(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن

🔸 یادداشت کوشاد تلگرام (شش از هفت)


10) گفتیم که در آن روز تنها یک دسته ژرفای کوششهای پیمان و پرچم را نیک دریافت. این جای صد افسوس دارد! زیرا آن دسته همان بدخواهان کشور و همدستان ارتجاع یا به گفته‌ی کسروی «کمپانی خیانت» بود. از چند سال باز کسروی در نوشته‌های خود به این دسته‌ی بدخواه که در زمینه‌های فرهنگ ، اقتصاد و سیاست همیشه در کوشش و جنبش بوده اشاره‌هایی کرده بود ولی در سال 1323 نخست بار در کتاب «دادگاه» آن را آشکارتر نوشت. در آن کتاب از چندین وزیر و نخست‌وزیر و استاندار و سران ارتش و دیگران نام برده بدخواهیهاشان را یکایک نشان داده کتاب را «کیفر خواستی» برایشان دانسته خواستار برپا شدن «دادگاهی» شد که با آنان روبرو شده محاکمه کند.

افسوسمندانه اینان از هر دسته‌ای پیشتر و بیشتر به ژرفای کوششهای آزادگان (یاران کسروی) پی برده و کارآمدی آن را دریافتند. دانستند که اگر جلو این کوششها را نگیرند دیری نخواهد گذشت که همه‌ی نقشه‌هاشان بهم خواهد خورد و بیم از دست رفتن بهره‌مندیهاشان را با چشم خود دیدند و با پوست خود حس کردند ... اینست از پایان سال 1321 در راه او سنگهایی انداختند.

نخست کار را آسان انگاشتند و گمان داشتند که با بازداشتِ روزنامه یا دسیسه‌ی زندانی کردن کسروی و یارانش به بهانه‌ی حکومت نظامی می‌توانند ایشان را خاموش سازند. سپس چون ایشان دست از کوشش برنداشته تا سال 1324 ده‌ها کتاب و روزنامه و دفتر بچاپ رسانده و آنگاه دامنه‌ی کوششهاشان به 44 شهر کشیده شد ، کار را دشوارتر از آنچه در آغاز می‌پنداشتند یافتند. در آغاز آن سال بود که پنجاه‌هزار تومان (کمابیش بهای سه خانه‌ی متوسط در تهران آن روز) بیرون ریخته کسانی را از اشرار برانگیختند که با تپانچه و چاقو قصد جان کسروی کنند. لیکن او با یازده زخم گلوله و چاقو جان بدر برد و چون نه تنها گامی به عقب نگزاشته بلکه به کوششهایش نیز افزود که هر ماه مؤثرتر و نمایانتر می‌گردید ، اینبود دسیسه‌ی دادگاه «کتابهای کسروی» را با شتاب بسیاری پیش بردند و چون ما آن را در پیشگفتار کتاب انکیزیسیون در ایران آورده‌ایم اینجا نمی‌آوریم.

خواستشان آن بود که کسروی کشته شود و دیگر نامی از او نماند. ولی این آرزو دست نایافتنی بود. آری کسروی کشته شد ولی آنچه از دردهای توده و درمان آن که شناخت و نوشت چون سراسر حقایق است ، با همه‌ی دشمنیهایی که با او و کتابهایش تاکنون کرده‌اند ، نتوانستند جلوش را بیکبار بگیرند. همگان دیدند که با آنهمه فشارهایی که کمپانی خیانت (و رفیقش ارتجاع) آوردند اندیشه‌هایش ماند و کتابهایش با همه‌ی ممنوعیت هفتاد ساله دست بدست گردید و بروزگار ما رسید. پس از این هم راه خود را باز کرده پیشتر خواهد رفت زیرا این در آیین گیتی گزارده شده که حقایق نیروی خود را دارد و راهش را می‌گشاید و پیش میرود.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 37ـ یک پیام و پاسخ آن (یک از یک)


شرحی را که در شماره‌ی 209 پرچم زیر عنوان «گفتگو با بهائیان» بچاپ رسانیدم [1] مایه‌ی دل‌آزردگی برخی از بهائیان تهران گردیده و با زبان یکی از یاران «باوفا» چنین پیامی فرستاده‌اند : «شما که دعوای صلح کل می‌کنید بهر چه بما می‌تازید؟!. اگر منیر دیوان نتوانسته پاسخی به پرسش شما دهد ما حاضریم پاسخ دهیم. شما بخانه‌ی ما بیایید و ما نیز دانشمندان خود را می‌خوانیم تا با شما گفتگو کنند» این پیامیست که فرستاده‌اند.

می‌گویم : آن شرحهایی که زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم؟..» در شماره‌های پرچم بچاپ می‌رسد تاریخچه‌ی زندگانی منست که چند سال پیش یادداشت کرده و نمی‌خواستم در زندگیم بچاپ رسد. ولی یک علتی مرا بچاپ آن واداشت ، آن یک تکه نیز در آن میان بچاپ رسیده.

هرچه هست ما را با بهائیان یا با دسته‌ی دیگری دشمنی نیست و هرگز نمی‌خواهیم بناسزا دلی را بشکنیم و بیازاریم. ما هرچه می‌کنیم بنام دلسوزی بجهانیان است. ما می‌گوییم : همه‌ی جهانیان باید به یک دین آیند. دین در نزد ما شناختن معنی درست جهان و زندگانی و زیستن از روی آیین بخردانه است ، و این نه چیزیست که گوناگون باشد. راستیها در همه جا یکیست.

این یکی از خواستهای بزرگ ماست و برای رسیدن باین خواست ناگزیریم با همه‌ی کیشهای گوناگون و دیگر گمراهیها نبرد کنیم و به هر کدام ایرادهایی که می‌داریم بنویسیم تا به خردها تکانی دهیم و به نتیجه‌ای که خواستاریم برسیم. آن ایرادها که بصوفیگری یا به بهائیگری یا به خراباتیگری یا بمادّیگری یا بفلسفه‌ی یونان یا بکیشهای پراکنده می‌گیریم از این راهست نه از روی دشمنی یا بدخواهی. ما این ایرادها را می‌گیریم و پیروان آنها یا باید پاسخی بادلیل بایراد بدهند و یا بنام راستی‌پژوهی بما پیوندند. از آقایان بهائی نیز همین را چشم می‌داریم.

اینکه مرا به نشست خوانده‌اید من بخانه‌ی کسی نمی‌روم ولی درِ خانه‌ام بروی هر کسی باز است. از آنسوی به نشست چه نیاز است؟.. یک پرسش من کرده‌ام و شما نیز پاسخش را (اگر دارید) بفرستید و ما با خشنودی در پرچم بچاپ می‌رسانیم.

این را در اینجا می‌نویسم : دو سال پیش یک مردی از شما بنزد من آمد و چنین گفت : «من از خوانندگان پیمانم ولی می‌خواهم امشب یک پرسش کنم ، و آن اینکه شما می‌نویسید کسی که پیش افتاده و در زمینه‌ای کوشش کرده دیگران نباید در همان زمینه بکوششهای دیگری پردازند ، بلکه بآن کوشنده یاوری نمایند و بکار او پیشرفت دهند. این را بارها می‌نویسید ، و من می‌پرسم پس چرا خودتان آن را بکار نمی‌بندید؟!. این سخنانی که شما می‌نویسید بهاءالله پیش از شما گفته است ، پس چرا خود شما آن نمی‌کنید که دین بهائی را رواج دهید و کوششهای بهاءالله را به نتیجه رسانید؟!». من چون دیدم مرد بادانش و فهمی است چنین گفتم : اگر این راستست که هرچه من می‌گویم بهاءالله پیش از من گفته است حق با شماست و من بایستی بجای این کوششها بیاری از بهائیگری پردازم ، ولی باید دید چنان چیزی راستست؟!.

سپس شرح دادم که گمراهی بزرگ امروزی مادّیگریست. دانشهای طبیعی با فلسفه‌ی مادّی دست بهم داده ثابت می‌کنند که جهان آفرینش جز این دستگاه سَتَرسای[محسوس] مادّی نیست و در پشت سر این هیچ چیزی نمی‌باشد و اینست دانشمندان اروپا و آمریکا به خدا و روان و خرد و زندگانی جهان دیگر باور ندارند ، و گذشته از این زندگی را جز نبردی درمیان زندگان نمی‌شمارند و در نتیجه‌ی ‌اینست که هر کشوری می‌کوشد بدیگران برتری جوید و آنها را زیردست خود گرداند. این بزرگترین گمراهیست که جهان بخود دیده و شما چون پیمان را خوانده‌اید نیک می‌دانید که ما چه نبردهایی با این گمراهی نموده‌ایم و می‌نماییم و من چه پاسخهایی بفلسفه‌ی مادّی داده‌ام ، و شما بگویید که بهاءالله در این باره چه نوشته است؟! چیزهای دیگر بکنار ، تنها درباره‌ی خرد چه نوشته‌ای از بهاءالله یا از جانشینان او در دست است؟!. دانشهای کنونی خرد را بمعنایی که ما می‌گوییم منکرند ، در حالی که اگر خرد نباشد همه‌ی دینها از بنیاد برافتاده ، زیرا عنوان همه‌ی آنها استناد به خرد است ، از اینرو من می‌پرسم آیا درباره‌ی خرد و رد دلایل فلسفه‌ی مادّی چه نوشته‌ای از پیشوایان دین بهائی درمیانست؟!..

برخی پرسشهای دیگری نیز کردم که نیازی به نوشتن آنها در اینجا نیست و پاسخ را به نشست دیگر واگزاردم. در نشست دیگر آن مرد باخرد آمد و چنین گفت : «من خَستُوانم[=معترفم] که دین بهاء برای امروز سودی ندارد و نمی‌تواند جلو گمراهیها را بگیرد» و اکنون همان مرد از هواداران پیمان و پرچم می‌باشد. همچنین کسانی از جوانانِ دانشمند در مراغه و تهران و آمل و اهواز از بهائیگری روگردانیده و بما پیوسته‌اند.


👇

اینها را می‌نویسم تا شما بدانید که پیشرفت ما جز از راه دلیل و منطق نیست و خواستی جز نشر حقایق نداریم و اینست همیشه نتیجه برمی‌داریم و بیاری خدا همه‌ی پاکدلان و بخردان بما خواهند گرایید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 214)


پانوشت :
1ـ این بخشی از کتاب «زندگانی من» می‌باشد که آن روزها تازه در پرچم زیر عنوان «داستان بیرون آمدن من از عدلیه» گفتار بگفتار بیرون می‌آمد. در کتاب «زندگانی من» این در گفتار «22ـ گفتگوهایی که با بهائیان می‌داشتیم» آمده است.


🌸

میرزا حسینعلی نوری (بهاءالله)

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن

🔸 یادداشت کوشاد تلگرام (هفت از هفت)


11) به سخن خود بازگردیم. آن بی‌پروایی کوشندگان به همدستی و نبرد با ارتجاع و آن پشتیبانیهای بیدریغ کمپانی خیانت به ملایان و مداخلات کشورهای بیگانه که بتازگی از کار جنگ با آلمان آسوده بودند و نیز کودتای 28 مرداد ، همه دست بدست هم داد تا ارتجاع سال بسال نیروی بیشتری بگیرد چنانکه تا سال 57 نیروی فراوانی بدست آورده بود. اینبود تاریخچه‌ی نیرو گرفتن ارتجاع تا سال 57.

اکنون ما می‌گوییم : شیعیگری گمراهی بزرگی در ایرانست. می‌توان گفت پس از مادّیگری هیچ گمراهی دیگری در شرق با آن برابری نمی‌کند. در هر حال این آلودگی به کشور ما آسیبهای بزرگی رسانده و می‌رساند. ما که پیشرفتمان در گرو دمکراسیست ، شیعیگری بزرگترین سنگ راه آنست. اساساً کیشها با دمکراسی ناسازگارند ولی ناسازگاری شیعیگری بسیار بیشتر است. همان دستگاه ملایان خود سنگ بزرگ راه دمکراسیست. کتاب شیعیگری (یا داوری) ما را از آوردن دلیل بی‌نیاز کرده.

چه بسیار کسانی بودند که پس از جنبش سال 57 که به روی کار آمدن ملایان انجامید انگشت افسوس بدندان گزیدند که ایکاش ما کتاب «ولایت فقیه» را پیشتر خوانده بودیم و می‌دانستیم که اینان چه خواستهایی دارند و اندازه‌ی فهم و دانششان بدستمان می‌آمد. اینها کسان بیشماری بودند که خود را در برابر یک کار انجام شده‌ای می‌دیدند که دیگر توانایی تغییر آن را ندارند.

هدف این گفتار در هفتادوهفت سال پیش و پرسشهایی که از ملایان می‌پرسد همان بوده که این گرفتاریها در تاریکی نماند و بروشنی آید ، مدعیان دلیل بیاورند ، دولت درباره‌ی آن ادعا یا به مردم پاسخگو باشد یا از ملایان پاسخ بخواهد. یا چنانکه در کتاب «در راه سیاست» و برخی دیگر از نوشته‌ها از جمله دفتر «دولت بما پاسخ دهد» پیشنهاد شده بود ، نشستی از پیشوایان کیشها فراهم آورد و آنها را وادارد که به ایرادهای کیششان پاسخ دهند. همه‌ی اینها برای آن بود که موضوعات روشن گردد. روشنی موضوعاتست که مشت فریبکاران را می‌گشاید. این سخن را در قالب دیگری می‌توان گفت : فریبکاران از تاریکیها و از ناروشنیها سود می‌برند و همچون دزدان که از روشنایی مهتاب گریزانند ایشان نیز از روشناییها گریزانند. [1] کسروی نیز می‌کوشید بوارونه‌ی خواست آن جغدان ،‌ همه چیز را بروشنی درآورد تا مردم ایشان و دولتهای خائن پشتیبانشان را بشناسند.

خواننده درمی‌یابد که نویسنده در آن دوره به کوشش بنیادی دلیرانه‌ای برخاسته بوده و خرسندی و آسایش و آینده‌ی مردم را بدیده داشته و می‌خواسته ‌این موضوعات در تاریکی نماند. می‌کوشید اندیشه‌ی مردم را روشن گرداند و بدینسان ملایان و دولتهای پشتیبانشان را رسوا سازد.

یک نتیجه‌ی دیگر این گفتگوها نیز از میان برخاستن دوتیرگیهاست. چگونگی آنکه پایه‌ی برافتادن دوتیرگیها آگاهی مردم از حقایقست. این بیمعنی و خود بسیار زیان‌آورست که دهها سال مردم یک کشور ، یک دسته «متجدد» و یک دسته «مؤمن» مانده همیشه باهم در ستیز و کشاکش باشند. نه این آن را و نه آن این را هم‌پا و همدوش خود بداند. پیداست پراکندگی در یک توده جز ناتوانی ببار نیاورد و نیرومندی در سایه‌ی یگانگی و همباوریست.

به گذشته که می‌اندیشیم می‌بینیم یا متجددان در کوشش بوده‌اند که مؤمنان را از کارهای دولتی و دیگر پیشه‌های حساس دور گردانند یا بوارونه مؤمنان متجددان را. اینست یک نمونه از زیانی که یادش رفت.

در گفتار نامبرده درباره‌ی «ولایت فقیه» بکوتاهی سخنانی رانده و سپس گفته شد : «زیانش نیز بیشتر از آنست که من در اینجا توانم یاد کرد». ولی در کتاب شیعیگری این جستار بازتر شده و آنجا زیانمندی کیش شیعی و ادعای حکومت داشتن ملایان روشنتر گردیده. همچنین نویسنده که به اهمیت موضوع آگاهست اینجا درباره‌ی ملایان می‌گوید : «باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود».

افسوس و صد افسوس! ، افسوس از گذشته که چنین بی‌پروایی کرده‌ایم. امید به آینده که از گذشته درس گیریم.


👇

🔸 پانوشت :

1ـ شما در این چهل و اند سال حکومت ملایان ندیده‌اید چیزی را روشن ، بی‌پرده ، باز و با مرز مشخص به مردم بگویند. هر موضوعی را همچون پوشش زنان و مردان ، خرافات ، جدایی شیعه و سنی و اشتراکاتشان ، مالکیت ، «اقتصاد اسلامی» ، «بانکداری اسلامی» ، «مالیات شرعی و عرفی» ، روال تصویب قانونها و دستگاههای مربوطه و وظیفه‌ی هر یک ، قانونهای واردات و صادرات ، مناطق آزاد تجاری یا هر عنوانی مانند آنها را بگیرید خواهید دید نامشخص ، ناروشن و «ژله‌ای» است و تعریف و مرزبندی روشنی ندارد. نیمی از سخنانی که هر روز می‌گویند جز گفته‌های کلی نیست تا مبادا مسؤلیتی برای گوینده ایجاد کند. اینها همه عیب یک حکومت است و بیشتر برای آنست که هر جا ایرادی بگیرند ، بگویند ما مقصودمان آن نبوده و خواستمان این است. برای آنست که در پاسخ به ایرادها درنمانند. برای آنست که هر جا سخنشان یا کارشان ایراد داشت بتوانند از شرمساری (!) جلو گیرند. بتوانند روی هر سخنی چند تعبیری بگزارند و با هر یک از آنها یک دسته از مردم را بفریبند.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 38ـ تلگراف از مراغه یا پاسخ یک کس بیفرهنگ (یک از یک)


نامه‌ی دانشوران کپیه پرچم از قبولی نامه‌هایی که مایه و پایه‌اش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شکسته باد دهانی که به پاکی ناسزا گوید.

ضیایی


پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ می‌رسانیم و مقصود آنست که این بیفرهنگان پستنهاد که خود را بجلو ما انداخته‌اند و بیخردانه می‌خواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند که هستند مردان نیکنهاد بسیاری که از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست می‌داریم که کمترین یادی از آن بیفرهنگان که بتازگی فزونی یافته‌اند نکنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی که سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها می‌نمایند و گاهی تاب نیاورده دست بکیفر باز می‌کنند (چنانکه دیروز یکی از آنان به یک جوانک ناپاکی کیفر بسزایی داده) این برای کاستن از دلتنگی ایشانست که می‌خواهم چند جمله‌ای بنویسم :

نخست : آن کسانی که چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاک باز می‌کنند اگر نیک سنجید جز این نتوانستندی کرد. زیرا آنان که می‌شنوند که ما به یک رشته سخنانی برخاسته‌ایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در کوشش با ما همراهی نمایند که ندارند ، و یا بایستی جُربزه‌ی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند که ندارند ، و یا بایستی بهره‌ای از شرافت داشته بخاموشی گرایند که ندارند و اینست هیچ کاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز می‌کنند و الواطی خود را بهمه نشان می‌دهند.

دوم : بگفته‌ی آقای محیط ما از روز نخست که باین راه برخاستیم می‌دانستیم که در این توده چه آلودگیهایی هست. می‌دانستیم که یک دسته از الواط افزارکارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا می‌توانستیم بهمین دستاویز از کوشش بازایستیم؟ می‌توانستیم از ترس بدزبانی یک گروهِ بیفرهنگ از یک کار بسیار ورجاوندِ[=مقدس] بزرگی بازمانیم؟!.

سوم : کسانی می‌گویند : در پرچم پاسخ نویسید. می‌گویم مگر ما می‌توانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساخته‌ایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی کسانی از یاران همچون آقای ضیاء‌مقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشکار کنند و یا همچون آقای جلال‌الدین جزایری (در پاسخی که بیاوه‌گوییهای بهمنی داده و در روزنامه‌ی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینک فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس می‌گزارم.

چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است که نُه سالست ما باین کوشش برخاسته‌ایم و در این دیرگاه به هر زمینه‌ای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یکی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و کیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوه‌ی خود را این قرار داده‌ایم که موضوع را با روشنترین زبانی شرح کنیم و سپس دانسته‌ی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده که کسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان که چنان کسی پیدا شده من خشنودی نشان داده‌ام و آن را فرصت شمرده‌ام که بگفتگو پردازم (یکی از این کسان آقای منوچهر عدل است که گذشته از آنکه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته که ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا‌ هایهوی می‌کنند و یا زبان ببدگویی باز می‌نمایند ، اینست حال این توده‌ی بدبخت درمانده.


👇

ما باید از اینها بجای رنجش و دلتنگی نتیجه‌ی بهتر دیگری بگیریم و آن اینکه بدانیم این کسان تباه گردیده‌اند و بدانیم که این توده بسیار بیچاره گردیده و بدانیم که باید کوشش بسیار کنیم تا این آلودگیها را از میان برداریم. این داستان را برای گواهی نوشته سخن را بپایان می‌رسانم : در هفت سال پیش که من تازه گفتارهایی درباره‌ی فلسفه‌ی یونان می‌نوشتم و کسانی‌ هایهوی می‌کردند روزی یکی از آشنایان که من او را دانشمند می‌شماردم در خیابان بمن رسیده چنین گفت : «من شما را بسیار دوست می‌دارم ولی آنچه را که درباره‌ی فلسفه نوشته‌اید نمی‌توانم پذیرفت». من گفتم : آنچه ما درباره‌ی فلسفه نوشته‌ایم نه چیزیست که کسی نپذیرد. گفت : من هنوز نخوانده ام و نمی‌دانم چه نوشته‌اید. من از این گفته‌ی او سخت در شگفت شدم ولی سپس بخود آمده دیدم این سخن دلیل آنست که این مرد که من او را دانشمند می‌دانستم فهم و خردش را باخته است و من بجای شگفتی نمودن باید ماهیت او را بشناسم و دیگر ارزشی باو ندهم و همین رفتار را کردم که دیگر با او آمیزش نمی‌نمودم و چون دو سال پیش بدرود زندگی گفته نامش را نمی‌برم.

مقصودم اینست که ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تکلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی که آنها می‌نویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگی‌هایی هست و بدانیم که باید کوششهای بیشتر از این کنیم تا این ناپاکیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامه‌ای دیدم که می‌نویسد مرا باین کوششها «جنون شهرت‌طلبی» واداشته. با خود گفتم یک مرد نادان درمانده‌ای که حاضر شود نوشته‌های مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری کند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 212)


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸40ـ پیام بملایان تبریز


چنانکه از تبریز می‌نویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند که از پیمان و پرچم گفتگو می‌کنند و گویا چنین گفته‌اند که به پیمان پاسخ خواهند نوشت.

می‌گویم : یک کار نیک همینست که می‌خواهید بکنید. کسی که یک سخنی را نمی‌پذیرد راهش آنست که با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلکه خشنود خواهیم گردید که راه کار را پیدا کرده‌اید.

این کار در جای خود ، ولی من می‌خواهم در اینجا چند پرسش از شما بکنم که باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران کرده‌ام ولی دوست می‌دارم شما که همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینک پرسشها :

1ـ شما بحکومت و بمجلس و به این قانونها که امروز در ایران روانست چه می‌گویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر می‌گویید باشد پس چرا می‌گویید مالیات دادن حرامست؟! چرا می‌گویید سرباز شدن گناهست؟! چرا می‌گویید حقوقی که کارکنان ادارات می‌گیرند حلال نیست؟!.. اگر می‌گویید نباشد پس بگویید چه باید کرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..

بسیار شگفت است یک پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا می‌گردد و بیداری و تنهایی بخود هموار می‌گرداند و بخاندانها پاسبانی می‌کند که آسوده بخوابند ، و شما می‌گویید او حقوقی که در برابر چنین کار سختی می‌گیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمی‌دانم چنین سخنی را چگونه می‌گویید و مقصودتان چیست؟!..

2ـ شما می‌گویید حکومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند که خدا حکومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما می‌توانید امروز حکومت کنید و کشور را راه برید؟!.. شما که می‌گویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی می‌خواهید این مردم را راه برید؟!.. [1] اگر بگویید با شریعت ، می‌پرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یک کشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو کنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون [2] و گوسفند و گاو زکات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشکده‌ها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیک بیندیشید که آیا اینها شدنیست؟!.

اگر شدنیست مردم بپذیرند و کار یکسره گردد و این اختلاف و کارشکنی که از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشکال‌تراشی با دولت بردارید.

3ـ بر فرض آنکه حکومت حق شماست و شما می‌توانید آن را پیش برید آیا یکی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید کرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در کارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یک تنست خواستاریم شما ملایان تبریز کاندید خود را بما بشناسانید.

این پرسشهاییست که از آقایان ملایان تبریز می‌کنم و برای آنکه نتیجه بدست آید می‌خواهم کسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجی‌علی‌اکبر آقا) و کلکته‌چی و نخجوانی (حاجی‌محمدآقا) و شربت‌زاده و شالچی (حاجی‌حسین‌آقا) و بافته‌ای (حاجی‌علی‌اکبرآقا) که از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستوده‌ای هستند خواهش می‌کنم که درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این کار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یک ماه باشد که از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 223)


👇

🔸 پانوشتها :

1ـ همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافته‌اند که براستی یک توده‌ی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفته‌ایم نمی‌توان راه برد.

2ـ حِقه و ابن‌اللبون به ترتیب شتر شش ساله و کره شتر دو ساله است. اینکه کشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مسلمانان ترکیه و دیگر کشورها نیز گفته‌اند ولی دیده می‌شود خودشان هم آن را نشدنی یافته‌اند ؛ به آن نشان که در آن کشورها ادارات جز به شکل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همینست حال ارتش و پلیس این کشورها. مسلمانان کشورهای پاکستان ، ایران و ترکیه با آنکه به حکومت نیز دست یافته‌اند هرگز نیارسته‌اند دستگاه ادارات و وزارتخانه‌ها را که همگی به شیوه‌ی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احکام شریعت را اجرا کنند.

دو حکومت طالبان و عربستان البته کوشیده‌اند با همان شیوه‌ی خلیفه‌گری کشور را راه برند ولی نتیجه‌اش را دیده‌ایم و هنوز می‌توان دید. طالبان کشورداریشان دیری نپایید تا ناسازگاری باورهای خود را با زندگی این روزگار دریابند. از آنسو در مدت کوتاه حکومت خود جز بکشتار مخالفان و اجرای احکام خشک دینی به چیز دیگری نمی‌پرداختند و درپی همسری با کشورهای پیشرفته‌ی جهان نبودند. عربستان نیز اگر تا چند دهه پیش از دشواریهای خلیفه‌گری چندان رنجی نمی‌کشید یا درآمدهای هنگفت آن کشور پرده‌ای روی دشواریهای آن کشیده بود ، امروز دیگر چنان نیست و پیاپی اصلاحاتی در قانونهای خود بکار می‌بندد.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 39ـ داوری توده (44) : می‌گویند و عمل نمی‌کنند (یک از یک)


کسانی طرفداری از شعرا می‌نمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم می‌بافند و برای اینکه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحکی می‌تراشند. این دلایل باندازه‌ای نحیف است که هر شنونده‌ی عاقلی نمی‌تواند از خنده جلوگیری نماید. دیروز در جمعی بودم با وجود اینکه تمام حاضرین از جوانان تحصیل کرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یکی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را به رخ حاضرین می‌کشید و از قیافه‌ی بشاشش معلوم بود که از خواندن چند مصرع پوچ که ابداً بدرد هیچ کس نمی‌خورد لذت می‌برد و میان گفتار خود هی احسنت و زنده‌باد بود که خرج می‌نمود و ایران را بوجود یک چنین فیلسوف عظیم‌الشأن مفتخر می‌دانست. تعجب در اینجاست که تمام سامعین با کمال میل و رغبت گوش داده و کسی نگفت که چرا وقت عزیز ما را باین مهملات می‌گذرانی. من که یکی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیام پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفته‌های خود داری؟ گفت : «چیزی که عیان است چه محتاج بیان است» گفتم چیزی که عیان است و از اشعارش معلوم می‌گردد شخص جالب توجه شما مرد[ی] لاابالی و بی‌قید بوده و عمر خود را به عیاشی و باده‌گساری گذرانده و جز یکمشت کلمات پوچ بیادگار نگذاشته است.

بدون اینکه جواب بگفته‌های من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :

ما راست همی‌رویم و تو کج بینی
رو چاره‌ی دیده کن رها کن ما را

گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص کلماتی که در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی می‌بیند یا گوشهایم این گفتارهای بی‌معنی شما را نمی‌شنود؟.

بعد از خنده‌ای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو کور است ، گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.

گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را که چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون می‌گردم.

جواب داد عمرهای کوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمی‌نماید آن هم اگر در یک محیط آرام زندگی کنیم تا چه رسد حالا که بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداکثر استفاده را بنماییم خوش باشیم گوشه‌ی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بی‌غم بسر آریم.

گفتم بسم‌الله بفرمایید کراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و کت شیکت را به یکی از مستمندان بدهید یک جبّه از پارچه‌های مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.

گفت با وضعیت فعلی نمی‌شود. گفتم مگر کسی مانع می‌شود؟ جواب داد کسی مانع نمی‌شود ولی من نمی‌کنم.

گفتم پس کاری که نمی‌کنی و بی‌معنی است چرا اینقدر پافشاری می‌نمایی که خوب جلوه‌گر سازی.

بقیه‌ی مذاکرات را نمی‌نویسم. با این مختصر معلوم می‌گردد که طرفداری از شعرا یک مرض روحی است و الا هیچ کس حاضر نمی‌شود که زندگی خود را کاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است که طبیب اجتماعی آقای کسروی این مرض مزمن را ریشه‌کن سازند و کاخ موهومی شعر را ویران نمایند.

تبریز ـ عباس کاظمی


پرچم : این یک نمونه‌ایست که جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشته‌های پراکنده‌ی روزنامه‌ها چه ‌اندیشه‌هایی در مغز خود می‌آکنند و چه فلسفه‌های خنکی برای زندگی خود برمی‌گزینند. یکی از بدآموزیهایی که درمیان جوانان رواج دارد همینهاست که آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده که باید آن را فلسفه‌ی بی‌غیرتی نامید.

یک نکته‌ای که باید فراموش نگردد آنست که علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست که بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار می‌یابند. این بسیار لذت دارد که به یک جوان عیاشی بگویند اندیشه‌ی گذشته و آینده همه را رها کن و زحمتی بخود راه نده و پروای کشور و توده نکن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفته‌ی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینه‌ی خوشگذرانی و بی‌غیرتی را تهیه می‌کند و هم نامش فلسفه است و می‌توان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن کرد.

ولی چنانکه گفتیم بیاری آفریدگار پاک و بخواست او ریشه‌ی همه‌ی این نادانیها را خواهیم برانداخت. گذشت آنکه هر کسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانه‌ی آنان ناگزیر از به‌به و آفرین باشد.

گذشت آنکه کسانی بخواهند با هیاهو و کولیگری جلو منطق را گیرند. بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینک هنگام آن رسیده است که یک گام دیگری برداریم و همه‌ی این کتابها را بآتش کشیم و خاکسترش را بباد دهیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 212)


🌸

(از این نوشتار)
.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ12 🌑

🔸چه توانیم کرد؟

(بخش یکم)

🖌 کوشاد تلگرام

در بخشهای گذشته از حادثه‌ی دلگداز معدن طبس ، جان باختن 50 تن بیشتر از کارگران هم‌میهنمان ، استانداردهای جهانی HSE ، رد پای پولپرستی در آن حادثه ، کوتاهیهای حکومت در نظارت و واداشتن شرکتها به رعایت استانداردها ، ماهانه‌ی ناچیز کارگران و پستی و بلندی بی‌اندازه در درآمدها در کشور گفتگو کردیم.
سپس از تعطیلی کارخانه‌های کهن و نو ، کاهش تولید در صنعت کشور و علتهای آن ، بیکاری و دستمزد ناچیز کارگران و کارکنان سخن راندیم. پس از همه با آوردن مثالهایی نشان دادیم که حکومت در این چهل و اند سال به تولید صنعتی و امنیت کارگر بی‌توجهی بسیار داشته و دست یک عده تاراجگر و قاچاقچی و رانتخوار را باز گزاشته تا کالاهای بیگانه وارد کنند و بدینسان سودهای هنگفت برند و تولید بومی را زمین بزنند.
در آنجا نوید دادیم که این گفتگو را دنبال کرده به راه چاره‌ی اینگونه گرفتاریها بپردازیم. اینک به نوید خود کار می‌بندیم و این گفتگو را در چندین نوشتار پیاپی دنبال خواهیم کرد. باید دانست گرچه سخن از معدن و صنعت به اینجا کشید ولی شما به هر زمینه‌ای از زندگانی اجتماعی بپردازید ، از اینگونه گرفتاریها در آن خواهید دید و اینست راه چاره‌ای که در اینجا سخنش خواهد رفت همگانی (عمومی) است و در هر کدام از آن زمینه‌ها راست درمی‌آید.

🔸🔸🔸

کسانی پس از آگاهی از گرفتاریهای پیچاپیچ و آلودگیهای فراوان کشور ، پیش خود چنین می‌اندیشند : «از دست ما که کاری برنمی‌آید ، ناچار باید با این اوضاع ساخت!». در برابر آنان کسانی هم هستند که اندیشه‌شان سازش با آلودگیها نیست ، تلاش برای بهبود است و اینست می‌پرسند : «اکنون چه باید کرد؟!».

پاکدینی یک راه «قطعی و ارجداری» بروی ایرانیان گشاده که ما از دیرباز به آن می‌کوشیم. «قطعی» از این نظر که علت گرفتاریها و چاره‌ی آنها را شناخته‌ایم و تاکنون آن را بارها با دلیلها و مثالها نشان داده‌ایم تا موضوع هرچه روشنتر گردد و جای چون و چرایی بازنماند. «ارجدار» نیز از این نظر که چون علت گرفتاریها و راه چاره را دانستیم هر زمان که بکار آغازیم و گامهایی در آن راه برداریم ، سود کوششهامان در دست خواهد بود. این کوششها داستان همه یا هیچ یا دوگانه‌ی شکست یا فیروزی نیست. زیرا چنانکه خواهیم دید ، یکی از علتهای عمده‌ی بدبختیهامان ندانستن «حقایق زندگی» است ، که چون به روشن گردانیدن آن حقایق کوشیم ، از دانستن آنها تا ایران هست سود آن در دست بوده هرگز زیانی نخواهد بود.

این راه باید با متحول شدن مردم آغاز ‌گردد. ما برآنیم که این توده اگر همچنان که هست بماند و هیچ تکانی نخورد ، حالش بهبود نخواهد یافت بلکه روز بروز بدتر نیز خواهد شد. پس برای بهبود اوضاع ، متحول شدن مردم یک اصل لازم است. به سخن دیگر ، چنین نیست که با افزایش درآمد کشور (مثلاً بهای نفت) یا با گِله‌ کردن و نالیدن یا رفتن این حکومت و آمدن دیگری ، کشور بتواند از بدبختیها رهایی یافته به شاهراه پیشرفت افتد. بلکه باید یک تحولی در اندیشه‌ها و رفتارها رخ دهد. (شرح این خواهد آمد).

کسانی با این اصل (حقیقت) همداستان نیستند. آنها می‌گویند : «همه‌ی تقصیرها بگردن حکومت است و چون «اینها» بروند ، کارها درست خواهد شد». دهها نادانی ، ناکاردانی ، سودجویی و اختلاس که در همین نوشتار آوردیم به رخمان کشیده خواهند گفت : «خودتان نشان دادید که اینها همه ریشه در آلودگی این حکومت دارد. پس چه جای آنست که جز برانداختن حکومت به چیز دیگری بپردازیم؟!».

ولی ما با اندیشه‌ی آنان از چند راه مخالفیم.

نخست باید دانست که هر حکومتی برای پایدار ماندن و راه بردن کشور نیازمند صدهزارها بلکه میلیونها تَن کارمند و مدیر وفادار به او در وزارتخانه‌ها و اداره‌هاست. گذشته از این ، یک انبوه چند میلیونی از کارمندان اداره‌ها و کارگران نیز هرچند همراه با او نباشند ، نباید دشمنش باشند. اگر جز این باشد و هوادارانِ پافشاری نداشته باشد با یک کودتا خواهد برافتاد. اگر هم هوادارانِ پافشارش بیش از آن باشند که با کودتا برافتد ولی روی‌همرفته کم باشند ، ناچار خواستهایش به آسانی روان نخواهد شد و در برابرش جلوگیر (مانع) فراوان پیش خواهد آمد. برخی از گماردگان حکومت بسود دشمنانش خواهند کوشید ، برخی سود خود را بدیده گرفته ناراستیها خواهند کرد ، برخیها تا توانند از فرمانهایش سر پیچند و کوتاه‌سخن کارشکنیها پدیدار خواهد شد که از آبرو و هم از توانایی او خواهد کاست و زمینه برای از میان رفتن شایستگی او در چشم مردم فراهم خواهد آمد.

(بخش دیگر فردا خواهد آمد)

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸41ـ خواهش از بازرگانان تبریز


از آقایان صدقیانی ، کلکته‌چی ، بافته‌ای نخجوانی ، شربت‌زاده ، شالچی خواهشمندیم که چنانکه در شماره‌ی 223 پرچم پیشنهاد گردیده میانه‌ی ما و آقایان ملایان تبریز میانجی باشند و آن پیام ما را بایشان برسانند و پاسخ بخواهند.

من نمی‌دانم از ملایان بنام در تبریز که هست. آنان که انجمن می‌کنند و از پیمان و پرچم بد می‌گویند ، آنان که مردم را از خواندن پرچم بازمی‌دارند کدامها هستند. شما چون در تبریز هستید می‌دانید سران ملایان کیستند ، آن پیام را بایشان برسانید و پاسخ گیرید.

این یک مطلب بزرگیست و شما اگر خواهش ما را پذیرفته پا بمیان گزارید یک کار ثوابی کرده‌اید ، خدا را از خود خشنود گردانیده‌اید. آن رفتار ملایان که همیشه با دولت دشمنی نشان می‌دهند به ایران بسیار گران بسر می‌آید. باید بآن چاره کنیم.

آقایان ملایان اگر حکومت را حق خود می‌دانند نخست دلیل آن را بگویند ، دوم راهی را که برای اداره کردن کشور پیش خواهند گرفت روشن سازند ، سوم کسی را که از میان خود بفرمانروایی خواهند برگزید نام ببرند.

خلاصه آنکه سخن خود را آشکار بگویند که ما اگر دیدیم سخنشان پذیرفتنیست بپذیریم و من از سوی خود داوری را بشما آقایان بازرگانان می‌سپارم که اگر گفته‌های آقایان ملایان را درخور پذیرفتن دیدید و مطمئن شدید که خواهند توانست کشور را راه برند بمن آگاهی دهید که من نیز با یارانم با شما همدست شویم و حکومت را بدست آقایان بسپاریم و باین دو تیرگی [1] خاتمه دهیم. اگر خواستید من هم بآذربایجان می‌آیم که از آنجا بکار آغاز کنیم. اینست چشم براه پاسخهای شما خواهم بود. [2]

(پرچم روزانه شماره‌ی 226)


🔸 پانوشتها :

1ـ مقصود دوتیرگی میان مردم و دولتست. فتنه‌ای که آتشش را ملایان افروخته بودند و در گفتارهای پیش چند بار بیمگین و زیانمند بودنش به کشور بازنموده شده.

2ـ این گفتار چون از دو دیده‌ی تاریخی ارجدارست خواستیم در دنباله‌ی «پرسشهای سه‌گانه» از ملایان بیاید.

نخست ، کسروی و آزادگان درپی نتیجه گرفتن بودند ، نه گفتارنویسی و سیاه کردن صفحات. می‌خواستند این دوتیرگی از میان برخیزد. از زیانهای آن در گفتارهای گذشته سخن گفته شد و ما نیز در پابرگیها شرحهایی نوشته‌‌ایم. اینست می‌بینیم کسروی آن رشته را دنبال می‌کند و از هر راهی می‌کوشد آن دوتیرگی خانمانسوز را ریشه کند. می‌بینیم در پی‌گیری این کوشش از رو آوردن به بازرگانان تبریز نیز دریغ نمی‌دارد.

دوم ،‌ کسروی جز این گفتارها ، کتابهایی همچون «شیعیگری» (بخوانند و داوری کنند) ، «در پاسخ بدخواهان» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «گفت و شنید» و «پرسش و پاسخ» در شرح زیانمندی شیعیگری نوشته و بیپایی کیش ملایان را روشن گردانیده و نشان داده دعواهای ملایان از ریشه پوچ و دروغ بوده.

در چنین حالی کسانی پیدا شده‌اند که اینها را هیچ نخوانده یا اگر خوانده‌اند بدانسان که خود دوست می‌داشته دریافته‌اند و میوه‌ی چنین سرسریگری (یا خدا نکرده : دغلکاری) سخن دروغی ازو گردیده که در پیامرسانها و اینترنت پراکنده‌اند ، بدینسان : «مردم ایران یک حکومت به ملایان بدهکار است».


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 40ـ پاسخ به یک یاوه‌گو (یک از یک)


«بدا بحال مردمی که قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان

در یک ورقپاره‌ای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناکسان نافهم که می‌خواهند با گفتن چند جمله‌ی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای کسروی که در راه یک توده‌ای که آلودگی او را اندازه نیست صد رنج می‌برد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمی‌نشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمی‌شد پاسخ بود و دلیل و بیان. یک تیکه از گفته‌های او را برای نمونه اینجا می‌آورم (چند روز پیش که ورق سیاهی بنام پرچم در دکان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارنده‌ی پرچم برخوردم که با روش ناپسندیده‌ی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش که مایه‌ی افتخار جهانیان می‌باشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد کدام یک از این کلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزه‌گو که جز در راه ساده و باده و غیرت‌کشی سخنی نگفته‌اند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! کدام یک از اینها پاسخ است.

من شرم دارم یک‌یک گفته‌های آن نویسنده‌ی بی‌آزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ‌نویسی [به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان که آن نامه‌ی سیاه را خوانده‌اند می‌دانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بی‌ادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا می‌شماری پس این بی‌ادبی‌ها از کجاست؟. نه این است که تو هم در مکتب همان ادبا درس خوانده‌ای؟ بزودی برسد روزی که رویت همچون دلت سیاه گردد.

آقای کسروی اینها یا نمی‌دانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوه‌گویی تنی چند بیخبر و خیره‌سر افکارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز کنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نکنید رهبری و راهنمایی هر کس را شاید. دوام این زمزمه‌ها که از هر گوشه و کنار می‌شنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند که می‌توانند این قافله‌ی پراکنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند که جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمه‌ی پدری بود در حق شما نکردند و همانطوری که اکنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آینده‌ی شما هم اگر دربند آتیه‌ی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بکوشید خود را از آلودگیهای چند صد‌ساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتکانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.

ای آزادگان خدای پاک از پاکی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بکوشید و از پا ننشینید و فراموش نکنید که خدا با ماست.

همدان ـ خلیل مهران


پرچم ـ نویسنده‌ی آن روزنامه کوچکتر و بی‌ارجتر از آنست که یاران از نوشته‌های وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمی‌شناسند ولی در تهران همه او را می‌شناسند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 215)


🌸