آن را بابت مالیات و گمرک و غیره قبول نماید که باین طریق اسکناس جمع آوری شده و کمتر گردد و اعتبار خود را بدست بیاورد. و اینکه پول آیا ثروت است یا نه ، پول اگر مقصود طلا و نقره است و کاغذی که در مقابل طلا و نقره دارد چرا جزء ثروت نباشد؟
👇
چون هر کس مراجعه می‌کرد فوری پول نقره‌ی معمولی آنزمان را باو می‌دادند کمتر مراجعه می‌شد و مدتی در داد و ستد معمول بود. شنیدم اگر پاره یا فرسوده می‌شد می‌بردند در عوض کاغذ سالم و درست می‌گرفتند تا اینکه بعداً بانک شاهی اعتراض نموده و گفت : انتشار این قبضها مثل اسکناس است و امتیاز اسکناس با بانک است و نشر این باسکناس بانک سکته [1] دارد و با دست مأمورین دولت موقوف و قدغن گردید. البته این قبضها باعتبار دارایی و تموّل آن چهار نفر صاحب امضا که مردم از اعتبارشان خاطرجمع و مطمئن بودند رواج یافته بود و دارایی و اعتبار همان چهار نفر پشتوانه‌ی این قبضها بود و مردم اطمینان داشتند که هر وقت این قبضها را ببرند آن تکه چوبهای مرسومی و معمولی خودشان را پس خواهند گرفت. [2]
حالا از شرح [نرخ] اجناس که فوق‌العاده در ظاهر بالا می‌رود آنچه بنظر بنده می‌رسد عرض نمایم.
این مسئله مسلم است که هر کالا که کمتر شد گران و هرچه که بسیار و فراوان است ارزان می‌باشد. آب با این فراوانی و ارزانی که هست اگر در جایی کمتر پیدا شد بسیار گرانبها و ارجدار خواهد بود. از شخص موثقی شنیدم که در یکی از منزلهای راه مکه یک مشک کوچک آب را به چهار لیره‌ی طلا خریده بود البته از این خیلی بالاتر هم ممکن است (مسئولیت و سزاوار مجازات بودن محتکرین هم از این سبب است که مایحتاج مردم را جمع آوری و حبس کرده باعث کمی و گرانی می‌شود).
اکنون که وضع روزگار و تجارت بجهت جنگ غیرعادی است و بعضی از کالاها که از خارج وارد می‌شد و نمی‌شود و کم و گران شده که بالطبع اینطور می‌بایست بشود برکنار بگزاریم.
می‌بینیم که کالاها گران نشده بلکه اسکناسِ بی‌پشتوانه فراوان شده و می‌شود که ارزان است. مثلاً چون بنا بمبادله‌ی جنس است ، قند سابق منی دو تومان و فلفل هم دو تومان بود حالا قند ده تومان و فلفل هم ده تومان شده که اگر در مبادله یک من قند بدهیم باز یک من فلفل بی‌کم و زیاد می‌توانیم بگیریم و یک عدل شکر سابقاً یکصدوپنجاه تومان و یک عدل نخ سیصد تومان بود که در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ می‌دادند اکنون یک [3] عدل شکر سیصد تومان و یک عدل نخ ششصد تومان شده باز در مقابل دو عدل شکر یک عدل نخ مثل سابق میدهند و همچنین سایر اجناس و اگر در ترقی و تنزل ، بعضی کالاها تناسب را از دست داده‌اند بعلت و سببهای خارجی است که علت آنها را از چیزهای دیگر باید جست.
دلیل دیگر اینست که پول نقره‌ی سابقی که ده قران را یک تومان می‌گفتیم و چند سال پیش در بازار با این اسکناس برابر خرج می‌شد حالا پنج شش برابر علاوه شده که اگر ده قران سابقی را بدهید پنجاه یا شصت ریال اسکناس بشما میدهند پس اگر کاغذی که برای روزنامه می‌خرید و پوطی [4] 400 ریال مثلاً می‌دهید اگر پول نقره‌ی سابقی را بدهید بهفت تومان (70 ریال) می‌خرید. زارع دهاتی پیش از جنگ یک من گندم می‌داد دو ذرع چیت یا یک چارک قند می‌خرید حالا هم می‌خرد.
پس معلوم شد که [نرخ] اجناس چندان ترقی نکرده (باز می‌گویم که بعضی کالاها از قبیل دوا و اجناس خارجیِ دیگر را از این کلیات باید استثنا کرده و جداگانه منظور نمود) بلکه اسکناس فراوان شده یا احتمال فراوانی زیاد را میدهند و اگر دولت جلو اسکناس بی‌پشتوانه را نگیرد و مهمانان عزیز اصرار در زیادی اسکناس برای مصرف خودشان بنمایند اعتبار اسکناس بکلی از بین رفته و دارنده‌ی هر کالا مجبور خواهد شد و حق خواهد داشت که جنس خود را معامله با تبادل جنس دیگر بکند نه با اسکناس. زیرا که اسکناس نیقولای روسیه و مارک آلمان و قبضهای بی‌پشتوانه‌ی سایر دولتها را در جنگ گذشته دیدند.
و دولت حالا می‌تواند که دیگر نشر جدید اسکناس را تا چندی موقوف نموده و اسکناسهای موجودی را بوسیله‌ی مالیات و استقراضهای داخلی جمع آوری نماید که ورقه‌های قرضه‌ی پنج‌ساله با فرع معینی چاپ کرده و با تشویقهای گوناگون و بل بالاجبار متمولین را وادار بخریداری آن بنماید و در هر سال یک خمس آن را بابت مالیات و گمرک و غیره قبول نماید که باین طریق اسکناس جمع آوری شده و کمتر گردد و اعتبار خود را بدست بیاورد. و اینکه پول آیا ثروت است یا نه ، پول اگر مقصود طلا و نقره است و کاغذی که در مقابل طلا و نقره دارد چرا جزء ثروت نباشد؟
👇
بدیهی است هر کالایی که خریدار دارد و در مقابل آن دارنده‌ی آن کالا به هرچه احتیاج دارد میدهند و تبدیل می‌نماید ثروت است و تمام محصولات زمینی هم اینحال را دارد. اگر محصول یک نفر پنبه باشد و کسی پیدا نشود که مازاد از احتیاج او را بخرد و در مقابل گندم یا شکر باو بدهد آنوقت این پنبه هم ثروت نیست.
ثانیاً زر و سیم از فلزات است و در ضمن سایر فلزات جزء ثروت است مگر مس و قلع و آهن و جیوه جزء ثروت نیست؟ زر و سیم هم یکی از آنها است چون فلزات بعلت کمی و فراوانی در مقابل یکدیگر ارزان و گران هستند و زر و سیم هم که از تمامی آنها بسیار کمتر بدست می‌آید گران و مرغوبتر است. اگر از معادن قرچه‌داغ خروارها آهن تهیه کنیم در عین حال که جزء ثروت است بروسیه که نزدیکتر است برده و در مقابل قند و چیت روسی بخواهیم شاید در روسیه نخرند زیرا خودش آهن دارد و احتیاج هم ندارد اما اگر از معدن دیگر طلا استخراج شود آن را با امتنان در روسیه و در تمام جهان قبول کرده و در مقابل به هر کالا که دارنده‌ی طلا احتیاج دارد میدهند. پس آن هم در جزء ثروت و برای رفع احتیاج ضروری‌تر می‌باشد ، اگر باندازه‌ی فراوانی مس در روی زمین بود و مردم تشت و دیگ خود را از طلا می‌ساختند و از شر سم و مخارج سفیدگری خلاص می‌شدند می‌گفتیم که طلا هم جزء ثروت است و طرف احتیاج ، حالا که کم شده محل مصرف را نوع دیگر پیدا کرده.
و این موضوع شرح مفصلتر از این لازم دارد که قلم بنده آن توانایی را ندارد.
تبریز م. ن.
پرچم : ما دوست می‌داریم از اینگونه گفتارها بیشتر نوشته شود. درباره‌ی اینکه زر و سیم ثروت است یا نه باز سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 243)
پانوشتها :
1ـ اصل : نشر این سکته باسکناس بانک سکته دارد. (سکته‌ی یکم فزونیست)
2ـ بجای تکه‌چوبها درست آن بود که بنویسد قرانها ، زیرا بالاتر در این مثال به سکه‌های نقره یا قران اشاره کرده بود.
3ـ اصل : دو. پیداست در نوشتن لغزش رخ داده.
4ـ یک پوط (پود ، واحد وزن روسی) برابر 4/16 کیلوگرم است. (دائرةالمعارف مصاحب)
🌸
ثانیاً زر و سیم از فلزات است و در ضمن سایر فلزات جزء ثروت است مگر مس و قلع و آهن و جیوه جزء ثروت نیست؟ زر و سیم هم یکی از آنها است چون فلزات بعلت کمی و فراوانی در مقابل یکدیگر ارزان و گران هستند و زر و سیم هم که از تمامی آنها بسیار کمتر بدست می‌آید گران و مرغوبتر است. اگر از معادن قرچه‌داغ خروارها آهن تهیه کنیم در عین حال که جزء ثروت است بروسیه که نزدیکتر است برده و در مقابل قند و چیت روسی بخواهیم شاید در روسیه نخرند زیرا خودش آهن دارد و احتیاج هم ندارد اما اگر از معدن دیگر طلا استخراج شود آن را با امتنان در روسیه و در تمام جهان قبول کرده و در مقابل به هر کالا که دارنده‌ی طلا احتیاج دارد میدهند. پس آن هم در جزء ثروت و برای رفع احتیاج ضروری‌تر می‌باشد ، اگر باندازه‌ی فراوانی مس در روی زمین بود و مردم تشت و دیگ خود را از طلا می‌ساختند و از شر سم و مخارج سفیدگری خلاص می‌شدند می‌گفتیم که طلا هم جزء ثروت است و طرف احتیاج ، حالا که کم شده محل مصرف را نوع دیگر پیدا کرده.
و این موضوع شرح مفصلتر از این لازم دارد که قلم بنده آن توانایی را ندارد.
تبریز م. ن.
پرچم : ما دوست می‌داریم از اینگونه گفتارها بیشتر نوشته شود. درباره‌ی اینکه زر و سیم ثروت است یا نه باز سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 243)
پانوشتها :
1ـ اصل : نشر این سکته باسکناس بانک سکته دارد. (سکته‌ی یکم فزونیست)
2ـ بجای تکه‌چوبها درست آن بود که بنویسد قرانها ، زیرا بالاتر در این مثال به سکه‌های نقره یا قران اشاره کرده بود.
3ـ اصل : دو. پیداست در نوشتن لغزش رخ داده.
4ـ یک پوط (پود ، واحد وزن روسی) برابر 4/16 کیلوگرم است. (دائرةالمعارف مصاحب)
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ یک گفت و شنیدی (یک از یک)
چون در شماره‌ی پریروز پرچم نامه‌ی آقای آگاه را درباره‌ی بیزاری از شاعری و چشم‌پوشی از شعرهای خود بچاپ رسانیدیم یکی از خوانندگان با من چنین می‌گوید : «نامه‌ی آن لاری را خواندم ، راست نوشته ، ولی تند رفته.» گفتم : لاری نیست. در لارستان مأموریت دارد. اما این سخن شما بیمعنی است ، زیرا اگر راست گفته دیگر تند رفتنش کدامست؟!. او می‌گوید من چون زیان شعرهای بیهوده را فهمیدم بخود چنان کاری را نپسندیدم و آنچه داشتم از میان بردم ، شما بکجای این سخن ایراد دارید؟!. این کاریست که هر خردمندی باید بکند و تند رفتن هم نیست. نویسنده‌ی آن نامه از خرد پیروی کرده و جای هیچ ایرادی نیست.
چون گفتگو در مجلسی می‌رفت و حاضران گوش می‌دادند ، سخن را دنبال نموده چنین گفتم : شما امروز بر سر یک دو راهی ایستاده‌اید که اختیار دارید هر کدام را بپذیرید :
یکی آنکه بهمین حال که هستید باشید : این اندیشه‌های پراکنده همچنان در مغزها باشد ، از شعر و شاعری دست برندارید ، کتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانکه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر کسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیکبار زبان بزشتگویی باز کنید ، آدمکشان آسوری و کرد در جای خود بمانند ، تاراجگران بوئراحمدی و لر و بلوچ در کار خود باشند ، پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یک جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و کردار خود ندهید.
این یک راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود که هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید ، اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت. یک جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلکه روز بروز سختتر گردیده کم‌کم نوبت نابودی خواهد رسید.
یک راه دیگر آنست که این حقایق را که ما یاد می‌کنیم و یکایک روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر کسی در سهم خود بکار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یک تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یک راه هم اینست.
اختیار با شماست که کدام یکی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانکه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود که هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید. زیرا این گرفتاریها یک حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست. بلکه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست که دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.
یک بیچارگی که من در شما می‌بینم آنست که نمی‌خواهید نیک بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیکی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ کم نکنید ، ولی نتیجه‌ی آنها را که زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست که باید گفت معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست که باید گفت : یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.
این کار کودکانست که دست بآتش دراز می‌کنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو کندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنکه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درک نمی‌کنید. شما هر یکی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : «مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.
شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید که در این جهان هر چیزی از یک علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهید ماند. این نمی‌دانید که هر گرفتاری یا بیماری که برای کسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یک علتی برخاسته که باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالا سر ما ، اگر اکنون خاموش گردد شاید کسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند. ولی یک اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را کرده و بدست آورده و چاره خواهد کرد.
این یک قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنکه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره کنید تنها بگله و ناله بس می‌کنید و یا بیخردانه امیدوارید که ایران یک طلسمی دارد و کسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 20ـ یک گفت و شنیدی (یک از یک)
چون در شماره‌ی پریروز پرچم نامه‌ی آقای آگاه را درباره‌ی بیزاری از شاعری و چشم‌پوشی از شعرهای خود بچاپ رسانیدیم یکی از خوانندگان با من چنین می‌گوید : «نامه‌ی آن لاری را خواندم ، راست نوشته ، ولی تند رفته.» گفتم : لاری نیست. در لارستان مأموریت دارد. اما این سخن شما بیمعنی است ، زیرا اگر راست گفته دیگر تند رفتنش کدامست؟!. او می‌گوید من چون زیان شعرهای بیهوده را فهمیدم بخود چنان کاری را نپسندیدم و آنچه داشتم از میان بردم ، شما بکجای این سخن ایراد دارید؟!. این کاریست که هر خردمندی باید بکند و تند رفتن هم نیست. نویسنده‌ی آن نامه از خرد پیروی کرده و جای هیچ ایرادی نیست.
چون گفتگو در مجلسی می‌رفت و حاضران گوش می‌دادند ، سخن را دنبال نموده چنین گفتم : شما امروز بر سر یک دو راهی ایستاده‌اید که اختیار دارید هر کدام را بپذیرید :
یکی آنکه بهمین حال که هستید باشید : این اندیشه‌های پراکنده همچنان در مغزها باشد ، از شعر و شاعری دست برندارید ، کتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانکه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر کسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیکبار زبان بزشتگویی باز کنید ، آدمکشان آسوری و کرد در جای خود بمانند ، تاراجگران بوئراحمدی و لر و بلوچ در کار خود باشند ، پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یک جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و کردار خود ندهید.
این یک راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود که هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید ، اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت. یک جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلکه روز بروز سختتر گردیده کم‌کم نوبت نابودی خواهد رسید.
یک راه دیگر آنست که این حقایق را که ما یاد می‌کنیم و یکایک روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر کسی در سهم خود بکار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یک تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یک راه هم اینست.
اختیار با شماست که کدام یکی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانکه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود که هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید. زیرا این گرفتاریها یک حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست. بلکه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست که دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.
یک بیچارگی که من در شما می‌بینم آنست که نمی‌خواهید نیک بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیکی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ کم نکنید ، ولی نتیجه‌ی آنها را که زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست که باید گفت معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست که باید گفت : یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.
این کار کودکانست که دست بآتش دراز می‌کنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو کندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنکه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درک نمی‌کنید. شما هر یکی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : «مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.
شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید که در این جهان هر چیزی از یک علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهید ماند. این نمی‌دانید که هر گرفتاری یا بیماری که برای کسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یک علتی برخاسته که باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالا سر ما ، اگر اکنون خاموش گردد شاید کسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند. ولی یک اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را کرده و بدست آورده و چاره خواهد کرد.
این یک قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنکه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره کنید تنها بگله و ناله بس می‌کنید و یا بیخردانه امیدوارید که ایران یک طلسمی دارد و کسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
👇
شما از نادانی و بیچارگی ، هم زبونی و هم بدبختی را می‌کشید و هم بیهوده ناله و فریاد می‌کنید که این خود زیان دیگری می‌باشد. شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری می‌گزارید : شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، کهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام می‌دهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد می‌کنید ، گمراهیهای پراکنده و کشاکشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ... بدینسان به هر یکی از آلودگیهای خود عنوان دیگری می‌دهید و ما هر یکی را که دنبال می‌کنیم بهایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با این حال نیکی از جهان می‌خواهید. دوباره می‌گویم : این خود نشان درماندگی شماست.
دوباره می‌گویم : شما یا چنانکه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی می‌خواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر کسی تکانی بخود دهید و هر کسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 102)
🌸
دوباره می‌گویم : شما یا چنانکه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی می‌خواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر کسی تکانی بخود دهید و هر کسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 102)
🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 2 🌑
🖌 کوشاد تلگرام
دیشب از حادثه‌ی معدن طبس و استانداردهای ایمنی گفتیم. امشب آن گفتگو را دنبال می‌کنیم.
یک نکته‌ی درخور پروا اینست که با حالی که کشور پیدا کرده ما بیم آن داریم که این حادثه آخرین آنها از اینگونه نباشد. گفتگوی ما در اینجا نیز برای آنست که از حادثه‌ی دیگری از اینگونه جلوگیری شود.
نیاز به «آسیب‌شناسی» هر حادثه‌ای را بسیار شنیده‌ایم. ببینیم در این باره سرنخهایی می‌توان بدست آورد. از بخش یکم این نوشتار این چیزها بدست آمد :
1ـ کارفرما (همچنین پیمانکار) با کارگر چنان رفتار می‌کند تو گویی جان او هیچ ارزشی ندارد. احترامی ندارد. باید سختترین و پربیمترین کارها را بکند و صدایش هم درنیاید. اعتراض نکند. به دستاویز اخراج از کار (بریدن نان خانواده‌اش) همه گونه ستم برو روا می‌دارند.
در گزارشهای همین حادثه‌ی طبس ، گفته شده که چون نمی‌خواسته‌اند آمبولانس بیشتری درخواست کنند ، کالبدهای بیجان کارگران را بیش از اندازه در آمبولانس انباشته‌اند و چون در بسته نمی‌شده به کالبدهاشان لگد می‌زده‌اند تا جا باز شود و در بسته شود.
نیز گفته شده که کارگران بیست روز پیش از حادثه بوی گاز در محوطه‌ی معدن شنیدهاند. ولی کارفرما پروا نکرده. روز پیش از حادثه نیز کارگری شنیده شدن بوی گاز را به کارفرما گفته بوده ولی به او گفته‌اند : «هر کسی نمی‌خواهد کار کند بیاید تصفیه حساب کند».
2ـ در بیشتر معادن امنیت و بهداشت کارگران از روی استانداردهای جهانی رعایت نمی‌شود. باید علت این را جست و یافت. ما کنون یک علت را که خود رسانهها نیز به آن اعتراف کرده‌اند در اینجا می‌آوریم و در آن باره گفتگویی خواهیم کرد. گفته‌اند چون استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، کارفرما از سر و ته آموزش و استانداردهای امنیتی و بهداشتی می‌زند.
این را چنان گفته‌اند تو گویی سخن از قانونهای فیزیک و شیمی و طبیعی می‌رانند. (مثلاً اگر اسید با باز ترکیب شود نمک پدید می‌آید). گذشته از اینکه ما می‌توانیم بپرسیم اگر استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، پافشاری دولت در باز نگاه داشتن معادن ناایمن و پافشاری کارفرما بر ادامه‌ی کارش چیست؟!
ببینید یکی از رسانهها چه تفسیری در این زمینه کرده. میان سخنانش ارتباط درستی نمی‌توان یافت. پس از هر جمله‌اش می‌توان پرسید : «چرا» ، «به چه دلیل» ؟! گویا نویسنده چنین می‌انگارد که همه‌ی مردم تنها معبودشان پول است و نیک و بد در دیده‌شان یکسان ، اینست به هیچ چیز دیگری جز پول نمی‌اندیشند. آیا چنین فرضی درست است؟! آیا این یک قانون طبیعی ، اجتماعی یا اقتصادی است؟! می‌نویسد :
«هنگامی که سطح اقتصادی تنزل می‌کند ، درآمد بنگاه و کارگر کاهش می‌یابد. بنگاهی که نتواند محصول خود را صادر یا تکنولوژی را وارد کند ، محصول را ارزان‌تر می‌فروشد ، دستمزد را کم می‌دهد ، آموزش را حذف می‌کند ، تجهیزات ایمنی را محدود می‌نماید و نیروی کار ارزان را جانشین فن‌آوری پیشرفته می‌کند و به مرور ، استانداردهای ایمنی تنزل پیدا می‌کند».
آیا فرض نویسنده جز اینست که بنگاه در هر حالی تنها در اندیشه‌ی سود خود است و به دیگر چیزها از جمله جان و بهداشت کارگر هرگز نمی‌اندیشد؟! آیا این اندیشه‌ی او درباره‌ی همه‌ی کارفرمایان درست است؟! آیا راه دیگری نیست؟! مثلاً در جایی که ببیند با رعایت همه‌ی استانداردها سودش بسیار کاهش یافته یا به زیان رسیده ، آیا نمی‌تواند بنگاه را تعطیل کند؟! بر فرض چنین باشد ، آیا دولت هیچکاره است؟!
درپی آن می‌نویسد :
«نهادهای نظارتی فاسد و کم‌انگیزه می‌شوند و دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد. در اغلب موارد در کوتاه‌مدت مشکلی پیش نمی‌آید ، چون جلوگیری از حوادث برای موارد استثنایی است که کمتر پیش می‌آید.
همه‌ی اینها را در ذیل ناترازی و کاهش سطح اقتصادی و استهلاک زیرساخت‌ها می‌توان دید».
به باور نویسنده فساد در نظارت ، ریشه‌اش در ضعف اقتصاد است. اینکه می‌گوید : «دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد» ، آیا هر دولتی چنین می‌کند؟!
از آنسو این سخن با آن ادعا که وامی‌نماید کار معدن پرسود نیست تناقض دارد. اگر سودی در کار معدنداری نیست کارفرما چرا بکارش ادامه می‌دهد؟!
پس از همه ، ببینیم چه نتیجه‌ای از سخنان خویش برمی‌دارد :
«در درجه‌ی اول باید درون حکومت وفاق ایجاد شود. برای تحقق وفاق ، مجموعه‌ی نیروها ضروری است حول وجود و حل سه دسته از مسائل توافق کنند ؛ حل ناترازی‌های اقتصادی و زیست‌محیطی ، حل شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی و حل بحران‌ها و تنش‌های موجود در روابط خارجی ؛ راه دیگری باقی نمی‌ماند».
🖌 کوشاد تلگرام
دیشب از حادثه‌ی معدن طبس و استانداردهای ایمنی گفتیم. امشب آن گفتگو را دنبال می‌کنیم.
یک نکته‌ی درخور پروا اینست که با حالی که کشور پیدا کرده ما بیم آن داریم که این حادثه آخرین آنها از اینگونه نباشد. گفتگوی ما در اینجا نیز برای آنست که از حادثه‌ی دیگری از اینگونه جلوگیری شود.
نیاز به «آسیب‌شناسی» هر حادثه‌ای را بسیار شنیده‌ایم. ببینیم در این باره سرنخهایی می‌توان بدست آورد. از بخش یکم این نوشتار این چیزها بدست آمد :
1ـ کارفرما (همچنین پیمانکار) با کارگر چنان رفتار می‌کند تو گویی جان او هیچ ارزشی ندارد. احترامی ندارد. باید سختترین و پربیمترین کارها را بکند و صدایش هم درنیاید. اعتراض نکند. به دستاویز اخراج از کار (بریدن نان خانواده‌اش) همه گونه ستم برو روا می‌دارند.
در گزارشهای همین حادثه‌ی طبس ، گفته شده که چون نمی‌خواسته‌اند آمبولانس بیشتری درخواست کنند ، کالبدهای بیجان کارگران را بیش از اندازه در آمبولانس انباشته‌اند و چون در بسته نمی‌شده به کالبدهاشان لگد می‌زده‌اند تا جا باز شود و در بسته شود.
نیز گفته شده که کارگران بیست روز پیش از حادثه بوی گاز در محوطه‌ی معدن شنیدهاند. ولی کارفرما پروا نکرده. روز پیش از حادثه نیز کارگری شنیده شدن بوی گاز را به کارفرما گفته بوده ولی به او گفته‌اند : «هر کسی نمی‌خواهد کار کند بیاید تصفیه حساب کند».
2ـ در بیشتر معادن امنیت و بهداشت کارگران از روی استانداردهای جهانی رعایت نمی‌شود. باید علت این را جست و یافت. ما کنون یک علت را که خود رسانهها نیز به آن اعتراف کرده‌اند در اینجا می‌آوریم و در آن باره گفتگویی خواهیم کرد. گفته‌اند چون استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، کارفرما از سر و ته آموزش و استانداردهای امنیتی و بهداشتی می‌زند.
این را چنان گفته‌اند تو گویی سخن از قانونهای فیزیک و شیمی و طبیعی می‌رانند. (مثلاً اگر اسید با باز ترکیب شود نمک پدید می‌آید). گذشته از اینکه ما می‌توانیم بپرسیم اگر استخراج زغال سنگ پرسود نیست ، پافشاری دولت در باز نگاه داشتن معادن ناایمن و پافشاری کارفرما بر ادامه‌ی کارش چیست؟!
ببینید یکی از رسانهها چه تفسیری در این زمینه کرده. میان سخنانش ارتباط درستی نمی‌توان یافت. پس از هر جمله‌اش می‌توان پرسید : «چرا» ، «به چه دلیل» ؟! گویا نویسنده چنین می‌انگارد که همه‌ی مردم تنها معبودشان پول است و نیک و بد در دیده‌شان یکسان ، اینست به هیچ چیز دیگری جز پول نمی‌اندیشند. آیا چنین فرضی درست است؟! آیا این یک قانون طبیعی ، اجتماعی یا اقتصادی است؟! می‌نویسد :
«هنگامی که سطح اقتصادی تنزل می‌کند ، درآمد بنگاه و کارگر کاهش می‌یابد. بنگاهی که نتواند محصول خود را صادر یا تکنولوژی را وارد کند ، محصول را ارزان‌تر می‌فروشد ، دستمزد را کم می‌دهد ، آموزش را حذف می‌کند ، تجهیزات ایمنی را محدود می‌نماید و نیروی کار ارزان را جانشین فن‌آوری پیشرفته می‌کند و به مرور ، استانداردهای ایمنی تنزل پیدا می‌کند».
آیا فرض نویسنده جز اینست که بنگاه در هر حالی تنها در اندیشه‌ی سود خود است و به دیگر چیزها از جمله جان و بهداشت کارگر هرگز نمی‌اندیشد؟! آیا این اندیشه‌ی او درباره‌ی همه‌ی کارفرمایان درست است؟! آیا راه دیگری نیست؟! مثلاً در جایی که ببیند با رعایت همه‌ی استانداردها سودش بسیار کاهش یافته یا به زیان رسیده ، آیا نمی‌تواند بنگاه را تعطیل کند؟! بر فرض چنین باشد ، آیا دولت هیچکاره است؟!
درپی آن می‌نویسد :
«نهادهای نظارتی فاسد و کم‌انگیزه می‌شوند و دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد. در اغلب موارد در کوتاه‌مدت مشکلی پیش نمی‌آید ، چون جلوگیری از حوادث برای موارد استثنایی است که کمتر پیش می‌آید.
همه‌ی اینها را در ذیل ناترازی و کاهش سطح اقتصادی و استهلاک زیرساخت‌ها می‌توان دید».
به باور نویسنده فساد در نظارت ، ریشه‌اش در ضعف اقتصاد است. اینکه می‌گوید : «دولت برای جلوگیری از تعطیلی معدن ، استانداردهای آن را تنزل می‌دهد» ، آیا هر دولتی چنین می‌کند؟!
از آنسو این سخن با آن ادعا که وامی‌نماید کار معدن پرسود نیست تناقض دارد. اگر سودی در کار معدنداری نیست کارفرما چرا بکارش ادامه می‌دهد؟!
پس از همه ، ببینیم چه نتیجه‌ای از سخنان خویش برمی‌دارد :
«در درجه‌ی اول باید درون حکومت وفاق ایجاد شود. برای تحقق وفاق ، مجموعه‌ی نیروها ضروری است حول وجود و حل سه دسته از مسائل توافق کنند ؛ حل ناترازی‌های اقتصادی و زیست‌محیطی ، حل شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی و حل بحران‌ها و تنش‌های موجود در روابط خارجی ؛ راه دیگری باقی نمی‌ماند».
به باور نویسنده تا چاره‌هایی که نشان می‌دهد ـ که خود براه آوردن یک توده و یک کشورست ـ بکار بسته نشود ، گرفتاری معادن نیز بدانسان بازخواهد ماند. این سخن چندان بی‌پا نیست. زیرا در یک کشور باید ناراستیهای بسیاری راست گردد تا کارها براه درست خود بیفتد. کجیها یا بدیها در یک کشور به هم مربوطند. همچنانکه راستیها و نیکیها بهم همبسته‌اند. برای بسامان آوردن برخی کجیها باید چند رشته از بدیها یکجا از میان برخیزد. ولی این هم نیست که تا آن زمان هیچ کاری برای بهبود حال کشور نمی‌توان کرد.
(این گفتگو ادامه دارد)
(این گفتگو ادامه دارد)