فرهاد پیرزاد ، رتبه‌ی 180 کنکور سال 1391 ، یکی از کارگران جانباخته‌ی معدن طبس

در کشوری که بیکاری بیداد می‌کند ، کارگر معدن شدن یک دانشجو (یا کارشناس) حقوق چه شگفت است؟!
.

سخنان یکی از بستگان قربانی معدن طبس

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 29ـ ارزش سیم و زر چیست؟. (یک از دو)


در شماره‌ی 243 پرچم گفتاری بعنوان «آیا سیم و زر ثروت نیست؟!..» بخامه‌ی آقای م. ن. که از بازرگانان آزموده و بنام آذربایجانست بچاپ رسانیدیم. ما چون در گفتارهای پیشتر خود نوشته بودیم «زر و سیم ثروت نیست» آقای م. ن. بآن ایراد گرفته و آن گفتار را فرستاده‌اند و ما اینک خواست خود را روشنتر می‌گردانیم :

نخست باید دانست که زر و سیم از فلزهاست و می‌توان آنها را همچون دیگر فلزها بکار برد و افزارهایی برای زندگانی ساخت. مثلاً از زر یا از سیم می‌توان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیزی دیگری ساخت. می‌توان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست گردانید. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا می‌کنند درخور گفتگو و نپذیرفتن نیست. گفتگو در بهاییست که امروز بآنها می‌گزارند و بسیار بی‌اندازه است.

باید دانست ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگانی بآن می‌دارند. مثلاً ما در زندگی بجو و گندم و دیگر خوراکها نیازمندیم و بآنها ارج می‌گزاریم و ارزش می‌دهیم. همچنین دیگر چیزها که نیاز می‌داریم. اینست درباره‌ی زر و سیم می‌پرسیم : چه نیازی بآنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا بهای آنها صدها برابر اینهاست؟!.. آری همه‌ی فلزها یکسان نیست و شاید زر و سیم از حیث درخشانی یا از راه دیگر برتری به برنز و مس و آهن دارد. ولی این برتری تا چه‌ اندازه است؟!.

بهای امروزی زر و سیم از روی بنیادی نیست. این بها جز نتیجه‌ی همچشمی ‌توانگران نبوده. چنین انگارید در یک زمان باستانی چند تن پولداری باهم نشسته بوده‌اند و یکی از آنان انگشتر زرینی بانگشت داشته و بدیگران نشان داده. دیگران گفته‌اند ما هم داریم و انگشترهای برنزین یا مسین خود را نشان داده‌اند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟! این از زر است ، زر بسیار کمیابست و دست هر کس بآن نمی‌رسد». همین بخود بالیدن او و گفتن اینکه زر بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که بنام همچشمی از هر راهی که باشد و به هر بهایی که بدست آید انگشتر زرینی بخرد و در انگشت کند و او نیز در نشست‌ها بخود بالد. بهای کنونی زر و سیم از همان جاست. امروز هم زر و سیم بیش از همه در راه خودنماییها بکار می‌رود و بدرد پولداران می‌خورد. مثلاً فلان کس قنددان و جا‌استکانیش از سیم است دیگر آشنایان و همچشمان او نیز می‌کوشند که قنددان و جااستکانی سیمین داشته باشند و از اینجا سیم ارزش بیش از اندازه پیدا می‌کند. ولی اگر کسانی از همچشمی درگذرند و بگویند : «چه فرقی میانه‌ی سیم و ورشو یا برنز است؟» و قنددان و جا استکانی ورشوین و برنزین بکار برند پیداست که سیم از آن ارزش بی‌اندازه خواهد افتاد. [1]

می‌دانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناگزیر گرانتر می‌شود. زر و سیم نیز چون کمست باید گرانتر باشد. زر و سیم را بپای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. می‌گویم : نخست باید دانست که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که بآن می‌باشد اندازه می‌گیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوانست و با پول فروخته نمی‌شود. ولی چون در زندگانی نیاز سختی بآن هست ما بآن ارزش بسیار می‌گزاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی هنگامی از کمیابی گرانبها می‌گردد که جانشینش نباشد ، و اگر جانشینی داشت جهتی برای گرانی نیست. مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت فراوان بود و از آن رختها می‌پوشیدند ولی رفته‌رفته کم گردید و امروز بسیار کمیابست. با اینحال اگر از جایی بدست آید و بخواهند بفروشند کسی آن را بنام کمیابی بدو برابر قیمت عادی نخواهد خرید. زیرا فاستونی یا پارچه‌های دیگر جانشین آن می‌باشد و نیازی نیست.

درباره‌ی زر و سیم نیز چنینست و آنها جانشین دارند. دوباره می‌گویم : از زر و سیم چه کاری برمی‌آید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنیاید؟!..

آنکه امروز به زر و سیم ارزش بی‌اندازه می‌گزارند و آن را ثروتی می‌دانند و بارها دیده می‌شود در روزنامه‌ها گفتگو از «ذخیره‌ی طلای ایران» می‌کنند و پشتوانه‌ی اسکناس را زر و سیم اندوخته در بانک می‌دانند و بگفته‌ی آقای م. ن. امروز یک تومان از پول نقره‌ی پیشین را با شش یا هفت برابر بالاتر از اسکناس گرفته یک تومان را با شصت یا هفتاد ریال مبادله می‌کنند ، اینها ناشی از پندار است. چون از نخست نام زر و سیم را با بزرگی شنیده‌اند و همیشه زر یا سیم داده هرچه خواسته‌اند گرفته‌اند ، اینست از حقیقت درمانده چنین پنداشته‌اند که راستی زر و سیم ثروتست. چنین دانسته‌اند که با زر و سیم هر کاری توان کرد و هر چیزی توان خرید ، و تا آن اندازه از حقایق بدور افتاده‌اند که غم از دست دادن کشور را نمی‌خورند و غم زر و سیم و جواهرات خود را می‌خورند.




👇

پانوشت :

1ـ امروز این رفتار در زندگی جا باز کرده است. زیرا نسبت بگذشته مردمان بجای سیم و زر ، از استیل و فلزات آبکاری شده‌ی گوناگون بهره می‌برند ، زنان نیز خود را با زیورهایی می‌آرایند که از فلزات کم‌بها ولی با روشهای نوینی خوشنما گردیده و از گوهرهای مصنوعی ساخته شده. بسا که اگر به همان شیوه‌ی گذشته پابندی به سیم و زر و یاقوت و الماس و زمرد می‌داشتند ، بهای اینها بسیار بیشتر از امروز بود.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (یک از دو)


در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای را که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :

1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده مغز است.

2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ولی شما بآن ریشخند می‌کنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌کاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری می‌گردانند ـ وقتی که اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود ، و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت [1] . دیگر اراده‌ای که او را بتکان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم که ‌اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که به یک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو باین سو کشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.

شما اگر در سر یک سه‌راهی بایستید و یک کسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یکی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم.

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست که در کشورها تکرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز می‌گذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یکجا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌کنند؟..

ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان به یک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، که همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.

1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر که از بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست ، در شعرها هست ، در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :

بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشادند


👇

2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و بچاره‌ی آن کوشند هر یکی به یک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد. چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی کوشش نمی‌باشند.

3) خراباتیگری و باورهای رندانه که دلها را پر گردانیده :

مِی خور که ندانی ز کجا آمده‌ای خوش باش که ندانی بکجا خواهی رفت
چون کار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما کجا خواهد رفت
روزی که گذشتست ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

این گفته‌های زهرآلود که با تار و دنبک خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر کرده و بدترین زیان را می‌رسانیده.

4) عقیده‌های باطل کیشی : «انسان باید در فکر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی که باشد می‌گذرد». «الدنیا سجن ‌المؤمن و جنة ‌الکافر» [2] ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد» ، «اگر کسی در این جنگها [3] کشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».

5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فکر تهذیب نفس باشد و به کارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اکبر مجادله با نفس است. باید کوشید و نفس را کشت. از آدمکشی چه نتیجه تواند بود؟!..».

6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم کشته شوم که دیگران استراحت خواهند کرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست که از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

7) فریبکاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یک میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن می‌باشند». این هم از سخنانیست که در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یک دسته داده است.

ببینید : در برابر یک سخنی هفت رشته سخنان متناقص که همه بضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از کار اندازد و اراده‌ها را بکشد؟!. شما چگونه می‌خواهید که آن سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر کند ولی اینها که با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نکند؟!..


🔹 پانوشتها :
1ـ «نمی‌تواند رفت» سبک شده‌ی «نمی‌تواند رفتن» است.
2ـ معنی : این جهان زندان دیندار و بهشت بیدین است.
3ـ توجه کنید یکی از آن جنگهای مورد نظر ، جنگ سپاهیان ایران در برابر بیگانگان در شهریور20 بوده! چرا که علما فتوا به آن نداده‌اند یا سودی از آن بدیده نداشته‌اند.


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه

🌹

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 3 🌑

(حقوق کارهای سختی مانند معدنکاری چگونه تعیین می‌شود؟)

🖌 کوشاد تلگرام

در دو نوشتار دیشب و پریشب از حادثه‌ی معدن طبس ، استانداردهای ایمنی و بهداشت و نیاز به آموزش کارکنان برای کاهش یا جلوگیری از چنین پیشامدهایی ، از اینکه آیا می‌توان چنین پیشامدهایی را آسیب‌شناسی کرد و تفسیر برخی رسانه‌ها درباره‌ی حادثه سخن راندیم. اکنون گفتگو را دنبال می‌کنیم.

3ـ در گزارشها آمده که این کارگران بدبخت ماهانه‌شان 12 میلیون تومان یا کمتر بوده. امروز هر کسی می‌داند که یک خانواده‌ی متوسط را با 12 میلیون تومان در ماه حتا در شهرهای کوچک نمی‌توان راه برد. در نتیجه نخستین پرسشی که به اندیشه راه می‌یابد اینست که کارگرانی که به چنان کار پربیمی برمی‌خیزند ، چگونه است که به حقوقی به این ناچیزی خشنودی می‌دهند؟!

پاسخ این دشوار نیست. زیرا در این سیستم اقتصادی که بر ما (و بسیاری کشورهای دیگر) فرمانروا است ، حقوق یا ماهانه‌ی کارکنان همچون بسیاری کالاها و خدمات دیگر از روی تعادل عرضه و تقاضا تعیین می‌گردد. به این معنی که چون هزاران تن خواهان کارند و کاری نمی‌یابند اینست از زور بیکاری و بی‌نانی ناچار به هر کاری تن درمی‌دهند. بیکاری چندانست که اگر ده‌میلیون تومان یا کمتر هم بدهند باز کسانی پیدا می‌شوند که به چنین کار پرخطری تن دهند تا پاسخی به گله‌های معصومانه‌ی زن و فرزند و چشمان اشک‌آلودشان بیابند.

چیزی که هست ، ممکنست به آن اندازه که کارفرما می‌خواهد پیدا نشوند. چه این کارفرمایان همیشه می‌خواهند بیشتر از آنچه نیاز دارند خواستاران کار باشند تا بتوانند هر زمان نیاز بود کارگران ناخشنود را بیرون کنند. یا به ایشان بفهمانند که اگر شما بروی برای جای خالیت چندین تن داوطلب خواهد بود.

همین فرمول خود از بیدادگرانه‌ترین فرمولهاست. اگر در شرایط عادی برای خوراک و پوشاک و مسکن و اینگونه دربایستها (مایحتاج) ، فرمانروایی قاعده‌ی عرضه و تقاضا را دادگرانه بدانیم باز هم شرایطی همچون جنگ ، آشوب ، خشکسالی ممکنست پیش آید که دولت وظیفه دارد مداخله کند و مثلاً با سیستم کوپن نگزارد زندگی به بیچیزان دشوارتر گردد. به سخن دیگر دولت نمی‌تواند و نباید به بهانه‌ی قاعده‌ی عرضه و تقاضا شانه از زیر بار مسئولیت خالی کند و مثلاً بگوید مردم در هر شرایطی باید دربایستهای خود همچون برنج و لبنیات و نان را به هر بهایی که هست بخرند و این به من مربوط نیست.

همین را درباره‌ی ماهانه‌ی برخی پیشه‌ها می‌باید گفت. بهتر می‌دانیم سخن را از کتاب کار و پیشه و پول (بزبان عادی) بیاوریم.

«کسانی که مزد می‌گیرند به اندازه‌ی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب می‌گیرد و زندگانیش به خوبی تأمین می‌شود. برخی از پزشکان که شناخته شده‌اند مزد بیش از اندازه می‌گیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی می‌کنند پول‌اندوزی هم می‌کنند. از آن طرف هیزم‌شکن و چاه‌کن و خشت‌زن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزم‌شکن که شش ساعت تبر می‌زند و کوفته می‌شود ، در این موقعِ گرانی [روزانه] بیش از صد ریال[امروز بخوانید پنج‌میلیون ریال] مزد نمی‌گیرد که تنها ناهار و شام او و خانواده‌اش را می‌تواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.

ما عادت کرده‌ایم که به کارهای هیزم‌شکنی و چاه‌کنی و خشت‌زنی و مانند اینها اهمیت کم بگزاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را می‌دارند. ولی از نقطه نظر حقایق ، به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.

مثلاً امروز در تهران که یک خانواده‌ی متوسط روزانه چهارصد ریال خرج‌ دارد و با کمتر از آن نمی‌تواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزم‌شکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمی‌تواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمی‌شود). دیگر کارها نیز همین طور است».

در همین زمینه در بخش سوم کتاب ورجاوندبنیاد ، که به زندگانی اجتماعی می‌پردازد چنین آمده :

15ـ حکومت باید مانع بیکاری و درماندگی مردم بشود.

«حکومت باید نظارت به کارها و حرفه‌ها و تنظیم آنها را از وظایف بزرگ خود بداند و بآن اهمیت بدهد. باید راهِ کارهای نامشروع و بیهوده را ببندد. باید از گدایی و مفتخوری و زیاده‌خواهی و گرانفروشی جلوگیری کند. برای مزدها منصفانه اندازه تعیین کند. ... هرچه لازمست بکند تا مانع بیکاری و درماندگی مردم شود.
اگر زندگی از راهش باشد کسی بیکار نخواهد بود و کسی بینوا نخواهد ماند».

اینها را که در نظر بگیریم خواهیم دانست که فرمول تعیین ماهانه که اکنون بر کشور ما فرمانرواست ستمگرانه است.

در نوشتاری دیگر باز به این نکته‌ها خواهیم پرداخت.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 29ـ ارزش سیم و زر چیست؟. (دو از دو)


آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن می‌گرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند که در زندگانی بهیچ کاری برنمی‌آیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمی‌خورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته می‌شوند. فرض کنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یک‌ملیون ریالست. یک‌ملیون ریال در این سال گرانی بهای [صد]هزار [1] کیلو گندمست که نان یک‌ساله‌ی صد خاندان را تأمین می‌کند و آنها را از مرگ رها می‌گرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا داده‌اند؟!. نه آنست که چون پادشاهی یا توانگر دیگری یکی از آنها را داشته و می‌نازیده و بخود می‌بالیده دیگران هم در جستجو بوده‌اند و هر کجا یافته و به هر بهایی بوده خریده‌اند؟!.

یک گواه دیگر داستان عتیقه‌هاست. کاسه‌های شکسته که از زیر خاک بیرون می‌آید یا زریِ [2] پوسیده که از فلان خاندان کهن بدست می‌آید دارای چه سودی است که با بهای بسیار گرانی خرید و فروش می‌کنند؟. نه آنست که درمیان توانگران اروپا یکی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد می‌خرند؟!. بویژه اگر عتیقه‌ای مانندش پیدا نشود که چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی می‌باشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقه‌ها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه که دیده می‌شود. آنگاه توانگران کمتر یکی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری می‌کنند.

روشنتر از اینها داستان کسانیست که کلکسیون تمبر پست گرد می‌آورند. آیا آن جز هوسبازی به چه کار می‌آید و این برای چیست که به یک تمبری که تمغای [=مُهر] غلط خورده بهای بیشتر می‌دهند؟ زیرا یکی بیشتر نیست و دارنده‌اش می‌تواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.

داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی که بآنها داده می‌شود جز از روی پندار نیست و پایه‌ی آن جز همچشمی ‌توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازه‌ی سودی که در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندک‌بهتری از ورشو و برنز دارند و اندک‌گرانتر از آنها توانند بود. نه اینکه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینکه ما آنها را داراک (ثروت) شناسیم و دلبستگی بی‌اندازه نشان دهیم.

ایرانیان این حقایق را نمی‌دانند و همچون کودکان از سود و زیان ناآگاهند. چنانکه بارها گفته‌ایم به یک رشته زر و سیم و جواهرات که در بانک است دلبستگی بی‌اندازه [3] نشان می‌دهند ولی بزمینهایی که خدا بایشان داده و سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد همه گونه بی‌پروایی می‌نمایند. بلکه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده که این بی‌پروایی را بزبان می‌آورند. آن پیشوایان دینیشان هستند که چون از میهن‌پرستان و علاقه‌مندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین می‌آموزند : «بشما چه مملکت می‌رود. بگزار برود شما در فکر آخرت خود باشید» یا می‌گویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند». این هم جوانان درسخوانده‌شان می‌باشند که برای هوس و تنها بنام آنکه پیشوا باشند بسود دیگران حزب می‌سازند. یک توده‌ای که در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمی‌داند بهتر از این نتواند بود.

درباره‌ی اسکناس نیز دوباره میگویم پشتوانه‌ی آنها نه زر و سیم بانک بلکه کالاهای کشور است. این اسکناس از آنجا قیمت پیدا کرده که به هر کجا ببری در برابرش کالا می‌دهند. چشم دوختن به زر و سیم از عامیگریست. اینکه آقای م. ن. مثل زده‌اند که اگر کشوری کالای ما را لازم ندارد و نمی‌خرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد کنیم ما گمان نمی‌کنیم امروز یک کشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی کند و اگر کرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم می‌باشد.

مقصود از این گفتگوها آنست که ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلکه معنی درست ثروت را که در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این کشور و در گام دوم کالاهاست بشناسند ، و اینست از یکسو ارج کشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر کوشند و از یکسو به پدید آوردن کالاها دلبستگی فزونتر یافته و درباره‌ی آنها تلاش بیشتر گردانند. [4]

پرچم روزانه شماره‌های 246 و 247)


👇

🔹 پانوشت‌ها :

1ـ همین جمله در کتاب «کار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش که صدهزار است نوشته شده.

2ـ پارچه‌ی زربفت یا زردوزی شده.

3ـ نمونه‌ی دلبستگی بی‌اندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها می‌توان در صفحات تاریخ دید. چنانکه می‌دانید در شهریور 1320 لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده به جزیره‌ی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمی‌گذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس می‌بایست به آنها رسیدگی کرده چاره‌هایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامه‌ها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.

شنیدنی آنکه دست‌کم یکی از این دو نماینده از آن وکیل‌الدوله‌هایی بود که نزدیکیش به رضاشاه باعث بارها برگزیده شدن او به نمایند‌گی مجلس گردید.

4ـ شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشته‌های کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این می‌دانند که در آنها هیچگاه خواسته نشده بمیدان دانش پا گزاشته شود. می‌دانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..

چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیش‌افتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامه‌نویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه می‌گردانیده‌اند. این گمراهی به بهای بی‌پروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان می‌باشد انجامیده بوده ـ بی‌پروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بی‌بها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان می‌گزارد و با این گمراهی می‌نبردد. درمیان این نبرد است که ناچار ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینه‌ی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.

امروز که ما با بی‌پروایی دولتها و مردم در دهه‌های گذشته در زمینه‌ی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهر‌ه‌برداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیده‌ایم می‌توان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (دو از دو)


کسانی بما می‌نویسند : بهتر است هر روز در پرچم یک گفتاری درباره‌ی اوضاع جنگ بنویسید. می‌گویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامه‌ها بیش از همه باین پردازند. کسانی هم ایراد گرفته می‌گویند : آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست.

می‌گویم : راستست که ما امروز بحوادث جنگ علاقه‌مندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بی‌پروایی از خود ننماییم. چیزی که هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامه‌ها نوشته می‌شود و ما نیز می‌نویسیم. از آنسوی هفته‌ای یک بار از پیشامدهای آن هفته یک خلاصه‌ی روشنی بیرون آورده بشکل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ می‌رسانیم. نیز درباره‌ی اینکه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بی‌پروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی می‌نویسیم. آنچه ما بایست بکنیم اینهاست. دیگران خود می‌دانند ما به بیشتر از این نیازی نمی‌بینیم.

اما اینکه می‌گویند : «آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست» گفته‌ی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشه‌ی دردهای کشور و چاره‌ی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست که در آن وبا یا یک بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده که دشمنانی بقصد تاراج آن شهر می‌آیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید کنند؟.. آیا نه آنست که باید از یکسو با کوشش بسیار بچاره‌ی بیماران کوشند و کسانی را از آنان که از بستر برمی‌خیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشه‌ی جلوگیری از دشمن باشند و هر یکی از این بهبود‌یافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج کنند؟.. آیا جز این راهی بنظر می‌رسد؟..

کنون اگر کسی در همان شهر زبان بایراد باز کند و چنین گوید : «اکنون وقت پرداختن بچاره‌ی بیماران نیست. باید تنها در اندیشه‌ی جنگ باشیم و هر که را می‌بینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد که اگر بچاره‌ی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان که خواهند رفت چون ناتوان و کم‌نیرویند جنگی نتوانسته شکست خواهند خورد.

ایراد این کسان نیز بما همانگونه است. اینان می‌گویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری کشور و از میهن‌پرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشه‌های پراکنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را می‌گویند و نمی‌فهمند که تا اندیشه‌های آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای اراده‌کش درمیانست شما از هیچ کوششی نتیجه نخواهید برد.

شما می‌گویید : «میهن‌پرستی» و هیچ نمی‌دانید که چند رشته تعلیمات که همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده می‌گوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس می‌گوید : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. من باید در فکر آخرتم باشم. بمن چه کشور می‌رود و یا می‌ماند». فلان خراباتی می‌گوید : «می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای» فلان مرد تیره‌درون هر کجا می‌نشیند زبان بریشخند باز کرده می‌گوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».

در برابر یک سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن می‌گویند و دلها را پر می‌گردانند. چه شده که سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست که با این بدآموزیهای فراوان که هر یکی بکشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانه‌ایست شما می‌گویید باید تنها میهن‌پرستی را عنوان کنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..

مگر ندیدید که داستان مشروطه و آن جوش و خروش که در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجه‌ی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداکاریها جز نتیجه‌ی کمی بدست نیامد؟!.. ندیدید که در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..

چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور‌ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما می‌باشد. زیرا در هر دو داستان طبقه‌ی عوام و درس‌ناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از کشاکش بیرون آمدند. برعکس طبقه‌ی درسخوانده که بیشترشان جز مایه‌ی روسیاهی و رسوایی نبودند.


👇

داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریورماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود که افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداکاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی که باید جدا گیریم دیگران مایه‌ی رسوایی و سرافکندگی شدند؟!.. اگر شما با یکایک این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشه‌های مادّیگریست و هر یکی از آنان زندگی را جز مبارزه نمی‌داند و بر آنست که هر کسی باید از هر راهی که می‌تواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نکند. یا خواهید دید کسانی از آنان با شعرهای رندانه‌ی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یک دم نمی‌شمارند و برآنند که باید آن یک دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور کردنیست که یک سرلشگری دسته‌های زیردست خود را بسر خود رها کند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور کردنیست که یک سرهنگ با داشتن عده‌ی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشه‌ی جان خود باشد که بخاک بیگانه گریزد؟!..

این از چیست که افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست که علت درماندگیهای ایران این اندیشه‌های پراکنده می‌باشد که بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود و کسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود می‌سپارند و بدینسان عزم و اراده‌شان از کار می‌افتد؟!.. آیا دلیل آن نیست که ما تا باین درد چاره نکنیم از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

یک چیز شگفتتر اینست که می‌بینیم کسانی می‌نشینند و با یک حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریکا به گفتگو می‌پردازند و از آینده‌ی جهان سخن می‌رانند و چنین وامی‌نمایند که آینده‌ی ما نیز بسته به نتیجه‌ی این جنگست. ولی این غفلتی از آن کسان می‌باشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان که اینان می‌پندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست که باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم که هستیم حالمان همین خواهد بود که هست.

مَثَل اینان مثل آن روستاییست که زمینی که شایسته‌ی کشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران می‌کند و چنین وامی‌نماید که همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست که این رفتار او بیخردانه می‌باشد.

آری روستاییان و برزگران در بهار می‌نشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان می‌آورند و علاقه بآن نشان می‌دهند. ولی بشرط آنکه کشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند که زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. کسی که زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقه‌مندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد که باران که بیاید دیگران استفاده از آن می‌کنند و محصول فراوان برمی‌دارند و یک سهمی هم برای من می‌فرستند که چنین توقعی بیخردانه‌تر خواهد بود.

(پرچم روزانه شماره‌های 84 و 85)


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (یک از دو)


در ایران بسیاری از کلمه‌هاست که در زبانها می‌گردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را می‌داند. مثلاً کلمه‌های اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامه‌ها درمیان گفتارها تکرار می‌شود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که می‌خواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمی‌تواند داد. ما بارها این را آزموده‌ایم.

مثلاً کلمه‌ی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزموده‌ایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینه‌‌ی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیده‌ایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.

در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه می‌گویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته می‌شود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.

گفتم «اخلاق» یک کلمه‌ی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم می‌باشد [1] . این اندازه‌اش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده می‌شود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی می‌توان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.

گفت : «مگر مردم اینها را نمی‌دانند؟!..» گفتم : اگر مردم می‌دانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را می‌دانید؟!..

یک کلمه‌ی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن می‌دهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» می‌شمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندک‌تندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوس‌نشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها می‌نماید اگر بلیط‌فروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که ‌اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق می‌دهد :

چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی [2] مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.

چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعده‌ای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوش‌اخلاقی» می‌شمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.

کلمه‌ی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه می‌گویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.

شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینه‌ی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق می‌کند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد می‌کنم :

چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خون‌آلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین می‌گفت : «این دختر بچه است و گرفته‌ام باید خودم تربیتش کنم».

در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزارده‌اند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمی‌شود».

یک سر عمله‌ای سخن از کارگران زیردست خود می‌رانْد و چنین می‌گفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کرده‌ام».

یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی [3] را ‌در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه‌ می‌دهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»

این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانسته‌اند و این شاعرک آن را «بیاوه‌بافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.

از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکده‌ها بیرون می‌ریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها می‌نویسند ، سخنها می‌رانند ، کتابها می‌پردازند ، رمانها بچاپ می‌رسانند ، «تربیت» را به چه معنی می‌شناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» می‌شناسند؟!..


👇

از این هم بالاتر می‌رویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفه‌اش «تربیت» جوانان می‌باشد آیا آن را به چه معنی می‌شناسد؟.. چه چیزهاست که یاد می‌دهد؟.. برای پاسخ این بهتر است کتابهایی را که در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده می‌شود یا کتابهایی که برای خواندن بزرگان بچاپ می‌رسد بدیده گیرید. وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفه‌های گوناگون کهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها می‌شناسد.


پانوشتها :
1ـ نویسنده سپس معنی این دو واژه را از هم جدا گردانیده و خوی را بمعنی عادت و خیم را بمعنی خلق (خصلت) بکار برده.
2ـ عرفی نام شاعر است.
3ـ اصل : «کوچکی فارسی».


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (یک از دو)


یکی از آشنایان چنین می‌گوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمی‌پذیرند. بارها شده که در مجلسی گفتگوی نوشته‌های پرچم بمیان آمده و کسانی بهیاهو پرداخته چنین گفته‌اند : «ما اینها را نمی‌پذیریم»».

می‌گویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی ‌باید حقایق را بپذیرد. یکی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست که خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس کسانی که با حقایق نبرد می‌کنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی می‌باشند باید گفت : از آدمیگری بهره‌ای ندارند.

از آنسوی اینها چاره‌ی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما می‌توانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. می‌توانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت. اینجهان پیاپی می‌گردد و مردمان ناشایست را از میان می‌برد و شما نیز یکی از آنان خواهید بود.

تو گویی جهان ناز آنان خواهد کشید که بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بی‌نیازی می‌نمایند. این بدان می‌ماند که کسی به یک بیماری پستی گرفتار باشد و چون یک پزشکی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمی‌پذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان کم نخواهد شد.

این پاسخیست که بآن کسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دسته‌اند : یکی آنان که فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست داده‌اند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان که فهمها و خردهاشان بحال درستی می‌باشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این کوششهای ما و این سخنانی که می‌گوییم یک آزمایشی ، یک محکی برای آنان خواهد بود.

این ناگزیریست که یک دسته ‌اینها را نپذیرند. زیرا وسیله‌ی پذیرفتنِ اینها را ندارند. کسی که کر گردیده نخواهد شنید. کسی که کور شده نخواهد دید.کسی که فهم و خردش بیکاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بکوشش و جانفشانی خواهند برخاست.

این چیزیست که ما با دیده می‌بینیم : یک دسته آن دشمنیها را با ما می‌کنند ، و یک دسته ‌این کوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از کجاست؟.. یک رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامی‌دارد؟.. آیا جز از آنست که این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یکسان می‌نمایند از درون یکسان نیستند؟!..

یک نکته‌ی دیگری که باید گفت اینست که بسیاری از مردم ماهیت گفته‌های ما را درنیافته‌اند. برخی از ایشان خود نمی‌خوانند و از زبانها چیزهایی می‌شنوند. برخی دیگر راهی را رفته‌اند که مخالف گفته‌های ماست (مثلاً فلسفه خوانده‌اند یا در ادبیات کار کرده‌اند) و آن پرده‌ای در برابر چشمهای آنان می‌گردد و از درک حقایق مانع می‌شود.

یکی از یاران که خود مرد دانشمندی و اندازه‌ی حقشناسی او اینست که چند روز پیش با من می‌گفت : «سرهنگ جلالی که در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو کرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود می‌گوید : زمانی که در خراسان بودم چون سخنان شما را می‌شنیدم سخت دشمنی می‌نمودم که اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله می‌پرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشته‌هاتان را خواندم ، تکانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست که من دشمنی می‌نمایم» ، و بسراغتان آمدم که همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.

دیگری که نیز مرد دانشوریست و بکتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یکی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت که باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشته‌های ما کوشد و چون در یک اداره‌ای بود ، این دشمنی او بما سخت می‌افتاد. همین مرد چند روز پیش با من می‌گوید : «هیچ تردیدی نیست که راه رهایی شرق این کوششهای شماست و باید بپذیریم که درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چاره‌ی دردهای شرق همین است که شما آغاز کرده‌اید».

از اینگونه چندانست که بشمردن نیاید. اینها خود دلیلست که چنانکه یک دسته نمی‌توانند حقایق را پذیرفت بلکه تاب شنیدن آنها را ندارند یک دسته‌ی دیگری بعکس ایشان نمی‌توانند از حقایق رو گردانند و بی‌اختیار آنها را پذیرفته در راهش بکوشش و جانفشانی می‌پردازند.


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 4 🌑

(پستی و بلندی درآمدها )

🖌 کوشاد تلگرام

در سه بخش گذشته از حادثه‌ی معدن طبس ، استانداردهای ایمنی ، رد پای پولپرستی و بی‌پروایی به جان کارگران در آن حادثه و از ماهانه‌ی ناچیز ایشان سخن راندیم. در این بخش از کاهش کار در کشور ، افزایش جویندگان کار (از جمله کوچندگان افغان) و در نتیجه کاهش دستمزدها و سرانجام از پستی و بلندی بی‌اندازه‌ی درآمدها در کشور خواهیم گفت.

نبود کار آن اندازه وخیم شده که برای یک جای خالی کار ، دهها تن جویندگانِ کار صف می‌کشند تا آن را ازآنِ خود گردانند و نانی به خانه برند. اینست وادارشان می‌کنند ، کاغذ و چک سفید امضاء به کارفرما بدهند! اینها چیزهایی نیست که مردم ندانند.

اینکه مردم شعار می‌دادند : «سوریه (همچنین فلسطین) را رها کن ، فکری به حال ما کن» ، بازگو کننده‌ی نداری و بدبختی مردم است. اینکه حکومت بگوید : چون ما را تحریم کرده‌اند به چنین روزی افتاده‌ایم ، چنین بهانه‌ای «مسموع» نیست. مگر پیش از تحریم را فراموش کرده‌ایم؟!. آیا در آن زمان کم‌چیزان رفاه و بهداشت و امنیت شغلی داشتند؟! همیشه زندگیِ یک طبقه‌ی کوچکی‌ از مردم این کشور (همان تاراجگران) خوش‌گذرانی بوده و زندگی یک انبوهی از مردم (تاراج شدگان) بیچیزی. آنگاه در همان موضوع تحریم نیز باید دید چرا کشور تحریم شده. حکومت چه کرده که دشمنی کشورهای فراوانی را در جهان برانگیخته و دوستی ندارد؟!

یک کشور با اینهمه ثروت که نمونه‌ی آن خاک پرباردهی است که با حسابهایی که شده به دو سه برابر جمعیت کنونی خوراک تواند داد ، آب هم اگر ناکاردانی نکنند به اندازه‌ی نیاز دارد ، با آفتاب تابان ، کانیهای گوناگون ، نفت و گاز فراوان ، موقعیتهای مناسب برای گردشگری و صد امتیاز دیگر ، چرا باید به چنین حالی بیفتد؟!.

یک مثال بعنوان نمونه بیاوریم. همین آفتاب سوزان که کشور ما را از بارش فراوان کم‌بهره گردانیده آرزوی دهها توده‌ی دیگر است که از آن بهره‌ی کمی می‌برند. ولی ما چه بسا آرزو می‌کنیم که بجای چنین آفتابی ، آب و هوای پربارانتری می‌داشتیم. در حالی که از این آفتاب صد بهره می‌توان برد که ما کمتر در اندیشه‌اش بوده‌ایم. با حسابی که رفته ایران با چنین آفتاب فروزان می‌تواند برق خورشیدی تولید کند که درآمد آن از نفتش نیز بیشتر است. ما حتا در اندیشه‌ی سود بردن از تابش خورشید برای آب گرم و شوفاژ هم نبوده‌ایم و نیستیم.

این نیست مگر آنکه یک لشگری از مفتخوران و تاراجگران در این کشور تنها به سودهای خود و پولهایی که می‌توان از این خوان نعمت برداشت اندیشیده‌اند. از یکسو ، ثروتهای حقیقی کشور همچون سفره‌های آب زیرزمینی را با آلودن و بیحساب مصرف کردن ، جنگلها را تراشیدن ، زمینهای کشاورزی را با آلودن و بی‌حاصل کردن ، تغییر کاربری به مسکونی دادن ، جلو فرسایش خاک را نگرفتن و از آنسو ، نگهداری نکردن از آنچه مایه‌ی بهره‌مندی همگان از این آب و خاک است همچون هوای پاکیزه ، دریا ، دریاچه و رودها ، این کارها را جز اره کردن شاخه‌ای که بر آن نشسته‌ایم نمی‌توان نامید.

مردم این روزگار نه آنانند که در زمان ناصرالدین‌شاه جایگاه کشور و حال خود را ندانند یا از حق و حقوقشان ناآگاه باشند. این مردم امروز گذشته از آنکه از راه تلویزیون و موبایل و دیگر راهها از حال دیگر توده‌های جهان کمابیش آگاهند ، از چگونگی زیست پولداران همین کشور نیز آگاهند. می‌دانند روی‌همرفته در این کشور هرچه کاری دشوارتر و بیمناکتر ، درآمدش کمتر. می‌دانند کسانی که میلیارد میلیارد پول درمی‌آورند این نیست که همچون بیل گیتس و ایلان ماسک نوآور و تولیدکننده باشند. بلکه با لابیگری و رانت‌خواری یا خوردن حق دیگران به چنان پولهایی رسیده‌اند.

از اینرو درد و خشم این مردم از فرمانروایان و تاراجگران بسیار بیشتر از مردم آن زمانست. آنها از هنگامی که چشم باز کرده بودند خود را برده‌ی پادشاه می‌دانستند و هرچه سختی و ستم می‌دیدند گمان داشتند این سرنوشتیست که به پیشانی آنها نوشته شده. ولی مردم این دوره با دانستن حال دیگر مردمان و آگاهی به ثروت این کشور و اینکه چگونه تاراج می‌گردد ، نمی‌توانند این حال را سرنوشت قطعی خود بدانند.

نتیجه آنکه طبقه‌ی رنجبر و ستمکشِ امروز ، کینه‌ی بزرگی از فرمانروایان و پولداران دارند و در این باره ناحق هم نیستند.

آیا مالباختگانِ شرکتهای شیاد سرمایه‌گزاری یا بورس را بیاد دارید؟!. آنان از حکومتی که نمی‌تواند بورسش را کنترل کند و از شرکتهای شیاد جلو گیرد ، کینه به دل دارند و خشمگینند ، همچنان این رنجبرانِ بیچیز نیز از اینکه پول تو جیبی فرزند یک پولدار با ماهانه‌ی آنان برابری می‌کند از نابسامانی اقتصادی و بیدادگریهای درآمدی ناخشنود و خشمناکند. آشکارست که اینان همیشه اندوهها به دل دارند و زندگانی بکامشان تلخ است.
👇