پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست می‌کوشید ، چه نتیجه برده‌اید؟!..» گفتم : چه نتیجه‌ای می‌خواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست می‌کوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشته‌ایم. ما با سوزن کوه می‌کنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده می‌گوییم : باید همه‌ی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانسته‌ایم که آواز خود را بگوش ده‌ها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی می‌باشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشه‌های ما بسیار بی‌ارزش است) چه تلاشها بکار می‌برند و چه جانفشانیها می‌نمایند. بیست و سی سال می‌کوشند و ملیونها جوان را بکشتن می‌دهند و باز نومید نمی‌گردند. شما می‌گویید ما چون در نُه سال بهمه‌ی مقاصد خود دست نیافته‌ایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما هم‌آواز گردیده بگوییم : «این مردم نمی‌شوند!». ولی این یک چشمداشت بسیار بیخردانه‌ایست که از ما می‌کنید. بخصوص که ما نیک می‌دانیم این سخنان از دلهای پاک برنمی‌خیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامی‌دارد جز رشک پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از چهار)


یکی با دستینه‌ی «الداعی عبدالله» نامه‌ای نوشته و چنین می‌گوید : «شما در جریده‌تان جمع بین اضداد کرده‌اید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطه‌خواهان را چاپ می‌کنید و طرفداری از مشروطه نشان می‌دهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت می‌کنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق می‌نمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»

و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسنده‌اش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همه‌ی ناشناسی بهتر می‌دانیم بنوشته‌اش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین می‌پردازیم :

نویسنده‌ی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک می‌داند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمال‌الدین افجه‌ای و شیخ ‌محمدرضای قمی و حاجی ‌شیخ ‌مرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی می‌شماردند.

با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطه‌خواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجی ‌شیخ ‌فضل‌الله نوری و حاجی ‌میرزا حسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطه‌خواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کم‌کم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی می‌شد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.

چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانه‌ی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک می‌دانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنان می‌پنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که می‌کوشیدند رشته‌ی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کم‌کم وارونه‌ی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دسته‌ی جدایی هستند و چنین می‌خواهند که رشته‌ی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانه‌ی مقاصد خود با گفته‌های ملایان تناقض آشکاری دیده هیچ‌گونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیده‌ی دمکراسی ، حکومت (یا سررشته‌داری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا می‌شناختند و چنین می‌گفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایه‌ی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان می‌گفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب می‌باشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین می‌شماردند.

آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفته‌های ملایان که هیچ‌گونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی ‌بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود می‌دانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن کشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب می‌دانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچ‌گونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمی‌توانستند. این بود انگیزه‌ی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.

شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سه‌گانه در نجف و سه سید در تهران و ثقة‌الاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان می‌نمودند و با آنکه خود از گروه علما می‌بودند چون گفته‌های آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی می‌دانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری می‌نمودند.


🌸
22ـ از راست : حاجی شیخ مازندرانی ، حاجی میرزا حسین‌ تهرانی ، آخوند خراسانی
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (دو از دو)


کسانی از آنان از مجادله لذت می‌برند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفته‌ایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفته‌ایم : این پراکندگی اندیشه‌ها که شما گرفتارش هستید چاره‌ای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری می‌خواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفته‌ایم مجادله و پیکار هیچ نتیجه‌ای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیب‌جوییهای شخصی بکشانند.

یکی از یاران می‌گوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشته‌های شماست و بدگوییهایی می‌کنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن می‌پردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او می‌گوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجه‌اش این عبارتها می‌شود. گفتم خواهش می‌کنم یکی از نوشته‌های او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمی‌دادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست می‌گویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من می‌بینم برای هر مطلبی دلیلها می‌آورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که درباره‌ی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جمله‌ای می‌خواندم می‌گفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل می‌آورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی می‌شنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزه‌ی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق بهیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیست‌ملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشته‌ی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.

این نمونه‌ای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینه‌ورزی تا چه ‌اندازه از فهم و خرد دور می‌افتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بی‌ارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود می‌گردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونه‌اش را شرح می‌دهیم.

من بارها یادآوری کرده‌ام و بار دیگر یادآوری می‌کنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمی‌دهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشته‌ی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) می‌باشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجویی‌های شخصی می‌پردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفه‌ی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایسته‌ی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیره‌درونان دلیل‌ناپذیر فراوانند پاکدرونان راستی‌پژوه نیز کم نمی‌باشند. اینست باید از آن تیره‌درونان درگذریم و باین راستی‌پژوهان پردازیم.

(پرچم روزانه شماره‌های 191 و 192)


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ7 🌑

علتهای افزایش بیکاری و کاهش تولید

(بخش یکم)

🖌 کوشاد تلگرام

در بخشهای پیش ، از علتهای این پیشامد افسوس‌آور گفتگو کردیم. آنگاه سخن به بیکاری و دستمزد ناچیز کارگران و کارکنان رسید. بیکاری و دستمزد ناچیز را هرچند جداشان گیریم باز پیوستگیها باهم دارند. اکنون بهترست درباره‌ی علت هر کدام بررسی بیشتر و بهتری کنیم.

پیشتر گفتیم دولت باید جلو مفتخواری و کارهای بیهوده ـ کارهایی که توده را سودی از آن نیست ـ بگیرد. این یکی از وظایف اوست. اگر چنین شود ، همه ناچار خواهند بود بکارهایی برخیزند که توده به آن نیازمند است. ولی ما در دولتهای 57 تاکنون نه تنها چنین رفتارهایی ندیده‌ایم بلکه وارونه‌اش را دیده و می‌بینیم. کافیست ما به ردیفهای بودجه بنگریم. این سازمانها و «ستاد»هایی که بودجه‌های هنگفتی می‌گیرند کدام یک برای کشور دربایست می‌باشد؟! نیمی از آنها جز برای تبلیغ اسلام (بخوانید دکان ملایان) نیست. جز برای پروردن مفتخوران نیست. در این تصمیمها مردم دخالتی ندارند. این کدام مردم بوده‌اند که تصمیم گرفته‌اند از سفره‌ی ایرانیان برداشت شده در پنج قاره‌ی جهان تبلیغ شیعیگری شود؟!
👇
نمونه‌ای از به باد دادن درآمدهای کشور و مفتخورپروری را در بودجه‌ای که به سازمانها و ستادهای «فرهنگی مذهبی» داده‌اند می‌توان دید. از آنسو ، اقتصاد کشور در 46 سال گذشته بیشترین ناکاردانی و بی‌اعتنایی را بخود دیده است. زیرا بجای آنکه دیده شود اقتصاد را درست راهبری می‌کنند و بهبود می‌دهند ، آنچه دیده شده کم‌اعتنایی به تولید صنعتی و سودجوییهای شخصی بوده. روشنتر بگوییم : از ناکاردانی ، نادانی و پولپرستی یک بخش بزرگی از ثروت کشور را که کارگاهها و کارخانه‌های آن و تجربه‌ای که صنعت اندوخته بود به باد داده‌اند. در کشاورزی هم ناکاردانی و بی‌پروایی کم نکرده‌‌اند. لیکن چون ما در اینجا توجهمان به صنعت است ، بیش از همه از آن زمینه سخن بمیان خواهیم آورد.
👇
داستان از آنجا آغاز شد که پنج ماه پس از بهمن 57 حاکمان «انقلابی» برای «حفاظت و توسعه‌ی صنایع ایران» «قانونی» به تصویب «شورای انقلاب» رسانیدند. از روی تبصره‌ی الف 2 ماده‌ی یک این قانون ، «صنایع و معادن بزرگی که صاحبان آن از طریق روابط غیرقانونی با رژیم گذشته ، استفاده نامشروع از امکانات و تضییع حقوق عمومی به ثروت‌های کلان دست یافته‌اند» باید مصادره شوند و دولت آنها را در دست گیرد.

در دیباچه‌ی این «قانون» سخنانی آمده که برای مردم در آن روز خوشنما بود. مثلاً آمده : «نظام گذشته ضمن حمایت ظاهری از صنایع کشور که به بهای نابودی کشاورزی به عمل می‌آورد آنها را به صورت وسائلی برای چپاول سرمایه‌های ملی ‌به دست عمال خود و وابستگی اقتصاد ایران به سرمایه‌داری خارجی و مصرفی ساختن کشور درآورده بود. ... اینک ‌نجات صنعت و اقتصاد کشور ایجاب می‌کند اقدامی قاطع در جهت احیاء و اداره‌ی صحیح و توسعه‌ی آنها به منظورهای ذیل به عمل آید :

‌الف : رعایت نظام اسلامی در مورد حقوق کار (آیا «نظام اسلامی در مورد حقوق کار» ، موضوع روشن و دانسته‌ا‌ی است؟! کتابی در این زمینه در دست می‌بود یا هر کسی با پندار خود می‌بایست آن را تفسیر کند؟!)
ب : خروج اقتصاد ایران از وابستگی به نفت و احراز استقلال از طریق تولید نیازهای داخلی تا سرحد خودکفایی و توسعه‌ی صادرات. (امروز نیک آشکار است که درآمدهای این کشور بیشترش از نفت و گاز است و اگر چنان درآمدهایی نداشت به چه فلاکتی دچار می‌گردید. آمدیم به «خودکفایی». این یک لاف و یک اندیشه‌ی گمراه یا افزار نیرنگ و فریب در آن دوره بود. هیچ کشوری بخودکفایی نرسیده و اساساً خواهان افتادن به چنان چاهی نیز نیست. فرض کنید کشوری خودکفا شد ، این بدان معنیست که با دیگران داد و ستدی نخواهد داشت. بلکه نیازی به همبستگی با دیگران نیز نخواهد دید. آیا چنین چیزی شدنیست؟! آیا این پندارپروری نیست؟! آری ، آدمهای غارنشین خودکفا بودند و در آن زندگانی ابتدایی نیازی به دیگران نداشتند. ولی آیا گامهای آدمی در راه پیشرفت و تمدن به سوی خودکفایی بوده یا به وارونه‌ی آن در راه «تقسیم کار» هرچه بیشتر و افزودن به همبستگی میان همنوعان؟! «توسعه‌ی صادرات» نیز چیزی نیست که مردمِ امروز فریب چنان واژه‌ای را بخورند و ندانند که تنها یک لاف بوده. باید پروا کرد که گام زدن در راه خودکفایی خود به معنای افزودن به تولید و در همان حال کاستن از واردات کالا است. آیا در این چهل و اند سال ما از واردات کالا کاسته‌ایم؟!. امروز همه می‌دانند اقتصاد کشور تا چه اندازه در این راه گام برداشته! تنها یک نکته در خودکفایی و بکار بردن این واژه هست که اگر در یک زمینه و یک کالا بکار برود غلط و لاف نیست. مثلاً بگویند ایران در زمینه‌ی تولید تخم‌مرغ یا شوینده‌ها به خودکفایی رسیده.).
ج : گسترش زمینه‌ی کار و اشتغال و تخصص. (اگر سخن پا در هوایی نبوده یکی بگوید : با چه برنامه‌ای و چه افزارهایی؟!)
‌د : قطع ید از عمال نظام استبدادی و استثمارگران. (نظام استبدادی؟!. این بدان معنیست که نویسندگانِ چنان جمله‌های بیپای انشایی درپی آن بودند که ، یک نظام دمکراسی بجای نظام استبدادی بنشانند. آیا در این آرزو فیروزی یافتند؟!. برای رسیدن به دمکراسی دهها بنیاد دیگری می‌بایست درست شود ، آیا در این زمینه‌ها کوششهایی شده؟! .. آمدیم به «قطع ید از عمال نظام استبدادی». بسیار نیک ، گیریم برخی از کارخانه‌داران با دربار روابط دوستانه‌ای داشتند و با پارتی‌بازی یا به عبارت امروز رانتخواری و رشوه دادن کارهاشان را پیش برده بودند. آیا اینگونه موارد نیازمند آن نبود که در دادگاه اثبات شود و بزهکار کیفر بیند؟! بیشتر آن کارخانه‌ها و شرکتها ، پس از مصادره سرگذشتشان به وضع افسوس‌آوری رسید ، جای پرسش است : آیا باید کشور و کارکنان آن کارخانه‌ها تاوان چنان گناههایی را بدهند؟!).
ﻫ : احتراز از دولت‌سالاری و تشویق و حمایت از فعالیتهای غیردولتی و ابتکار در بخش خصوصی».

چنانکه دیده می‌شود اینها همه یک رشته جمله‌های انشایی و «آرزومندانه» است (که بیشتر آنها را نیز از روی دست سوسیالیستها نوشته‌اند) و روی کاغذ خوشنماست ولی در کار دیده شده که چون هیچ برنامه و آرمانی نداشتند و با اینهمه خواسته‌اند آنها را «اسلامی» (بخوانید دکان ملایان) وانمایند ، اینبود چنان تصمیم ویرانگری گرفتند که فرجام آن کارخانه‌ها و شرکتها به وضع وخیم امروز کشید. آیا این بود «احیاء و اداره‌ی صحیح و توسعه‌ی» صنایع؟!

(فردا این گفتگو را دنبال خواهیم کرد)
.
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (دو از چهار)


در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازه‌ای بود که من یاد دارم در تبریز که مرکز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمی‌آمدند و بجای عمامه کلاه بسر می‌گزاردند. لیکن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تکانی که درمیان آزادیخواهان می‌دید بیم می‌کرد و بجلوگیری از آنان می‌کوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی می‌داد که این خود داستان دیگری دارد که من در اینجا بآن نمی‌پردازم. لیکن سپس که در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم به ایران داد و در نتیجه‌ی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر کس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بکینه‌جویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر می‌شتافتند و چون بهم می‌رسیدند بشادمانی مصافحه می‌کردند و بخدا ستایش و سپاس می‌گزاردند. ثقةالاسلام و شیخ‌سلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی که از جنس خودشان می‌بودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بکشته شدن آنان شادمانی می‌نمودند. برای کشور یک چنان گرفتاری پیش آمده همه‌ی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندک‌پروایی ننموده تنها بنام آنکه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی می‌پرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمی‌انگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده که باید تبریزیان همیشه سرافکنده‌ی آن باشند. یکی از آنها اینست که کسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان می‌بردند و نهانگاه ایشان را نشان می‌دادند که سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخ‌سلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگین‌کاری ملایان وامی‌داشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها می‌نمودند ، چرا که چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را به ایران و استقلال ایران نشان می‌داد. از این داستانها چندانست که اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.

بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان کینه می‌جستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری که پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجی‌میرزاحسن) نامه‌ای بروزنامه‌ی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان کسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یک سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند. [1] لیکن در همان حال هر گامی که بسوی پیشرفت و نیکی کشور برداشته می‌شد اینان با آن مخالفت می‌نمودند چنانکه سالها دبستان رفتن را بیدینی می‌شماردند و همیشه در منبرها می‌گفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردی‌بهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض می‌کردند. چون محاضر رسمی ‌برپا شدند آنها زیر بار نمی‌رفتند و آن را «خلاف شرع» می‌نامیدند چون نظام‌وظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راه‌انداختند که نخست در قم اجتماع بزرگی کردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یک کلمه باید گفت : در برابر هر گامی که بسوی نیکی برداشته می‌شد بمخالفت برمی‌خاستند ، چرا که مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.


👇
این بود رفتار زشت ملایان با کشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بکار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانکه نوشته‌ایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بی‌پروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گله‌مندیم ولی با این حال نیک می‌دانیم که آن شاه علاقه بکشور داشت و می‌خواست یک سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر کشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانه‌ی محرم و مانند اینها را که دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایه‌ی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود که جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما می‌گویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمی‌دانم روحانیت چه چیز را می‌گویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانه‌ی ملایان که افزار دست بیگانگان می‌شدند «روحانیت» بودی؟! من نمی‌خواهم در اینجا زبان بدگویی باز کنم وگرنه می‌گفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدم‌فریبی نداشتند باین دلیل که از یکسو دبستانها را تکفیر می‌کردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها بازمی‌داشتند و از سوی دیگر همگی بچگان خودشان در دبستانها درس خوانده‌اند [2] و امروز در ادارات پهن می‌باشند آیا این بیدینی نیست؟! آیا این مردم را فریب دادن نیست؟!.


🔹 پانوشتها :

1ـ این سخن تو گویی حال این چهل و اند سال گذشته‌ی ما را بزبان می‌آورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دسته‌ی شوم به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بی‌جهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» می‌نویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند که مطابق مصالح دکانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».

2ـ یکی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست که پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد که درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود که پزشک شد و تا دیرزمانی (تا دهه‌ی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.


🌸
23ـ شادروان ضیاءالعلماء با داییش حاجی محمدقلی‌خان
24ـ حاجی‌میرزا حسن‌آقا
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 34ـ سازمان پرورش افکار لازم است (یک از یک)


یادداشت گردآورنده : این نوشته در پاسخ بخواننده‌ای است که راه درمان خویهای بد مردم را پدید آوردن «سازمان پرورش افکار [1] » می‌نمود و آن را پیش می‌نهاد و همچنین دو تن دیگر که به خرابی وضع ادارات ایراد گرفته چاره نشان می‌دادند.


پرچم : آقای عمادی بدانند که ما با این کوششهای خود به «پرورش اندیشه‌ها» پرداخته‌ایم و بسازمان دیگری نیاز نیست. هر چیزی سرمایه لازم دارد. پرورش اندیشه‌ها بسته به آنست که یک دسته‌ای با اندیشه‌های راست و سودمند باشند و دست بهم داده ‌اندیشه‌های دیگران را نیز راست گردانند. شما اگر می‌خواهید یک سپاه مرتب و آراسته‌ای پدید آورید باید یک دسته افسرانی را که خود دانش و سرمایه دارند وادارید که هر کدام گروهی را از جوانان تربیت کنند و در فنون جنگی آموخته گردانند وگرنه راه دیگری نخواهید داشت. چنین انگارید که شما افسرانی ندارید ولی پافشاری می‌کنید که باید سپاهی ترتیب داده شود آیا چه نتیجه‌ای از این پیدا می‌شود جز از آنکه هر کس با یک ترتیب من‌درآورده‌ای گروهی را ورزیده گرداند و یک سپاهی پدید آید که جز بدرد مسخره و خنده نخورد. شما می‌گویید : «پرورش افکار» و هیچ نمی‌اندیشید که پرورندگان که‌ها باشند؟.. شگفتتر آنست که این داستان یک بار آزموده گردیده. در چند سال پیش یک دستگاهی بهمین نام پدید آوردند و خرجهای گزافی را بگردن گرفتند ولی چون سرمایه‌ای درمیان نبود نتیجه آن شد که بیست و سی تن بمیان افتادند و بمردم نطقهایی کردند : یکی از شاه‌پرستی سخن راند و در کشورِ مشروطه شاه را یگانه امیدگاه مردم نشان داد ، دیگری از پرورش ذوق (که ما هیچ نمی‌دانیم ذوق چیست؟) گفتگو کرد ، سومی از مقامات سعدی و حافظ سخن راند ، چهارمی ستایشهای گزافه‌آمیز از تیمور لنگ سروده او را «دارای اخلاق پیغمبری» نامید ، پنجمی از رادیو [2] گفتگو کرد ، ششمی از حجامت سخن راند و مردم را خندانید ... این شد نتیجه‌ی پرورش اندیشه‌ها و جز این نبایستی بود. چنانکه امروز هم اگر بخواهند از همان راه بیایند همان نتیجه را خواهند گرفت و جز پریشان‌گوییهای خنک سودی در دست نخواهد بود.

راه درست پرورش اندیشه‌ها همینست که ما حقایق مهمی را نشر می‌کنیم و این باعث است که صدها و هزارها مردان و جوانان باور و اندیشه یکی گردانند و سپس هر یکی در نوبت خود آموزگار توده باشند و همه را دارای یک اندیشه گردانند. آقای عمادی و دیگران نیز باید این راه را تقویت کنند و از این راه بکنار نروند.

آن گفتارهایی که آقایان حکمی‌زاده و محیط [3] درباره‌ی خرابی ادارات و راه چاره‌ی آنها نوشتند ما بنام همراهی بچاپ رسانیدیم وگرنه دوباره می‌گوییم تا کارها از ریشه درست نگردد تنها یک بخشی از آن درست نخواهد گردید. امروز با حال کنونی ، ادارات اصلاح‌پذیر نیست. یک توده‌ی اینچنانی اداراتش بهتر از آن نتواند بود.

آقایان محیط و حکمی‌زاده ایراد گرفته‌اند که بسیاری از کارکنان ادارات پول دولت را حرام و دزدیدن آن را بخود حلال می‌شمارند. این یک ایراد بزرگیست. از یک توده‌ی اینچنانی چشم رستگاری نتوان داشت ولی باید فراموش نساخت که این در اساس کیش آنهاست و این ایرادها که شما می‌گیرید اگر نتیجه دهد جز این نخواهد بود که از کیش [دست] بردارد و این زمان هم گرفتار مادّیگری گردیده باز دزدی را زشت نخواهد شمرد و اگر چاره بخواهیم راه آنست که معنی درست دین روشن گردد و این کیشها که خود گمراهیست از میان رود و این همانست که در جزو کوششهای ماست.

آقای عمادی هوادار جدی فرهنگ هستند. میگویند باید فرهنگ را تعمیم داد ولی هیچ اندیشیده‌اند که کدام فرهنگ؟.. اگر مقصودشان فرهنگ کنونیست نتیجه‌ی آن همانست که خودشان در همین گفتار شرح داده‌اند. اگر فرهنگ دیگری را می‌گویند آن که وجود ندارد و باید بکوشیم بوجود آوریم.

اینها را می‌نویسم و مقصودم آنست که آقایان شتاب در کار کنند و اندیشه‌های خود را بچیزهای جزیی صرف نکنند. راه نیکی همینست که ما پیش گرفته‌ایم و باید همه‌ی نیرو و توان خود را در این راه بکار بریم. ما اگر از همین یاران خود چند هزار تن آموزگار پدید آوریم خواهیم توانست همه‌ی اندیشه‌ها را اصلاح کنیم و این زمینه‌ی دیگر اصلاحات را فراهم خواهد گردانید. الحق باید در این راه کوشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 192)


🔹 پانوشتها :

1ـ «سازمان پرورش افکار» اداره‌ای در زمان رضاشاه بود که مردم را به خواستها و تصمیمهای دولت آشنا می‌کرد و می‌کوشید با برگزاری سخنرانیها و جشنهایی ایشان را با دولت همراه و هم‌اندیشه گرداند.

2ـ همانا خواست «اهمیت رادیو» بوده. در آن هنگام هنوز ایران رادیو نداشت.

3ـ حکمی‌زاده همانست که کتاب «اسرار هزارساله» را نوشته. محیط نیز جوان روشن‌اندیشی بوده که در دادگاه «مقصران شهربانی» یکی از وکیلان او را گمارده بودند.


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ8 🌑

علتهای افزایش بیکاری و کاهش تولید

(بخش دوم)

🖌 کوشاد تلگرام

کارخانه‌های هر کشوری فرزندان نان‌آورِ آن کشورند و اگر ورشکستگی یا کم‌کاری آنها به علت بی‌پروایی و ناکاردانی بلکه سودجویی و زدوبندهایی بوده مانند آنست که یکی از فرزندان خاندانی از سر نادانی و بجا نیامدن وظایف پدر و مادرِ خانواده سخت بیمار شده یا درگذشته باشد. ورشکستگی یا کم‌کاری یک کارخانه بویژه که بزرگ و کارگرانش فراوان باشد برای آن کشور بسیار ناگوارست. مثلاً اگر در آلمان کارخانه‌ی زیمنس ، در ژاپن میتسوبیشی ، در کره‌ی جنوبی سامسونگ و در انگلیس رولزرویس ورشکست یا بسته شود ، همان اندازه که به روحیه‌ی مردم ، اعتبار و درآمدهای آنها آسیب می‌خورد و به نرخ بیکاریشان می‌افزاید ، همچنان است بسته شدن کارخانه‌هایی همچون ارج ، جنرال استیل ، کفش ملی و نساجی مازندران در ایران.

در سال 57 کشوری که ملایان حکومتش را بدست گرفتند ، گذشته از کارخانه‌های بزرگی مانند ذوب آهن و آلومینیوم سازی ، کارخانه‌های دیگری همچون آزمایش و ارج و پارس الکتریک و جنرال استیل داشت که لوازم خانگی تولید می‌کردند. سه کارخانه‌ی بزرگ کفش دوزی داشت که به روسیه و دیگر جاها کفش می‌فروختند. نساجیهایی مانند وطن و مازندران داشت که پارچه‌های خوبی در آنجا بافته می‌شد. کارخانه‌ی داروگر داشت که در آن زمان 50 سال از بنیاد یافتنش (1307) می‌گذشت. گروه صنعتی بهشهر داشت. ... اینجا کمی درنگ کنیم و ببینیم این کارخانه‌ها چه تولید می‌کردند و دولتهای سالهای 60 تاکنون برای بهبود بهره‌وری آنها چه کردند. مثلاً همین داروگر دهه‌ها صابون و شوینده و شامپو و خمیردندان می‌ساخت. گروه صنعتی بهشهر ، در کشت پنبه ، پنبه‌پاک‌کنی ، صنایع روغن گیاهی ، تولید صابون ، پودر رختشویی و پارچه‌های مخملی و ابریشمی ، نخهای پلی استر و آکریلیک ، کارتن ، فرش ماشینی و سیمان کار می‌کرد.

ما می‌پرسیم در جایی که ما کارخانه‌ی داروگر و صابون‌سازیهای دیگر داشتیم چه جا داشت که از سالهای نخست حکومت ملایان تاکنون ، دولتها اجازه دهند بازرگانان از ترکیه صابون وارد کنند؟! در جایی که نساجیهایی مانند گروه صنعتی بهشهر ، وطن ، مقدم ، مازندران و چندین نساجی دیگر داشتیم چه جا داشت که ما پارچه از ترکیه و دیگر کشورها وارد کنیم؟!

صنعت ریسندگی و بافندگی (نساجی) از صنایع کهن ایران است و در کشورها جایگاه دوم یا سوم را دارد (پس از خوراک و یا خانه‌سازی). اینکه مجوزهای بازرگانی در یک کشور بی‌حساب به این و آن داده شود ، مرزهایش بی‌نگهبان بوده سالانه میلیاردها دلار (آری ، میلیاردها دلار) پوشاک با مجوز بازرگانی یا قاچاقی وارد کشور شود یک رسوایی است. معنایی جز این ندارد که صنعت را قربانی سودجویی یک مشت تاراجگر کرده‌اند. گفتن اینکه تکنولوژی این صنعت بروز نبوده یا کشت پنبه در ایران رونق ندارد یا گرانتر از بهای جهانی درمی‌آید ، اینها هیچ یک علت اصلی نتواند بود. اگر جلو قاچاق و واردات پارچه و پوشاک بیگانه گرفته می‌شد و در کشور آرامش فرمانروا بود ، چاره کردن به ماشینهای فرسوده و بهای پنبه دشوار نبود.

دانستنی است اگر واردات ده تَن را به کار مشغول ‌کند ، تولید برای هزار تَن کار فراهم می‌کند. گذشته از اینها ، گفته می‌شود صنعت ریسندگی و بافندگی بیشتر از دیگر صنایع کارگر در استخدام خود دارد و ارزش افزوده‌ی تولیدی آن 8/1برابر (هشتاد درصد بیشتر) میانگین صنعت است. از اینرو بسیاری از کشورها از این صنعت ، که ویژگی دیگرش سادگی نسبی آنست ، برای نخستین گامهای رشد صنعتی سود می‌برند.

(به این گفتار فردا ادامه خواهیم داد)
.
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (سه از چهار)


از تاریخ درگذریم : من می‌خواهم از شما که هم از ملایانید و هم در مشروطه پا درمیان داشته‌اید پرسشهایی کنم و من خواهشمندم از پاسخ خودداری ننمایید.

ملایان می‌گویند : حکومت حق ماست و مردم باید پیروی از ما کنند فرمان از ما برند. می‌گویند باید بجای مالیات ، زکات و مال امام بما پردازند. من از شما می‌پرسم :

1) آیا این سخن را می‌توان پذیرفت؟!.. امروز که حکومت یکتنه (فردی) بیکبار از میان رفته و در سراسر جهان حکومت دمکراسی برپاست آیا می‌توان پذیرفت که کسانی بگویند حکومت حق ماست؟!.. از آنسوی سرمایه‌ی ملایان چیست؟!.. آیا جز آنست که زبان عربی یاد می‌گیرند و فقه و اصول می‌خوانند؟!.. آیا با این سرمایه کسی سزاوار فرمانروایی بدیگران می‌گردد؟!.. گرفتم که ایرانیان این سخن را پذیرفتند و حکومت را بدست ملایان سپردند آیا جهانیان با چه دیده در اینان خواهند نگریست؟!..

2) چنین انگارید که این دعوا از ملایان پذیرفته شده و ایرانیان می‌خواهند در زیر فرمانروایی یک مجتهدی زندگی کنند ، امروز که دست‌کم سه‌هزار تنها مجتهد هست آیا کدام یکی از آنان [اصل : آن] فرمانروا برگزیده خواهد شد؟!.. اگر مقصود آنست که چنانکه اکنون هست همگیشان فرمان رانند آن مایه‌ی هرج و مرج خواهد بود ، اگر می‌خواهند یک تنی را از میان خود برگزینند بسیار خوب همین کار را بکنند تا بدانیم که خواهند توانست. این بیگمان است که هیچ‌ کس از آنان گردن بدیگری نخواهد گزاشت و هر یکی جز خود دیگری را شایسته‌ی فرمانروایی و سررشته‌داری نخواهد دانست. چنانکه همین اکنون رفتارشان همانست. از بس پاکدل و «روحانی»اند هر یکی جز خود را نمی‌شناسد.

3) گرفتم که پاکدلی نمودند و یکی را از میان خود (مثلاً حاجی‌میرزا حسین نایینی را) برگزیدند و مردم نیز پذیرفتند و شاه ایران نیز بنام عقیده‌ی مذهبی (که می‌شنویم علاقه‌ی بسیار دارد) از جایگاه خود چشم پوشید و آقا را از نجف به ایران خواستند و با هلهله و شادی به تهران آوردند و کاخ پادشاهی را برایش تهی ساختند آیا کشور را چگونه راه خواهد برد؟!.. نه آنست که باید وزارت جنگ و دیگر وزارتخانه‌ها و اداره‌ها را بهم زند و از مالیات چشم‌پوشی کند و همه‌ی قوانین را کنار گزارد و بجای آنها از طلبه‌ها «جند شرعی» بیاراید ، و برای رفع اختلافات ، قضاتی از فقیهان برگمارد ، بجای پاسبان و کارکنان شهربانی عدولی را برای امر بمعروف و نهی از منکر و اجرای حدود وادارد؟!.. نه آنست که باید از گاو و گوسفند و شتر زکات بطلبد؟!.. نیک اندیشید که تا چه ‌اندازه خنک و بیمعنی است! این سخنان برای پیِس[=نمایشنامه] و صحنه‌ی تئاتر خوبست نه آنکه کسانی عنوان کنند و بدستاویز آنها یک توده‌ی بیست‌ملیونی را بخاک سیاه نشانند!

کسانی که می‌گویند : این دولت غاصب است و حکومت حق علماست باین پرسشها پاسخ دهند. پاسخ دهند تا بدانیم چه می‌گویند؟! پاسخ دهند که اگر پذیرفتنی است بپذیریم.

من می‌خواهم این دوتیرگی از میان برخیزد. اگر ملایان می‌توانند حکومت را راه برند بیایند رشته‌ی کارها را بدست گیرند [1] و مردم نیز گردن گزارند. اگر نمی‌توانند دست از آن سخن بردارند و بیش از این مایه‌ی بدبختی یک توده نباشند.

آن کسانی که در منبر یا در پایین می‌گویند : مالیات دادن بدولت گناه است ، سرباز دادن گناه است ، کسی که در جنگهای دولتی کشته شود مرتد از جهان رفته ، می‌گویند : اگر کسی مال دولت را بدزدد تقاص کرده گناهی بَرو نیست ـ بهتر است بما پاسخ دهند که آیا دولتی باشد یا نباشد؟!.. اگر می‌گویند نباشد پس کشور را که اداره کند؟!.. بمردم که ایمنی دهد؟!.. دست بیدادگران و تاراجگران را که برتابد؟!.. اگر می‌گویند دولت باشد پس چگونه مردم را از دادن مالیات و پذیرفتن سربازی بازمی‌دارند؟!.. خواستارم باینها پاسخ دهید.

بسیار شگفت است که اگر ملایی دزد بخانه‌اش بیاید یکسره بکلانتری می‌شتابد و با پرخاش و تندی دادخواهی می‌کند. ولی از آنسوی می‌گوید : کار اینها خلاف شرعست ، پولی که می‌گیرند حرامست ، اینها روز قیامت بدوزخ خواهند رفت. آن پاسبانی که شب تا سحر بیداری می‌کشد و در سایه‌ی بیداری او مردم آسوده می‌خوابند ملا می‌گوید بدوزخ خواهد رفت. من نمی‌دانم باین تناقض‌گویی و تناقض‌کاری چه بگویم و چه نام دهم. خواهشمندم شما آقای «الداعی عبدالله» مرا از این تحیّر بیرون آورید.


👇
🔹 پانوشتها :

1ـ خوانندگان پروا کنند که کسانی آگاهانه یا ناآگاهانه (خدا میداند) این سخن را تحریف کرده از زبان کسروی دروغی بدینسان ساخته‌اند : «ایرانیان یک حکومت به ملایان بدهکارند». زبان دروغسازان بریده باد!

آیا در گفتارهای کسروی هیچ دیده‌اید او بخواهد مردم سر به تاریک‌اندیشیها فرود آورند؟! یا بجای پیروی از خرد ، ایشان را به پیروی از کیشهای سراسر بیخردی بخواند؟! گویا این دغلکاران می‌پنداشته‌اند کتاب داوری (شیعیگری) و دهها گفتاری که کسروی در زمینه‌ی کیشها و ملایان نوشته به دست مردم نخواهد رسید و دغلکاری و دروغگویی ایشان آشکار نخواهد گردید.

افسوسمندانه اینترنت و فضای مجازی میدان پهناوری برای دروغسازان و دغلکاران گردیده. از آنسو ، ایرانیان «درسخوانده» هنوز تا این اندازه خردمند نگردیده‌اند که به راست و ناراست سخنان پروا کنند و پیام‌رسانِ دروغها و دغلها نگردند. تنها این یک دروغ نیست. دروغهای دیگر نیز ساخته‌اند. شما می‌بینید ما هیچ سخنی را ازو بی‌آنکه جایش بنویسیم نمی‌آوریم تا خوانندگان خو گیرند بسخن بی‌منبع پروا نکنند. گذشته از آنکه پیمانها ، پرچمها و دیگر نوشته‌های آن یگانه مرد را نیز گرد آورده و در کانال تلگرامی «پاکدینی» در دسترس همگان گزاشته‌ایم که بتوانند سرچشمه‌ی هر سخنی را جسته پیدا کنند.


🌸