اینکه مردم تظاهرات کرده می‌گویند : «اینهمه بیعدالتی هرگز ندیده ملتی» ، «فریاد ، فریاد از اینهمه بیداد» بازتاب همین بیدادگریهاست. حقوق کارکنان در آغاز هر سال 20 درصد کمابیش افزایش می‌یابد ، پرسش اینجاست : آیا بهای کالا و خدمات هم به همین روال افزایش می‌یابد؟! یا آنکه در سراسر سال چند بار افزایش می‌یابد؟!

در هر حال از دیدگاه خرد این وضع درخور دفاع نیست. این اندازه پستی و بلندی در برخورداریهای یک توده خود یک رسوایی بشمار می‌آید. به ماهانه‌های هنگفت در برخی اداره‌های دولتی (آمار سال 1400) در نشانی زیر بنگرید.
👇

این هم توضیحاتی از همان منبع :

بر اساس آخرین گزارش‌ها در سال 1400 ، میزان سرانه‌ [میانگین] هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت ملی گاز ماهانه 76 میلیون تومان بوده است.

«هزینه‌ی پرسنلی» عبارت است از مجموع حقوق و مزایا ، رفاهیات ، اضافه کار ، عیدی و پاداش ، حق بیمه و بازنشستگی سهم کارفرما که شرکت بابت نیروی انسانی شاغل در شرکت می‌پردازد.

بعد از شرکت ملی گاز ، بیشترین حقوق و مزایا به کارمندان فرودگاه امام خمینی تعلق دارد. سرانه‌ی ماهانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی در سال 1400 معادل 52.5 میلیون تومان بوده است.

رتبه‌ی سوم نیز مربوط به شرکت توانیر است، میزان سرانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت توانیر در سال 1400، ماهانه حدود 44 میلیون تومان بوده است.
👇

توجه شود که نمایش هزینه‌ی میانگین باعث می‌شود حقوقهای بسیار گزاف دیده نشود. زیرا در جایی که میانگین هزینه‌ی پرسنلی را ماهانه 76 میلیون تومان فرض کنیم و برای مثال 100 کارکن هر کدام ماهی بطور میانگین 60 میلیون حقوق و مزایا و رفاهیات و اضافه کار و عیدی و پاداش داشته باشند ، هر کدام از آنها از سهم میانگین هزینه‌ی پرسنلی ماهانه مبلغ 16=60-76 میلیون و همگی در مجموع 1600= (16) ضرب در 100 ، میلیون تومان کمتر دریافت می‌کنند ، پس اگر این مبلغ تنها میان 5 تن از مدیران یکسان بخش گردد سهم میانگین آنها 1600 تقسیم بر 5 (320 میلیون) و دریافتی ایشان بعلاوه‌ی 76 میلیون تومان (میانگین هزینه‌ی پرسنلی) مبلغ 396 میلیون خواهد بود.

این را نیز باید بدیده گرفت که گذشته از «حقوق و مزایا» گاهی پاداشها و وامهایی به نورچشمیها می‌دهند که پستی و بلندی درآمدها در ایران را ده چندان می‌گرداند.

رسوایی «حقوقهای نجومی» را همگی بیاد داریم. اینها چیزهایی نیست که رخ نداده و یا شایعه باشد. هنوز هم آگاهیهایش در اینترنت هست و می‌توان آن مبلغها را بروز کرد تا بهای واقعیش دانسته شود.

این جستار را در روزهای پیش رو دنبال خواهیم کرد.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (دو از دو)


یکی دیگر از آن کلمه‌ها «تمدن» است. این کلمه از پنجاه سال پیش در ایران رواج یافته و تا ده سال پیش که ما سخنانی در پیرامون آن نوشتیم چندان شیوع داشت که شاید شما روزانه صد بار آن را می‌شنیدید و بر صفحه‌های روزنامه‌ها در هر ستونی ده بار می‌خواندید. کلمه‌ای بود تازه پیدا شده و بزبانها افتاده. ولی هیچ‌کس معنی درست آن را نمی‌دانست. هر کسی در معنی مبهم دیگری بکار می‌برد.

مثلاً یکی می‌نوشت : «ما تازه پا بدایره‌ی تمدن گزارده‌ایم». دیگری می‌نوشت : «تمدن بقزوین نیز سرایت کرده. عصرها رؤسای ادارات با خانمهای خود در خیابانها بگردش می‌پردازند». چون مدرسه‌ای برای تدریس آرتیستی (بازیگری) باز گردید در یک روزنامه‌ای چنین نوشت : «یک قدم دیگری بسوی تمدن برداشتیم». آن سالی که تازه به تهران آمده بودم چند بار رخ داد که دیدم چون کسی را می‌شناسانند چنین می‌گویند : «آقای میرزا فلان از دوستان منست ، جوانیست حسّاس متمدن ...» بارها دیدم گفتگو از «کروات» یا از زلف سر می‌کنند و می‌گویند : «علامت تمدنست». همیشه می‌دیدم در روزنامه‌ها و در کتابها اروپا را «دنیای متمدن» می‌نامند. روزی گفتاری در یک روزنامه خواندم که نویسنده از فزونی تقلب و دزدی سخن رانده می‌گفت : «تمدن در هر کشوری که جا گرفت تحولاتی در آن ایجاد می‌نماید و آثار نیک و بدی از خود بروز می‌دهد».

شما اینها را بسنجید و بیندیشید تا بفهمید که هر کسی تمدن را به چه معنایی می‌گرفته. باید گفت : هیچ یکی از آنان معنی تمدن را نمی‌دانسته و همان افزارهای نوین و عادتهای تازه‌ای را که از اروپا آمده بوده تمدن می‌نامیده‌اند.

یک روز دکتری که اکنون هم هست و بدانشمندی شناخته می‌شود گفتاری در «مجموعه‌ی معارف» نوشته بود بدینسان : مردم تصور می‌کنند تمدن سینماست ، تیاتر است ، رمانست ، فرنگی‌مآبیست ، اینها همه اشتباه است. تمدن تلگراف بی‌سیم است ، برقست ، اتومبیل است ، دارالفنونست. این که معنی تمدن را می‌دانست بدینسان معنی کرده بود.

ما هنگامی که کتابها و گفتارها درباره‌ی ماشین و اروپا نوشتیم و یک دسته بهایهو برخاسته چنین گفتند : «او بضد تمدنست» ، من ناگزیر شدم بپرسم : «تمدن چیست؟!..» در برابر این پرسش بود که همگی آن سخنها فراموش گردید و هیاهو بخاموشی تبدیل یافت.

همین تدبیر کمک بسیاری بما کرد. زیرا بارها رخ داد که در مجلسی یک تن را از هواداران پیمان پیدا کرده بهایهوی برمی‌خاستند. ولی همینکه او می‌گفت : آقا اول معنی تمدن را بگویید و سپس ایراد گیرید ناچار زبان درمی‌کشیدند.

یکی از آشنایانم می‌گفت : کسی از اروپا دیدگان بدزبانی بسیار درباره‌ی شما می‌کرد که او بضد تمدن است. من بیاد سخن شما افتاده پرسیدم معنی تمدن چیست؟.. تشر سختی زد : «یعنی ما معنی تمدن را هم نمی‌دانیم؟». گفتم : اگر میدانید شرح دهید. بدینسان خاموشش گردانیدم.

شگفتتر اینجاست که ما تاکنون بارها معنی درست تمدن را تفسیر کرده‌ایم. با اینحال دیده می‌شود باز کسانی آن معنی درست را پذیرفتن نمی‌خواهند و بتازگی یک نویسنده‌ای بمن نسبت می‌دهد که منکر تمدن غرب هستم و می‌گویم باید ما دست از تمدن شرق برنداریم.

من نمی‌دانم چنین سخنی را کجا گفته‌ام؟!.. نمی‌دانم اینان تمدن را به چه معنایی می‌شناسند که آن را شرقی و غربی می‌گردانند؟! ما تمدن را به یک معنایی می‌دانیم که شرقی و غربی نتواند بود.

بسخن بیش از این دامنه ندهیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه فهمها و خردها از کار افتاده. یک رشته عنوانهایی را از بام تا شام در زبان دارند ولی معنی درست آنها را نمی‌دانند. ما در پرچم یک رشته گفتارهایی در همین زمینه آغاز کرده معنی هر یک از این کلمه‌ها را خواهیم روشن گردانید. [1]

(پرچم روزانه شماره‌های 138 و 139)


🔹 پانوشت :

1ـ از برجستگیهای نوشته‌های کسروی یکی هم اینست که همیشه واژه‌هایی مانند شعر ، ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، بزرگی ، دین ، کیش ، ادب ، تربیت ، خرد ، روان ، سیاست ، حزب ، یگانگی ، نیرومندی ،‌ دارایی ، مشروطه ، میهن‌پرستی ، انقلاب ، استقلال و مانندهای آن را در حال آنکه بکار می‌برد ، شرح دقیقی از آنها داده معنی درست و روشنشان را با مثالهایی نیک روشن می‌گرداند و اینست به نوشته‌هایش سخن گنگ و مبهمی راه نمی‌یابد. او همیشه می‌کوشد سخن را تا جایی که می‌توان روشن بنویسد تا میان سخن و معنی دیواری نباشد.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (دو از دو)


امروز کاری که ما داریم آنست که هر کسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بکوشد و از دیگران هر کس را که شایسته می‌شناسد با اینها آشنا گرداند. چنانکه بارها گفته‌ایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجه‌ی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز کار ما اینست.

شاید کسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم که من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها کوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین کوششی کار یک توده بکجا رسد؟!..». می‌گویم : شما تنها نیستید و هزار کسان همچون شما با این حقایق روبرو می‌باشند که چون هر یکی از آنان بدانسان که گفتیم بکوشند در اندک‌زمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یک نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.

کسانی می‌گویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. می‌گویم : یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیک گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس. شما اگر می‌خواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی کنید چاره جز این ندارید که این اندیشه‌های پراکنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را که درمیانست رفع کنید ، و چنین کاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.

شما همین را بیندیشید که آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را که ما درباره‌ی اندیشه‌های پراکنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید که آیا جای یک ایرادی هست یا نه؟..

این بتازگی رخ داده که یکی از آشنایان بنزد من آمده چنین می‌گوید : «شما اندیشه‌های پراکنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان می‌شمارید. بعقیده‌ی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه کنیم بهمه‌ی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست که شما نافهمیده سخن می‌گویید و ما فهمیده. من از شما می‌پرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید کرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمی‌دانید که راه تصفیه‌ی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشه‌هاست. این اندیشه‌های پست و پراکنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه که کتابها و مغزها را پر کرده یکی از نتیجه‌های آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمی‌گوییم : سرچشمه‌ی بدیها اینهاست.

اخلاق نیک و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیکخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی که اگر کسی دارای اندیشه‌های عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان می‌گردد و از آنسوی خویهای نیکش نیرو گیرد ، و برعکس اگر کسی دچار اندیشه‌های پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستوده‌اش سست و ناتوان می‌گردد. این چیزیست که با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان کاری نیست. اینکه ما تاکنون از اخلاق گفتگو نکرده‌ایم برای همینست که نخواسته‌ایم آهن سرد بکوبیم. برای آنست که دانسته‌ایم تا اندیشه‌ها اینست که می‌بینیم امیدی به نیکی خویها نتوان بست.

بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینکه کسانی گفته‌های ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانکه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاکان از ناپاکان جدا خواهند گردید و این خود یک نتیجه‌ای می‌باشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر کسانی نپذیرفتند کسان دیگری خواهند پذیرفت.

(پرچم روزانه شماره‌های 108 و 109)


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 5 🌑

بیکاری (بخش یکم)

🖌 کوشاد تلگرام

در بخشهای گذشته از حادثه‌ی دلگداز معدن طبس ، جان باختن 50 تن بیشتر از کارگران هم‌میهنمان ، استانداردهای جهانی HSE ، رد پای پولپرستی در این حادثه ، کوتاهیهای حکومت در نظارت و واداشتن شرکتها به رعایت استانداردها ، ماهانه‌ی ناچیز کارگران و پستی و بلندی بی‌اندازه در درآمدها در کشور گفتگو کردیم. در نوشتار امروز از «غول بیکاری» سخن بمیان خواهیم آورد.

5ـ تا هشتاد نود سال پیش در ایران بلکه در کشورهای شرق چیزی بنام بیکاری به آن معنی که در غرب رخ می‌دهد نبود. هر کسی بکاری می‌پرداخت و این مایه‌ی سرفرازی زندگانی شرقی بود. زیرا در همان زمان در غرب بحرانهای بزرگی از بازایستادن بازار و بیکاری فراگیر و ورشکستگی بورس و اینگونه پیشامدها رخ می‌نمود (بویژه میان سالهای 1929 تا 1932) و هنوز هم از میان برنخاسته (نمونه‌اش بیکاری و رکود سالهای 2008 و 2009 در آمریکا و دیگر کشورهای غربی است). لیکن چون شرقیان خود را در برابر غربیان باخته ، غرب را معدن هر نیکی پنداشتند ، اینست زندگی ما نیز رنگ غربی بخود گرفت و آداب زندگی و شیوه‌ی کار و همبستگی کارگر و کارفرما بدانسان که در غرب بود در ایران نیز رفته رفته جایگزین شیوه‌ی کهن شرقی گردید.

در هر حال از همان هشتاد نود سال پیش در ایران نیز کارخانه‌ها و شرکتهایی بنیاد یافت و معدنهایی بکار آغاز کرد و اینها همه کارکنانی را استخدام کردند. پیش از آن ، حکومت اداره‌هایی داشت و برخی نیز سپس به آنها افزود که ناچار یک دسته از مردم کارکنان آنجاها بودند و هنوز هم هستند ـ همچون آموزگاران که کارکنان وزارتخانه‌ی آموزش و پرورش‌اند.

این کارکنان ـ چه کارمند ، چه کارگر ـ دولت و بخش خصوصی را راه می‌برند و دولت و بخش خصوصی نیز به ایشان دستمزد و ماهانه می‌دهند. بدینسان هم کارهای کشوری و بخشهای دیگر تولید و خدمات پیش می‌رود و هم خاندانها در سایه‌ی چنین کارهایی زندگیشان راه می‌افتد.

اکنون سخن در آنست که در غرب چنین عنوان شده که در یک کشور همیشه چند درصد «بیکاری» (مثلاً 3 تا 5 درصد) عادی است. گرچه دولتهای غربی تا جایی که بتوانند به سامان اقتصاد کشورشان می‌کوشند و این کوششها جلو بسیاری از نارواییهای اقتصادی را می‌گیرد ولی وظیفه‌ای بگردن خود در برابر تلاطمهای اقتصادی که به بیکاری و دیگر گرفتاریها بینجامد نمی‌گیرند. مردم شرق و از جمله ایرانیان نیز چون دنباله‌روی آنهایند و همان سیستم اقتصادی را برای خود برگزیده‌اند ، اینست بیکاری را همچون خشکسالی ، سیل یا توفان ، چیزی طبیعی می‌شمارند که بیرون اختیار حکومتهاست.

حال آنکه این باور بیکبار بی‌پاست. درست است که حکومتها صدها کار دیگر دارند که جلوگیری از بیکاری یکی از آنها می‌تواند باشد و از سوی دیگر ، بیکاری هم بیکبار از میان برخاستنی نیست ولی جلو گرفتن از بیکاری از وظایف اصلی و مهم هر حکومت و دولتی است.

مردم دولت تعیین نمی‌کنند که چنین وظایفی را بگردن نگیرد. اگر دولت این کارِ بسیار بنیادی را انجام ندهد ، گو صدها کیلومتر راه و راه‌آهن بسازد ، میلیونها شماره تلفن ثابت و موبایل به مردم دهد یا کارهایی مانند اینها کند ، چه سودی بحال مردم دارد؟! بیکاری غول هراس‌انگیزیست که دل هر میهن‌پرستی را بلرزه درمی‌آورد. در پس بیکاری ، بینوایی هست ، در پس آن جا ماندن از درس بچه‌ها و دور ماندن از کوششهای اجتماعی هست ، حس آزاردهنده‌ی بی‌بهرگی (محرومیت) هست ، پایین آمدن بهداشت و بیماریها هست.

روی‌همرفته کاهش سرمایه‌ی اجتماعی [1] و بسیار نارواییهای دیگر در پس بیکاری هست.
پس یکی از وظایف اصلی دولت فراهم کردن زمینه برای کار و پیشه است. بیشتر زمانها این نکته فراموش می‌شود. حکومتی که برای جلوگیری از بیکاری وظیفه‌ای بگردن نگیرد ، ناچار پاسخده (مسئول) همه‌ی نتیجه‌های بیکاری است.

[1] : برای آگاهی از سرمایه‌ی اجتماعی و تأثیر آن بر کیفیت زندگی و اقتصاد یک کشور این نوشتار خوانده شود.

این نوشتار دنباله دارد.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸31ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (یک از سه)


شبهای آدینه و روزهای آن که کسانی بنزد من می‌آیند همیشه پرسشهایی می‌کنند و پاسخهایی می‌شنوند و من دوست می‌دارم که گاهی آنها را در نوشته‌های خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیکی اندیشه‌هاست.

در آدینه‌ی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشته‌های خود نام «حقایق» را می‌برید و چنین می‌گویید که همگی باید حقایق را بپذیرند. ما می‌خواهیم چند پرسشی از شما کنیم» :

1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. می‌گویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. می‌گویند : هر کسی که نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینکه راستی را حقایقی باشد.

2) بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. چگونه می‌توان حقیقت را شناخت؟..

3) آیا می‌توان از روی حقایق زندگی کرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..

گفتم : به یکایک پرسشها پاسخ می‌گویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته می‌شود : «زمین بگرد خود می‌گردد» یا «ابر از بخار پدید می‌آید» یا «آمریکا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یک دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور می‌کنند که هرچه بروی زمین رخ می‌دهد نتیجه‌ی گردش ستارگان و دوری و نزدیکی آنها با یکدیگر است. بگفته‌ی شاعر «که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یک دسته‌ی دیگری به «بخت» عقیده‌مندند و چنین می‌دانند که کسانی خوشبخت آفریده شده‌اند که همه‌ی پیشامدها بسود آنان درمی‌آید و همواره با خوشی زندگانی می‌کنند و کسانی بدبخت می‌باشند که به هر کاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یک دسته‌ی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین می‌پندارند که آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنکه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته می‌شود. یک دسته‌ی دیگری دعا و نذر را مؤثر می‌شمرند و اینست در گرفتاریها بجای کوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل می‌جویند. یک دسته‌ی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر می‌شناسند و در کارهای خود باینها تشبث می‌نمایند. شما اگر کتابها را جستجو کنید پر از این عقیده‌ها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما می‌گوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه کج‌اندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست که هر کس جز نتیجه‌ی کوشش خود را نمی‌برد و نتواند برد و برای این دلیلهای بسیار می‌آوریم. مثلاً می‌گوییم : در سال 1918 که جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانها چون شکست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند که اگر نمی‌کوشیدند به همان حال بازمی‌ماندند ولی در نتیجه‌ی کوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال به روسیه حمله کرده و می‌گفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمی‌کوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمی‌نمودند در اندک‌زمانی لگدمال می‌گردیدند. ولی چون کوشیده‌اند هنوز یک سال بیشتر است[1] که ایستادگی می‌نمایند. صدها مانند این می‌توان شمرد.

کنون این یکی از حقایق زندگانیست که هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه می‌توان گفت که حقایقی نیست؟!.. همان کلمه‌ی فریب که شما بکار می‌برید دلیلست که حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست که دروغی را در جامه‌ی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.

اینکه می‌گویید : هر کس که نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، می‌گویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بوده‌اند که هر یکی عقیده‌ی خود را با شیواترین زبانی سروده‌اند و با اینحال شما می‌بینید ما با یک تکانی که به خردها می‌دهیم و اندیشه‌ها را بیدار می‌گردانیم همه‌ی رشته‌های ایشان را پشم می‌گردانیم. کجیها تا هنگامی پیش تواند رفت که راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.


پانوشت :
1ـ تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) می‌باشد.


🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 23ـ چند سخنی با آقای فرامرزی (یک از سه)


چند روز پیش یکی گفت : «روزنامه کیهان نشر می‌شود و همه‌ی روزنامه‌ها یادی از آن کردند ولی شما نکردید». گفتم : «ما از هیچ روزنامه‌ای یاد نمی‌کنیم و از این «تعارفات» برکناریم. ولی آقای فرامرزی چون دوست ماست آرزومندیم روزنامه‌ی او باین توده و کشور سودمند افتد». این پاسخیست که بآن گوینده دادم. ولی می‌خواهم در اینجا چند سخنی با‌ آقای فرامرزی برانم. می‌خواهم حق دوستی را با وی بجا آورم.

آقای فرامرزی ، در این هنگام گرفتاری ایران یک روزنامه اگر از راهش درآید می‌تواند دستی از این مردم سرگردان بگیرد ، می‌تواند نیکیهای بسیار بهاداری را انجام دهد ، می‌تواند نام خود را در تاریخ جاویدان گرداند ـ ولی کدام روزنامه و از چه راه؟.. بهتر است قدری با شما گفتگو کنیم. بهتر است سخنانی را که گاهی با شما نشسته گفته‌ایم بروی کاغذ بیاورم :

امروز خواه و ناخواه یک میدان نبرد بزرگی میانه‌ی شرقیان با غربیان پدید آمده. امروز توده‌های شرقی به یک رشته کوششهای سختی نیاز دارند ـ ولی کوششهایی که از روی فهم و بینش باشد و آنان را به یک جایی رساند.

آقای فرامرزی ، در آخرهای قرن پانزدهم میلادی که در اروپا تکانهایی آغاز می‌یافت اروپاییان چون دارایی و توانگری هندوستان و دیگر سرزمینهای شرقی را شنیده بودند یگانه آرزوشان این بود که یک راه نزدیکی بشرق پیدا کنند و با کشورهای شرقی بداد و ستد و بازرگانی پرداخته بهره‌هایی یابند ، و برای این مقصود بود که کریستف کلمب رو بسوی غرب اروپا کشتیرانی کرد و ناگهان و نابیُوسان[=غیرمنتظره] بآمریکا رسید و آن سرزمین گمشده را پیدا کرد ، و واسکو داگاما با کشتی گرد آفریقا را گردیده و از دماغه‌ی امید[نیک] پیچیده یک راه دریایی برای هند باز نمود ، و ماچلان با کشتیهای خود بسوی غرب سفر کرد و پس از چهار سال یارانش از راه شرق بازگشتند و برای نخستین بار گرد جهان گردیدند.

آری آن روز اروپا یگانه آرزوشان راه داشتن بشرق بود و در این باره بکوششهای سختی برمی‌خاستند. لیکن امروز همان دولتها یکایک کشورهای شرقی را زیردست خود گردانیده سررشته‌ی آنها را در دست خود می‌دارند. این حقیقتی است که پوشیده نتوان داشت.

چرا چنین شده؟.. چرا شرقیان زبون گردیده‌اند؟.. پیداست که یک علتهای آشکاری دارد ، در این پانصد سال همیشه اروپا در پیشرفت بوده که از یکسو افزارهای بسیار شگفتی برای زندگانی ـ از راه‌آهن و کشتیهای بخاری و تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها اختراع یافته ، و از یکسو تغییرهای بسیاری در فن جنگ رخ داده و دولتهای اروپایی افزارهای بسیار کاری و نوینی ـ از توپ و تفنگ و بمب و خمپاره و مانند اینها ـ در دست داشته‌اند که از رویهم‌رفته‌ی اینها دو نتیجه بدست آمده :

یکی آنکه فاصله از میانه‌ی شرق و غرب برداشته شده و تکه‌های پنجگانه‌ی زمین بهم پیوسته.

دیگری اینکه دولتهای اروپا بسیار نیرومند شده‌اند و شرقیان را تاب ایستادگی در برابر آنها نبوده.
اینها علتهای آشکار زبونی و بدبختی شرقیانست. ولی تنها اینها نیست و یک علت بزرگ دیگری درمیان می‌باشد و آن بیگمان ناشایستگی خود مردمانست.

آنچه یک توده را زیردست دیگران گرداند جز ناشایستی خودشان نتواند بود. حوادث بسیار می‌آید و می‌رود ولی هیچ یکی مردمی را از پا نیندازد. آنچه مردمان را از پا اندازد جز آلودگیهای خودشان نتواند بود.

امروز اگر نگاه کنیم تفاوتی که درمیانه‌ی شرقیان و غربیانست درخور سنجش نمی‌باشد : در دانشها آنان در کجایند و اینان در کجا؟. در پول و توانگری آنان در کجایند و اینان در کجا؟.. در صنعت و افزارسازی آنان در کجایند و اینان در کجا؟.. امروز در این جنگ و کشاکش اروپاییان توانایی را تا بآنجا رسانیده‌اند که در هر چند دقیقه یک آیروپلان[=هواپیما] بیرون می‌دهند ، و ده‌هزارها و صدهزارها هواپیما[=خلبان] [1] تربیت می‌کنند ، ده‌ملیونها سرباز بمیدان جنگ می‌آورند. اینها چیزهاییست که از اندیشه بیرونست.

با این نیرومندیها اگر شرقیان آلوده نبودندی زبون اروپاییان نگردیدندی. اگر آلوده نبودندی به همان اندازه نیرو تهیه کردندی. سخن کوتاه می‌کنم : امروز شرقیان بدبخت و زیردستند. ولی ریشه‌ی این بدبختی و زیردستی درمیان خودشانست. این مقدمه‌ایست که باید پذیرفت و بیچون و چرا شمرد. باید این را پایه‌ی گفتگوهای دیگری گردانید.


پانوشت :
1ـ این تنها جایی است که نویسنده هواپیما را بجای آنکه به معنی آن اختراع (آیروپلان) بکار بَرد به معنی طیاره‌چی (آن که هوا پیماید) بکار ‌برده. گویا در این زمان چون واژه‌ی نوساخته‌ی هواپیما به معنی آیروپلان هنوز چندان رواج نیافته بود ، او بکار بردنش را در معنی خلبان بهتر دانسته.



🌸

عبدالرحمان فرامرزی

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 6 🌑

بیکاری (بخش دوم)

🖌 کوشاد تلگرام

در کتاب ورجاوندبنیاد (بزبان عادی ، بخش سوم ، بند 15) درباره‌ی وظایف حکومت در زمینه‌ی نظارت بر کارها و پیشه‌ها و جلوگیری از بیکاری چنین آمده است :

«در هر کشوری حکومت باید نظارت بر کارها و حرفه‌ها و تنظیم آنها را از روی آیین یا راه زندگی یکی از وظایف بزرگ خود بداند و بآن کار اهمیت داده خوب توجه کند. در این باره قانونها تصویب کند ، دستورها دهد ، کسانی را برای نظارت و بازرسی منصوب کند.
باید بکارهای نامشروع و یا بیهوده ـ از دزدی و راهزنی و کلاهبرداری و دغلکاری و قماربازی و بخت‌‌آزمایی و فالگیری و افسانه‌نویسی و واسطه‌گری کالاها و هرچه از این گونه است ـ راه نداده و بکسانی که تمکین نکنند کیفر دهد.
...
حکومت باید مستحقها را نگهداری کند و از گدایی به هر بهانه‌ای که باشد جلوگیری کند. از مفتخوری چه به بهانه‌ی پیشوایی و راهنمایی و چه به هر بهانه‌ی دیگری که باشد جلوگیری کند. به بازارها و کارخانه‌ها ناظران بگذارد و از زیاده‌خواهی که از راه سرمایه یا ماشین می‌تواند پیش بیاید جلوگیری کند. برای کالاها قیمت تعیین کرده از گرانفروشی تولیدکنندگان و بازرگانان جلوگیری کند.
باید از پزشک و آموزگار گرفته تا باربر و چاه‌کن و (همچنین کارمندان اداره‌ها) برای مزدهاشان منصفانه اندازه تعیین کند. ارزش هر کاری از روی سودیست که بزندگانی اجتماعی می‌رساند و نیازی که بآن هست. همچنین باید رنجی را که در راه آن کشیده شده در نظر گرفت.
یکی از نافهمیها امروزه اینست که کارهایی را که به زحمت بدنی بیشتر نیازمند است ـ مثل باربری و چاه‌کنی و نظافتچیگری و مانند اینها ـ پست می‌شمارند و مزدْ کمتر می‌پردازند. ولی از دیده‌ی حقیقت‌جویی اینها پست نیست و مزد آنها را نیز منصفانه باید تعیین کرد : مثلاً یک کارگر ساده‌ی ساختمانی با روزانه هشت ساعت کار پیوسته ‌، باید دید اگر افراد خانواده‌اش بیش از اندازه نیست روزانه چه مبلغ می‌خواهد تا یک زندگی متوسط داشته باشد ، از روی این برای او مزد تعیین شود.
حکومت یک ملت باید هرچه لازمست بکند تا مانع بیکاری و درماندگی مردم شود ، تا جایی که کسی نتواند گله از نبودن کار و بسته بودن راه زندگانی کند.
اگر زندگانی از راهش باشد و آنچه گفته‌ایم عمل شود کسی بیکار نخواهد بود و کسی بینوا نخواهد ماند. هر کسی باندازه‌ی لیاقت خود و کوششی که می‌کند از داشته‌های زندگانی و از خوشیها بهره خواهد یافت. ...».

فشرده‌ی سخنان بالا چند چیز است :
1ـ جلوگیری دولت از مفتخوری و کارهای نامشروع و بیهوده
2ـ دیده‌بانی (نظارت) بر بازار و کارخانه و جلوگیری از گرانفروشی تولیدکنندگان و بازرگانان
3ـ تعیین دادگرانه‌ی دستمزدها بر پایه‌ی نیاز کشور به آن کار و همچنین بدیده گرفتن رنجی که در آن کشیده می‌شود. به زبان سازمانهای بیمه و بازنشستگی اینگونه کارهای پررنج و آسیب را «سخت و زیان‌آور» گفته‌اند.

چنانکه در بخش پیش گفتیم دولتهای غربیِ پیشرفته تا بتوانند کوششهایی می‌کنند که اقتصادشان پایدار بماند و تورمِ بالا و غول بیکاری پدیدار نشود. ولی در برخی جاها نیز نابسامانیهای (تلاطم) اقتصادی را طبیعی فرض کرده در برابرش خود را مسئول نمی‌بینند. اینکه چنان نابسامانیهایی را طبیعی می‌انگارند ، جای سخن بسیار دارد که در اینجا مجال آن گفتگو نیست. تنها این اندازه توان گفت که چون سرچشمه‌ی آن نابسامانیها ریشه در نهاد اقتصاد غربی دارد ، اینست بناچار آن را طبیعی بشمار می‌آورند.

با اینهمه در آن کشورها چون مجلس و رسانه‌ها آزادند ، از چنان دولتهایی پاسخدهی می‌طلبند و ممکنست زیر فشار رسانه‌ها و مجلس چنان کابینه‌هایی برافتند.

اکنون ببینیم در کشور ما وضع به چه ترتیب است. مثلاً یکی از کارهایی که هر حکومتی باید بکند ، حمایت از تولید ملیست ، این گونه‌ای جلوگیری از بیکاری نیز هست. قانونها باید گزارده شود تا آنچه در کشور تولید می‌شود یا می‌تواند به آسانی تولید گردد وارداتش ممنوع شود. اگر حکومتی چنین کار مهم و آشکاری نکرد یا قانونش را گزارد ولی بر اجرایش نظارت نکرد و از کنترلش بیرون شد ، مردم آسیبهای بزرگی خواهند دید. بیکاری هم فزونی خواهد یافت.
👇

ببینید این تنها گفتگوی روزگار ما نیست. این بیگفتگوست که هر تصمیم دولت اگر درست باشد می‌تواند بسود تولید و کار بینجامد و بوارونه اگر غلط باشد بزیان تولید و فزونی بیکاری بینجامد. زمانی که ناصرالدینشاه امتیاز توتون و تنباکو را به یک تن انگلیسی داد ، به این ترتیب بود که او می‌توانست توتون و تنباکوی سراسر ایران را در ازای پولی بنام حق امتیاز یکجا بخرد و یک بخش آن را به کشورهای دیگر فروخته بخشی را به خود ایرانیان گرانتر از آنچه خریده بفروشد. این آسیبی به مردم و از جمله بازرگانان ایرانی بود. هم از اینرو بود که چون علما در آن جنبش در برابر دربار ایستادند مردم نیز ایستادگی کردند و سرانجام ناصرالدین‌شاه ناچار شد آن امتیاز را با پرداخت تاوان بهم زند. نمونه‌ی دوم ، بوارونه‌ی امتیاز توتون و تنباکو قانونی بنام «انحصار تجارت» بود (1309) که از تولیدکنندگان کشور حمایت می‌کرد. آن قانون جلو فزونی کالاهای اروپا و آمريكا را در بازارهای ايران می‌گرفت. کالاهایی كه دست صنعتگران بومی را بسته بود.

تولید به عوامل محسوس و نامحسوس چندی بستگی دارد. مثلاً در زمینه‌ی عوامل محسوس دولت با ساختن راه و راه‌آهن ، بندرها و فرودگاهها و واداشتن حمل و نقل زمینی ، دریایی و هوایی ، فراهم کردن انرژی (مثلاً برق و گاز و بنزین) ، ساخت شبکه‌ی آب و فاضلاب ، تلفن و اینترنت ، فراهم کردن زیرساختهای آموزشی همچون دانشگاهها ، آموزشکده‌ها ، پژوهشکده‌ها ، آزمایشگاهها ، یا بکار واداشتن شبکه‌ی بانکی نیرومند و راه گشودن و راه نمودن به بازرگانان چه از راه اتاقهای بازرگانی و چه از راه سفارتخانه‌ها ، دادن وام به تولیدکنندگان می‌تواند زمینه را آماده‌ی کوششهای سالم اقتصادی ‌کند.

از آنسو ، با وضع معافیتهای مالیاتی ویژه (مثلاً برای کشاورزی) ، تعرفه‌ها‌ی گمرکی بالا برای کالاهای لوکس و بیهوده‌ی خارجی یا ممنوعیت ورود کالاهایی که در کشور ساخته می‌شود ، پدید آوردن وضع پایدار اجتماعی و تلاش برای افزودن به سرمایه‌ی اجتماعی و امید به آینده در دل مردم ، بطور غیرمستقیم و نامحسوس از تولید حمایت می‌کند.

درباره‌ی این زیرساختها و اقداماتی که به پایداری اوضاع اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی می‌انجامد هنوز سخنان بسیاری هست که در نوشتاری دیگر به آن خواهیم پرداخت.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸31ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (دو از سه)


دوم می‌پرسید : بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. می‌گویم راه درک حقایق خرد است. خدا گوهری بنام «خرد» بآدمیان داده که بدستیاری آن راستیها (یا بگفته‌ی شما حقایق) را دریابند. می‌دانم شما درباره‌ی خرد نیز سخنانی خواهید داشت. گوشهای شما پر است از سخنانی که در نکوهش خرد و در بیهوده بودن آن سروده شده است. در ایران از قدیم دسته‌های بسیاری خرد و داوری آن را نمی‌پذیرفته‌اند. صوفیان بآن ارزش نداده می‌گفته‌اند : «با خرد و اندیشه بجایی نتوان رسید. باید با ریاضت و مکاشفه حق را دریافت. پای استدلالیان چوبین بود». خراباتیان شعرهاشان پر است از توهین بخرد و ریشخند بآن : «این شحنه در ولایت ما هیچ‌کاره نیست». باطنیان و شیعیان هر یکی بعلت دیگری «خرد» را برای رسیدن برستگاری کافی نمی‌دانسته‌اند. گذشته از همه‌ی اینها ، فلسفه‌ی مادّی و دانشهای طبیعی امروزی نیز به «خرد» ارزشی قایل نیست و خرد را باین معنی که ما می‌گوییم نمی‌پذیرد. در نظر آنها همه‌ی فهم و اندیشه و دریافتهای آدمی ناشی از ساختمان مغزی اوست. و این است هر کسی مطالب را بطور دیگری دریافت می‌کند. زیرا ساختمان مغزی هر کس بطور دیگر است. ولی همه‌ی اینها اشتباه است و ما چون در این راه خود به خرد ارزش بسیار می‌گزاریم اینست تاکنون گفتارهای بسیار درباره‌ی آن نوشته و باین لغزشهای صوفیان و خراباتیان و دیگران ، و همچنین بلغزشهای فلسفه‌ی مادّی پاسخهای مغزدار داده‌ایم. [1] به هر حال این بیگفتگوست که باید حقایق را بدستیاری خرد درک کرد. چیزی که هست کسان بسیاری خردهاشان ناتوانست که اگرهم حقایق را درک کنند آن را نمی‌توانند پذیرفت.

مثلاً ما درباره‌ی شعر سخنانی نوشتیم و معنای حقیقی آن را روشن گردانیدیم. آن سخنان را هر کس بشنود و بفهمد درک خواهد کرد که حقیقت است. چیزی که هست کسانی خردهاشان تواناست که آن را پذیرفته بکار خواهند بست و کسانی خردهاشان ناتوان است و نخواهند پذیرفت. چنانکه ما این را آزمودیم. بسیاری را دیدیم که شاعر بودند و غزلها و قصیده‌ها داشتند ولی پس از خواندن آن سخنان بنام پیروی از حقیقت از شعرهای خود درگذشته و از آنگونه شعرسرایی چشم پوشیدند. لیکن از اینسو کسانی بدستاویز همان سخنان به بدزبانیها پرداختند و پستی و بیفرهنگی بسیار نمودند. چرا چنین بود؟.. ، زیرا آن دسته خردهاشان نیرومند است و رشته‌ی اختیارشان در دست آن می‌باشد. ولی این دسته خردهاشان درمانده و بیکاره است و اختیارشان جز در دست هوس و رشک و خودنمایی نمی‌باشد.

دلیل این مطلب که همین کسان نیز حقیقت را درباره‌ی شعر دریافته‌اند (نهایت نمی‌توانند پذیرفت) آنست که شما اگر با یکی از آنان بگفتگو پرداخته بپرسید : «بنوشته‌های پرچم درباره‌ی شعر چه ایرادی دارید؟.. کدام جمله‌اش را درست نمی‌شمارید؟..» خواهید دید پاسخی ندارند و با اینحال گردن گزاردن نمی‌توانند.

یکی از خوانندگان پرچم داستانی نقل می‌کند که چون یک مثل خوبی برای این موضوعست در اینجا می‌آورم. می‌گوید : بمجلسی رسیدم دیدم نام شما درمیانست و گله و بدگویی می‌کنند. پرسیدم : موضوع چیست؟.. گفتند : به خیام توهین کرده است. گفتم من مقاله‌ی او را درباره‌ی خیام خوانده‌ام فلسفه‌ی خیام را چنین تشریح کرده : «این جهان یک دستگاه بیهوده و پوچیست و اینست ما باید پروای گذشته و آینده نکنیم و این دم را که در آنیم غنیمت شمارده خوش باشیم» او می‌گوید خلاصه‌ی فلسفه‌ی خیام این دو مطلب است و اینها هر دو غلطست. زیرا جهان یک دستگاه بیهوده و پوچی نیست بلکه در آن نظم و حکمتی مشهود است. از طرف دیگر بر فرض آنکه جهان بیهوده و پوچ باشد باز ما نمی‌توانیم نسبت بگذشته و آینده بی‌پروا باشیم. نمی‌توانیم در اندیشه‌ی زندگی نبوده تنها یک دمی را با خوشی گذرانیم. خلاصه‌ی مقالات او درباره‌ی خیام اینست. شما باین سخنان چه ایرادی دارید؟!. کدام جمله‌اش را نمی‌پسندید؟! بگویید من هم با شما همراهی کنم. مخصوصاً خواهشمندم ایرادهاتان را بگویید تا من باو برسانم. زیرا هر چند روز یک بار باداره‌ی پرچم رفته او را می‌بینم. دیدم در برابر این گفته‌ها بخاموشی گراییدند و سر پایین انداختند ، و چون دیدند من چشمم را بروی ایشان دوخته‌ام و پاسخ می‌خواهم یکی سر برآورده با یک لحن آرامی چنین گفت : این مطلب راست هم باشد باو چه؟!. او چه کاره است؟! گفتم : این سخن بسیار بیهوده است زیرا بگفته‌ی شعرای خودتان :

اگر بینی که نابینا و چاهست اگر خاموش بنشینی گناهست

👇

این مطلب را کسی نمی‌دانست و یا جسارت گفتنش نمی‌کرد. در حالی که سراپا حقایقست. پس اگر کسی جلو افتاده می‌خواهد مردم را از اشتباه بیرون آورد آیا این گناه اوست؟!.. دیگر پیشوایان چگونه بوده‌اند؟!.. دیگری سر برآورده گفت : چه شده که دیگران نمی‌فهمند و تنها او می‌فهمد؟! گفتم این سخن هم پرتست. اگر بنا باین باشد باید هیچ یکی از کشفهای علمی را نپذیرفت. باید بهیچ یکی از پیشوایان نگرایید. سومی گفت : مگر ما ازو کمتریم که تبعیت از فکر او کنیم؟!. من دیگر پاسخی ندادم. زیرا دیدم اینها چندان در نادانی فرورفته‌اند که نمی‌دانند که پذیرفتن حقایق در واقع پیروی کردن به خرد و فهم خویشتنست. نمی‌دانند که گوش ندادن بحقایق دلیل سبکمغزی و نافهمی آدم است ، دیگر در آن مجلس ننشسته برخاستم و بیرون آمدم.

این داستان نیک نشان می‌دهد که همان معاندان نیز حقایق را درک می‌کنند و اینست در برابر گفته‌های ما هیچ ایرادی یا پاسخی پیدا نمی‌کنند. ولی چون خردهاشان ناتوانست و رشته‌ی اختیارشان در چنگ هوس و کینه و تعصب و خودخواهی و رشک و مانند اینهاست نمی‌توانند بحقایق گردن گزارند و برخی از بس خشمناک می‌گردند که زبان به بیفرهنگی نیز باز می‌نمایند.


پانوشت :
1ـ این گفتارهای پراکنده را خود نویسنده سپس در یک دفتری بنام «در پیرامون خرد» گرد آورده است.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 23ـ چند سخنی با آقای فرامرزی (دو از سه)


ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار رانده‌ایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمه‌ی درد را شرح نموده و راه چاره‌اش را هم نشان داده‌ایم :

ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان کمتر از اروپاییان نمی‌باشد. آنچه نقص را پدید می‌آورد و مایه‌ی پس ماندنشان می‌گردد بیگمان اندیشه‌های پریشان و گمراهیهای سردرهم است که از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آکنده گردیده. این چیزیست که باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراکندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمی‌باشد. باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.

در اینجاست که می‌گوییم یک روزنامه برای توده‌ی خود کار بزرگی را انجام تواند داد. یک روزنامه که هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیکیهای فراموش نشدنی برای توده تواند کرد.

امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه می‌خوانند. اگر روزنامه‌ها به یک راه نیکی بیفتند و بهواداری از حقایق کوشند یقینست که تکانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد که امروز روزنامه‌ها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمی‌باشند. بماند آنکه یک رشته روزنامه‌هایی هست که از این سر تا آن سرش یک جمله‌ی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامه‌هایی که مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این کار به هر پستی آماده می‌باشند ـ از آنها گفتگو نمی‌کنم. مقصودم گفتگو از روزنامه‌های آبرومند و نیک می‌باشد و بحال آنهاست که افسوس می‌خورم.

برای آنکه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد کنم : چنین انگارید در یک خاندان یک بیماری هست و سه تن پزشک برای معالجه او آمده‌اند. اکنون این پزشکها دو گونه کار توانند کرد : یکی آنکه هر سه تن باهم بیمار را دیدن کنند و درباره‌ی درد و بیماری جستجو بکار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یکدل و یکزبان درمان و دستور برای بیمار و کسان او بدهند. دیگری آنکه هر یکی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یک درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار که هر سه در یکجا بیمار را دیده‌اند ، اطمینان بکشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و کسان او تکلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بکار می‌بندند و بیماری چاره می‌پذیرد. لیکن در این رفتار چون هر یکی تنها تشخیص داده به هیچ کدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و کسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن کدام یکی کار بندند و چه‌بسا نتیجه آن خواهد شد که به هیچ کدام کار نبندند و همه را بکنار بگزارند.

در اینجاست که ما همیشه می‌گوییم : نیکی‌ای که از راهش نباشد بدیست. این سه پزشک گرفتیم که هر سه دلسوز و نیکخواه بوده‌اند ، چون از راه غلطی پیش رفته‌اند باعث مرگ بیمار شده‌اند. بی‌آنکه خود بخواهند و بدانند به یک بدی مبادرت کرده‌اند.

درباره‌ی روزنامه‌ها همین را توان گفت : گرفتیم که هر یک از نویسندگان آنها بتوده و کشور دلسوز و علاقه‌مندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم می‌باشد ، ولی راهی را که می‌پیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یک از آنها بضد سخنان آن دیگری می‌نویسد. بلکه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ می‌رساند و پیداست که در نتیجه‌ی این تناقض‌نویسیها مردم نه تنها سودی نمی‌توانند برداشت بلکه با زیانها نیز مصادف می‌باشند. زیرا آن پراکندگی اندیشه‌ها و درماندگی مغزها که گفتیم سرچشمه‌ی همه‌ی دردهاست ، با این رفتار روزنامه‌ها فزونی می‌یابد و پریشانی و درماندگی بیشتر می‌گردد. [1]

بسیاری از روزنامه‌نویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاکنون نشنیده و ندانسته‌اند. من بارها می‌بینم کسی گفتاری نوشته می‌آورد که ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون می‌گویم : ما خودمان ضد این را نوشته‌ایم می‌گوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا می‌گوید : «آن نظریه‌ی شما بود این هم نظریه‌ی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامه‌نویسان و نویسندگان بی‌آنکه خود بدانند و بخواهند بدیها با توده‌ی خود می‌کنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر می‌گردانند. در جایی که می‌توانند بسیار سودمند باشند و نیکیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمی‌آیند.

👇

در این سخن نظرم به یک روزنامه‌های خاصی نیست و اساساً تنها روزنامه‌های ایران را نمی‌گویم. روزنامه‌های بسیاری از کشورهای شرقی این حال را دارد و بجای سودمندی زیانمند می‌باشد.



🔹 پانوشت :

1ـ امروز که «روزنامه‌های مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامه‌های کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوس‌تر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و می‌باید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چاره‌ی هرچه زودتر است.

🌸

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه


.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸31ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (سه از سه)


سوم می‌پرسید : «آیا می‌توان از روی حقایق زندگی کرد؟..» من نمی‌دانم شما چه چیزها را «حقایق» می‌پندارید که این پرسش را می‌کنید. اگر با حقایق زندگی نمی‌توان کرد پس برای چه از دزدی و راهزنی جلوگیری می‌کنید؟. برای چه کلاهبرداری را بد می‌دانید؟! برای چه با بیماریها مبارزه می‌کنید؟!.. برای چه بکشت و کار می‌پردازید؟!.. برای چه وزارت جنگ برپا کرده‌اید و سپاه تهیه می‌کنید؟!. برای چه شهربانی و شهرداری بنیاد نهاده‌اید؟!.. برای چه دبیرستان و دانشکده باز کرده‌اید؟!.. نه ، دور نمی‌روم ، برای چه نان می‌خورید؟!. برای چه آب می‌نوشید؟!. برای چه می‌خوابید؟!.. برای چه رخت می‌پوشید؟!.. همچنین صد پرسش دیگری که می‌توان پرسید.

زیرا اینها هر یکی از پیروی به یک حقیقتی پدید آمده. از دزدی و راهزنی جلوگیری می‌کنید برای آنکه «دزدی و راهزنی آرامش و نظم توده را بهم می‌زند» ، و همین خود یک حقیقتی است ، با بیماریها مبارزه می‌کنید برای آنکه «بیماریها آدمی را رنجور و ناآسوده می‌گرداند» و همین نیز حقیقت دیگری می‌باشد ، بکشت و کار می‌پردازید برای آنکه «بکشت و کار نیازمندید تا روزی خود را بدست آورید» ، و این یک حقیقتی بشمار است. همچنین در آن موضوعهای دیگر که همگی در نتیجه‌ی پیروی از حقایق پدید آمده است.

شما از همه‌ی اینها چشم پوشیده می‌گویید : «آیا می‌توان از روی حقایق زندگی کرد؟» اگر کسی مطلب را وارونه گردانیده می‌پرسید : «آیا می‌توان جز با حقایق زندگی کرد؟..» شگفتی سخنش کمتر بود.

هرچه هست باید مطلب را شرح دهیم. این زمینه یکی از لغزشگاههای ایرانیانست و همیشه این جمله را بر زبان دارند : «مگر می‌شود با حقایق زندگی کرد؟». باید دانست حقایق به دو رشته است : یک رشته حقایق آشکار که همه کس می‌داند (از قبیل حقایقی که در بالا یاد کردیم) و یک رشته حقایق نهان که هر کس نمی‌داند (از قبیل حقایقی که درمیانه‌ی ما و دیگران مورد بحث است و تاکنون در پرچم بسیاری از آنها را شرح داده‌ایم).

پیداست که گفتگو در زمینه‌ی این یک رشته‌ی دوم می‌باشد. درباره‌ی اینهاست که بسیاری از مردم بهانه‌ها می‌آورند و شما نیز آن پرسش را می‌کنید. باید دانست که مردمان در زندگانی مخیرند که باین حقایق پیروی نمایند و یا آنها را کنار نهاده بهوس یا به پندار یا از روی نادانی رفتار دیگری پیش گیرند. چیزی که هست در نتیجه تفاوت بسیاری خواهند داشت. مردمی که بحقایق پیروی نمایند یک زندگی سرفرازانه و نیکی خواهند داشت و از آسایش و خرسندی بهره‌ی بیشتر خواهند یافت. ولی مردمی که بهوس یا پندار گراییده از حقایق دور افتند ناگزیر زندگی پستی پیدا کرده از آسایش بهره‌ی بسیار کمی خواهند دید.

مثلاً یکی از آن حقایق اینست : «یک مردمی که در یک کشور می‌زیند باید دارای یک راه و یک آرمان باشند تا بتوانند دست بهم دهند و نیرو پدید آورند و آزادی خود را نگه دارند و بدستیاری همدیگر بسختیهای زندگانی فیروز درآیند» این یک حقیقت بسیار گرانمایه‌ایست. کنون اگر مردمی این را دریابند و یک راهنمایی (یا راهنمایانی) از میان ایشان برخیزد و همگی را به یک راه و به یک آرمان خوانَد ناگزیر درمیان ایشان یگانگی و همدستی پدید آید و یک توده‌ی نیرومندی باشند که آزادی خود را نگه دارند و با سرفرازی زندگی بسر برند (همچون بسیاری از توده‌های اروپایی که بیش یا کم از این حقیقت آگاهند و پیروی بآن نموده‌اند) ، و اگر مردمی از آن ناآگاه باشند و یا بی‌پروایی نمایند و بهوس و پندار هر کسی اندیشه‌های دیگری در مغز خود بپروراند و هر دسته‌ای آرزو و آرمان دیگری را دنبال کنند ناگزیر پراکنده و پریشان باشند و هیچگاه با یکدیگر یگانه و همدست نتوانند بود و یک نیرویی در برابر بیگانگان پدید نتوانند آورد و اینست همیشه لگدمال و زیردست باشند و از آسایش و خرسندی کمتر بهره بینند ، (همچون ایرانیان که از آن حقیقت دور بوده‌اند و همیشه جز بهوسبازی و پندارپرستی نکوشیده‌اند و امروز بسزای نادانیهای خود گرفتار و لگدمال می‌باشند).

به همین یک مثل بس می‌کنم و شما ببینید آیا می‌توان با حقایق زندگی کرد یا نه؟!.. ببینید آیا پیروی از حقایق بهتر است یا پیروی از هوسها و پندارها و نادانیها؟!. آیا کدام یکی برای این توده سزاوارتر است؟!..

(پرچم روزانه شماره‌های 167 ، 168 و 169)


🌸