‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 31ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور [بخش یکم]
كنون بديهايي را از ديده‌ي پايداري و سرفرازي توده شمارم : همه مي‌دانند گرانمايه‌ترين چيز يك توده آزادي ايشانست كه در كشور خود آزاد و وارسته زيند و راهي بهيچ بيگانه ندهند. دوباره مي‌گويم اين گرانمايه‌ترين چيز يك توده مي‌باشد. زيرا يك توده تا آزاد و وارسته نباشد نتواند دربند سود خود باشد و در راه آسايش و گردنفرازي خود بكوشد و از دارايي كشور خود بهره‌مند گردد. ...

ما بكار از راهش درآمده‌ایم
(بخش دوم)
(گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
✴️ ديباچه
(بخش دوم)
در اين كتاب پيكره‌ها يا تصويرهايي هم بچاپ رسيده. خواسته‌ايم نمونه‌هايي از بوميان آمريكا ، و همچنان از جانوران آنجا ، نشان دهيم. ولي چنانكه در زير بسياري از آنها شرح داده شده همه از «توردوموند» برداشته شده. «توردوموند» يك دوره كتابهايي بوده كه از سال 1860 ميلادي در پاريس چاپ مي‌شده و سياحتنامه‌هاي جهانگردان اروپايي را كه از زبانهاي گوناگون ترجمه مي‌شده با تصويرهاي ارجداري دربر داشته

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 31ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور [بخش دوم]
اين در هزار و سيصد سال پيش در عربستان رخ داده كه چون بني‌اميه رشته‌ي خلافت را بدست گرفته بودند چند دسته‌ی ديگري از بني‌هاشم و بني‌عباس و ديگران بدر آوردن خلافت از دست ايشان كوشيده‌اند و در راه پيشرفت كار خود از هيچ گونه كشاكش و دسته‌بندي بازنايستاده‌اند و در نتيجه‌ي كينه صد دروغ رواج داده‌اند و در همان هنگام درباره‌ی گذشته نيز بكشاكش برخاسته و سخنان بيهوده و بيپايي درباره‌ی خلافت امام علي بن ابيطالب و صديق و فاروق رانده‌اند. ...

📕 بهائیگری (بخش سوم)

3) از کسانی که در این راه برخاستند و کشته گردیدند ، محمد نفس زَکیّه است که بمهدیگری بیشتر از دیگران شناخته می‌بود. پدر محمد ، عبدالله نوه‌ي پسری حسن‌بن‌علی و نوه‌ي دختری حسین‌بن‌علی ، و خود میان علویان گرامی می‌بود. اما پسرش محمد که «نفس زکیّه» نامیده شدی چون درمیان دو کتفش خال بزرگی می‌داشت (که پیغمبر اسلام نیز چنین خالی داشته بوده) از اینرو از زمان کودکی ، علویان و دیگران به او با دیده‌ي دیگری نگریستندی و امیدها بآينده‌ي او بستندی. چون پندار مهدیگری تا این زمان درمیان علویان و دیگران شناخته شده بود بسیاری از مردم محمد را «مهدی» نامیده و درباره‌ي او امیدها در دل پروراندندی. شاعران شعرهایی درباره‌ي او گفته‌اند که یکی اینست :
و ان یک ظنی فی محمد صادقا يکن فیه ماتروی الاعاجم فی الکتب1

این شعر دلیل روشن دیگری است که مسلمانان پندار مهدیگری را از ایرانیان (یا بگفته‌ي شاعر از اعاجم) گرفته بودند.

باری نزدیک بآخرهای زمان بنی‌اُمَیّه روزی در مدینه سران علویان و عباسیان انجمنی برپا کردند. از کسان بنامی که در آن انجمن می‌بودند یکی ابراهیم ‌بن محمد (از عباسیان که سپس ابراهیم امام شناخته گردید و ابومسلم را او بخراسان فرستاد) ، دیگری ابوجعفر منصور برادرش (که سپس خود بخلافت رسید) ، دیگری عبدالله پدر محمد ، دیگری محمد دیباج عموی محمد ، دیگری ابراهیم برادر محمد می‌بودند. گفتگو در این می‌بود که یکی از میان خود برگزینند و همگی به او دست دهند و او را به خلافت رسانند ، و چون محمد درمیان مردم بنام «مهدی» شناخته شده و مردم را بآينده‌ي او امیدهایی می‌بود ، بجوانی و کمسالی‌اش نگاه نکرده و او را برگزیدند و همگی آنانکه می‌بودند (از جمله پدرش عبدالله) به او دست دادند (بیعت کردند).

بدینسان مهدیگری محمد هرچه شناخته‌تر و استوارتر گردید و سالها علویان و دیگران چشم براه پیدایش و خیزش او دوخته بودند و شاعران شعرها می‌سرودند. لیکن از این نام او را سودی نبود ، و چون چندی نگذشت که عباسیان با دست ایرانیان بخلافت رسیدند ، در زمان ابوجعفر منصور (همان مردی که بمحمد بیعت کرده بود) عبدالله پدر محمد با کسان دیگری از خویشانش بزندان و شکنجه افتادند و خود محمد و برادرش ابراهیم نیز کشته شدند.

هرچه بوده ما در کتابها حدیثی می‌بینیم بدینسان : «لو لم یبق من الدنیا الایوم واحد لطول الله ذالک الیوم حتی یبعث الله فیه رجلا من اهل بیتی یواطئی اسمه اسمی و اسم ابیه اسم ابی». معنی آنکه : «اگر نماند از جهان مگر یک روز خدا آن را دراز گرداند تا برانگیزد در آن مردی را از خاندان من که نامش با نام من و نام پدرش با نام پدر من یکسان باشد».

بیگمان این حدیث را کسان این محمد برای پیشرفت کار او ساخته و پرداخته‌اند.

از این سه داستان سه چیز پیداست :

یکی آنکه مهديگری از ایرانیان بمیان مسلمانان آمده ، و در خود اسلام چنین چیزی نمی‌بوده.

دوم اینکه این پندار از آغاز پیدایش خود افزار سیاستی می‌بوده و آرزومندان خلافت هر یکی از آن سود می‌جسته‌اند.

سوم آنکه مهدی در آن زمان معنی ساده‌ای می‌داشته و جز این نمی‌بوده که کسی پیدا شود و رشته‌ي خلافت را بدست گیرد و با آیین اسلام سررشته‌داری کند.

پابرگیها :
1ـ معنایش اینست : «اگر گمان من درباره‌ي محمد راست درآید آنچه ایرانیان در کتابها نوشته‌اند درباره‌ي او رخ خواهد داد».

اینها [کسانی که هر گونه گرد آمدن مردم بسر خود را اتحاد می‌پندارند] تنها مربوط شدن صد تن یا كمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی[=اتحاد] می‌شناسند.

در حالی كه آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد. زیرا یك دسته‌ای كه با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراكی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یك پیشامدی پراكنده گردند و اساساً از چنین دسته‌ای كاری ساخته نگردد.

از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان كرد.

در آغاز مشروطه روزنامه‌ها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میكردند. هر روز گفتارها بود كه در این زمینه نوشته می‌شد.

نویسندگان بجای آنكه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشه‌های آنان كنند و از این راه «یگانگی و همدستی» در میان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد كنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی توده‌های اروپایی می‌سرودند.

در نتیجه‌ی این كار مردم در تهران و دیگر جاها بتكان آمده آرزو میكردند كه همدستی نمایند. ولی چه می‌كردند؟... مثلاً در یك مسجدی پانصد تن گرد می‌آمدند و یكی پا می‌شد و ستایش از «اتحاد» میكرد و بالاخره همگی پیمان می‌بستند كه «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافه‌آمیز می‌كردند كه ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شده‌ایم و پیمان برادری بسته‌ایم.

در حالی كه دلهای آنها پر از اندیشه‌های گوناگون بود و در نهان كمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ،

و این بود پس از چند ماهی همینكه در تهران حاجی شیخ فضل الله نوری و در نجف سیدكاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان كسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دسته‌ی انبوهی از آنان كه دیروز بنام مشروطه‌خواهی اتحاد كرده بودند امروز مشروطه‌خواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بكشتن مشروطه‌خواهان برخاستند.

این بود پایان آن پیمانهای اتحاد كه باهم می‌بستند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 68)

‌✴️ پرچم روزانه
✴️ ما بكار از راهش درآمده‌ایم
(بخش پایانی)
كوتاه سخن آنكه ما از راه نشر حقایق پیش آمده‌ایم و مقصودمان آنست كه یك رشته حقایق روشن گردد و یك دسته مردان باغیرت ـ از دور و نزدیك ـ در پیرامون آنها همدستی نمایند و راهنمای اندیشه‌های توده باشند.
ما در ایرانیان یك بیچارگی غریبی حس كردیم. در این جهان پرحوادث این مردم بیچاره نمیدانند چه كار كنند و رو بكدام سو آورند. همچون غریقی كه به سیل افتاده دست پا زنان میروند و نمیدانند كارشان بكجا خواهد انجامید.

‌✴️ پیدایش آمریکا
بخش يكم
✴️ پيدا كردن كلمبوس آمريكا را

در اين بخش گفتگو خواهد شد :
از پيشرفتي كه در صده‌ي پانزده ميلادي در كار كشتيراني رخ داد.
از چيزهايي كه كلمبوس را بآن سفر تاريخيش واداشت.
از جزيره‌ها و زمينهاي ديگري كه «در خود تكه‌ي آمريكا» كلمبوس كشف كرد.
از چند سفري كه ديگران كردند و جاهايي را پيدا كردند.
از رفتار بدي كه اسپانياييها با كلمبوس نمودند.
از رفتار ستمگرانه‌اي كه آنان با بوميان آمريكا كرده آنها را ببردگي انداختند و ريشه‌ي نژادشان كندند.
از بازگشت نوميدانه‌ي كلمبوس و مرگ او.

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 32ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترینِ گناهانست [بخش یکم]
ما يادآوري كرديم كه كيشهايي كه امروز درميان است بنياد همه‌ي آنها بر اينست كه خدا چون چند تني را آفريده آنان را چندان دوست داشته و گرامي گرفته كه جهان را بهر ايشان آفريده و اينست رشته‌ي كارها را بدست آنان سپرده و مردمان بايد آنان را بشناسند (بدانسان كه خدا را مي‌شناسند) و سررشته‌دار كارهاي جهانشان دانند ...

📘 بهائیگری (بخش چهارم)

2ـ مهدیگری و شیعیگری

اما مهدیگری در شیعیگری داستانش اینست که چون جعفر بن محمد که بنیادگزار شیعیگری کنونی اوست بدعوی خلافت و اماست برخاست ، و بدانسان که در جای دیگری بازنموده‌ایم دسته‌ای را از تندروان شيعه بسر خود گرد آورد و سپس جانشینان او یکی پس از ديگری آن دسته را راه بردند ، اینان هم از داستان مهدی سود می‌جستند. زیرا چون دسته‌ي کم و ناتوانی می‌بودند برای دلداری چنین می‌گفتند : «مهدی از ما خواهد بود». شعر پایین را در کتابها بنام جعفر بن محمد نوشته‌اند :
لکل اناس دولة یرقبونها و دولتنا فی آخر الدهر یظهر1

در کتابها حدیثهایی هست بدینسان : «ان القائم من ولد فاطمه». معنی آنکه : «برخیزنده از فرزندان فاطمه خواهد بود». همانا اینها را نیز آنان ساخته بودند.

از اینروست که اسماعیلیان که پیروان اسماعیل پسر جعفر بن محمد می‌بودند و سپس دسته‌ي جدایی گردیدند و داستانهای درازی پیدا کردند ، بنیاد کوششهای خود را بر روی زمینه‌ي مهدیگری گزاردند و یکی از پیشروان ایشان که خود را از فرزندان اسماعیل می‌شمرد در آفریقا بنام مهدی برخاست و بنیاد فرمانروایی فاطمیان را گزاشت.

از اینسوی درمیان خود شیعیان زمینه‌ي بهتر و گشاده‌تری برای پندار مهدیگری پیش آمد که هم شیعیگری رنگ دیگری بخود گرفت و هم مهدیگری رویه‌ي دیگری پیدا کرد و از سادگی بیرون رفت.

چگونگی آنکه چون حسن بن علی العسکری که بشمارش شیعیان امام یازدهم می‌بود درگذشت ، او را فرزندی شناخته نمی‌بود ، و از اینرو پراکندگی بمیان شیعیان افتاده گروهی جعغر برادر آن درگذشته را (که شیعیان جعفر کذاب نامیده‌اند) به امامی می‌شناختند. گروهی گفتند : «امامت پایان پذیرفت و دیگر امامی نخواهد بود». گروهی بدعوی شگفتی برخاسته گفتند : «امام را فرزندی پنج‌ساله هست که پنهان است و در سرداب می‌زید». پیشرو این گروه و گوینده‌ي این سخن عثمان‌بن‌سعید نامی می‌بود که می‌گفت : «آن امام پنهان مرا میانه‌ي خود و شما میانجی گردانیده. شما هر سخنی می‌دارید بگویید برسانم و پاسخی گیرم و پولهایی که خواهید داد ، بدهید بفرستم».

این گفته‌ها دلیلی همراه نمی‌داشت. از آنسوی این باور کردنی نمی‌بود که کسی را فرزندی زاید و چند ساله گردد و مردم از زاییدن و بودن او آگاه نگردند. از این گذشته امام چرا پنهان می‌زیست؟!.. چرا از سرداب بیرون نمی‌آمد؟!.. اما اگر پیشواست باید آشکار باشد و بمردم پیشوایی کند. امام پنهان چه معنی تواند داد؟!..

لیکن در شیعیگری از نخست ، دلیل خواستن و یا اندیشیدن و فهمیدن نمی‌بوده و کنون هم نمی‌بایست بودن. از آنسوی شیعیان با آن جدایی دین و دوری‌اي که از مسلمانان دیگر پیدا کرده بودند این نشدنی بود که بازگردند و بآنان پیوندند و در این هنگام ناچار می‌بودند که هرچه گفته می‌شود بپذیرند و دستگاه خود را بهم نزنند.

به هر حال ، عثمان‌بن‌سعید سالها خود را «باب» (درِ امام) می‌نامید و بشیعیان فرمان می‌راند و از آنان پولها می‌گرفت و گاهی از «ناحیه‌ي مقدسه»ي آن امام ، «توقیع» یا «نوشته» بیرون می‌آورد.

پس از مرگ او پسرش محمد رشته را بدست گرفت. پس ازو نوبت به حسین بن روح رسید. پس ازو محمد بن علی سِیمَری که همانا از ایرانیان می‌بوده جانشین گردید. هفتاد سال کمابیش این دستگاه درمیان می‌بود. در این میان کسان بسیاری با ایشان بكشاکش برخاستند و هر یکی از آنان دعوی جانشینی از امام سرداب‌نشین کردند. ولی عثمان بن سعید و جانشینان او کار را از پیش برده بودند و میدانی بدیگران ندادند ، و هر زمان که نیاز افتاد «توقیعها» از امام در بیزاری از آن مدعیان بیرون آوردند.

جعفر برادر حسن عسکری که وارث او می‌بود از دعوی اینان در شگفت شده مي‌گفت : «برادرم را فرزندی نبوده». عثمان بن سعید با زیرکی او را از میدان بدر برد بجای خود که لقب کذاب به او داده بیچاره را رسوای جهان گردانید.

رویهم‌رفته دستگاه بسیار شگفتی چیده بودند و کار خود را بسیار استادانه پیش می‌بردند. ولی محمد سِیمَری که درِ چهارم می‌بود ، چون زمان مرگش رسید کسی را بجانشینی نشناسانیده چنین گفت : «ديگر امام را دری میان مردم نخواهد بود و امام بیکبار از میان مردم دور و ناپیدا خواهد بود». انگيزه‌ي این كار او دانسته نیست. هرچه هست ، پس از مرگ او دستگاه دری برچیده شد و شیعیان بیسر مانده ناچار گردیدند چشم براه پیدا شدن خود امام باشند (که پس از هزارسال بیشتر هنوز چشم براهند).

پابرگیها :
1ـ هر مردمی دولتی را دارند که چشم براهش می‌باشند و دولت ما در زمانهای آخر پدید خواهد آمد.

‌✴️ما به کار از راهش درآمده‌ایم
(گفتارهای پرچم روزانه ـ سه بخش در یکجا)
در اینجا جای آن نیست كه بگوییم چرا آقای فروغی و آقای حكمت بكتابهای زمان مغول و بشعرای گذشته آن علاقه را نشان میدادند و چرا من آن مخالفت را میكردم. ظاهر مطلب آنست كه آقایان چون خود شاعرند هواداری از شعرا مینمودند و من چون شاعر نیستم از آن بدم می‌آمد. ولی چنین نیست و داستان از هر دو سو بسیار عمیقتر از اینست كه در بیرون دیده می‌شود. نه آنان كسی هستند كه بنام شاعری یا شعردوستی بآن سختگیریها و فشارها پردازند و نه من كسی هستم كه بعلت شاعر نبودن ، آن دشمنی را با شاعران نمایم و آن سختیها را بخود هموار گردانم. اینها علتهای دیگری دارد كه باید یك روزی با خود آقایان روبرو شویم (اگر خدا خواهد) و این سخنان را بمیان آوریم و در آن هنگام در روزنامه هم خواهیم نوشت و بسیاری از رازها را آشكار خواهیم گردانید.

در پیرامون شعر
(بخش یکم)
(گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
بخش يكم
پيدا كردن كلمبوس آمريكا را

✴️ چه چيزها كلمبوس را بجستجوي آمريكا برانگيخت؟.
(تکه‌ی دوم)
پرتغاليان چون در كنار دريا افتاده‌اند كشتيرانان زبردستي مي‌بودند و اين زمان زمينه پيش آمد كه هنر خود را نشان دهند و بكشفهايي برخيزند. از جمله در سال 1413 كشتيراناني از آنان از دماغه‌ي نون درگذشته تا صدوشصت ميل پايينتر رفته بدماغه‌ي بوجادور رسيدند و كناره‌هاي آفريقا را تا آنجا جستجو كرده با يك رشته آگاهيهاي نوين به ليزبون پايتخت كشور خودشان بازگشتند.

📘 بهائیگری (بخش پنجم)

به هر حال ، همان زمانها بوده که به امام ناپیدا عنوان مهدیگری نیز داده‌اند. شیعیان که می‌بایست چشم براه بیرون آمدن او باشند و به پیدایشش امیدها بندند ، بهتر می‌بود که او را مهدی نیز شناسند. بهتر می‌بود که میدان پندار را هرچه پهناورتر گردانند. در تبریز مثلی هست می‌گویند :
«اکنون که پندار پلو است ، بگزار هرچه چربتر باشد».

چنین پیداست که در این باره هم دست عثمان بن سعید و یارانش در کار بوده. چه در اینجا نیز آزمودگی و پختگی نشان داده شده. در اینجا نیز حدیثهای بسیاری ساخته گردیده. اگر دیگران یک یا دو حدیث ساخته بودند ، اینجا بيش از بیست و سی حدیث ساخته شده. از جمله : «الائمة بعدی اثنا عشر آخر هم قائمهم». معنی آنکه : «امامان پس از من دوازده تن باشند. آخر ایشان خیزنده‌شان (مهدی) خواهد بود». یا «المهدی من ولد فاطمة اسمه اسمی و کنیة کنیتی». معنی آنکه :
«مهدی از پسران فاطمه است. نام او نام من ، کنیه‌اش کنیه‌ي من است».1

چیزی که بود اینان مهدیگری را در سادگی خود نگزاردند و آرایه‌های بسیاری بآن افزودند : پیش از پیدایش مهدی کارهای شگفت بسیاری رخ خواهد داد ، یک سُفْیانی از شام سر خواهد افراشت ، یک سیدِ حسنی از سوی خراسان پیدا خواهد شد ، یک دَجّال خرسواری از اسپهان پدید خواهد آمد ، آوازی از میان آسمان و زمین شنیده خواهد شد ، آفتاب بازگشته از مغرب بیرون خواهد آمد ، امام ناپیدا شامگاه چند بزغاله‌ای در جلو خود بمکه خواهد درآمد ، نیم‌شب بالای مناری رفته یاران خود را که 313 تن و در شهرهای شیعه‌نشین ایران پراکنده‌اند بسوی خود خواهد خواند ، اینان با «طَیُّ‌الاَرض» در یک چشم زدن در نزد او خواهند بود ، هنگام بامداد مردم بیرون آمده چشمانشان بکسان ناآشنایی خواهد افتاد. امام «یا لثارات الحسین» گفته کشتن خواهد آغازید ... از این گونه چندان است که اگر نوشته شود چند صفحه را پر خواهد گردانید. چون کسی دلیل نخواسته و بازپرسی درمیان نبوده هرچه پنداشته‌اند برشته‌ي سخن کشیده‌اند.

بدینسان مهدیگری بکیش شیعی درآمده و جایگاه بالایی برای خود در آن باز کرده. سپس نیز هر چند که زمانْ گذشته دلبستگی شیعیان بآن بیشتر گردیده. روزان و شبان چشم براه امام ناپیدا دوخته پیدایش او را می‌بیوسیده‌اند2 ، با دعا از خدا می‌خواسته‌اند ، به برخي آمادگیها می‌کوشیده‌اند. در کتابها دعای درازی بنام «دعای نُدبه» هست که باید شیعیان بخوانند و با ناله و گریه پدید آمدن امام ناپیدا را طلبند.

در زمان سلجوقیان در حِلَّه که یکی از شهرهای شیعه‌نشین شمرده می‌شده ، جایگاهی بنام
«مشهد صاحب‌الزمان» می‌بوده که می‌پنداشته‌اند امام ناپیدا در آنجاست و اینست روزی صد تن از مردم با شمشیرهای آهیخته3 در دست ، با کوس و شیپور ، اسبی را بمیان انداخته بدر آنجا می‌رفته‌اند و فریاد می‌کشیده‌اند : «ای صاحب‌الزمان ، بیرون بیا ...». زمانی همچنان ایستاده و کوس و شیپور زده و فریادها کشیده ، سپس بازمی‌گشته‌اند. سالیان درازی همین کارشان می‌بوده و تا زمان مغول و پس از آن نیز همین رفتار را می‌داشته‌اند. از آنسوی ، سردابی در سامرا یکی از زیارتگاهها می‌بوده و گروهی نیز امام را از آنجا می‌طلبیده‌اند. اینست یکی از ملایان سنی بنام ابن‌حجر شعرهای نکوهش‌آمیز پایین را سروده :
ما آن للسرداب ان یلد الذی سمیتموه بزعمکم انسانا
فعلی عقولکم العفاء فقد ثلثتم العنقاء و الغيلانا4

در زمانهای دیرتر نیز دلبستگی مردمان به امام ناپیدا چندان می‌بوده که دیده می‌شود کریمخان زند سکه بنام او می‌زده. سکه‌های کریمخان دارای این شعر می‌بوده :
شد آفتاب و ماه زر و سیم در جهان از سکه‌ي امام بحق صاحب‌الزمان

در زمان فتحعلیشاه برادر او حسینقلیخان شمشیر و سپر و زره‌ زراندود مُرَصَّعی بنام امام زمان وقف کرده و بخزینه‌ي بارگاه قم سپارده بوده که اکنون ما آنها را در موزه‌ي قم تماشا می‌کنیم.

در زمان فتحعلیشاه شمشیر و سپر و زره از کار افتاده بود ، و اینکه حسینقلیخان آنها را وقف کرده و تفنگ و تپانچه یا توپ وقف نکرده از آنروست که در پندار شیعیان ، امام زمان جز با افزارهای زمان اسلام جنگ نخواهد کرد و در زمان پیدایش او توپ و تفنگ و دیگر افزارهای نوین از کار خواهد افتاد.

پابرگیها :
1ـ نام امام ناپیدا را عثمان بن سعید ، محمد و کنیه‌اش را ابوالقاسم گفته است که نام و کنیه‌ي پیغمبر نیز همان می‌بوده.
2ـ بیوسیدن (biusidan) = انتظار کشیدن ـ و
3ـ آهیخته = از نیام بیرون آورده ـ و
4ـ معنی آنکه : «آیا هنگامش نرسیده که سرداب بزاید آنچه را که آدمیش می‌پندارید. خاک بخردهای شما که برای سیمرغ و غول ، سومی نیز پدید آوردید».

‌📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

✴️ 32ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترینِ گناهانست [بخش دوم]
حقيقتگو بداند مرا از خرده‌گيريهاي او رنجشي نيست و چنانكه در اسپهان بآقاي نيكزاد گفتم اگر رنجشي داشتمي آن را بچاپ نرسانيدمي. ولي مي‌‌خواهم بدانم آيا او از اين پرسشها چه مي‌خواهد؟!. كساني كه با ما درمي‌آيند و پرسشهايي مي‌كنند به دو گونه‌اند : يك دسته آنان كه درپي نيكي خود مي‌باشند و از اين پرسشها آن مي‌خواهند كه راست و دروغ و نيك و بد را خوب شناسند و خود را هرچه نيكتر و گرانمايه‌تر گردانند. يك دسته‌ي ديگر آنان كه درپي آزار ...