✴️ تأثیر حقایق

آقای کسروی
چون امروزها پرچم از تأثیر حقایق گفتگو می‌کند برای آن میخواهیم مختصری در این باره شرحی بنویسم.
من یکی از گمراه‌ترین جوانان بودم و به شعر هم علاقه‌ی زیادی داشتم و مانند سایر شعرا بیراه و بی‌هدف به هر چیزی که هوس میکردم شعر میگفتم و گاهی هم که موضوعی برای شعر گفتن نداشتم با زور آسمان و ریسمان را بهم می‌بافتم و یک غزلی می‌ساختم در اواخر هم از بیراهی به یکی از گمراه‌ترین کیشها گرویدم. در آنجا نیز شعر می‌سرودم و آنها هم محض تشویقم با یک آب و تابی اشعارم را بچاپ میرسانیدند.
در دو سال پیش بمیانجیگری یکی از دوستانم آقای علایی با پیمان مربوط شدم. پس از خواندن ، گذشته از اینکه از آن کیش بیپا دل برداشتم شعر سرودن و بیهوده گفتن را نیز ترک گفتم و هم با یک رشته حقایق که تا آنوفت نمیدانستم آشنا گردیده و راه زندگانی را آموختم. بنابراین ایمان دارم حقایق پیمان در هر پاکدلی تأثیر خواهد کرد مگر کسانی که دلهاشان تیره شده و نیروهای خدادادیشان را از دست داده باشند.
محمدباقر رحیمی
(پرچم روزانه ش 103)

📗 پندارها ـ گفتار يكم : آيا توان پيشگويي كرد؟..



٢ـ فالگيري : [بخش یکم]
فالگيري خود بخشي از پيشگوييست. پيشگويي به دو گونه است : يكي بي‌افزار (كه از آن سخن رانديم). ديگري با افزار كه يكي از آنها فال است. فالگيران مي‌خواهند بگويند ما از راههايي پي به ناپيدا توانيم برد و آينده را توانيم دانست.
درباره‌ي سرچشمه‌ي فالگيري و تاريخچه‌ي آن ، آنچه ما بدست آورده‌ايم اينست كه در زمانهاي باستان كه مردم بت‌پرست مي‌بودند ، هر مردمي چند خداي پنداري براي خود مي‌داشتند كه براي هر يكي بتكده برافراشته و پرستاران گمارده بودند. ما در تاريخ چنين مي‌يابيم كه اين پرستاران كه «كاهن» ناميده شدندي دعوي گفتگو با خدايان مي‌داشته‌اند و اينبوده كه ميانه‌ي مردم با خدايان ميانجي مي‌شده‌اند و بپرسشهايي كه مردم از خدايان مي‌كرده‌اند پاسخ گرفته بآنان مي‌رسانيده‌اند و از زبان آنها از آينده آگاهي مي‌داده‌اند.
يك نكته‌ي دانستني آنست كه مردم آن خدايان يا بتها را چندان والاتر از جنس آدميان نگرفته آنان را باشندگاني نزديك بآدمي و داراي هوس و كينه و رشك و اين گونه خيمها مي‌شمارده ، بلكه داراي زنان و فرزندان مي‌انگاشته‌اند. اينبوده سزاوار مي‌شمارده‌اند كه در هر پيشامدي بخدايان بازگشته از ايشان شور خواهند و بكاري كه خواهند برخاست نتيجه‌اش را از پيش بپرسند. چيزي كه هست بايستي يك قرباني براي خدا بگزارند و ارمغاني براي كاهن ببرند تا بتوانند پاسخ گيرند.
از آنسوي جنس پاسخهاي خدايان را نيز مي‌دانيم كه جمله‌هاي دوپهلويي مي‌بوده كه كمتر دروغ درمي‌آمده. چنانكه كرزوس را مي‌دانيم كه چون مي‌خواست با پادشاه هخامنشي بجنگ پردازد از كاهن دلفي دستور خواست و كاهن از خداي خود چنين پاسخ گرفت : «اگر جنگ كني دولت بزرگي را نابود خواهي كرد».
كرزوس از اين چنان فهميد كه دولت هخامنشي را نابود خواهد كرد ، و با اميد و دلگرمي بكار برخاست. ولي شكست خورد و سراسر كشورش بدست پادشاه هخامنشي افتاد ، و در اين هنگام گفتند : «خواست خدا نابودي دولت خود كرزوس مي‌بوده ، و چنين مي‌خواسته او را از جنگ بازدارد. ولي او خواست خدا را نفهميده».
اينست نمونه‌اي از پاسخهاي خدايان. همانا فالگيري از اينجا آغاز شده ، و چنانكه مي‌بينيد نخست عنوان آن پرسش از خدايان مي‌بوده كه با دست كاهنان انجام مي‌گرفته و پاسخهاي زباني داده مي‌شده. ليكن سپس براههاي ديگري افتاده و خدايان خواست خود را بمردم از راههاي گوناگون ديگر نيز مي‌فهمانيده‌اند. مثلاً چون قرباني مي‌گزارده‌اند كاهنان از چگونگي روده‌هاي شكم آن بخشمناكي يا خشنودي خداوند پي مي‌برده‌اند. مرغاني بنام خدايان نگه مي‌داشته‌اند و از دانه خوردن و نخوردن آنها چيزهايي مي‌فهميده‌اند و به هر جنبشي از آنها معنايي مي‌داده‌اند. از اين گونه راهها براي دانستن خشم يا خشنودي خدايان ، و پي بردن بآينده بسيار بوده است.
سپس نيز نيازي بكاهنان نمانده و هر كسي خود ، از پريدن مرغان ، و از آواز جانوران ، و از جست و خيز چهارپايان ، و از وزش بادها ، و از رويهم چيده شدن ابرها ، و از دوباره شكوفيدن درختها ، و از لرزشهاي زيرپوستي كه در تن آدمي پيدا شود (اختلاج) ، و از خوابهاي پريشاني كه هر كس هر شب بيند ، و از پيدايش ستاره‌ي دنباله‌دار ، و از صد راه ديگر بدانستن آينده و پي بردن بسرگذشت خود يا ديگري پرداخته‌اند. اينها همه از گونه‌هاي فال است. چيزي كه هست در فارسي اينها را «مُروا» يا «مُرغُوا» نامند كه ما جداگانه گفتگو خواهيم كرد.

📗 بهائیگری (بخش بیستم و یکم)

در جای دیگری می‌گوید :

قل انما السابع فلتبلغن الی مَن یُظهِرُهُ الله کل نفس منکم بلور عطر یمتنع رفیع من عند نقطة البیان ثم بین یدی الله تسجدون بایدیکم لا بایدی دونکم.

معنی اینها نیز آنکه باب دستور می‌دهد که هر کسی به «مَن یُظهِرُهُ الله» شیشه‌ي بلورین پر از عطری بنام ارمغان نقطه‌ي بیان (که همان باب باشد) برد و در پیش او سجده کرده با دست خود برساند.

از گفته‌های باب در دیگر جاها نیز چنین پیداست که او پیدایش «مَن یُظهِرُهُ الله» را به یک آينده‌ي دوری نوید می‌داده ـ ولی بسیاری از بابيان پروای این را نکرده هوس «مَن یُظهِرُهُ اللهی» گریبانگیر ایشان می‌گردد. چنانکه در بغداد چند تن بهمین دعوی برخاستند ، که یکی را بنام «میرزا اسدالله دیان» بابيان کشتند و دیگران نیز کاری از پیش نبرده خود بخاموشی گراییدند.

ولی در این میان برخی خودسریهایی از میرزا حسینعلی بهاء رو می‌نمود و چنین فهمیده می‌شد که او را نیز هوایی در سر است ، و چون این رفتار او بسران بابیگری گران می‌افتاد و زبان بنکوهش باز کرده بودند ، بهاء در بغداد نمانده ناپدید گردید ، و پس از دیرگاهی دانسته شد به سلیمانیه بمیان كردان رفته و در آنجا با درویشان خانقاهی روز می‌گزارد. چون این دانسته شد ، میرزا یحیا نامه‌ای بدلجویی از او نوشت و میرزا حسینعلی پس از آنکه دو سال در سلیمانیه مانده بود به بغداد بازگردید. ولی رفتارش همان می‌بود و رمیدگی میانه‌ي او با میرزا یحیا و سران بابی از میان برنمی‌خاست.

در بغداد بابيان از یکسو میان خود کشاکشها می‌داشتند و یکدیگر را می‌کشتند و از یکسو میانه‌ي ایشان با شیعیان زد و خوردها رخ می‌داد ، و چون ملایان نجف و کربلا نیز از آنان ترسیده نزدیک بودنشان را نمی‌خواستند ، دولت عثماني بهتر دانست همگی را از بغداد به استانبول کوچاند ، و این كار در سال 1279 رخ داد که بابیان تا آن هنگام ده سال در بغداد زیسته بودند.

(سه گفتار اخیر از نویسادِ کانال در یکجا)

بدآموزیها اثرش در كجاست؟..
(گفتاری از پرچم روزانه)

چه گفتارهایی باید نوشت؟..
(گفتاری از پرچم روزانه)

یكی از اندیشه‌های خام
(گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
گفتار هفتم
✴️ چگونه كلمبوس دوباره به اروپا بازگشت؟.
(بخش دوم)
در همان زمان برای كلمبوس گرفتاری تازه پدید آمد. چنانكه گفتیم بویل و ماركاریتا در اسپانیا بدگوییهای بسیار از كلمبوس می‌كردند و فونسكا نام كه كارهای هند غربی سپرده باو بود با آنان همراهی نشان می‌داد. رویهم‌رفته كم‌كم زمینه‌ای برای بدخواهی و دشمنی با كلمبوس در اسپانیا آماده می‌گردید. این به بسیاری از درباریان و دیگران گران می‌افتاد كه یك كشتیران بیگانه بیاید و ناگهان بچنان جایگاهی رسد و آن آوازه را پیدا كند.

فال با ورق

فال قهوه

فالخواه و فالگیر دوره‌گرد

یک نمونه از متنهای فال (طالع بینی) که از جمله‌های کلی و نامشخص پدید آمده

از افزارهای شگفت رمالی

یک نمونه از جدولهای فالگیری

یک نمونه‌ی دیگر از جدولهای فالگیری

دنباله‌ی جنبش مدرسه‌سازی در زمان ما

📗 پندارها ـ گفتار يكم : آيا توان پيشگويي كرد؟..

٢ـ فالگيري : [بخش دوم]
در زمان ما فال راههاي ويژه‌ي ديگري دارد كه گويا در زمانهاي بسيار باستان نبوده. اين راهها نيز گوناگون و بيشمار است. كساني با كتاب فال گيرند و هر كسي راه ديگري دارد. مثلاً در آغاز كتاب حرفهاي ابجد را در خانه‌هاي شطرنجي گزارده فالخواه بايد چشم ببندد و انگشت بروي يك خانه‌اي گزارد و آن خانه در كتاب شرحهايي دارد كه فالگير برايش خواهد خواند. اين ساده‌ترين راه آنست.
پيره‌زنان با نخود فال مي‌گيرند. نخودها را با ترتيبي چيده و از آنها معناهايي درآورند. درميان اروپاييان فال با برگهاي بازي رواج دارد.
در پنجاه سال پيش در مشهد ، در «قتلگاه» در يك اتاقي سنگي مي‌بوده كه مي‌گفته‌اند هر كه بردارد «ولدالزنا» نيست و كسان بسياري پاكي نژاد خود را با آن مي‌سنجيده‌اند.
چند سال پيش در يزد جواني را ديدم كه مرغي را در قفس مي‌داشت و با آن فالگيري مي‌كرد. بدينسان كه تكه‌هاي بسياري از كاغذ بريده و روي هر يكي جمله‌اي از اين گونه : «انجامش نيك خواهد بود» يا «سفر خواهي رفت» يا «پشيمان خواهي شد» يا «بتو سحر كرده‌اند» نوشته و همه را در قفس جا داده بود و چون يك فالخواهي پيدا مي‌شد و يك پولي از او مي‌گرفت با تكان سر و دست بمرغ مي‌فهمانيد و آن با نُك خود يكي از كاغذها را برداشته بفالگير مي‌داد و او گشاده بفالخواه مي‌خواند. چون اين يك شيوه‌ي نويني مي‌بود خواهندگان بسيار مي‌داشت و مردم از راستگويي آن فالگير داستانها مي‌گفتند.
بايد دانست كه هنر اين فالگيران در جمله‌هاييست كه برمي‌گزينند. مثلاً :
«در بدن تو يك علامتي هست». كيست كه در بدنش نشاني از خال يا جاي زخم يا نشان آبله نباشد؟!.
«تو نيكي براي مردم مي‌خواهي ولي مردم بدي براي تو مي‌خواهند» اين باوريست كه بيشتر كسان درباره‌ي خود دارند.
«تو در آرزوي يك سفري هستي». كيست كه در آرزوي سفر نباشد؟!..
«در چهارسالگي يك قِراني (با زير قاف) از تو رد شده». «قِران» چيست و چگونه رد شده؟ هر كس مي‌تواند يك چيزي از خود بينديشد.
«دانيال پيغمبر مي‌گويد تو به يك مقام بزرگي خواهي رسيد». كيست كه از اين مژده بدش آيد؟!.. كيست كه در راستگويي دانيال پيغمبر بدگمان باشد؟!..
«درميان خويشان تو يكي با تو دشمن است». كيست كه درميان خويشانش دشمني ندارد؟!..
مي‌بايد گفت : رويهم‌رفته از كاهن بتكده‌ي دلفي گرفته تا اين فالگيران كوچه‌گرد تهران ، در يك دانشكده درس خوانده‌اند و جنس كردار و گفتارشان يكيست. چنانكه گفتيم اينها همه دروغ و بيپاست. در جهان كسي ناپيدا نداند و آگاهي از آينده نتواند داد ، و اين افزارها بسيار بي‌معني است. آخر براي چه اگر كسي فلان سنگ را نتواند بردارد زاده‌ي زناست؟!.. چه بهمبستگي درميان آن نتوانستن و اين نادرستي تبار است؟!.. ديگر دروغي بيشرمانه‌تر از اين چه تواند بود؟!.. برداشتن و برنداشتن سنگ از توانايي و ناتواني بردارنده است. چه كار بداستان پدر و مادرش دارد؟!..

📗 بهائیگری (بخش بیستم و دوم)

8ـ بهائيگري
در استانبول بابیان بیش از چند ماهی نماندند که همه را به اَدِرنَه فرستادند. در اینجا بود که میرزا حسینعلی دعوی «مَن یُظهِرُهُ اللهی» آشکار گردانید و رمیدگی میانه‌ي او با برادرش بدشمنی انجامید.

بهاء در آن چند سال برخی از سران بابی را بسوی خود کشانیده از آنسو نیز با بابیانی که در ایران نهانی می‌زیستند ، نامه‌نویسیها کرده زمینه برای خود آماده گردانیده بود.

بهاء چنین می‌گفت : آن کس که می‌بایست پدید آید منم. باب یک مژده‌رسانی برای پیدایش من می‌بود. اینکه در این چند سال ازل جانشین باب و پیشوای بابيان نشان داده شده ، بهر این می‌بوده که هوشها بآنسو گردد و من و جایگاهم از دیده‌ها دور مانده از گزند و آسیب ایمن باشم. در این زمینه «لوحها» می‌نوشت و به ایران می‌فرستاد. عربیهای این نیز غلط و خنک ، ولی به اندازه‌ي غلطی و خنکی عربیهای باب نیست.

پیداست که میرزا یحیای ازل و بسیاری از سران بابی این دعوی بهاء را نمی‌پذیرفتند و ایستادگی می‌نمودند. ولی بهاء پروا ننموده کار خود را دنبال می‌کرد. از اینرو درمیانه کشاکشها رخ می‌داد و دو سو تا می‌توانستند آبروی یکدیگر می‌ریختند. دروغها بهمدیگر می‌بستند. بهاء می‌گفت : میرزا یحیا می‌خواست بمن زهر خوراند و بکشد. میرزا یحیا می‌گفت : این آهنگ را بهاء درباره‌ي من می‌داشت. دو برادر یکدیگر را به «مُباهَلِه»[= بيكديگر نفرين كردن] می‌خواندند. پیروان از پیکار بازنایستاده مردم را نیز ناآسوده می‌گردانیدند.

در نتیجه‌ي اینها ، دولت عثمانی ازل و بهاء و پیروانشان را بدادگاه کشانید ، و دادگاه رأی داد که هر یکی با پیروان خود بجای دور دیگری فرستاده شوند که در آنجا بحال «قلعه‌بند» زندگی کنند. اینبود میرزا یحیا را با خاندان و پیروانش بجزیره‌ي قبرس که آن زمان در دست عثمانی می‌بود فرستادند. بهاء را با خاندان و پیروانش به عَکّا روانه گردانیدند. از اینجا دو برادر از هم جدا شدند. پیروان ازل که همان بابيان می‌بودند «ازلی» نامیده گردیده ، پیروان بهاء نام نوین «بهایی» پیدا کردند.

بهاء در عَکّا در «قلعه‌بند» (در سربازخانه) می‌زیست و یکی از داستانها که در همان ماه نخست رسیدنشان بآنجا رخ داد ، کشته شدن سه تن از ازلیان با دست بهائیان بود. چگونگی آنکه عثمانیان چون ازل و بهاء را از اَدِرنَه بقبرس و عَکّا می‌فرستادند ، چهار تن از بهائیان را همراه ازل و چهار تن از ازلیان را همراه بهاء گردانیدند. چون دشمنی دو دسته را با همدیگر می‌دانستند ، خواستند بجاسوسی درباره‌ي یکدیگر وادارند. چهار تن ازلی که همراه بهاء خواستندی رفت ، یکی حاجی سید محمد اسپهانی (از یاران باب) و دیگری میرزا آقاخان کج‌کلاه ، و دیگری میرزا رضا قلی تفرشی ، و دیگری میرزا نصرالله می‌بودند. میرزا نصرالله پیش از روانه شدن در اَدِرنَه درگذشت و چنین گفته شد که بهائیان زهرش دادند. اما آن سه تن تا عَکّا همراه بهاء می‌بودند. تا یک شبی چند تن از بهائیان با خنجر و شمشیر بسرشان ریختند و هر سه را کشتند و تا چندی بهاء گرفتار بازپرس و بازخواست از سوی عثمانیان می‌بود. این یکی از آدمکشیهایی است که از بهائیان می‌شمارند.