‌✴️ پیدایش آمریکا
بخش دوم
گفتار چهارم
✴️ چگونه ماجلان گرد جهان گرديد؟..
چنانكه گفته‌ايم در اين زمان پرتغال و اسپانيا دو دولت بزرگ دريايي بودند كه با يكديگر همچشميها داشتند. اسپانياييها بسفر كردن پرتغاليها بهندوستان و جزيره‌هاي هند شرقي با ديده‌ي رشك مي‌نگريستند ، و چون از روي مرزگزاري پاپ كه يادش كرده‌ايم دريانوردي از راه جنوب آفريقا بكشتيهاي اسپانيا نامشروع بود شارل پادشاه آن كشور بپيدا شدن راهي از سوي غرب دلبستگي بسيار مي‌داشت. از اينرو پيشنهاد را بآساني پذيرفت و براي بسيج افزار سفر زيمنس نام كشيش را برگزيد كه برخلاف فونسكا مردي نيكخواه بود و دلسوزانه به تهيه‌ي زمينه براي مسافرت ماجلان كوشيد.

📗 بهائیگری ـ گفتار دوم ـ ایرادهاي بزرگی که بکیش بهائی توان شمرد. 18

باب در این کتاب پس از آنکه خود سوره را «تفسیر» کرده و یک رشته سخنان پوچ و شگفت‌آوری بهم بافته ، دوباره بازگشته و به یکایک حرفهای آن «تفسیر» آغازیده که درباره‌ي الف چنین می‌نویسد :
ثم الالف القائمة علی کل نفس التی تعالت و استعالت و نطقت و استنطقت و دارت و استدارت و اضائت فاستضائت و افادت و استفادت و اقامت و استقامت و اقالت و استقالت و سعرت و استسعرت و تشهقت و استشهقت و تصعقت و استصعقت و تبلبلت و استبلبلت و ان فی الحین اذن الله لها فتلجلجت ثم فاستلجلجت و تلالئت ثم فاستلالئت و قالت باعلی صوتها تلک شجرة مبارکة طابت و طهرت و ذکت و علت نبتت من نفسها بنفسها لنفسها الی نفسها ...
یک نکته‌ در کار بهائیگری و بابیگری آنست که این کیشها درمیان شیعیگری پدید آمده و کسانی که بآنها می‌گروند ، راستی آنست که از میان پندارهایی درآمده بمیان پندارهایی می‌افتند.
بلکه راستی آنست که داستان امام ناپیدا در شیعیگری گرهی در رشته‌ي اندیشه‌هاست. کسی را می‌گویند هزار سالست زنده است. چگونه کسی هزارسال زنده تواند ماند؟!. خدا چرا کسی را هزارسال زنده نگه داشته تا روزی بیرون آوردش؟!. مگر نمی‌توانسته همان هنگامی که بیرون خواهد آورد بیافردش؟!. پس از همه‌ي اینها ، چرا بیرون نمی‌آيد؟!. تا کی باید لابه کرد و بیرون آمدنش را خواست؟!. در بابیگری و بهائیگری باری اینها نیست. این یکی از شُوندهاییست که مایه‌ي رواج این کیشها شده.
چیزی که هست در بابیگری و بهائیگری نیز گره‌های دیگری هست. از اینرو کسانی که از شیعیگری گریخته ، بابی یا بهائی می‌شوند کمتر یکی پایدار می‌مانند. بارها شده که بشیعیگری بازگشته یا بیکبار بیدین گردیده‌اند. بهائیان که اکنون هستند بیشترشان فرزندان بابيان و بهائیان پیشگام می‌باشند. یک دسته هم از جهودیگری یا از زردشتیگری بآنان پیوسته‌اند که می‌باید گفت از دست پندارهای کهن کيشهای خود بتنگ آمده پناه به این پندارهای تازه آورده‌اند.
ميرزا آقاخان از كساني مي‌بوده كه بكيشهاي گوناگون رفته و بيرون مي‌آمده‌اند. زماني نيز در قبرس از ازليان شمرده مي‌شده و خواهر ازل را گرفته بوده. ليكن سپس از ازليگري بازگشته و داستان پايان زندگي او و شيخ احمد روحي در تاريخ مشروطه آورده شده.
شيخ احمد همشهري ميرزا آقاخان و همراه او مي‌بوده. اين نيز بقبرس رفته و خواهر ازل را گرفته بوده. اين نيز سپس از ازليگري بازگشته و بنام اينكه از پيروان سيد جمال مي‌باشد ،
همراه ميرزا آقاخان و خبيرالملك در تبريز كشته شده‌اند.
از کسانی که به بابیگری رفته و از آن بازگشته‌اند یکی میرزا آقاخان کرمانی و دیگری همشهری او میرزا احمد روحیست. اینان بجزیره‌ي قبرس رفته‌اند و میرزا آقاخان خواهر ازل را بزنی گرفته. کتاب هشت بهشت که تاریخ بابیگریست از یکی از اینهاست. با این حال هر دو از بابیگری برگشته‌اند که در پایان زندگانیشان از شاگردان سید جمال‌الدین اسدآبادی شمرده می‌شده‌اند و بهمین نام کشته شده‌اند. { برای شناختن داستان ایشان بخش یکم تاریخ مشروطه دیده شود.}
آنچه در پایان کتاب می‌باید نویسم آنست که از سه یا چهار سال پیش نوشته‌ای بنام
«یادداشتهای کینیاز دالغورکی» بمیان آمده که «زنجیر خوشبختی» گردانیده شده و کسانی نسخه‌هایی برداشته به این و آن می‌فرستند. بتازگی نیز دو سه روزنامه آن را بچاپ رسانیدند. کوتاه‌شده‌ي آن اینست که پرنس دالغورکی در سال 1831 (1246 قمری) که زمان فتحعلیشاه می‌بوده به ایران آمده که کارکن سفارت روس می‌بوده. ولی در اینجا در نزد ملایی بنام شیخ محمد بدرس خواندن پرداخته و اسلام آشکار گردانیده که رخت ملایی می‌پوشیده و زن مسلمان گرفته و بمیان مسلمانان آمد و رفت می‌کرده. لیکن در نهان همچنان کارکن دولت خود می‌بوده و بجاسوسی می‌پرداخته. اینست با کسانی که آشنا گردیده (که از جمله میرزا حسینعلی نوری و برادرش میرزا یحیا بوده‌اند) همگی را با دادن پول بجاسوسی وامی‌داشته و کارهایی بزیان ایران می‌کرده.

میرزا آقاخان کرمانی

شیخ احمد روحی

📗 پندارها ـ گفتار پنجم : آيا با مردگان گفتگو توان داشت؟..

بخش سوم


آن مرد گفته : اين پاكت لاشه شده و پيداست كه درش را باز كرده‌اند. پاسخ داده : «نه ، باز نكرده‌اند چون «ميديوم» (آن كس خوابانيده شده) عصباني مي‌بود پاكت را در دست خود فشارده و لاشه گردانيده».
سپس چون پاكت را باز كرده گفته : «اين خط پدر من نيست». پاسخ داده : «ما كه نمي‌توانستيم پدرت را مجبور گردانيم با خط خودش نويسد. داده ديگري نوشته».
گفته است : «اين پاسخها هم بسيار پرتست و ربطي بپرسشهاي من ندارد». در اينجا چون پاسخي نمي‌داشته از در شوخي درآمده و چنين گفته : «پدر شما در زندگيش نيز بي‌ربط حرف مي‌زد. ما چه كار كنيم كه پاسخهاي بي‌ربطي داده».
ببينيد مرد سبك‌مغز يك دروغ گفته و ناچار شده با چند دروغ رسواي ديگري پرده بروي آن كشد. از اين گونه بسيار است و مي‌توان گفت : اينان همچون صوفيان و شيعيان دروغ را در راه كار خود گناه نشمارند و از رسواييش باكي ندارند. در كتابي كه بفارسي چاپ كرده‌اند داستاني مي‌نويسند كه روان حافظ شاعر ياوه‌گوي شيرازي را خواسته بگفتگو كشيده‌اند و او چنين گفته كه با سعدي «معاصر بوديم». در جايي كه سعدي صد سال جلوتر از حافظ مي‌بوده و آنان يكديگر را نديده‌اند.
بدتر از همه‌ي اينها آنكه مي‌گويند روانها كه از اينجهان بيرون رفته‌اند ، هر يكي از آنها در تن ديگري دوباره باينجهان درآيند و يكي از آنها در تهران كه مرد ياوه‌ي بي‌ارجي بيش نيست چنين مدعيست كه روان محمد بن عبدالله (بنيادگزار اسلام) در تن اوست. از يك پندار بيپايي گستاخ گرديده باين دروغها و نادانيها زبان باز مي‌كنند.
در زمينه‌ي گفتگو با مردگان خود نويسنده را داستاني هست كه دليل روشني به بيپايي آن مي‌باشد : كساني كه تاريخ مشروطه را خوانده‌اند نام اسدآقا بگوشهاي ايشان آشناست. اين جوان در تبريز در جنگهاي مشروطه دليريهاي بسيار كرده و يكي از سركردگان بنام گرديد. سپس در جنگ تبريزيان با روس دليري بيشتري نشان داد و با ديگر سران مجاهدان تبريز را گزارده به استامبول رفتند كه سالهاي چند در آنجا مي‌بودند تا پس از برافتادن دستگاه نكولا بازگشتند.
پس از اين بازگشت با هم دوست شديم و سالها با يكديگر آميزش مي‌داشتيم. راستي را جواني مي‌بود از هر باره آراسته. ولي افسوس كه در جنگهاي سمتقو در ساوَجبُلاغ كه فرمانده ژاندارم مي‌بود كشته گرديده قرباني بدخواهيهاي بيگانگان و كاركنان ايشان گرديد.
در اين هنگام من در مازندران مي‌بودم و چون آگهي يافتم بيتاب شدم. مرگ جوان دلير شبها مرا از خواب بازداشت و كمتر مي‌توانستم آن را فراموش كنم.
سالها گذشت و روزي در تهران باز ياد آن جوان و كشته شدنش را كرده با خود مي‌گفتم : آيا مادر پيرش چه كرد و چه شد؟!.. چگونه بمرگ چنان پسري تاب آورد؟!.. گمان مي‌كردم او نيز مرد و روانش بروان آن جوان پيوست. از برادرم گله‌مند مي‌بودم كه درباره‌ي خاندان آن جوان چيزي بمن نمي‌نويسد.
اين نيز گذشت و پس از چند ماه شبي در خانه‌ي سعدالدوله بانجمني رسيدم ، كساني را ديدم گرد ميز چرخنده‌اي نشسته‌اند و هر يكي بخود فرورفته. گاهي ميز مي‌چرخد و سخناني بميان مي‌آيد. پرسيدم چيست؟.. گفتند : با رواني گفت و شنيد مي‌دارند.
نخست بار مي‌بود كه بچنان دستگاهي برمي‌خوردم. در مهنامه‌هاي الهِلال و المُقتَطَف مصري گفتارهاي فراواني در اين زمينه ديده ولي هيچ يكي را نخوانده بودم. تنها اين مي‌دانستم كه بسياري از دانشوران بنام هوادار آن مي‌باشند و كتابها در پيرامونش مي‌نويسند ، و اينبود گمان بدي درباره‌اش نمي‌داشتم و هرگز گمان نبرده بودم كه باين بيپايي باشد.

🗂 باید به پستی خویها چاره کرد

💎 هر دو بخش

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

سیدجمال‌الدین اسدآبادی

دست راست مشهدی محمدعلی‌خان ، دست چپ اسدآقاخان

🗂 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..

💎 بخش یک از سه

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
بخش دوم
گفتار چهارم
✴️ چگونه ماجلان گرد جهان گرديد؟..
(تکه‌ی سوم)
پس از وي يكي از زيردستانش بنام سباستيون دلکانو فرماندهِ كشتيها گرديد. چون در اين هنگام پادشاهِ سيبو نيز نافرماني آشكار گردانيده بود كشتيها در آن پيرامونها ماندن نتوانستند و براه افتادند. برخي جزيره‌هايي را در آن نزديكي ديده و بكنارِ جزيره‌يِ بزرگِ بورنئو رسيده درگذشتند.

مسیر دریانوردی ماجلان و دلکانو

📗 بهائیگری ـ گفتار دوم ـ ایرادهاي بزرگی که بکیش بهائی توان شمرد. 19

چنانکه چون فتحعلیشاه مرده و محمدشاه بجای او نشسته و قائم مقام با حکیم احمد نامی از ملایان تهران چنین می‌خواسته‌اند پادشاهی را از قاجاریان ترک درآورده بخاندان زندی بازگردانند ، دالغورکی بدستیاری میرزا حسینعلی از این داستان آگاه گردیده و بجلوگیری کوشیده. بدینسان که با دست میرزا حسینعلی زهر بحکيم احمد خورانیده و محمدشاه را از چگونگی آگاهانیده و بکشتن قائم‌مقام واداشته.
سپس دالغورکی به روسستان بازگشته و از آنجا بنام درسخواندن بکربلا رفته و در آنجا با میرزا علی‌محمد باب آشنا گردیده ، و چون میرزا علی‌محمد چرس1 می‌کشیده ، دالغورکی به او چیرگی یافته و بدعوی امام زمانیش واداشته و بدینسان بابیگری را او بنیاد نهاده. سپس هم که به روسستان بازگشته و این بار بعنوان سفارت به ایران آمده در اینجا از شورش بابیگری بهواداری کوشیده.
اینست کوتاه‌شده‌ي آن یادداشت دراز. بیگمان چیز ساخته‌ایست و چنانکه بتازگی دانسته شد یک مرد بی‌مایه‌ي بلندپروازی که در تهرانست و سالها بشناخته گردانیدن خود می‌کوشد این را ساخته و از یك راه دزدانه میان مردم پراکنده.2
این نویسنده می‌خواهد بگوید که کیش شیعی راستست ، شیخیگری راستست ، شیخ احمد و سید کاظم از علمای پاک و نیک می‌بوده‌اند ، و این تنها کيش بابی است که کج می‌باشد و آن را یک کارکن سیاسی روسی پدید آورده ، اینست خواست او. ولی می‌باید گفت : دروغی ساخته و رنج بیهوده کشیده. زیرا چنانکه گفتیم بابیگری و بهائیگری از شیخیگری و شیعیگری زاییده شده ، و این بسیار بیجاست که کسی بگوید فلان روسی یا انگلیسی آن را پدید آورده. بسیار نیک ، سید باب را دالغورکی بدعوی برانگیخته. اما زمینه را برای دعوی امام‌زمانی یا بابی او که درچیده بود؟!.. آیا افسانه‌ي مهدیگری را که سرچشمه‌ي دعویست نیز دالغورکی پدید آورده بوده؟!.. کسانی به این نوشته ارج می‌گزارند. ولی بسیار بی‌ارجست.
اما بهمبستگی میانه‌ي بابیگری و بهائیگری با سیاست دولتهای همسایه‌ي ایران ، در آن باره نیز بچند سخنی می‌پردازیم :
چنانکه گفتیم جنبش بابیگری را در ایران روس یا انگلیس پدید نیاورده و خود نتوانستندی آورد. ولی پس از پدید آمدن ناچاری می‌بوده که آنان بسودجویی از آن پردازند. آنچه ما دانسته‌ایم بهاء در تهران با کارکنان سیاسی روس بهمبستگی می‌داشته و اینبوده چون بزندان افتاد ، روسیان برهاییش کوشیده و از تهران تا بغداد غلامی از کنسولخانه همراهش گردانیده‌اند. پس از آن نیز دولت امپراتوری روس در نهان و آشکار هواداری از بهاء و دسته‌ي او نشان می‌داده. اینست در عشق‌آباد و دیگر جاها آزادی به ایشان داده شده.
از آنسو انگلیسیان بنام همچشمی که در سیاست شرقی خود با روسیان می‌داشتند ، بمیرزا یحیا ازل که از بهاء جدا گردیده دسته‌ي دیگری بنام ازلیان می‌داشت ، پشتیبانی می‌نموده‌اند. بویژه پس از آنکه جزیره‌ي قبرس که نشیمنگاه ازل می‌بود ، بدست ایشان افتاده که دلبستگیشان به او و پیروانش بیشتر گردیده.
چاپ کتاب «نقطةالکاف» که پرفسور براون بآن برخاسته و آن «مقدمه»ي دلسوزانه‌ای که نوشته ، اگرچه عنوانش دلسوزی بتاریخ و دلبستگی بآشکار شدن آمیغهای تاریخیست ، ولی انگیزه‌ي نهانیش پشتیبانی از ازل و از بابیان می‌بوده.

پابرگیها :
ـ ماده‌ي‌ مخدري‌ است‌ كه‌ از مالش‌ دادن‌ سرشاخه‌هاي‌ گياه‌ شاهدانه‌ با دست‌ يا روي‌ پارچه‌ بدست‌ مي‌آيد و آن‌ را با توتون‌ يا تنباكو مي‌كشند. (فرهنگ معين) ـ و این واژه در آغازهای کتاب آمده
ـ درباره‌ي این یادداشتها گفتاری که در شماره‌ي چهارم پرچم نیمه‌ماهه نوشته شده دیده شود.

احمدشاه قاجار

📗 پندارها ـ گفتار پنجم : آيا با مردگان گفتگو توان داشت؟..

بخش چهارم


از اينرو چون يك بار ديگر گرد ميز نشستند و مرا نيز خواندند پذيرفتم و با ايشان همراهي كردم. چهار تن گرد ميز نشستيم. دستها را روي آن گزارده هوشهاي خود گمارديم. پس از چندي تكاني در ميز پديد آمد و گفتگو آغاز يافت :
ـ تو كيستي؟.. زني يا مردي؟.. از كدام شهري؟..
+ زنم ، از مردم تبريز.
ـ با كدام يكي از اين چهار تن آشنايي مي‌داري؟..
+ با فلان. ( نام مرا مي‌برد)
ـ از كدام كوي تبريزي؟..
+ از ليلاوا.
از شنيدن نام ليلاوا من دلم بتكان آمد. زيرا در آن كوي تنها زني را كه مي‌شناختم مادر پير آن جوان مي‌بود. با خود گفتم : مرگ آن زن كه من گمان مي‌بردم راست مي‌بوده ، و تو گفتيي تشنه‌اي بآب رسيده بپرسشهايي پرداختم. هرچه پرسيدم بتكان ميز پاسخ داد. همه آن بود كه من از پيش خود پنداشته بودم. در پايان پرسيدم :
ـ آيا تواني خود پسرت را بخواني تا با من بگفتگو پردازد؟.
+ توانم.
ـ پس نشان آن باشد كه ميز تكان خورد.
پس از چند دقيقه بار ديگر ميز بتكان آمد و پرسشها آغاز شد :
ـ آيا تو اسدآقا هستي؟.
+ آري.
ـ آخرين شهري كه در آنجا مي‌بودي و كشته شدي نامش چيست؟.
+ ساوَجبُلاغ.
ـ چند سالست كه بآنجهان رفته‌اي؟.
+ ده سال.
پرسشهاي پياپي كردم. حال خودش را پرسيدم ، شادروان خياباني را پرسيدم. بهمگي پاسخ داد. چون از گرد ميز برخاستيم رگهاي تن من مي‌لرزيد. تو گفتيي راستي را با آن جوان در يكجا مي‌بودم و مي‌خواستم جدا گردم. چون بخانه رفتم تا نزديكيهاي بامداد خوابم نبرد. پياپي اينسو و آنسو مي‌گشتم و در توي سَهِشها و انديشه‌هاي گوناگون دست و پا مي‌زدم. گاهي مي‌گفتم : اي افسوس! راهي باين نزديكي براي بهمبستگي با مردگان ، چرا تاكنون ندانسته پيش نرفته بودم.
گاهي مي‌انديشيدم : من هرچه پرسيدم آنهايي بود كه مي‌دانستم. بهتر بودي اگر از چيزهاي ندانسته پرسيدمي. با اين بيتابيها شب را گذرانيدم.
فردا نامه‌اي ببرادرم در تبريز نوشتم و پرسيدم : مادر اسدآقاخان كي مرده و چرا آن را بمن آگاهي نداده‌ايد؟. پس از يك هفته نامه برادرم رسيد. نوشته بود : «مادر اسدآقاخان نمرده تا ما بشما آگاهي دهيم».
از اين پاسخ سخت تكان خورده پس از انديشه و سنجش دانستم كه آنهمه پرسش و پاسخ از درون من بوده و رواني درميان نمي‌بوده. در اينجا بود كه پرده از روي پندارهاي بيپا برخاست و من پي بچگونگي آن دستگاه ميز بردم. پس از آن دو سه بار نيز بخانه‌ي سعدالدوله رفتم و باز بآزمايشهايي پرداختم ، و همه‌ي آنها اين نتيجه را داد كه پاي رواني درميان نيست و هرچه هست از خود گرد ميزنشينانست و خدا را سپاس گزاردم كه راستي را باين آساني دريافتم.
آنچه را شگفت افتاد اين بود كه چيزي با اين بي‌بنيادي چگونه هزاران پروفسور و دانشمند هوادارش مي‌باشند؟!.. چگونه آن كتابها را مي‌نويسند؟!.. چگونه آن انجمنها را برپا مي‌گردانند؟!.. از اينجا پي بردم كه آدمي تا چه اندازه گمراهي‌پذير است. پي بردم كه دانشها به تنهايي جلو پندارپرستي را نتواند گرفت و اگر پندارهايي از ميان رفت پندارهاي ديگري پديد تواند آمد.
چنانكه ديديم برخي از اينان «مانيتيزم» يا خوابانيدن كسي را با نيروي كهربايي ، افزار فريبكاريهاي خود گرفته‌اند ، و چنين وامي‌نمايند كه چون يكي را خوابانيدند او با روانهاي مردگان بهمبستگي تواند يافت و با آنان بگفتگو تواند پرداخت. نيز چنين وامي‌نمايند كه همان خوابانيده شده (يا بگفته‌ي خودشان «ميديوم») با نيروي خود ، يا با گفتگو با روانهاي مردگان ، از آينده و ناپيدا آگاهي تواند داد. مي‌بايد گفت : براي فريبكاري و گزافگويي صد راه مي‌دارند.
بايد دانست اين نيز بيپاست. در اين زمينه نيز آنچه راستست همان خوابانيدن است ، اين نيرو در بسيار كسان هست كه با نگاههايي كسي را از خود بدر كنند و نيروهاي او را از كار انداخته افزاري در دست خود گردانند. كسي كه خوابيده از هيچ چيز آگاه نمي‌باشد و هرچه بكند و بگويد با دستور خواباناننده است. اينست آنچه هست ، و آنكه با رواني بگفتگو پردازد و از آينده آگاهي دهد و اين گونه چيزها همه دعويهاي پوچيست.

🗂 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..

💎 بخش دو از سه

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️ پیدایش آمریکا
بخش دوم
گفتار پنجم
✴️ چگونه کُرتيز آهنگِ مكزيك كرد؟...
برگزيدنِ والاسكز ، كُرتيز را ـ روانه گرديدنِ او ـ سرگذشتِ او در تاباسكو ـ رسيدن بخاكِ مكزيك