📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 29ـ ارزش سیم و زر چیست؟. (دو از دو)


آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن می‌گرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند که در زندگانی بهیچ کاری برنمی‌آیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمی‌خورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته می‌شوند. فرض کنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یک‌ملیون ریالست. یک‌ملیون ریال در این سال گرانی بهای [صد]هزار [1] کیلو گندمست که نان یک‌ساله‌ی صد خاندان را تأمین می‌کند و آنها را از مرگ رها می‌گرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا داده‌اند؟!. نه آنست که چون پادشاهی یا توانگر دیگری یکی از آنها را داشته و می‌نازیده و بخود می‌بالیده دیگران هم در جستجو بوده‌اند و هر کجا یافته و به هر بهایی بوده خریده‌اند؟!.

یک گواه دیگر داستان عتیقه‌هاست. کاسه‌های شکسته که از زیر خاک بیرون می‌آید یا زریِ [2] پوسیده که از فلان خاندان کهن بدست می‌آید دارای چه سودی است که با بهای بسیار گرانی خرید و فروش می‌کنند؟. نه آنست که درمیان توانگران اروپا یکی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد می‌خرند؟!. بویژه اگر عتیقه‌ای مانندش پیدا نشود که چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی می‌باشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقه‌ها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه که دیده می‌شود. آنگاه توانگران کمتر یکی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری می‌کنند.

روشنتر از اینها داستان کسانیست که کلکسیون تمبر پست گرد می‌آورند. آیا آن جز هوسبازی به چه کار می‌آید و این برای چیست که به یک تمبری که تمغای [=مُهر] غلط خورده بهای بیشتر می‌دهند؟ زیرا یکی بیشتر نیست و دارنده‌اش می‌تواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.

داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی که بآنها داده می‌شود جز از روی پندار نیست و پایه‌ی آن جز همچشمی ‌توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازه‌ی سودی که در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندک‌بهتری از ورشو و برنز دارند و اندک‌گرانتر از آنها توانند بود. نه اینکه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینکه ما آنها را داراک (ثروت) شناسیم و دلبستگی بی‌اندازه نشان دهیم.

ایرانیان این حقایق را نمی‌دانند و همچون کودکان از سود و زیان ناآگاهند. چنانکه بارها گفته‌ایم به یک رشته زر و سیم و جواهرات که در بانک است دلبستگی بی‌اندازه [3] نشان می‌دهند ولی بزمینهایی که خدا بایشان داده و سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد همه گونه بی‌پروایی می‌نمایند. بلکه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده که این بی‌پروایی را بزبان می‌آورند. آن پیشوایان دینیشان هستند که چون از میهن‌پرستان و علاقه‌مندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین می‌آموزند : «بشما چه مملکت می‌رود. بگزار برود شما در فکر آخرت خود باشید» یا می‌گویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند». این هم جوانان درسخوانده‌شان می‌باشند که برای هوس و تنها بنام آنکه پیشوا باشند بسود دیگران حزب می‌سازند. یک توده‌ای که در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمی‌داند بهتر از این نتواند بود.

درباره‌ی اسکناس نیز دوباره میگویم پشتوانه‌ی آنها نه زر و سیم بانک بلکه کالاهای کشور است. این اسکناس از آنجا قیمت پیدا کرده که به هر کجا ببری در برابرش کالا می‌دهند. چشم دوختن به زر و سیم از عامیگریست. اینکه آقای م. ن. مثل زده‌اند که اگر کشوری کالای ما را لازم ندارد و نمی‌خرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد کنیم ما گمان نمی‌کنیم امروز یک کشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی کند و اگر کرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم می‌باشد.

مقصود از این گفتگوها آنست که ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلکه معنی درست ثروت را که در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این کشور و در گام دوم کالاهاست بشناسند ، و اینست از یکسو ارج کشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر کوشند و از یکسو به پدید آوردن کالاها دلبستگی فزونتر یافته و درباره‌ی آنها تلاش بیشتر گردانند. [4]

پرچم روزانه شماره‌های 246 و 247)


👇

🔹 پانوشت‌ها :

1ـ همین جمله در کتاب «کار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش که صدهزار است نوشته شده.

2ـ پارچه‌ی زربفت یا زردوزی شده.

3ـ نمونه‌ی دلبستگی بی‌اندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها می‌توان در صفحات تاریخ دید. چنانکه می‌دانید در شهریور 1320 لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده به جزیره‌ی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمی‌گذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس می‌بایست به آنها رسیدگی کرده چاره‌هایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامه‌ها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.

شنیدنی آنکه دست‌کم یکی از این دو نماینده از آن وکیل‌الدوله‌هایی بود که نزدیکیش به رضاشاه باعث بارها برگزیده شدن او به نمایند‌گی مجلس گردید.

4ـ شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشته‌های کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این می‌دانند که در آنها هیچگاه خواسته نشده بمیدان دانش پا گزاشته شود. می‌دانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..

چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیش‌افتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامه‌نویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه می‌گردانیده‌اند. این گمراهی به بهای بی‌پروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان می‌باشد انجامیده بوده ـ بی‌پروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بی‌بها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان می‌گزارد و با این گمراهی می‌نبردد. درمیان این نبرد است که ناچار ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینه‌ی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.

امروز که ما با بی‌پروایی دولتها و مردم در دهه‌های گذشته در زمینه‌ی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهر‌ه‌برداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیده‌ایم می‌توان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 21ـ پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (دو از دو)


کسانی بما می‌نویسند : بهتر است هر روز در پرچم یک گفتاری درباره‌ی اوضاع جنگ بنویسید. می‌گویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامه‌ها بیش از همه باین پردازند. کسانی هم ایراد گرفته می‌گویند : آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست.

می‌گویم : راستست که ما امروز بحوادث جنگ علاقه‌مندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بی‌پروایی از خود ننماییم. چیزی که هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامه‌ها نوشته می‌شود و ما نیز می‌نویسیم. از آنسوی هفته‌ای یک بار از پیشامدهای آن هفته یک خلاصه‌ی روشنی بیرون آورده بشکل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ می‌رسانیم. نیز درباره‌ی اینکه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بی‌پروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی می‌نویسیم. آنچه ما بایست بکنیم اینهاست. دیگران خود می‌دانند ما به بیشتر از این نیازی نمی‌بینیم.

اما اینکه می‌گویند : «آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست» گفته‌ی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشه‌ی دردهای کشور و چاره‌ی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست که در آن وبا یا یک بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده که دشمنانی بقصد تاراج آن شهر می‌آیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید کنند؟.. آیا نه آنست که باید از یکسو با کوشش بسیار بچاره‌ی بیماران کوشند و کسانی را از آنان که از بستر برمی‌خیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشه‌ی جلوگیری از دشمن باشند و هر یکی از این بهبود‌یافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج کنند؟.. آیا جز این راهی بنظر می‌رسد؟..

کنون اگر کسی در همان شهر زبان بایراد باز کند و چنین گوید : «اکنون وقت پرداختن بچاره‌ی بیماران نیست. باید تنها در اندیشه‌ی جنگ باشیم و هر که را می‌بینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد که اگر بچاره‌ی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان که خواهند رفت چون ناتوان و کم‌نیرویند جنگی نتوانسته شکست خواهند خورد.

ایراد این کسان نیز بما همانگونه است. اینان می‌گویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری کشور و از میهن‌پرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشه‌های پراکنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را می‌گویند و نمی‌فهمند که تا اندیشه‌های آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای اراده‌کش درمیانست شما از هیچ کوششی نتیجه نخواهید برد.

شما می‌گویید : «میهن‌پرستی» و هیچ نمی‌دانید که چند رشته تعلیمات که همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده می‌گوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس می‌گوید : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. من باید در فکر آخرتم باشم. بمن چه کشور می‌رود و یا می‌ماند». فلان خراباتی می‌گوید : «می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای» فلان مرد تیره‌درون هر کجا می‌نشیند زبان بریشخند باز کرده می‌گوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».

در برابر یک سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن می‌گویند و دلها را پر می‌گردانند. چه شده که سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست که با این بدآموزیهای فراوان که هر یکی بکشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانه‌ایست شما می‌گویید باید تنها میهن‌پرستی را عنوان کنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..

مگر ندیدید که داستان مشروطه و آن جوش و خروش که در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجه‌ی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداکاریها جز نتیجه‌ی کمی بدست نیامد؟!.. ندیدید که در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..

چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور‌ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما می‌باشد. زیرا در هر دو داستان طبقه‌ی عوام و درس‌ناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از کشاکش بیرون آمدند. برعکس طبقه‌ی درسخوانده که بیشترشان جز مایه‌ی روسیاهی و رسوایی نبودند.


👇

داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریورماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود که افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداکاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی که باید جدا گیریم دیگران مایه‌ی رسوایی و سرافکندگی شدند؟!.. اگر شما با یکایک این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشه‌های مادّیگریست و هر یکی از آنان زندگی را جز مبارزه نمی‌داند و بر آنست که هر کسی باید از هر راهی که می‌تواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نکند. یا خواهید دید کسانی از آنان با شعرهای رندانه‌ی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یک دم نمی‌شمارند و برآنند که باید آن یک دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور کردنیست که یک سرلشگری دسته‌های زیردست خود را بسر خود رها کند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور کردنیست که یک سرهنگ با داشتن عده‌ی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشه‌ی جان خود باشد که بخاک بیگانه گریزد؟!..

این از چیست که افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست که علت درماندگیهای ایران این اندیشه‌های پراکنده می‌باشد که بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود و کسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود می‌سپارند و بدینسان عزم و اراده‌شان از کار می‌افتد؟!.. آیا دلیل آن نیست که ما تا باین درد چاره نکنیم از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

یک چیز شگفتتر اینست که می‌بینیم کسانی می‌نشینند و با یک حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریکا به گفتگو می‌پردازند و از آینده‌ی جهان سخن می‌رانند و چنین وامی‌نمایند که آینده‌ی ما نیز بسته به نتیجه‌ی این جنگست. ولی این غفلتی از آن کسان می‌باشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان که اینان می‌پندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست که باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم که هستیم حالمان همین خواهد بود که هست.

مَثَل اینان مثل آن روستاییست که زمینی که شایسته‌ی کشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران می‌کند و چنین وامی‌نماید که همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست که این رفتار او بیخردانه می‌باشد.

آری روستاییان و برزگران در بهار می‌نشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان می‌آورند و علاقه بآن نشان می‌دهند. ولی بشرط آنکه کشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند که زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. کسی که زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقه‌مندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد که باران که بیاید دیگران استفاده از آن می‌کنند و محصول فراوان برمی‌دارند و یک سهمی هم برای من می‌فرستند که چنین توقعی بیخردانه‌تر خواهد بود.

(پرچم روزانه شماره‌های 84 و 85)


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (یک از دو)


در ایران بسیاری از کلمه‌هاست که در زبانها می‌گردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را می‌داند. مثلاً کلمه‌های اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامه‌ها درمیان گفتارها تکرار می‌شود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که می‌خواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمی‌تواند داد. ما بارها این را آزموده‌ایم.

مثلاً کلمه‌ی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزموده‌ایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینه‌‌ی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیده‌ایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.

در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه می‌گویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته می‌شود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.

گفتم «اخلاق» یک کلمه‌ی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم می‌باشد [1] . این اندازه‌اش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده می‌شود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی می‌توان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.

گفت : «مگر مردم اینها را نمی‌دانند؟!..» گفتم : اگر مردم می‌دانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را می‌دانید؟!..

یک کلمه‌ی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن می‌دهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» می‌شمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندک‌تندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوس‌نشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها می‌نماید اگر بلیط‌فروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که ‌اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق می‌دهد :

چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی [2] مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.

چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعده‌ای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوش‌اخلاقی» می‌شمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.

کلمه‌ی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه می‌گویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.

شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینه‌ی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق می‌کند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد می‌کنم :

چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خون‌آلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین می‌گفت : «این دختر بچه است و گرفته‌ام باید خودم تربیتش کنم».

در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزارده‌اند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمی‌شود».

یک سر عمله‌ای سخن از کارگران زیردست خود می‌رانْد و چنین می‌گفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کرده‌ام».

یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی [3] را ‌در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه‌ می‌دهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»

این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانسته‌اند و این شاعرک آن را «بیاوه‌بافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.

از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکده‌ها بیرون می‌ریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها می‌نویسند ، سخنها می‌رانند ، کتابها می‌پردازند ، رمانها بچاپ می‌رسانند ، «تربیت» را به چه معنی می‌شناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» می‌شناسند؟!..


👇

از این هم بالاتر می‌رویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفه‌اش «تربیت» جوانان می‌باشد آیا آن را به چه معنی می‌شناسد؟.. چه چیزهاست که یاد می‌دهد؟.. برای پاسخ این بهتر است کتابهایی را که در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده می‌شود یا کتابهایی که برای خواندن بزرگان بچاپ می‌رسد بدیده گیرید. وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفه‌های گوناگون کهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها می‌شناسد.


پانوشتها :
1ـ نویسنده سپس معنی این دو واژه را از هم جدا گردانیده و خوی را بمعنی عادت و خیم را بمعنی خلق (خصلت) بکار برده.
2ـ عرفی نام شاعر است.
3ـ اصل : «کوچکی فارسی».


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (یک از دو)


یکی از آشنایان چنین می‌گوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمی‌پذیرند. بارها شده که در مجلسی گفتگوی نوشته‌های پرچم بمیان آمده و کسانی بهیاهو پرداخته چنین گفته‌اند : «ما اینها را نمی‌پذیریم»».

می‌گویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی ‌باید حقایق را بپذیرد. یکی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست که خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس کسانی که با حقایق نبرد می‌کنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی می‌باشند باید گفت : از آدمیگری بهره‌ای ندارند.

از آنسوی اینها چاره‌ی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما می‌توانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. می‌توانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت. اینجهان پیاپی می‌گردد و مردمان ناشایست را از میان می‌برد و شما نیز یکی از آنان خواهید بود.

تو گویی جهان ناز آنان خواهد کشید که بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بی‌نیازی می‌نمایند. این بدان می‌ماند که کسی به یک بیماری پستی گرفتار باشد و چون یک پزشکی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمی‌پذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان کم نخواهد شد.

این پاسخیست که بآن کسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دسته‌اند : یکی آنان که فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست داده‌اند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان که فهمها و خردهاشان بحال درستی می‌باشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این کوششهای ما و این سخنانی که می‌گوییم یک آزمایشی ، یک محکی برای آنان خواهد بود.

این ناگزیریست که یک دسته ‌اینها را نپذیرند. زیرا وسیله‌ی پذیرفتنِ اینها را ندارند. کسی که کر گردیده نخواهد شنید. کسی که کور شده نخواهد دید.کسی که فهم و خردش بیکاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بکوشش و جانفشانی خواهند برخاست.

این چیزیست که ما با دیده می‌بینیم : یک دسته آن دشمنیها را با ما می‌کنند ، و یک دسته ‌این کوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از کجاست؟.. یک رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامی‌دارد؟.. آیا جز از آنست که این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یکسان می‌نمایند از درون یکسان نیستند؟!..

یک نکته‌ی دیگری که باید گفت اینست که بسیاری از مردم ماهیت گفته‌های ما را درنیافته‌اند. برخی از ایشان خود نمی‌خوانند و از زبانها چیزهایی می‌شنوند. برخی دیگر راهی را رفته‌اند که مخالف گفته‌های ماست (مثلاً فلسفه خوانده‌اند یا در ادبیات کار کرده‌اند) و آن پرده‌ای در برابر چشمهای آنان می‌گردد و از درک حقایق مانع می‌شود.

یکی از یاران که خود مرد دانشمندی و اندازه‌ی حقشناسی او اینست که چند روز پیش با من می‌گفت : «سرهنگ جلالی که در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو کرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود می‌گوید : زمانی که در خراسان بودم چون سخنان شما را می‌شنیدم سخت دشمنی می‌نمودم که اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله می‌پرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشته‌هاتان را خواندم ، تکانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست که من دشمنی می‌نمایم» ، و بسراغتان آمدم که همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.

دیگری که نیز مرد دانشوریست و بکتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یکی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت که باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشته‌های ما کوشد و چون در یک اداره‌ای بود ، این دشمنی او بما سخت می‌افتاد. همین مرد چند روز پیش با من می‌گوید : «هیچ تردیدی نیست که راه رهایی شرق این کوششهای شماست و باید بپذیریم که درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چاره‌ی دردهای شرق همین است که شما آغاز کرده‌اید».

از اینگونه چندانست که بشمردن نیاید. اینها خود دلیلست که چنانکه یک دسته نمی‌توانند حقایق را پذیرفت بلکه تاب شنیدن آنها را ندارند یک دسته‌ی دیگری بعکس ایشان نمی‌توانند از حقایق رو گردانند و بی‌اختیار آنها را پذیرفته در راهش بکوشش و جانفشانی می‌پردازند.


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 4 🌑

(پستی و بلندی درآمدها )

🖌 کوشاد تلگرام

در سه بخش گذشته از حادثه‌ی معدن طبس ، استانداردهای ایمنی ، رد پای پولپرستی و بی‌پروایی به جان کارگران در آن حادثه و از ماهانه‌ی ناچیز ایشان سخن راندیم. در این بخش از کاهش کار در کشور ، افزایش جویندگان کار (از جمله کوچندگان افغان) و در نتیجه کاهش دستمزدها و سرانجام از پستی و بلندی بی‌اندازه‌ی درآمدها در کشور خواهیم گفت.

نبود کار آن اندازه وخیم شده که برای یک جای خالی کار ، دهها تن جویندگانِ کار صف می‌کشند تا آن را ازآنِ خود گردانند و نانی به خانه برند. اینست وادارشان می‌کنند ، کاغذ و چک سفید امضاء به کارفرما بدهند! اینها چیزهایی نیست که مردم ندانند.

اینکه مردم شعار می‌دادند : «سوریه (همچنین فلسطین) را رها کن ، فکری به حال ما کن» ، بازگو کننده‌ی نداری و بدبختی مردم است. اینکه حکومت بگوید : چون ما را تحریم کرده‌اند به چنین روزی افتاده‌ایم ، چنین بهانه‌ای «مسموع» نیست. مگر پیش از تحریم را فراموش کرده‌ایم؟!. آیا در آن زمان کم‌چیزان رفاه و بهداشت و امنیت شغلی داشتند؟! همیشه زندگیِ یک طبقه‌ی کوچکی‌ از مردم این کشور (همان تاراجگران) خوش‌گذرانی بوده و زندگی یک انبوهی از مردم (تاراج شدگان) بیچیزی. آنگاه در همان موضوع تحریم نیز باید دید چرا کشور تحریم شده. حکومت چه کرده که دشمنی کشورهای فراوانی را در جهان برانگیخته و دوستی ندارد؟!

یک کشور با اینهمه ثروت که نمونه‌ی آن خاک پرباردهی است که با حسابهایی که شده به دو سه برابر جمعیت کنونی خوراک تواند داد ، آب هم اگر ناکاردانی نکنند به اندازه‌ی نیاز دارد ، با آفتاب تابان ، کانیهای گوناگون ، نفت و گاز فراوان ، موقعیتهای مناسب برای گردشگری و صد امتیاز دیگر ، چرا باید به چنین حالی بیفتد؟!.

یک مثال بعنوان نمونه بیاوریم. همین آفتاب سوزان که کشور ما را از بارش فراوان کم‌بهره گردانیده آرزوی دهها توده‌ی دیگر است که از آن بهره‌ی کمی می‌برند. ولی ما چه بسا آرزو می‌کنیم که بجای چنین آفتابی ، آب و هوای پربارانتری می‌داشتیم. در حالی که از این آفتاب صد بهره می‌توان برد که ما کمتر در اندیشه‌اش بوده‌ایم. با حسابی که رفته ایران با چنین آفتاب فروزان می‌تواند برق خورشیدی تولید کند که درآمد آن از نفتش نیز بیشتر است. ما حتا در اندیشه‌ی سود بردن از تابش خورشید برای آب گرم و شوفاژ هم نبوده‌ایم و نیستیم.

این نیست مگر آنکه یک لشگری از مفتخوران و تاراجگران در این کشور تنها به سودهای خود و پولهایی که می‌توان از این خوان نعمت برداشت اندیشیده‌اند. از یکسو ، ثروتهای حقیقی کشور همچون سفره‌های آب زیرزمینی را با آلودن و بیحساب مصرف کردن ، جنگلها را تراشیدن ، زمینهای کشاورزی را با آلودن و بی‌حاصل کردن ، تغییر کاربری به مسکونی دادن ، جلو فرسایش خاک را نگرفتن و از آنسو ، نگهداری نکردن از آنچه مایه‌ی بهره‌مندی همگان از این آب و خاک است همچون هوای پاکیزه ، دریا ، دریاچه و رودها ، این کارها را جز اره کردن شاخه‌ای که بر آن نشسته‌ایم نمی‌توان نامید.

مردم این روزگار نه آنانند که در زمان ناصرالدین‌شاه جایگاه کشور و حال خود را ندانند یا از حق و حقوقشان ناآگاه باشند. این مردم امروز گذشته از آنکه از راه تلویزیون و موبایل و دیگر راهها از حال دیگر توده‌های جهان کمابیش آگاهند ، از چگونگی زیست پولداران همین کشور نیز آگاهند. می‌دانند روی‌همرفته در این کشور هرچه کاری دشوارتر و بیمناکتر ، درآمدش کمتر. می‌دانند کسانی که میلیارد میلیارد پول درمی‌آورند این نیست که همچون بیل گیتس و ایلان ماسک نوآور و تولیدکننده باشند. بلکه با لابیگری و رانت‌خواری یا خوردن حق دیگران به چنان پولهایی رسیده‌اند.

از اینرو درد و خشم این مردم از فرمانروایان و تاراجگران بسیار بیشتر از مردم آن زمانست. آنها از هنگامی که چشم باز کرده بودند خود را برده‌ی پادشاه می‌دانستند و هرچه سختی و ستم می‌دیدند گمان داشتند این سرنوشتیست که به پیشانی آنها نوشته شده. ولی مردم این دوره با دانستن حال دیگر مردمان و آگاهی به ثروت این کشور و اینکه چگونه تاراج می‌گردد ، نمی‌توانند این حال را سرنوشت قطعی خود بدانند.

نتیجه آنکه طبقه‌ی رنجبر و ستمکشِ امروز ، کینه‌ی بزرگی از فرمانروایان و پولداران دارند و در این باره ناحق هم نیستند.

آیا مالباختگانِ شرکتهای شیاد سرمایه‌گزاری یا بورس را بیاد دارید؟!. آنان از حکومتی که نمی‌تواند بورسش را کنترل کند و از شرکتهای شیاد جلو گیرد ، کینه به دل دارند و خشمگینند ، همچنان این رنجبرانِ بیچیز نیز از اینکه پول تو جیبی فرزند یک پولدار با ماهانه‌ی آنان برابری می‌کند از نابسامانی اقتصادی و بیدادگریهای درآمدی ناخشنود و خشمناکند. آشکارست که اینان همیشه اندوهها به دل دارند و زندگانی بکامشان تلخ است.
👇

اینکه مردم تظاهرات کرده می‌گویند : «اینهمه بیعدالتی هرگز ندیده ملتی» ، «فریاد ، فریاد از اینهمه بیداد» بازتاب همین بیدادگریهاست. حقوق کارکنان در آغاز هر سال 20 درصد کمابیش افزایش می‌یابد ، پرسش اینجاست : آیا بهای کالا و خدمات هم به همین روال افزایش می‌یابد؟! یا آنکه در سراسر سال چند بار افزایش می‌یابد؟!

در هر حال از دیدگاه خرد این وضع درخور دفاع نیست. این اندازه پستی و بلندی در برخورداریهای یک توده خود یک رسوایی بشمار می‌آید. به ماهانه‌های هنگفت در برخی اداره‌های دولتی (آمار سال 1400) در نشانی زیر بنگرید.
👇

این هم توضیحاتی از همان منبع :

بر اساس آخرین گزارش‌ها در سال 1400 ، میزان سرانه‌ [میانگین] هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت ملی گاز ماهانه 76 میلیون تومان بوده است.

«هزینه‌ی پرسنلی» عبارت است از مجموع حقوق و مزایا ، رفاهیات ، اضافه کار ، عیدی و پاداش ، حق بیمه و بازنشستگی سهم کارفرما که شرکت بابت نیروی انسانی شاغل در شرکت می‌پردازد.

بعد از شرکت ملی گاز ، بیشترین حقوق و مزایا به کارمندان فرودگاه امام خمینی تعلق دارد. سرانه‌ی ماهانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی در سال 1400 معادل 52.5 میلیون تومان بوده است.

رتبه‌ی سوم نیز مربوط به شرکت توانیر است، میزان سرانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت توانیر در سال 1400، ماهانه حدود 44 میلیون تومان بوده است.
👇

توجه شود که نمایش هزینه‌ی میانگین باعث می‌شود حقوقهای بسیار گزاف دیده نشود. زیرا در جایی که میانگین هزینه‌ی پرسنلی را ماهانه 76 میلیون تومان فرض کنیم و برای مثال 100 کارکن هر کدام ماهی بطور میانگین 60 میلیون حقوق و مزایا و رفاهیات و اضافه کار و عیدی و پاداش داشته باشند ، هر کدام از آنها از سهم میانگین هزینه‌ی پرسنلی ماهانه مبلغ 16=60-76 میلیون و همگی در مجموع 1600= (16) ضرب در 100 ، میلیون تومان کمتر دریافت می‌کنند ، پس اگر این مبلغ تنها میان 5 تن از مدیران یکسان بخش گردد سهم میانگین آنها 1600 تقسیم بر 5 (320 میلیون) و دریافتی ایشان بعلاوه‌ی 76 میلیون تومان (میانگین هزینه‌ی پرسنلی) مبلغ 396 میلیون خواهد بود.

این را نیز باید بدیده گرفت که گذشته از «حقوق و مزایا» گاهی پاداشها و وامهایی به نورچشمیها می‌دهند که پستی و بلندی درآمدها در ایران را ده چندان می‌گرداند.

رسوایی «حقوقهای نجومی» را همگی بیاد داریم. اینها چیزهایی نیست که رخ نداده و یا شایعه باشد. هنوز هم آگاهیهایش در اینترنت هست و می‌توان آن مبلغها را بروز کرد تا بهای واقعیش دانسته شود.

این جستار را در روزهای پیش رو دنبال خواهیم کرد.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (دو از دو)


یکی دیگر از آن کلمه‌ها «تمدن» است. این کلمه از پنجاه سال پیش در ایران رواج یافته و تا ده سال پیش که ما سخنانی در پیرامون آن نوشتیم چندان شیوع داشت که شاید شما روزانه صد بار آن را می‌شنیدید و بر صفحه‌های روزنامه‌ها در هر ستونی ده بار می‌خواندید. کلمه‌ای بود تازه پیدا شده و بزبانها افتاده. ولی هیچ‌کس معنی درست آن را نمی‌دانست. هر کسی در معنی مبهم دیگری بکار می‌برد.

مثلاً یکی می‌نوشت : «ما تازه پا بدایره‌ی تمدن گزارده‌ایم». دیگری می‌نوشت : «تمدن بقزوین نیز سرایت کرده. عصرها رؤسای ادارات با خانمهای خود در خیابانها بگردش می‌پردازند». چون مدرسه‌ای برای تدریس آرتیستی (بازیگری) باز گردید در یک روزنامه‌ای چنین نوشت : «یک قدم دیگری بسوی تمدن برداشتیم». آن سالی که تازه به تهران آمده بودم چند بار رخ داد که دیدم چون کسی را می‌شناسانند چنین می‌گویند : «آقای میرزا فلان از دوستان منست ، جوانیست حسّاس متمدن ...» بارها دیدم گفتگو از «کروات» یا از زلف سر می‌کنند و می‌گویند : «علامت تمدنست». همیشه می‌دیدم در روزنامه‌ها و در کتابها اروپا را «دنیای متمدن» می‌نامند. روزی گفتاری در یک روزنامه خواندم که نویسنده از فزونی تقلب و دزدی سخن رانده می‌گفت : «تمدن در هر کشوری که جا گرفت تحولاتی در آن ایجاد می‌نماید و آثار نیک و بدی از خود بروز می‌دهد».

شما اینها را بسنجید و بیندیشید تا بفهمید که هر کسی تمدن را به چه معنایی می‌گرفته. باید گفت : هیچ یکی از آنان معنی تمدن را نمی‌دانسته و همان افزارهای نوین و عادتهای تازه‌ای را که از اروپا آمده بوده تمدن می‌نامیده‌اند.

یک روز دکتری که اکنون هم هست و بدانشمندی شناخته می‌شود گفتاری در «مجموعه‌ی معارف» نوشته بود بدینسان : مردم تصور می‌کنند تمدن سینماست ، تیاتر است ، رمانست ، فرنگی‌مآبیست ، اینها همه اشتباه است. تمدن تلگراف بی‌سیم است ، برقست ، اتومبیل است ، دارالفنونست. این که معنی تمدن را می‌دانست بدینسان معنی کرده بود.

ما هنگامی که کتابها و گفتارها درباره‌ی ماشین و اروپا نوشتیم و یک دسته بهایهو برخاسته چنین گفتند : «او بضد تمدنست» ، من ناگزیر شدم بپرسم : «تمدن چیست؟!..» در برابر این پرسش بود که همگی آن سخنها فراموش گردید و هیاهو بخاموشی تبدیل یافت.

همین تدبیر کمک بسیاری بما کرد. زیرا بارها رخ داد که در مجلسی یک تن را از هواداران پیمان پیدا کرده بهایهوی برمی‌خاستند. ولی همینکه او می‌گفت : آقا اول معنی تمدن را بگویید و سپس ایراد گیرید ناچار زبان درمی‌کشیدند.

یکی از آشنایانم می‌گفت : کسی از اروپا دیدگان بدزبانی بسیار درباره‌ی شما می‌کرد که او بضد تمدن است. من بیاد سخن شما افتاده پرسیدم معنی تمدن چیست؟.. تشر سختی زد : «یعنی ما معنی تمدن را هم نمی‌دانیم؟». گفتم : اگر میدانید شرح دهید. بدینسان خاموشش گردانیدم.

شگفتتر اینجاست که ما تاکنون بارها معنی درست تمدن را تفسیر کرده‌ایم. با اینحال دیده می‌شود باز کسانی آن معنی درست را پذیرفتن نمی‌خواهند و بتازگی یک نویسنده‌ای بمن نسبت می‌دهد که منکر تمدن غرب هستم و می‌گویم باید ما دست از تمدن شرق برنداریم.

من نمی‌دانم چنین سخنی را کجا گفته‌ام؟!.. نمی‌دانم اینان تمدن را به چه معنایی می‌شناسند که آن را شرقی و غربی می‌گردانند؟! ما تمدن را به یک معنایی می‌دانیم که شرقی و غربی نتواند بود.

بسخن بیش از این دامنه ندهیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه فهمها و خردها از کار افتاده. یک رشته عنوانهایی را از بام تا شام در زبان دارند ولی معنی درست آنها را نمی‌دانند. ما در پرچم یک رشته گفتارهایی در همین زمینه آغاز کرده معنی هر یک از این کلمه‌ها را خواهیم روشن گردانید. [1]

(پرچم روزانه شماره‌های 138 و 139)


🔹 پانوشت :

1ـ از برجستگیهای نوشته‌های کسروی یکی هم اینست که همیشه واژه‌هایی مانند شعر ، ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، بزرگی ، دین ، کیش ، ادب ، تربیت ، خرد ، روان ، سیاست ، حزب ، یگانگی ، نیرومندی ،‌ دارایی ، مشروطه ، میهن‌پرستی ، انقلاب ، استقلال و مانندهای آن را در حال آنکه بکار می‌برد ، شرح دقیقی از آنها داده معنی درست و روشنشان را با مثالهایی نیک روشن می‌گرداند و اینست به نوشته‌هایش سخن گنگ و مبهمی راه نمی‌یابد. او همیشه می‌کوشد سخن را تا جایی که می‌توان روشن بنویسد تا میان سخن و معنی دیواری نباشد.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (دو از دو)


امروز کاری که ما داریم آنست که هر کسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بکوشد و از دیگران هر کس را که شایسته می‌شناسد با اینها آشنا گرداند. چنانکه بارها گفته‌ایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجه‌ی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز کار ما اینست.

شاید کسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم که من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها کوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین کوششی کار یک توده بکجا رسد؟!..». می‌گویم : شما تنها نیستید و هزار کسان همچون شما با این حقایق روبرو می‌باشند که چون هر یکی از آنان بدانسان که گفتیم بکوشند در اندک‌زمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یک نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.

کسانی می‌گویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. می‌گویم : یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیک گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس. شما اگر می‌خواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی کنید چاره جز این ندارید که این اندیشه‌های پراکنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را که درمیانست رفع کنید ، و چنین کاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.

شما همین را بیندیشید که آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را که ما درباره‌ی اندیشه‌های پراکنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید که آیا جای یک ایرادی هست یا نه؟..

این بتازگی رخ داده که یکی از آشنایان بنزد من آمده چنین می‌گوید : «شما اندیشه‌های پراکنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان می‌شمارید. بعقیده‌ی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه کنیم بهمه‌ی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست که شما نافهمیده سخن می‌گویید و ما فهمیده. من از شما می‌پرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید کرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمی‌دانید که راه تصفیه‌ی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشه‌هاست. این اندیشه‌های پست و پراکنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه که کتابها و مغزها را پر کرده یکی از نتیجه‌های آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمی‌گوییم : سرچشمه‌ی بدیها اینهاست.

اخلاق نیک و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیکخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی که اگر کسی دارای اندیشه‌های عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان می‌گردد و از آنسوی خویهای نیکش نیرو گیرد ، و برعکس اگر کسی دچار اندیشه‌های پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستوده‌اش سست و ناتوان می‌گردد. این چیزیست که با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان کاری نیست. اینکه ما تاکنون از اخلاق گفتگو نکرده‌ایم برای همینست که نخواسته‌ایم آهن سرد بکوبیم. برای آنست که دانسته‌ایم تا اندیشه‌ها اینست که می‌بینیم امیدی به نیکی خویها نتوان بست.

بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینکه کسانی گفته‌های ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانکه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاکان از ناپاکان جدا خواهند گردید و این خود یک نتیجه‌ای می‌باشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر کسانی نپذیرفتند کسان دیگری خواهند پذیرفت.

(پرچم روزانه شماره‌های 108 و 109)


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 5 🌑

بیکاری (بخش یکم)

🖌 کوشاد تلگرام

در بخشهای گذشته از حادثه‌ی دلگداز معدن طبس ، جان باختن 50 تن بیشتر از کارگران هم‌میهنمان ، استانداردهای جهانی HSE ، رد پای پولپرستی در این حادثه ، کوتاهیهای حکومت در نظارت و واداشتن شرکتها به رعایت استانداردها ، ماهانه‌ی ناچیز کارگران و پستی و بلندی بی‌اندازه در درآمدها در کشور گفتگو کردیم. در نوشتار امروز از «غول بیکاری» سخن بمیان خواهیم آورد.

5ـ تا هشتاد نود سال پیش در ایران بلکه در کشورهای شرق چیزی بنام بیکاری به آن معنی که در غرب رخ می‌دهد نبود. هر کسی بکاری می‌پرداخت و این مایه‌ی سرفرازی زندگانی شرقی بود. زیرا در همان زمان در غرب بحرانهای بزرگی از بازایستادن بازار و بیکاری فراگیر و ورشکستگی بورس و اینگونه پیشامدها رخ می‌نمود (بویژه میان سالهای 1929 تا 1932) و هنوز هم از میان برنخاسته (نمونه‌اش بیکاری و رکود سالهای 2008 و 2009 در آمریکا و دیگر کشورهای غربی است). لیکن چون شرقیان خود را در برابر غربیان باخته ، غرب را معدن هر نیکی پنداشتند ، اینست زندگی ما نیز رنگ غربی بخود گرفت و آداب زندگی و شیوه‌ی کار و همبستگی کارگر و کارفرما بدانسان که در غرب بود در ایران نیز رفته رفته جایگزین شیوه‌ی کهن شرقی گردید.

در هر حال از همان هشتاد نود سال پیش در ایران نیز کارخانه‌ها و شرکتهایی بنیاد یافت و معدنهایی بکار آغاز کرد و اینها همه کارکنانی را استخدام کردند. پیش از آن ، حکومت اداره‌هایی داشت و برخی نیز سپس به آنها افزود که ناچار یک دسته از مردم کارکنان آنجاها بودند و هنوز هم هستند ـ همچون آموزگاران که کارکنان وزارتخانه‌ی آموزش و پرورش‌اند.

این کارکنان ـ چه کارمند ، چه کارگر ـ دولت و بخش خصوصی را راه می‌برند و دولت و بخش خصوصی نیز به ایشان دستمزد و ماهانه می‌دهند. بدینسان هم کارهای کشوری و بخشهای دیگر تولید و خدمات پیش می‌رود و هم خاندانها در سایه‌ی چنین کارهایی زندگیشان راه می‌افتد.

اکنون سخن در آنست که در غرب چنین عنوان شده که در یک کشور همیشه چند درصد «بیکاری» (مثلاً 3 تا 5 درصد) عادی است. گرچه دولتهای غربی تا جایی که بتوانند به سامان اقتصاد کشورشان می‌کوشند و این کوششها جلو بسیاری از نارواییهای اقتصادی را می‌گیرد ولی وظیفه‌ای بگردن خود در برابر تلاطمهای اقتصادی که به بیکاری و دیگر گرفتاریها بینجامد نمی‌گیرند. مردم شرق و از جمله ایرانیان نیز چون دنباله‌روی آنهایند و همان سیستم اقتصادی را برای خود برگزیده‌اند ، اینست بیکاری را همچون خشکسالی ، سیل یا توفان ، چیزی طبیعی می‌شمارند که بیرون اختیار حکومتهاست.

حال آنکه این باور بیکبار بی‌پاست. درست است که حکومتها صدها کار دیگر دارند که جلوگیری از بیکاری یکی از آنها می‌تواند باشد و از سوی دیگر ، بیکاری هم بیکبار از میان برخاستنی نیست ولی جلو گرفتن از بیکاری از وظایف اصلی و مهم هر حکومت و دولتی است.

مردم دولت تعیین نمی‌کنند که چنین وظایفی را بگردن نگیرد. اگر دولت این کارِ بسیار بنیادی را انجام ندهد ، گو صدها کیلومتر راه و راه‌آهن بسازد ، میلیونها شماره تلفن ثابت و موبایل به مردم دهد یا کارهایی مانند اینها کند ، چه سودی بحال مردم دارد؟! بیکاری غول هراس‌انگیزیست که دل هر میهن‌پرستی را بلرزه درمی‌آورد. در پس بیکاری ، بینوایی هست ، در پس آن جا ماندن از درس بچه‌ها و دور ماندن از کوششهای اجتماعی هست ، حس آزاردهنده‌ی بی‌بهرگی (محرومیت) هست ، پایین آمدن بهداشت و بیماریها هست.

روی‌همرفته کاهش سرمایه‌ی اجتماعی [1] و بسیار نارواییهای دیگر در پس بیکاری هست.
پس یکی از وظایف اصلی دولت فراهم کردن زمینه برای کار و پیشه است. بیشتر زمانها این نکته فراموش می‌شود. حکومتی که برای جلوگیری از بیکاری وظیفه‌ای بگردن نگیرد ، ناچار پاسخده (مسئول) همه‌ی نتیجه‌های بیکاری است.

[1] : برای آگاهی از سرمایه‌ی اجتماعی و تأثیر آن بر کیفیت زندگی و اقتصاد یک کشور این نوشتار خوانده شود.

این نوشتار دنباله دارد.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸31ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (یک از سه)


شبهای آدینه و روزهای آن که کسانی بنزد من می‌آیند همیشه پرسشهایی می‌کنند و پاسخهایی می‌شنوند و من دوست می‌دارم که گاهی آنها را در نوشته‌های خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیکی اندیشه‌هاست.

در آدینه‌ی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشته‌های خود نام «حقایق» را می‌برید و چنین می‌گویید که همگی باید حقایق را بپذیرند. ما می‌خواهیم چند پرسشی از شما کنیم» :

1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. می‌گویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. می‌گویند : هر کسی که نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینکه راستی را حقایقی باشد.

2) بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. چگونه می‌توان حقیقت را شناخت؟..

3) آیا می‌توان از روی حقایق زندگی کرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..

گفتم : به یکایک پرسشها پاسخ می‌گویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته می‌شود : «زمین بگرد خود می‌گردد» یا «ابر از بخار پدید می‌آید» یا «آمریکا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یک دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور می‌کنند که هرچه بروی زمین رخ می‌دهد نتیجه‌ی گردش ستارگان و دوری و نزدیکی آنها با یکدیگر است. بگفته‌ی شاعر «که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یک دسته‌ی دیگری به «بخت» عقیده‌مندند و چنین می‌دانند که کسانی خوشبخت آفریده شده‌اند که همه‌ی پیشامدها بسود آنان درمی‌آید و همواره با خوشی زندگانی می‌کنند و کسانی بدبخت می‌باشند که به هر کاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یک دسته‌ی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین می‌پندارند که آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنکه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته می‌شود. یک دسته‌ی دیگری دعا و نذر را مؤثر می‌شمرند و اینست در گرفتاریها بجای کوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل می‌جویند. یک دسته‌ی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر می‌شناسند و در کارهای خود باینها تشبث می‌نمایند. شما اگر کتابها را جستجو کنید پر از این عقیده‌ها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما می‌گوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه کج‌اندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست که هر کس جز نتیجه‌ی کوشش خود را نمی‌برد و نتواند برد و برای این دلیلهای بسیار می‌آوریم. مثلاً می‌گوییم : در سال 1918 که جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانها چون شکست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند که اگر نمی‌کوشیدند به همان حال بازمی‌ماندند ولی در نتیجه‌ی کوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال به روسیه حمله کرده و می‌گفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمی‌کوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمی‌نمودند در اندک‌زمانی لگدمال می‌گردیدند. ولی چون کوشیده‌اند هنوز یک سال بیشتر است[1] که ایستادگی می‌نمایند. صدها مانند این می‌توان شمرد.

کنون این یکی از حقایق زندگانیست که هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه می‌توان گفت که حقایقی نیست؟!.. همان کلمه‌ی فریب که شما بکار می‌برید دلیلست که حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست که دروغی را در جامه‌ی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.

اینکه می‌گویید : هر کس که نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، می‌گویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بوده‌اند که هر یکی عقیده‌ی خود را با شیواترین زبانی سروده‌اند و با اینحال شما می‌بینید ما با یک تکانی که به خردها می‌دهیم و اندیشه‌ها را بیدار می‌گردانیم همه‌ی رشته‌های ایشان را پشم می‌گردانیم. کجیها تا هنگامی پیش تواند رفت که راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.


پانوشت :
1ـ تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) می‌باشد.


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.