🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ13 🌑

🔸چه توانیم کرد؟

(بخش دوم)

🖌 کوشاد تلگرام

آغاز نوشتار «چه ‌توانیم کرد؟»

پس استواری یک حکومت بیش از همه به آنست که دسته‌ای از مردم ، هوادارِ پافشار او و آرمانهایش باشند. برای مثال جنگهای استقلال‌طلبانه‌ی مصطفاکمال پاشا (آتاترک) در عثمانی (پس از جنگ جهانی یکم) را دسته‌ی «اتحاد و ترقی» پشتیبانی می‌کرد. او به پشتیبانی آنها توانست لشکرهای بیگانه را از ترکیه‌ی امروزی بیرون راند. همزمان با بنیاد یافتن جمهوری ترکیه در 1923 «حزب جمهوری خلق» را که دنباله‌ی دسته‌های اتحاد و ترقی و «ترکهای جوان» بشمار می‌آمد بنیاد گزارد و این پشتیبانی بود که حکومت او را توانا به انجام «رفرمهای» بنیادی نمود و توانست در برابر دشمنانِ آن رفرمها پایداری کند. در همان زمانها رضاشاه نیز در ایران بکارهای بزرگی برخاست ولی هواداران او و کارهایش سازمان درستی ‌نیافتند و حزبی یا دسته‌ای سیاسی نیرومندی را پدید نیاوردند. از اینرو چون انگلیسها در 1320 او را ناچار به ترک ایران نمودند افسوسمندانه هیچ ایستادگی‌ای از مردم نمایان نگردید.

حکومت ملایان با همه‌ی پشتیبانیهایی که در سالهای نخست از سوی مردم دید (به نیک و بدش کار نداریم) و بدانسان توانست دشمنانش را از سر راه بردارد و هم جنگ هشت ساله را پشت سر بگزارد ولی چون بجای میهن‌پرستی و در اندیشه‌ی آبادی ایران بودن ، در اندیشه‌ی «کشورگشایی شیعی» و یک رشته پندارهای کودکانه بود و همچنین پیاپی با ناکاردانیهای خود زندگانی را بر مردم سخت و توانفرسا گردانید ، رفته‌رفته پشتیبانی مردم را از دست داد و از سوی دیگر چون صف همراهانش را نیز از هزارها مردان و زنان بی‌آزرم ، چاپلوس و دورویِ پولپرست تصفیه نکرد اینست سخت بی‌آبرو گردید. همین هم شکستگاه او خواهد بود.

خواستمان از این سخنان اینست که یک توده‌ای که در اندیشه‌ی برانداختن حکومت ستمکار خویش است ، گذشته از یک برنامه‌ی سنجیده برای رسیدن به آرمانهای خود ، یکی از چیزهایی که باید بدیده گیرد فراهم آوردن هواداران و پشتیبانانی است که از یکسو به اندازه‌ای باشند که کارها را همه در دست گیرند و از سوی دیگر همه آبرومند ، نیک ، فداکار و پیماندار باشند. این هم نیازمند آنست که به پرورش و نیک گردانیدن توده بکوشند تا از میانشان همدستان شاینده‌ای (لایق) برای بدست گرفتن کارها گرد آید.

این از زیانمندترین و رسواترین شیوه‌هاست که مردم را در همان ناآگاهی و نادانی نگاه دارند و کوششی در راه پرورش و نیکی ایشان نکنند و تنها به شورانیدن و برانگیختن احساسات کور آنها بکوشند و آن احساسات را پشتیبان خود بگیرند. با چنین شیوه‌ای ، گیریم که به حکومت نیز دست یافتند ، آلودگیهای هوادارانشان هرچه زودتر آنها را بی‌آبرو خواهد گردانید و نقشه‌هاشان را بهم خواهد زد. اینها گذشته از آنست که چون از نخست میانشان یک هم‌اندیشگی و هم‌سخنی نبوده و چه بسا عامل پیوستنشان به هم تنها دشمن و سودهای مشترک بوده ، سپس که به حکومت رسیدند میانشان دشمنی پدیدار گردد و به جنگ درونی انجامد.

بیایید از دیدگاه واقع‌بینانه‌ای به این گفتگو بنگریم. ما می‌گوییم : آنچه در زندگانی یک توده مؤثر است و اهمیت دارد «رفتار حکومت» است. «رفتار حکومت» آن تصمیمهایی است که می‌گیرد ، کارهایی است که می‌کند و پولهایی است که بکار می‌اندازد. برای چندگاهی تنها روی «رفتار حکومت» تمرکز کنیم و موضوع را نخست کلی و جهانی بدیده گیریم تا ببینیم چه نتیجه‌ای از آن بدست می‌آید.

مثلاً ببینیم مردم جهان در زمینه‌ی رفتار حکومتهاشان چه اندیشه و آرمانی بسر دارند ، و انتظارشان از آنان چیست؟! برای مثال ممکنست بخواهند حکومت مالیات کمتری از ایشان بگیرد. پزشکی و درمان رایگان باشد. دبستان تا دانشگاه رایگان باشد. جلو کوچندگان بیگانه گرفته شود. بازرگانی چنان باشد که به تولیدکنندگان کشورشان آسیب نزند و مانند اینها. همچنین ببینیم چشمداشتهای مردم ایران از حکومت چیست. مثلاً آیا ایرانیان تنها می‌خواهند حقوق بازنشسته‌ها بیشتر از این که هست باشد؟! کارگران و کارمندان نه پیمانی بلکه رسمی استخدام شوند؟! زنان به استادیومهای فوتبال آزادانه راه یابند؟! بی‌روسری به خیابانها درآیند؟! کنسرتهای موسیقی آزاد باشد و مانند اینها؟! آیا اینهاست خواستهای مردم از حکومت؟!

بیگمان نه خواستهای جهانیان و نه ایرانیان تنها اینها نیست. پس باید دید دیگر چه چیزهاست و چگونه می‌توانند به همه‌ی آنها دست یابند.

(بخش دیگر فردا خواهد آمد)
.

خانواده‌های سوگمند کارگران معدن طبس
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸42ـ در پیرامون خرد (یک از دو)


یکی از شگفتیها باید شمرد که مردمان معنی خرد را نمی‌دانند و آن را نمی‌شناسند. «خرد» چیست؟ خرد گرانمایه‌ترین گوهریست که خدا بآدمیان داده که بدستیاری آن نیک از بد ، راست از کج ، سود از زیان بازشناسند ، براهنمایی آن براستیها پی برند و معنی درست جهان و زندگی را بدانند. ولی جای افسوس است که مردمان چنین گوهر گرانمایه‌ای را نمی‌شناسند و از آن بهره‌مندی نمی‌خواهند. داستان مردمان با این رفتارشان داستان راهروانیست که در تاریکی شب راه می‌روند و یک چراغ تابانی را که دارند بجای بهره‌مندی از آن ، خاموشش می‌سازند و یا با کهنه‌پاره‌هایی می‌پوشانند که جلو روشناییش را گیرند.

در ایران خرد را نه تنها نمی‌شناسند و بکار نمی‌برند ، دسته‌های بسیاری با آن دشمنی نموده‌اند. کتابهای فارسی پر از نکوهش خرد است و صوفیان و خراباتیان و باطنیان و همچنین بسیاری از کیشها با آن دشمنی نشان داده‌اند. در کتابهای صوفیان اینگونه جمله‌ها فراوان است : «چون عقل راه بجایی نمی‌بُرد پای در راه سیر و سلوک نهادم و طالب کشف و شهود گردیدم» یا «چون بناخن خرد گره از کار نمی‌گشود دست در دامن عشق زدم».

مولوی می‌گوید :

عشق آمد عقل او آواره شد
صبح آمد شمع او بیچاره شد

همو می‌گوید :

پای استدلالیان چوبین بود
پای چوبین سخت بی‌تمکین بود

خراباتیان نیز همان راه را پیموده از خرد نکوهشها کرده‌اند. حافظ می‌گوید :

قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق
چو شبنمی است که در بحر میکشد رقمی

حسن صباح پیشوای باطنیان نیز همین راه را پیموده و سخنانی در کاستن از ارج خرد سروده. همچنین کیشها ، هر کدام را که میگیری از خرد گریزانند. این دسته‌ها چون فریبنده و گمراه‌کننده بوده‌اند ناگزیر با خرد دشمنی نموده‌اند. همچون دزدی که از تابش ماه و روشنایی چراغ گریزان می‌باشد. فرقست میان آنکه کسانی در جستجوی راستیها باشند با آنانکه جز فریب مردم نخواهند. اینان فریب مردم را خواسته‌اند و نه شگفت است که با خرد دشمنی نموده‌اند. داستان اینان داستان آن چیت‌فروش کوچه‌گردیست که نیم‌ذرعی همراه نمی‌آورد و بزنان چنین می‌گفت : نیم‌ذرعی چه می‌خواهد؟!. این نیم‌ذرعی‌ها درست نیست ، من با وجب بهتر ذرع می‌کنم. هر چهار وجب من یک ذرع است. [1]

شما از صوفیان بپرسید : عشق چیست که اینهمه بآن می‌نازید؟! اینهمه نامش می‌برید؟! به که یا به چه عشق می‌ورزید؟!. می‌دانم خواهند گفت : عشق بخدا. می‌گویم شما خدا را چه پنداشته‌اید که باو عشق می‌ورزید؟!.. شما اگر خدا را می‌شناختید بایستی او را بزرگ دارید ، بنیایش و پرستش پردازید ، نه اینکه عشق ورزید. آنگاه عشق‌ورزی با خدا چیست؟!. چه کارهایی می‌کنید؟.. آیا نه آنست که غزلها می‌سرایید و دف و نای می‌نوازید ، پای می‌کوبید ، دست می‌افشانید ، می‌چرخید ، می‌جهید ، نعره‌ها درمی‌آورید؟! آیا اینها نمی‌رساند که شما ساده‌رویان را بجای خدا گرفته‌اید و آنچه در دلهای شماست نه خداست؟!.. شما بنام «وحدت وجود» که یک پندار بیپاییست بچنین نادانی افتاده‌اید و نام آن را «عشق بخدا» می‌گزارید.

جامی می‌گوید :

حسن خویش از روی خوبان آشکارا کرده‌ای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا کرده‌ای

بهایی می‌گوید :

کاکل مشکین بدوش انداخته
وز نگاهی کار عالم ساخته

پس از همه ، اگر این کار ، این عشق‌ورزی خوبست دیگر چرا از خرد می‌گریزید؟!. خرد که از کار خوب جلو نمی‌گیرد؟!. اگر خواستتان این است که با عشق بجاهایی می‌رسید که با خرد نتوان رسید ما می‌پرسیم دلیلش چیست؟!.. ما در شما یک چیزی که راست بودن این دعوا را برساند نمی‌یابیم. بزرگان شما که هر یکی سالیان بسیاری را در آن راه خود بسر برده ما چون می‌سنجیم و می‌اندیشیم آنان را جز بیکارگانی نمی‌یابیم. گذشتگان گذشته‌اند. این قطبها و مرشدها که امروز هستند و در تهران و شیراز و گناباد و مراغه و دیگر جاها می‌باشند چه سودی برای توده‌ی خود توانند رسانید؟! جنبش مشروطه آمد چه توانستند؟!. اروپاییگری سیل‌وار فراگرفت چه جلوگیری کردند؟!. بیدینی رواج یافت چه چاره ‌اندیشیدند؟!.

یک مرشدی در تهران است. مرد بیخرد کتابی بشعر سروده و چاپ کرده و در آنجا ستایش از تیمور لنگ می‌کند و چنین می‌گوید :

رایت تیمور شه گورکان
چون بجهان شد علم داستان

حکمش از ایوانگه کیهان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت

پس از سالیان درازی که چله‌ها بسر برده و بگفته‌ی خودش «مقامات پیموده» این اندازه‌ی نافهمی اوست که تیمور خونخوار را بدادگری می‌ستاید و اینهمه گزافه می‌سراید.

چند سال پیش بشیراز رفتم و با یک قطبی دیدار کردم و دیدم همچون یک کودکی از فهم و خرد بی‌بهره است.

👇

حافظ که آنهمه نام «عشق» را در شعرهای خود می‌بَرد شما جستجو کنید و بسنجید که چه معنایی از آن می‌خواهد. اگر جستجو کنید خواهید دید خود نیز نمی‌داند که چه معنایی از آن می‌خواهد. گاهی به پیروی از صوفیان «عشق بخدا» می‌خواهد ، و گاهی بشیوه‌ی شاعران سخن از «خوبرویان» می‌راند ، و گاهی همان مستی و بیخردی را «عشق بخدا» می‌خواند. با چنین پریشانگویی ناگزیر بوده که از خرد گریزان باشد و به نکوهشش زبان گشاید.

همین گفته‌های صوفیان و خراباتیان و پیرویهایی که شاعران از آنان نموده‌اند این تأثیر را بخشیده که ایرانیان خرد را بسیار کوچک می‌شمرند که نه تنها از آن بهره‌مندی نمی‌نمایند سخت خوارش نیز می‌دارند. یکی از کشاکشها با ما همیشه در این زمینه است که می‌توان با خرد حقایق را دانست یا نه.


🔹 پانوشتها :

1ـ اصل : شش وجب. نیم ذرعی یک تکه‌ خط‌کش مانند ، کمابیش نیم متری ، برای اندازه گرفتن پارچه بوده. یک ذرع از چهار وجب اندکی بیشتر است. در کتاب «در پیرامون خرد» که کامل شده‌ی این گفتارهاست همین مثل آمده و در آن چهار وجب گفته شده. نتیجه آنکه چهار وجب درست است.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 41ـ به‌ یک یاوه‌گوی چندین ارج نباید نهاد (یک از یک)


چنانکه خوانندگان آگاه گردیده‌اند یک مرد پست یاوه‌گویی بنام هواداری از شاعران که همچون خود او یاوه‌گویند در روزنامه‌ی خود که چند ماه یک بار یک شماره بیرون می‌آید بسخنان زشتی که نمونه‌ی پستی اوست پرداخته است و چون می‌داند کسی روزنامه‌ی او را نمی‌خواند نسخه‌هایی از آنها برای کسانی از یاران ما که نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید که بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند که آن را نیز چاپ کردیم ، سپس نوشته‌ای از آقای مهران آمد که خوانندگان در شماره‌ی دیروزی خوانده‌اند و خود شرح پرمغز و استواری بود.

جز از آنها نوشته‌هایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشته‌ای از آقای مهدی ع از یزد رسیده که هر یکی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست داده‌اند. اینست می‌گویم : «به یک یاوه‌گو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمی‌شناسند. یک مرد بی‌سوادیست که بایستی نوکری یا باربری کند و نان بخورد. نکرده و با هوچیگری زندگی می‌نماید. چنین کسی چه ارجی دارد که یاران اینهمه دلتنگی از گفته‌های او نمایند؟!..

از آنسوی این تنها نیست و اینان یک دسته‌ای هستند که سرمایه‌شان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از کار بازمانید در حالی که هیچ نتیجه‌ای نخواهد بود زیرا آنان نه کسانیند که بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد می‌کنید در جایی که آنان از چنان نیرویی بی‌بهره‌اند. چنان در نادانیها غرقند که خردهاشان بیکبار بیکار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس که ما می‌نویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت کرده‌اند ، به مِی‌خواری برانگیخته‌اند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشته‌اند ، بیشرمانه دم از امردبازی زده‌اند ، از این و از آن گدایی کرده‌اند. ما این زشتکاریهای آنان را می‌شماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوه‌گوییها می‌پردازند و این نمی‌فهمند که در برابر این ایرادها از آن یاوه‌گوییها کمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های آنانست اینان نمی‌فهمند که مردان گردنفرازی که مرا نادیده یاری و پشتیبانی می‌نمایند و از دور و نزدیک دست همراهی دراز می‌کنند در سایه‌ی آن حقایقی است که نشر می‌شود و این از نافهمیست که چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.

کوتاه سخن آنکه امروز از این یاوه‌گویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیک است روزی که سزای بیفرهنگی خود را دریابند.

در پاسخ این یاوه‌گو نوشته‌هایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامه‌ی بیفرهنگ دیگری که باز زباندرازی کرده بودند داده و نسخه‌های آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس می‌گزارم ولی بهتر است از چاپ نوشته‌ها درگذریم. زیرا موضوع کوچکتر از اینهاست.

ما آن روزی که باین راه برخاستیم اینها را نیز می‌دانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.

از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن کسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم که هر روزی یک گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.

از آنسوی دوباره می‌گویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 216)


🌸

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ14 🌑

🔸چه توانیم کرد؟

(بخش سوم)

🖌 کوشاد تلگرام

آغاز نوشتار «چه ‌توانیم کرد؟»

دانشمندان و بزرگان سیاست در جهان به درخواستهای فرعی مردم و موضوعاتی که خود شاخ و برگ و میوه‌های زهرآلود حکومتهای خودکامه (مستبد) است اعتنا نداشته به ریشه‌ی آن توجه کرده‌ و گفته‌اند : حکومت خودکامه چه شاه ، چه پاپ یا راهبر یک کیش ، هر اندازه هوش گمارد باز نمی‌تواند جلو اشتباهاتش را بگیرد. اشتباهاتی که گاه بسیار پرآسیب تواند بود. هر اندازه نیکخواه و دلسوز باشد و به مردم آزادی دهد باز هم این خطر هست که اندیشه‌های خود را گرانمایه‌تر از آنچه هست پندارد و رفته‌رفته راه دخالت در تصمیم‌گیریها را ببندد.

ایشان فرمانروایی (حکومت) را به معنی درست و بنیادیش گرفته گفته‌اند : کارهایی که حکومت می‌کند ، کارهای خود مردم است و اینست فرمانروایی ازآنِ (مال) ایشانست و باید در دست خودشان باشد. مردم چون خود مستقیماً نتوانند در کارهای کشورداری شرکت کنند ، اختیار آن را به نمایندگانشان می‌دهند که کشور را با یک رشته قواعد دمکراسی راه برند ، بدینسان که در مجلس خواستها و نیازهای مردم را به گفتگو و رای گزارده قانون برایش بگزارند و یک دسته از مردان سیاسی را به اجرای آن قانونها وادارند. گفته‌اند : اگر مردم ارج این شیوه را بدانند و خود را برای آن شایسته گردانند و همیشه نگهبانش باشند ، راه رسیدن به درخواستهای منطقیشان گشاده خواهد بود. اینست راه درست رسیدن به درخواستهاشان.

اکنون ببینیم آیا ایرانیان همه یک رشته درخواستهای مشترکی دارند؟! آیا همین شیوه‌ی کشورداریِ دمکراسی را که یادش رفت ، همه می‌پذیرند؟! پاسخ آنست که ایرانیان یک آرمان مشترکی میانشان نیست بلکه دسته‌بندیهای فراوانی میانشان هست و از اینرو مردمی پراکنده (متفرق) اند. همین دمکراسی را بدیده گیرید. کافیست درباره‌ی دسته‌های سیاسی باریک‌بینی کنید تا بدانید که یک شماری از آنان اگر هم خود را هوادار دمکراسی بنمایند جز برای ظاهرسازی نیست و از درون دل به آن باور ندارند. گذشته از این یک انبوهی از کوشندگان می‌پندارند دمکراسی تنها به «خواستن» بدست می‌آید. بلکه از سنگهایی که باورها و اندیشه‌ها بر سر راه دمکراسی در ایران غلتانیده آگاهی درستی ندارند.

یک مردمی تا خودشان ندانند حکومت باید چگونه باشد و چه درخواستهایی را اجرا کند ، از گِرد هم آمدنشان جز هرج و مرج و پیکار برنخیزد. از اینجا یک نتیجه در دست خواهیم داشت و آن اینکه اندیشه‌های مردم تا تواند بود باید به هم نزدیک باشد تا برای مثال در زمینه‌ی حکومت و درخواستهایی که ازو دارند هم‌سخن و هم‌آواز باشند ـ نه در برابر هم بلکه همراه هم باشند.

نکته‌ی دیگر آنکه تنها حکومتی را برانداختن ، یک توده را به رستگاری نمی‌رساند. باید در بسیاری زمینه‌ها هم‌پیمان باشند تا در میان کوششها بجای همراهی به پیکار و زد و خورد برنخیزند. بلکه چون اندیشه‌هاشان به هم نزدیک گردید و آرمان مشترکی یافتند ، نیروهاشان روی هم بیاید تا بتوانند به کارهای بزرگی فیروز گردند.

باز نکته‌ی دیگر این گفتگو آنکه خواستنِ تنها توانستن نیست. بلکه خواستن و از راهش و با افزارش کوشیدن توانستن است. آن کسان راه را گم کرده‌اند. می‌خواهند همه‌ی بدبختیها را از حکومت بنمایند و گرفتاریهای کشور را به آن فروکاهند و نتیجه گیرند : «همینکه حکومت برافتاد گرفتاریها از میان برمی‌خیزد».

می‌گوییم : اشتباهتان همینجاست. شما یک کلمه‌ی حکومت می‌گویید ولی گویا ماهیت آن را نمی‌دانید. جای پرسش است که حکومت چیست و کیست؟! آری ، ما خود نشان دادیم که آنچه از راهبری پرلغزش‌ و آلوده‌ی صنعت و بازرگانی و سودجوییها و تاراج کشور نتیجه شده ، سرچشمه‌اش همه‌ از تصمیمهای غلط حکومت بوده. با اینهمه جای پرسش است : آیا حکومت کیست؟! آیا حکومت جز از این مردمست؟! مثلاً آنهایی که سر هر سخنی «مقام معظم رهبری چنین فرمودند» و «حضرت آقا چنان دستور دادند» آغاز می‌کنند از این مردم نیستند؟!..

(بخش دیگر فردا خواهد آمد)

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸42ـ در پیرامون خرد (دو از دو)


شگفتتر آنکه دانشهای اروپا نیز خرد را باین معنی که ما می‌گوییم (داور نیک و بد و راست و کج) نمی‌شناسند و از بودن چنین نیرویی در آدمی ناآگاهی می‌نمایند. اینست در ایران یک دسته نیز از این راه با خرد ناآشنایی می‌نمایند و آن را خوار می‌دارند.

داروین دانشمند بنام انگلیسی در نوشته‌های خود نام خرد می‌برد. ولی آن را بمعنی اندیشه می‌گیرد. همچنان در روانشناسی نام خرد می‌برند ، ولی آن را باین معنی نمی‌شناسند.

این دانشها چون آدمی را همین کالبد مادّی می‌شناسند و بنیروی دیگری باور ندارند و فهم و اندیشه و دریافت و اینگونه چیزها همه را نتیجه‌ی ساختمان مغزی میدانند ، از اینرو می‌گویند هر کس چون ساختمان مغزش جداست فهم و اندیشه‌اش نیز جدا می‌باشد. مثلاً یک کسی شعر را دوست می‌دارد و دیگری از آن بدش می‌آید. این نتیجه‌ی تفاوتی است که در ساختمان مغزی ایشان است ، نه اینکه شعر براستی نیک یا بد باشد ، نه اینکه یک نیرویی در آدمی ‌برای شناختن نیک و بد باشد.

لیکن خوانندگان می‌دانند که ما بیپایی این عقیده را بازنموده این روشن گردانیده‌ایم که آدمی تنها این کالبد مادّی نیست و یک دستگاه دیگری درو بنام روان می‌باشد که خرد از بستگان آنست. برای آنکه دانسته شود خرد به چه چیز می‌گوییم باید مثلی یاد کنیم :

شما می‌شنوید که در یونان باستان دمکراسی (یا سررشته‌داریِ توده) جریان داشته. این سخن را می‌شنوید ، و فرامی‌گیرد ، و می‌فهمید که [این] سررشته‌داری چیست و چگونه می‌باشد ، و می‌اندیشید که سررشته‌داری توده که امروز در ایران و در بسیاری از کشورهای اروپا و امریکا روانست از یونانیان گرفته شده ، و سپس موضوع را بداوری خرد سپرده می‌دانید که این سررشته‌داری توده بهترین شکل حکومت می‌باشد. در اینجا شما چند کار را پی هم کرده‌اید : شنیدن ، فراگرفتن ، فهمیدن ، اندیشیدن ، در نیک و بدش داوری نمودن. اینها هر یکی نیروی دیگری می‌باشد و خرد آن آخرین را که شناسنده‌ی نیک و بد است می‌گوییم.

این نیرو بیگمان در همگی هست ، و بیگمان در همگی یکسان کار می‌کند. به اینمعنی یک چیزی که بد است همگی آن را بد می‌دانند ، یک چیز که نیکست همگی آن را نیک می‌شناسند. مثلاً دزدی بد است و هرآینه همگی آن را بد می‌شمارند. آن کسی که دزدی می‌کند خود او نیز دزدی را نیک نمی‌شناسد و اینست اگر با دزد دیگری برخورد کند او را خوار می‌دارد و ارزشی باو نمی‌گزارد.

پس گفتن اینکه نیک و بدی نیست و این نیک و بدها درمیان مردم نتیجه‌ی جدایی‌ایست که در ساختمان‌های مغزهاست بیپاست. این خود لغزش دیگری از فلسفه‌ی مادّی می‌باشد. برای آنکه لغزش این دانشمندان بخودشان آشکار گردد بجمله‌های پایین نیز می‌پردازم :

چنانکه گفته‌ایم این فیلسوفان می‌گویند سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها که از جانداران (چه از جانوران و چه از آدمیان) دیده می‌شود «خودخواهی» است. هر یکی از آنان تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد و اینست بآن جنبش می‌پردازد. ما نیز می‌گوییم این سخن درباره‌ی جانوران و همچنین درباره‌ی سرشت تن و جان آدمی راست است. ولی درباره‌ی سرشت روان و کارهای آن راست نمی‌باشد. اکنون برای آنکه دانسته شود که این خرد یا داور نیک و بد که ما در آدمی نشان می‌دهیم یک چیز مادّی نمی‌باشد و بساختمان مغز ارتباط ندارد باید بیاد آورد که داوریهای خرد تابع خودخواهی نیست و چه‌بسا بزیان خود آدمی داوری می‌کند. مثلاً شما پولی از کسی در نزد خود دارید و از آن کس رنجیدگی دیده‌اید و این است دلتان می‌خواهد که آن پول را باو ندهید و شما نیز او را برنجانید. ولی خرد بشما می‌گوید این ناراستیست ، و شما را وامی‌دارد که پول را باو بازدهید. چنین نیرویی در همه کس هست و باز می‌گویم که ربطی بساختمان مغز ندارد.

بسیاری از آنان که خرد را نمی‌پذیرند چنین می‌گویند : اگر یک چنان نیرویی در آدمیان هست و در همگی آنان به‌یکسان داوری می‌کند ، پس این اختلاف و کشاکش درمیان آدمیان از کجاست؟! برخی از آنان گاهی چنین عنوان می‌کنند : «فلاسفه که اعقل کسانند باهم اختلاف کرده‌اند با اینحال شما چگونه می‌گویید که باید همه‌ی مردمان را به یک راه آورد و اختلاف را از میان ایشان برداشت»؟.

می‌گویم : اختلاف و کشاکش درمیان مردم از آنست که بیشتر آنان خرد را بکار نمی‌برند. همان فلاسفه که شما «اعقل کسان» می‌خوانید خرد را بیکبار کنار نهاده‌اند. برای آنکه موضوع نیک روشن گردد باید دانست که آدمی گذشته از فهم و اندیشه و خرد یک رشته نیروهای دیگری نیز ، از پندار و گمان و انگار و هوس و تعصب و رشک و کینه و مانند اینها را دارا می‌باشد ، و این اختلافها نتیجه‌ی آنهاست نه نتیجه‌ی خردها.

👇

مثلاً درباره‌ی شعر که می‌گویند کسانی از روی ساختمان مغزی آن را دوست می‌دارند و کسانی نمی‌دارند این سخن بسیار پوچست. این اختلاف درباره‌ی شعر نتیجه‌ی آنست که یک دسته پیروی از هوس نموده گردن بداوری خرد نمی‌گزارند وگرنه هیچ اختلافی نبایستی بود. ببینید ما می‌گوییم : «شعر بخشی از سخنست ، سخن نیز باید تابع نیاز باشد». این خلاصه‌ی گفته‌های ماست و از اینجاست که بشاعرانی که نه از روی نیاز شعر گفته‌اند و مردان شصت ساله نشسته غزل سروده‌اند ایراد می‌گیریم. اکنون اگر پای خرد درمیان باشد هیچ کس باین گفته‌ها ایرادی نخواهد داشت. ولی یک دسته خرد را بکنار نهاده بهوسبازی یا از راه نادانی‌ هایهوی می‌کنند. دیگر اختلافها نیز همه از اینجاست.

مثلاً یکی از اختلافهای بزرگ جهان ، کشاکش مذاهب است. این اختلاف از آنجاست که خرد را بداوری نمی‌پذیرند. در مذاهب آنچه هیچ دخالتی نمی‌دهند خرد می‌باشد و چنانکه گفتیم چه این مذاهب و چه صوفیان و خراباتیان نه تنها بخرد پیروی نمی‌کنند با آن دشمنی نیز نشان می‌دهند.

(پرچم روزانه شماره‌های 217 و 218)


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 42ـ پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (یک از دو)


چندی پیش در روزنامه‌ی پرچم مقاله‌ای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم که نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید که چگونه دانشمندی مانند شما راضی می‌شوند در روزنامه‌ای که بنام ایشان منتشر می‌شود توهینها و نسبتهایی که مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور می‌باشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذکر دهم که درمیان تمام سلاسل و فرقه‌ها بلکه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی کسانی یافت می‌شوند که اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا می‌باشند و اگر بخواهیم رویه‌ی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق کنیم می‌بینیم بکلی با یکدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یک مذهب باید باصل مرام مراجعه کرد نه برویه‌ی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن که دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینکه بعضی قلندران بکلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و کثافت‌مآبی عادت کرده و برای جامعه مضر می‌باشند دلیل این نیست که اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یکی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یک از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علی‌ابن‌ابیطالب که فرماید :

«بکوش برای دنیای خود چنانکه گویی همیشه زنده خواهی بود و بکوش برای آخرت خود چنانکه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبه‌ی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیکاری و گدایی نهی اکید کرده‌اند و تریاک و چرس و بنگ را که زایل‌کننده‌ی صفات انسانیت می‌باشد حرام دانسته‌اند. سلاسل مختلفی که برخلاف وظایف تصوف رفتار می‌کنند یا قلندر‌صورتانی که روش آنان با سیرت درویشی بکلی مباینت دارد بدنام‌کننده‌ی نکونامی چند می‌باشد چنانکه درمیان علماء نیز کسانی یافت می‌شوند که برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعه‌ی روحانیت را لکه‌دار و ننگین می‌کنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وکلاء یا روزنامه‌نویسان ممکن است کسانی یافت شوند که بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نکرده و بدنامی ایجاد کنند و البته روش آنان مدرک برای تمام افراد یا اساس آن نمی‌شود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور که در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اکمل کوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلکه در بعض دوره‌ها امتحان خوبی هم داده است چنانکه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداکاری‌های صوفیان صفوت‌نشان و کوشش سلاطین صفویه می‌باشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یک نسخه کتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا کرد تحقیقات کاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید کتاب را مرقوم فرموده و در صورتی که مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ کنند.

مدیر کتابخانه‌ی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی


[پاسخ پرچم فردا می‌آید.]


🌸

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ15 🌑

🔸چه توانیم کرد؟

(بخش چهارم)

🖌 کوشاد تلگرام

آغاز نوشتار «چه ‌توانیم کرد؟»

آن کسانی که بی‌هیچ تجربه‌ای در کار کشاورزی ، راهبری اداره‌ها و وزارت کشاورزی را پذیرفتند از این مردم نبودند؟! آنهایی که هیچ نمی‌دانستند کارخانه چیست و چگونه کار می‌کند ، راهبری یک کارخانه‌ی مصادره‌ای را پذیرفتند و آن را به مرز ورشکستگی کشانیدند ، از این مردم نبودند؟! محمودرضا خاوری‌ها که خود را بسیجی دوآتشه و ذوب در ولایت می‌نمودند و با همین افزار دورویی از «بیت المال» دزدیهای هنگفت کردند از این مردم نبودند؟!. آنهایی که پس از سال 57 پیشانیشان پینه بست و تسبیح از دستشان نیفتاد و همیشه چفیه از گردنشان آویزان بود و زبانشان به چاپلوسی آلوده بود ، از این مردم نبودند؟! آنهایی که از دیوار سفارت آمریکا بالا رفتند و گمان داشتند راه رستگاری ایران آنست ، از این مردم نبودند؟! آنهایی که نظارت بر استانداردهای ایمنی را بگردن دارند ولی با پارتی‌بازی و پشت هم اندازی به مسئولیتشان کار نمی‌بندند و پیشامدهای دلگدازی مانند معدن طبس را پیش می‌آورند ، از این مردم نیستند؟! پزشکانی که بجای معاینه‌ و درمان درست ، درپی آنند که از راههای گوناگون ، پول بیشتری درآورند ، مهندسانی که از نظارت بر ساخت و سازها تنها پولش را گرفته ولی نظارتی نمی‌کنند (یکی از احتمالات فروریختن ساختمان متروپل در آبادان) ، وکیلانی که با «خوانده» سازش خائنانه می‌کنند ، وکلای مجلسی که درآمدن به کار نمایندگی را یک کسبی می‌دانند که چون می‌توان از آن دهها میلیارد تومان سود برد ، یک میلیارد بیشتر خرج انتخابات می‌کنند ، بنگاه‌دارانی که مِلک عیبداری را به خریدار ، بی‌عیب وامی‌نمایند ، همچنین همان تاراجگران و باندبازان و قاچاقچیان یا بازرگانان انحصاری که یادشان کردیم ، از بیرون به این کشور آمده‌اند؟!

در بخش یازدهم این نوشتار از کارفرمایان ایرانی یاد کردیم که بجای کارگر ایرانی از افغانیها سود می‌جویند که این کارشان ستم به کارگر هم‌میهن است ، آیا آنها ایرانی نیستند؟!. آیا اینها آلودگیهای یک توده‌ای نیست؟! آیا با این آلودگیها یک مردمی می‌توانند راه به نیکی و رستگاری برند؟!

پرده‌پوشی را کنار گزارده رفتارمان را با هم‌میهنانمان در همه‌ی شئون زندگانی به داوری گزاریم. آیا وجدان چنین حالی را می‌پسندد؟! مثلاً رفتارهامان را در رانندگی ، همسایگی و در شرکتها و ادارات بدیده بگیریم. آیا ما با هم مهربانانه رفتار می‌کنیم؟!. آیا منصفانه رفتار می‌کنیم؟! آیا در چنین رفتارهایی هم ، پای حکومت در میانست؟! چه شده که ما در این زمینه‌ها نمی‌خواهیم از سودهای خود بگذریم و با هم‌میهنانمان دادگری کنیم ولی می‌خواهیم به کاری صد برابر دشوارتر که به اتحاد ، همدستی ، از خود گذشتگی و جانفشانی نیاز دارد ـ به کار «برانداختن حکومت» ـ برخیزیم. آیا این سنگ بزرگ برداشتن نیست؟! آیا ـ با یادآوری جنبش سال 57 ـ از یک سوراخ دو بار گزیده شدن نیست؟!

یک کسی برای آنکه بخواهد اندیشه‌ی خود را درست نشان دهد ، می‌تواند پا بروی حقیقت گزارد و بهانه‌های بسیار آورد و از جمله در برابر دلیلهایی که آوردیم منکر شود که آنها از این مردمند. ولی آیا حقایق دیگر خواهد شد؟! آیا اگر این حکومت برود و دیگری بر سر کار آید ، یک دسته کسان پاکدست ، میهن‌دوست ، مسئولیت‌پذیر ، راستکار و درستکار بر سر کارها خواهند آمد؟! مردم کردار دیگر کرده همه با هم برادرانه رفتار خواهند کرد؟! دیگر از ستم به یکدیگر بازخواهند ایستاد؟!

(بخش دیگر فردا خواهد آمد)

محمودرضا خاوری رئیس پیشین بانک ملی ایران پیش از اختلاس 3000 میلیارد تومانی و گریختن از ایران
.

اشغال سفارت آمریکا در تهران در آبان 1358
.

فروریزش ساختمان متروپل شهر آبادان (خرداد 1401)
.

تبلیغات انتخابات مجلس
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸43ـ از پرده‌پوشی چه نتیجه تواند بود؟.. (یک از یک)


چون در شماره‌ی 217 پرچم در گفتاری که درباره‌ی خرد نوشتم گفتیم صوفیان نیز به خرد ارج نمی‌گزاردند و از جمله شعر مولوی را بگواهی آوردیم که می‌گوید : «پای استدلالیان چوبین بود» یکی بدستینه‌ی[امضاء] علی‌محمد پاکبین شرحی فرستاده که کوتاهشده‌ی آن اینست که مقصود مولوی خوار داشتن «عقلهای جزئی» فیلسوفان بوده و کاری با «عقل کل» نداشته است.

می‌گویم : ما از نامگزاریهایی که دیگران کرده‌اند بیزاریم. خوار داشتن خرد به هر عنوانی که باشد نشان بیخردیست و آنگاه این یک گزارش[= تأویل] و عذرخواهیست که آقای پاکبین می‌نمایند. وگرنه ما نیک می‌دانیم که صوفیان از خرد گریزان بوده‌اند و این یکی از عنوانهای ایشان است که می‌گویند : «چون با خرد راه به حق نتواند برد اینست ما توسل بریاضت و کشف و شهود می‌کنیم». این را در کتابهاشان بارها می‌نویسند.

این یک شیوه‌ایست که ما از بسیاری می‌بینیم که ما چون ایراد به یک دسته‌ای می‌نویسیم آنان از راه پرده‌پوشی و انکار می‌آیند. ولی باید گفت این یک کوشش بیهوده‌ای است. مگر با پرده‌پوشی حقایق از میان می‌رود؟!. باید کوشید و این دسته‌بندیها را از میان برد نه اینکه با پرده‌پوشی کمک بپایداری آنها کرد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 224)


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 42ـ پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (دو از دو)


پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی می‌پردازند. یک دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت کنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله کنند که چرا ما راضی بچنان توهینی شده‌ایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام داده‌ایم یا دروغی بسته‌ایم.

ایشان می‌گویند «باید باصل مرام مراجعه کرد» و فراموش می‌کنند که من آنچه درباره‌ی صوفیان نوشتم از کتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی می‌داند :

1) وحدت وجود که یک پندار بیپا و بی‌معنایی است 2) کوشش برای رسیدن بخدا که آرزوی بسیار خامیست 3) ذکرهای خفی و جلی که جز تباه کردن عمر معنی ندارد 4) بیکاری و خانقاه‌نشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلکه گدایی که ننگهای بزرگی است.

اینها چیزهایی است که کتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر که یکی از بزرگان این دسته است آشکاره می‌گوید که خود مدتی بگدایی پرداخته است و کتاب او دلالت آشکار دارد که ابوسعید مریدان خود را بگدایی می‌فرستاده و پرداختن به یک کار و پیشه‌ای را ممنوع گردانیده بوده.

آری شاه‌نعمت‌الله و شیخ‌صفی بمریدان خود اجازه‌ی کار و پیشه داده‌اند (می‌گویم : اجازه ، نمی‌گویم : دستور) و ما این را می‌دانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یکی نبوده.

اما اینکه درویشان خود را بامام علی‌ابن‌ابیطالب منسوب می‌کنند پذیرفتنی نیست صوفیگری صدوپنجاه سال پس از مرگ آن امام پیدا شده. از آنسوی علی کجا و صوفیگری کجا؟! علی کی بچله نشست؟!. کی بذکر خفی یا جلی پرداخت؟!. کی دعوای پیوستن بخدا کرد؟!. کی طامات بافت؟ در مدینه خانقاه کجا بود؟!.

آن جمله‌ای که بامام علی نسبت داده‌اند : «اَسعَ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا و اَسعَ لآخِرَتِکَ کَاَنَّکَ تَمُوتُ غَداً» [1] از ریشه دروغست. این سخن دارای گزافه است. در زنجان می‌گویند : از قزوینی‌ای پرسیدند در پانزدهم جوزا جو به درو می‌رسد؟. گفت : خیر آ .. مگر چه خبر است؟! گفتند : در بیستم چطور؟. گفت البته که می‌رسد. مگر می‌خواستید در بیستم هم نرسد! آن جمله‌ها نیز چنینست و گزافه‌آمیز می‌باشد. برای فهمانیدن یک حقیقتی چه نیاز بگزافه است؟!. (کانک تعیش ابدا ، کانک تموت غدا) از این گذشته اساساً اینجهان و آنجهان را از هم جدا گرفتن نافهمی و گمراهیست. اینجهان و آنجهان دنباله‌ی همست و کسانی که می‌خواهند در جهان دیگر آسوده و خرسند باشند باید در این جهان نیک زیند و بآیین خرد راه روند. کسانی که در اینجهان پست و آلوده می‌زیند و معنی درست زندگی را ندانسته با کارهای بیهوده‌ای بسر می‌برند در آنجهان نیز پست و شرمنده خواهند بود.

مثلاً امروز ایرانیان که با این پستی و پراکندگی بسر می‌برند و بجای کوشیدن بآبادی کشور و آسایش زندگانی و بهره بردن از نعمتهای خدایی ، خود را با کارهای بیهوده‌ای از صوفیگری و خراباتیگری و ادبیات‌بازی و فلسفه‌بافی و کشاکشهای مذهبی و نمایشهای محرم و صفر و مانند اینها سرگرم گردانیده‌اند ، این چنین مردم نادان و گمراهی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافته‌اند در آنجهان روسیاه و شرمنده خواهند بود. خدا بچنین مردم بیخردی که با داشتن یک سرزمینی باین بزرگی و باردهی روزی خود و بچگان خود آماده نمی‌توانند گردانند نخواهد بخشایید.

اینکه در کیشها پنداشته‌اند که باید اینجهان را خوار داشت ، و برای خوشی در جهان دیگر نیز بکارهای بیهوده‌ای از لب جنبانیدن و سبحه گردانیدن و امامزاده‌بازی و ریاضت و چله‌نشینی و مانند اینها پرداخت ، بسیار بیخردانه است.

به هر حال آن دو جمله بسیار بی‌معنی است و از امام علی‌بن‌ابیطالب نباید شمرد. از آنسوی این سخن چه ربط بصوفیگری دارد؟! ما مگر کتابهای صوفیان را در دست نداریم و نمی‌دانیم بنیاد کار آنها بخوار داشتن اینجهان بوده؟! مگر ما آگاه نیستیم که کتابهای صوفیان پر از نکوهش «دنیا» است.

👇

ما از همه چیز آگاهیم. تاریخچه‌ی آن عبارت عربی (یا حدیث) اینست : چنانکه گفتیم ملایان همیشه در منبر و در پایین از «دنیا» نکوهش می‌نمودند و صد حدیث در بدی «دنیا» ازبر می‌داشتند : «الدنیا جیفة و طلابها کلاب» [2] ، «حب الدنیا رأس کل خطیئه» [3] و مانند اینها. سپس چون در ایران جنبش مشروطه برخاست یکی از ایرادها بملایان همین را می‌گرفتند و می‌گفتند : ما اگر بدنیا نپردازیم چگونه می‌توانیم آزادی و استقلال خود را نگه داریم. چگونه می‌توانیم کارخانه‌ها بیاوریم و صنعت را رواج دهیم. در برابر این ایراد بود که کسانی از ملایان رفتند و آن عبارت عربی را پیدا کردند و به رخ آزادیخواهان کشیدند که ما نیز بآبادی دنیا علاقه‌مندیم و با یک عبارتی خواستند بخطاهای هزارساله‌ی خود پرده کشند. این کاری بود که ملایان کردند. اکنون نوبت رسیده که صوفیها آن کار را کنند. آقای سلطانی[ضیائی درست است] این عبارت را به رخ ما کشیده و می‌خواهد بگوید صوفیان هم آبادی این جهان را می‌خواهند ولی یک رفتار بیجاییست زیرا ما نیک می‌دانیم که صوفیان که بوده‌اند و هستند و در چه گمراهیهایی غرقند و چه آتشی باین کشور زده‌اند. دیروز زبانزد همگیشان بود :

اهل دنیا از کهین و از مهین
لعنت‌الله علیهم اجمعین

امروز می‌خواهند «متجدد» بشوند و آنان نیز هوادار آبادی کشور شناخته گردند. اینست مقصود از یاد کردن آن جمله‌های عربی (یا ترجمه‌ی آنها). اینها می‌خواهند هر زمان خود را برنگ آن زمان اندازند.

اما عنوان اینکه صوفیها در زمان صفویان ایران را نگه داشته‌اند پاسخش را در جای دیگری داده‌ایم. ایران را ایلهای ترک نگاه داشتند. در آن زمان در آذربایجان هفت ایل ترک می‌نشستند که مرید خاندان صفوی ، ولی صوفی نبودند و هیچ اثری از صوفیگری درمیان ایشان نبود. بلکه معنی آن را نیز نمی‌دانستند. اینان بودند که خاندان صفوی را بپادشاهی رسانیدند نه درویشان. از آنسوی اگر یک مرشدی چون آرزوی پادشاهی می‌داشته مریدان خود را جنگجو بار آورده آیا این دلیل است که ما کارهای کشورـ برباد ـ ده و آموزاکهای غیرت‌کش صدها و هزارها مرشد دیگر را فراموش کنیم؟!.. [4] اینکه کتاب پند صالح را فرستاده‌اید بسیار نابجاست. یک دفترچه‌ای که برای فریب مردم نوشته شده و مقصود آنست که یک رنگ تجددی به مریدبازی و درویش‌پروری داده شود من از دیدن آن فریب نخواهم خورد. ما کتابهای صوفیان را در دست داریم و می‌دانیم که پایه و بنیاد صوفیگری چیست.

اینکه خواسته‌اید من تحقیقات کاملتری کنم ، من تحقیقاتم را کرده‌ام و از روی بینش می‌نویسم. شما تحقیقات کاملتری کنید که «وحدت وجود» چیست؟!.. چله‌نشینی چه سودی تواند داشت؟!.. از ذکر خفی یا جلی چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر اینها سودی توانستی داشت پس چرا خود پیران و پیشروان صوفیگری بی‌سودترین مردم بوده‌اند؟!. چرا در داستان مغول از صدها پیر و مرشد که زنده بودند یکی کمترین دستگیری از مردم نتوانست؟!.. چرا ابوبکر رازی با صد بی‌غیرتی زنان و فرزندان خود را گزاشت و بگریخت؟!.. چرا پیران صوفیگری بدروغگویی آن اندازه گستاخ بوده‌اند؟!. چرا شیخ عطار در تذکرة‌الاولیاء و جامی در نفحات و درویش توکلی در صفوة‌الصفا آنهمه داستانهای سراپا دروغ را برشته کشیده‌اند؟!.. چرا چند تن از سرشناسان صوفیگری همچون اوحدی کرمانی و عراقی و مؤلف بستان‌السیاحة آشکاره دم از بچه‌بازی زده‌اند و بیشرمانه و خیره‌رویانه باین کار ناپاک خود رخت خداپرستی پوشانیده «المجاز قنطرة‌الحقیقه» [5] سروده‌اند؟!.. اینها را بیندیشید تا مگر از گمراهی بیرون آیید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 215)


🔹 پانوشتها :

1ـ این همانست که پاسخ‌دهنده معنیش را درون ناخنکها آورده : (بکوش برای دنیای خود ...). برخی نیز آن را به امام حسن‌بن‌علی نسبت داده‌اند.

2ـ معنی : دنیا مردار و خواهندگان آن ، سگانند.

3ـ معنی : دنیا دوستی سرآغاز همه‌ی گناهان است.

4ـ این هم بهانه‌ای شده که کسانی ده‌ها کتاب را جستجو کنند و یکی دو صوفی را بیابند که گدایی نمی‌کرده یا زن و پیشه‌ای داشته و بگویند همگی چنان نبوده‌اند و این را رخنه‌ای در ایرادهای ما به صوفیان نشان دهند. اینها چشمداشت خامی دارند : ما باید تأثیری را که صوفیگری بر غیرت و اراده‌ی ایرانیان در گذشته (بویژه در رخداد مغول) داشته و اکنون دارد نادیده گیریم و از نبرد با این «سرطان توده» چشم پوشیم چرا که یک عده نمی‌خواهند دست از صوفی‌بازی بردارند ، نمی‌خواهند این مردم همدوش توده‌های پیشرفته‌ی جهان باشند. زهی خامی و کوتاه‌بینی! در نزد این تیره‌مغزان هوسها بر سود توده پیشی دارد ، بهتر گوییم به چیزی که نمی‌اندیشند سرفرازی مردمان و رستگاری ایشان است.

5ـ معنی : مجاز پل حقیقت است.


🌸

(از این نوشتار)
.