📗 پندارها ـ گفتار ششم : آيا رشته‌ي كارها در دست خود آدميان نيست؟..
بخش سوم
شما از هرچه بناليد پاسخ داده خواهند گفت : «از انگليسهاست ، آنها مي‌كنند ديگر!» من با گوش خود شنيده‌ام كه كسي مي‌گفت : «مجلسي را انگليسها برانگيخته بودند كه آن كتابها را بنويسد و مردم را آلوده‌ي نادانيهاي كيشي گرداند». بگفته‌ي يكي از آشنايان : «شيطان جهان سياست انگليس است».
از سخن خود دور نيفتيم : اين پندارها نيز پوچ و بيپاست. «بخت» و «سرنوشت» و «طالع» و اين گونه چيزها جز «سَمَرد»[=وهم] نيست. فيروزي يا نافيروزي آدمي در زندگاني جز نتيجه‌ي كارداني و كارنداني خود او ، و سازگاري و ناسازگاري پيشامدها نيست.
اما «قضا» يا «قدر» و «جبريگري» كه درميان مسلمانان رواج مي‌دارد ، آن نيز بيكبار بيپاست. ما آشكاره مي‌بينيم خدا آدميان را در اينجهان در كارهاشان آزاد گزارده است. هر كسي با فهم و خرد آزاد ، تواند بكارهاي نيك و سودمند پردازد و يا بكارهاي بد و زيانمند برخيزد. هيچ گونه ناچاري درميان نمي‌باشد.
راستست كه رشته از هر باره در دست آدمي نيست و پيشامدها هميشه در جلو كارها هست. مثلاً كشاورزي تواند در باغش درختي كارد و از آن سودي بردارد و تواند كه نكارد و خود را بي‌بهره گرداند. ولي كشاورزي كه درخت كاشته چه‌بسا كه آب بريده شود و درخت خشك گردد ، و يا سرماي سخت زمستان آن را تباه گرداند ، و يا مردم‌آزاري شبانه آن را كنده دور اندازد. در هر كاري يك چنين پيشامدهايي تواند بود.
چيزي كه هست اينها آزادي را از ميان نبرد. هر كس آزاد است كه با پيشامدها نيز نبرد كند. همان كشاورز تواند درخت ديگري كارد و خواستي را كه مي‌داشت از دست ندهد.
چيزي ديگر كه مي‌بايد بديده گرفته شود بيراهي زندگاني و بدي آيينهاي آنست. امروز در توده‌ها زندگاني از روي خرد نيست و قانونهاي خردمندانه بسيار كمست. اينست مردمان بسختيها دچارند و با همه‌ي كوشش از خوشيها بهره كم مي‌دارند و چون سرچشمه‌ي آنها را نمي‌دانند ناچار ببخت و قسمت و مانند آنها مي‌گرايند.
يكي از نكته‌ها كه بايد بمردمان فهمانيد همينست كه آدميان توانند در زندگاني راه خردمندانه‌اي پيش گيرند و چون چنان راهي پيش نگرفته‌اند باين رنجها دچارند. پس اين رنجها نيز از خودشانست و از بخت و يا از طالع و يا از قضا و قدر نيست و براي آنكه اين رنجها نباشد بايد بجاي گرويدن به پندارها ، پيروي از خرد كرد و بهمه‌ي اين گرفتاريها چاره كرد.
درباره‌ي «قضا و قدر» در كتابها بسخنان دور و درازي پرداخته‌اند. ولي همه پوچست و راستش همينست كه ما در اينجا نوشته‌ايم.
گاهي نيز كساني «دانش خدا» را دستاويز گرفته چنين مي‌گويند : «هر آنچه خواستي بود و خواهد بود خدا از پيش دانسته. پس ما در كارهاي خود آزاد نتوانيم بود. زيرا ما بايد آن كنيم كه خدا دانسته است». مي‌گويم : بسيار شگفت است كه شما بآنچه با ديده مي‌بينيد پروا نمي‌كنيد و بچيزي كه بسيار دور از شماست و راه بدانستن آن نمي‌داريد مي‌پردازيد. شما آشكاره مي‌بينيد كه در كارها آزاديد. مي‌بينيد كه به كردن هر كاري توانا مي‌باشيد. چيزي باين آشكاري را بديده نگرفته سخن از دانش خدا بميان مي‌آوريد. من نمي‌دانم شما را با دانش خدا چه كار است؟!.. چه راهي مي‌داريد كه درين باره آگاهي بدست آوريد؟!. شما از خدا چه دانسته‌ايد كه از دانشش چه داريد؟!.. اگر مي‌پنداريد كه گفتگو از دانش خدا از دين است بايد گفت معني دين را ندانسته‌ايد. اين نه تنها دين نيست ، خود بيديني است. بيديني است كه شما بزمينه‌هايي كه راه روشن نمي‌دارد پردازيد. بيديني است كه در انديشه‌ي نيكي زندگاني نبوده و دستور خرد را در آن باره بكار نبنديد و چنين بهانه‌هايي آوريد.
بخش سوم
شما از هرچه بناليد پاسخ داده خواهند گفت : «از انگليسهاست ، آنها مي‌كنند ديگر!» من با گوش خود شنيده‌ام كه كسي مي‌گفت : «مجلسي را انگليسها برانگيخته بودند كه آن كتابها را بنويسد و مردم را آلوده‌ي نادانيهاي كيشي گرداند». بگفته‌ي يكي از آشنايان : «شيطان جهان سياست انگليس است».
از سخن خود دور نيفتيم : اين پندارها نيز پوچ و بيپاست. «بخت» و «سرنوشت» و «طالع» و اين گونه چيزها جز «سَمَرد»[=وهم] نيست. فيروزي يا نافيروزي آدمي در زندگاني جز نتيجه‌ي كارداني و كارنداني خود او ، و سازگاري و ناسازگاري پيشامدها نيست.
اما «قضا» يا «قدر» و «جبريگري» كه درميان مسلمانان رواج مي‌دارد ، آن نيز بيكبار بيپاست. ما آشكاره مي‌بينيم خدا آدميان را در اينجهان در كارهاشان آزاد گزارده است. هر كسي با فهم و خرد آزاد ، تواند بكارهاي نيك و سودمند پردازد و يا بكارهاي بد و زيانمند برخيزد. هيچ گونه ناچاري درميان نمي‌باشد.
راستست كه رشته از هر باره در دست آدمي نيست و پيشامدها هميشه در جلو كارها هست. مثلاً كشاورزي تواند در باغش درختي كارد و از آن سودي بردارد و تواند كه نكارد و خود را بي‌بهره گرداند. ولي كشاورزي كه درخت كاشته چه‌بسا كه آب بريده شود و درخت خشك گردد ، و يا سرماي سخت زمستان آن را تباه گرداند ، و يا مردم‌آزاري شبانه آن را كنده دور اندازد. در هر كاري يك چنين پيشامدهايي تواند بود.
چيزي كه هست اينها آزادي را از ميان نبرد. هر كس آزاد است كه با پيشامدها نيز نبرد كند. همان كشاورز تواند درخت ديگري كارد و خواستي را كه مي‌داشت از دست ندهد.
چيزي ديگر كه مي‌بايد بديده گرفته شود بيراهي زندگاني و بدي آيينهاي آنست. امروز در توده‌ها زندگاني از روي خرد نيست و قانونهاي خردمندانه بسيار كمست. اينست مردمان بسختيها دچارند و با همه‌ي كوشش از خوشيها بهره كم مي‌دارند و چون سرچشمه‌ي آنها را نمي‌دانند ناچار ببخت و قسمت و مانند آنها مي‌گرايند.
يكي از نكته‌ها كه بايد بمردمان فهمانيد همينست كه آدميان توانند در زندگاني راه خردمندانه‌اي پيش گيرند و چون چنان راهي پيش نگرفته‌اند باين رنجها دچارند. پس اين رنجها نيز از خودشانست و از بخت و يا از طالع و يا از قضا و قدر نيست و براي آنكه اين رنجها نباشد بايد بجاي گرويدن به پندارها ، پيروي از خرد كرد و بهمه‌ي اين گرفتاريها چاره كرد.
درباره‌ي «قضا و قدر» در كتابها بسخنان دور و درازي پرداخته‌اند. ولي همه پوچست و راستش همينست كه ما در اينجا نوشته‌ايم.
گاهي نيز كساني «دانش خدا» را دستاويز گرفته چنين مي‌گويند : «هر آنچه خواستي بود و خواهد بود خدا از پيش دانسته. پس ما در كارهاي خود آزاد نتوانيم بود. زيرا ما بايد آن كنيم كه خدا دانسته است». مي‌گويم : بسيار شگفت است كه شما بآنچه با ديده مي‌بينيد پروا نمي‌كنيد و بچيزي كه بسيار دور از شماست و راه بدانستن آن نمي‌داريد مي‌پردازيد. شما آشكاره مي‌بينيد كه در كارها آزاديد. مي‌بينيد كه به كردن هر كاري توانا مي‌باشيد. چيزي باين آشكاري را بديده نگرفته سخن از دانش خدا بميان مي‌آوريد. من نمي‌دانم شما را با دانش خدا چه كار است؟!.. چه راهي مي‌داريد كه درين باره آگاهي بدست آوريد؟!. شما از خدا چه دانسته‌ايد كه از دانشش چه داريد؟!.. اگر مي‌پنداريد كه گفتگو از دانش خدا از دين است بايد گفت معني دين را ندانسته‌ايد. اين نه تنها دين نيست ، خود بيديني است. بيديني است كه شما بزمينه‌هايي كه راه روشن نمي‌دارد پردازيد. بيديني است كه در انديشه‌ي نيكي زندگاني نبوده و دستور خرد را در آن باره بكار نبنديد و چنين بهانه‌هايي آوريد.
✴️ بمناسبت «عید قربان» ✴️
(بخش پایانی)
رفتار اسلام درباره‌ی گوشتخواری ماننده‌ی رفتارش در زمینه‌ی برده‌داری بوده.
✴️ جای گفتگو نیست كه برده‌داری ستم ناسزا بوده. یك آدمی را گرفتن و زیردست خود گردانیدن و او را همچون كالا به خرید و فروش گزاردن چیزی نیست كه كسی زشتی آن را درنیابد. با این حال شما می‌بینید اسلام آن را پذیرفته و تنها این كرده كه از بدیهایش كاسته است. آیا كسانی توانند گفت : برده‌داری كاری نیك بوده؟!.. آیا توانند بدستاویز اسلام امروز برده خرند و نگه دارند؟!..
✴️ ماننده‌ی همین بوده داستان سررشته‌داری یا حكومت. هر كسی می‌داند استبداد یا فرمانروایی یك تن بیك توده كاری ناسزاست. یك تن چرا بدیگران فرمان راند؟!.. چرا رشته‌ی زندگانی ملیونها مردم در دست یك تن باشد؟!. ما هنگامی كه استبداد را با مشروطه یا سررشته‌داری خود توده ، پهلوی همدیگر گزاریم جای گفتگو نیست كه استبداد بسیار پست است. با این حال شما می‌بینید اسلام فرمانروایی استبدادی را پذیرفته. چون زمان آماده نمی‌بوده نتوانسته مشروطه یا دمكراسی بنیاد گزارد. تنها كاری كه كرده استبداد را با قانون (یا شریعت) پابسته گردانیده و از بدیهای آن كاسته است. در اینجا هم آیا كسانی توانند گفت : «استبداد نیك بوده؟!.» توانند گفت : «خدا استبداد یا فرمانروایی یك تن را بیك توده جایز گردانیده؟!.» تنها اینها نیست و مانندهایش بسیار است.
✴️ همان داستان حج و قربان‌گزاریهای مِنا چیز كوچكی نیست. ما اگر گوشتخواری را بد ندانیم باز آنها جای ایراد است.
✴️ برای چه یك ملیون گوسفند را تباه گردانند؟!.
✴️ آیا توان پنداشت كه خدا از آن خوشش آید و خشنود گردد و آیا چنین گمانی توان برد؟!.
امروز دسته‌های انبوهی به دین ریشخند می‌كنند و آن را از یادگارهای دوره‌های وحشیگری می‌شمارند. این دستاویزی در دست آنها خواهد بود.
ما از حج در جای دیگری سخن رانده‌ایم. آن از «عبادتهای سیاسی» اسلام بوده.
✴️ همه می‌دانند نه خدا را خانه‌ای هست و نه خدا از گردیدن مردم بگرد خانه‌ای خشنود خواهد بود. اینها چیزهایی نیست كه خرد پذیرد. چیزهایی نیست كه مرد بزرگی همچون پیغمبر اسلام ندانسته باشد.
✴️ داستان حج و كعبه روشنست. اسلام چون برای خود كشور بزرگی پدید آورده بود می‌خواست مكه را كانون آن گردانیده مردمان را دلبسته‌ی آنجا سازد ، روزی كه كشور بزرگ اسلامی از اسپانیا گرفته تا مرزهای چین كشیده می‌شد و توده‌های گوناگون بسیار ، از عرب و ایرانی و سودانی و مصری و هندی و ترك و جاوه‌ای و بسیار مانند اینها ، در زیر بیرق خلافت بسر می‌بردند بسیار بجا می‌بود كه كسانی كه توانایی می‌داشتند به مكه روند و سالی یك بار در آن كانون اسلام نژادهای گوناگون باهم گرد آیند و همدیگر را بشناسند و همبستگی پیدا كنند. در چنان زمانی چنین كاری بسیار سودمند می‌افتاد.
✴️ ولی امروز كه خلافت از ریشه برافتاده و كشور بزرگ اسلامی بهم خورده و توده‌های اسلام بیشترشان بزیردست بیگانگان افتاده‌اند و آنهایی كه آزادند هر یكی بنام نژاد خود كشوری جداگانه پدید آورده و در بیشتر جاها از شریعت اسلام نیز چشم‌پوشی شده و قانونهای اروپایی جای آن را گرفته با چنین حالی دیگر جایی برای حج‌گزاری بازنمانده.
✴️ چنانكه جهاد بیكبار از میان رفته و جا برایش بازنمانده حج نیز به همان حالست.
✴️ شما نیك اندیشید كه امروز مسلمانان از حج چه نتیجه‌ای برمی‌دارند؟.. این ایرانیها كه همه ساله چند هزار تن می‌روند و برمی‌گردند چه راه‌آوردی می‌آورند.
سرگذشت ابوطالب یزدی در دو سال پیش فراموش نشده. شما همان را بداوری گزارید. جوانی بیست ساله از ایران برخاسته و با زن و خویشان خود بآهنگ حج به مكه رفته. در آنجا چند تن گواهی داده كه ناپاكیها با خود می‌داشته و ناپاك گردانیدن كعبه را می‌خواسته و بهمین گواهی حكم دادند و گردنش را زدند. اكنون از دو حال بیرون نیست : اگر گواهان راست گفته‌اند آن نمونه‌ای از بی‌باوری جوانان درباره‌ی كعبه و حج است. اگر دروغ گفته‌اند آن نشان كینه‌هاییست كه مسلمانان در دلهای خود باهم می‌دارند.
✴️ حج‌گزاریهای امروزی بیش از همه برای هوسبازیست ، برای خودنماییست. برای آنست كه بروند و بگردند و تماشا كنند و كام گزارند و پس از بازگشتن هم «حاجی» باشند و بدیگران برتری فروشند.
مردك انبارداری[=احتکار] می‌كند و پول می‌اندوزد و بحج می‌رود ، با رشوه دادن گذرنامه بدست می‌آورد ، از مرز كشور قاچاقی می‌گذرد [1] ، در راه یك حج‌گزاری چند بِزه[=جرم] زشت بانجام می‌رساند.
آیا این دلیل روشن بگفته‌های ما نیست؟!.
✴️ این در هر دینی هست كه چون سست شد مردم دستورهای آن را دستاویزهایی برای دلخواه‌های خود گیرند و هوسهاشان را در رخت دین بكار بندند.
(بخش پایانی)
رفتار اسلام درباره‌ی گوشتخواری ماننده‌ی رفتارش در زمینه‌ی برده‌داری بوده.
✴️ جای گفتگو نیست كه برده‌داری ستم ناسزا بوده. یك آدمی را گرفتن و زیردست خود گردانیدن و او را همچون كالا به خرید و فروش گزاردن چیزی نیست كه كسی زشتی آن را درنیابد. با این حال شما می‌بینید اسلام آن را پذیرفته و تنها این كرده كه از بدیهایش كاسته است. آیا كسانی توانند گفت : برده‌داری كاری نیك بوده؟!.. آیا توانند بدستاویز اسلام امروز برده خرند و نگه دارند؟!..
✴️ ماننده‌ی همین بوده داستان سررشته‌داری یا حكومت. هر كسی می‌داند استبداد یا فرمانروایی یك تن بیك توده كاری ناسزاست. یك تن چرا بدیگران فرمان راند؟!.. چرا رشته‌ی زندگانی ملیونها مردم در دست یك تن باشد؟!. ما هنگامی كه استبداد را با مشروطه یا سررشته‌داری خود توده ، پهلوی همدیگر گزاریم جای گفتگو نیست كه استبداد بسیار پست است. با این حال شما می‌بینید اسلام فرمانروایی استبدادی را پذیرفته. چون زمان آماده نمی‌بوده نتوانسته مشروطه یا دمكراسی بنیاد گزارد. تنها كاری كه كرده استبداد را با قانون (یا شریعت) پابسته گردانیده و از بدیهای آن كاسته است. در اینجا هم آیا كسانی توانند گفت : «استبداد نیك بوده؟!.» توانند گفت : «خدا استبداد یا فرمانروایی یك تن را بیك توده جایز گردانیده؟!.» تنها اینها نیست و مانندهایش بسیار است.
✴️ همان داستان حج و قربان‌گزاریهای مِنا چیز كوچكی نیست. ما اگر گوشتخواری را بد ندانیم باز آنها جای ایراد است.
✴️ برای چه یك ملیون گوسفند را تباه گردانند؟!.
✴️ آیا توان پنداشت كه خدا از آن خوشش آید و خشنود گردد و آیا چنین گمانی توان برد؟!.
امروز دسته‌های انبوهی به دین ریشخند می‌كنند و آن را از یادگارهای دوره‌های وحشیگری می‌شمارند. این دستاویزی در دست آنها خواهد بود.
ما از حج در جای دیگری سخن رانده‌ایم. آن از «عبادتهای سیاسی» اسلام بوده.
✴️ همه می‌دانند نه خدا را خانه‌ای هست و نه خدا از گردیدن مردم بگرد خانه‌ای خشنود خواهد بود. اینها چیزهایی نیست كه خرد پذیرد. چیزهایی نیست كه مرد بزرگی همچون پیغمبر اسلام ندانسته باشد.
✴️ داستان حج و كعبه روشنست. اسلام چون برای خود كشور بزرگی پدید آورده بود می‌خواست مكه را كانون آن گردانیده مردمان را دلبسته‌ی آنجا سازد ، روزی كه كشور بزرگ اسلامی از اسپانیا گرفته تا مرزهای چین كشیده می‌شد و توده‌های گوناگون بسیار ، از عرب و ایرانی و سودانی و مصری و هندی و ترك و جاوه‌ای و بسیار مانند اینها ، در زیر بیرق خلافت بسر می‌بردند بسیار بجا می‌بود كه كسانی كه توانایی می‌داشتند به مكه روند و سالی یك بار در آن كانون اسلام نژادهای گوناگون باهم گرد آیند و همدیگر را بشناسند و همبستگی پیدا كنند. در چنان زمانی چنین كاری بسیار سودمند می‌افتاد.
✴️ ولی امروز كه خلافت از ریشه برافتاده و كشور بزرگ اسلامی بهم خورده و توده‌های اسلام بیشترشان بزیردست بیگانگان افتاده‌اند و آنهایی كه آزادند هر یكی بنام نژاد خود كشوری جداگانه پدید آورده و در بیشتر جاها از شریعت اسلام نیز چشم‌پوشی شده و قانونهای اروپایی جای آن را گرفته با چنین حالی دیگر جایی برای حج‌گزاری بازنمانده.
✴️ چنانكه جهاد بیكبار از میان رفته و جا برایش بازنمانده حج نیز به همان حالست.
✴️ شما نیك اندیشید كه امروز مسلمانان از حج چه نتیجه‌ای برمی‌دارند؟.. این ایرانیها كه همه ساله چند هزار تن می‌روند و برمی‌گردند چه راه‌آوردی می‌آورند.
سرگذشت ابوطالب یزدی در دو سال پیش فراموش نشده. شما همان را بداوری گزارید. جوانی بیست ساله از ایران برخاسته و با زن و خویشان خود بآهنگ حج به مكه رفته. در آنجا چند تن گواهی داده كه ناپاكیها با خود می‌داشته و ناپاك گردانیدن كعبه را می‌خواسته و بهمین گواهی حكم دادند و گردنش را زدند. اكنون از دو حال بیرون نیست : اگر گواهان راست گفته‌اند آن نمونه‌ای از بی‌باوری جوانان درباره‌ی كعبه و حج است. اگر دروغ گفته‌اند آن نشان كینه‌هاییست كه مسلمانان در دلهای خود باهم می‌دارند.
✴️ حج‌گزاریهای امروزی بیش از همه برای هوسبازیست ، برای خودنماییست. برای آنست كه بروند و بگردند و تماشا كنند و كام گزارند و پس از بازگشتن هم «حاجی» باشند و بدیگران برتری فروشند.
مردك انبارداری[=احتکار] می‌كند و پول می‌اندوزد و بحج می‌رود ، با رشوه دادن گذرنامه بدست می‌آورد ، از مرز كشور قاچاقی می‌گذرد [1] ، در راه یك حج‌گزاری چند بِزه[=جرم] زشت بانجام می‌رساند.
آیا این دلیل روشن بگفته‌های ما نیست؟!.
✴️ این در هر دینی هست كه چون سست شد مردم دستورهای آن را دستاویزهایی برای دلخواه‌های خود گیرند و هوسهاشان را در رخت دین بكار بندند.
ما فراموش نكرده‌ایم داستان شتر قربانی را كه در ایران می‌بود. بدستاویز آنكه دهم ذیحجه عید قربانی است و دولت هم باید در آن روز قربانی گزارد یك بازیچه و تماشای بسیار وحشیانه برای خود درست كرده بودند. از چند روز پیش شتری را می‌آراستند و منگوله‌ها و زنگوله‌ها باو می‌آویختند و با دهل و سرنا در بازارها می‌گردانیدند ، و چون روزش فرامی‌رسید با یك شیوه‌ی وحشیانه او را قربانی می‌كردند. بیچاره شتر هنوز جانش درنرفته هر تكه‌اش بدست دیگری می‌افتاد. بر سرش كشاكش راه می‌انداختند كه به شاه یا ولیعهد برده «خلعت و انعام» گیرند. چنین بازی خنكی را «عبادت» نام نهاده بحساب خدا بانجام می‌رسانیده‌اند. یكی از نیكیهای جنبش مشروطه این بود كه این وحشیگری را از ایران برانداخت.
✴️ مسلمانان اگر نخواهند باین سخنان ما گوش دهند و ما نتوانیم از آنها جلو گیریم روزی خواهد رسید كه بیگانگان از اروپا و آمریكا بزبان آمده ، چنانكه در جلوگیری از برده‌داری و برده‌فروشی كردند ، از حج و گوسفندكشیهای بیهوده‌ی آن با زور جلو گیرند.
كسانی عادت كرده‌اند كه باین چیزها از اسلام فلسفه درست كنند. ولی سودی نخواهد داشت و راستی آنست كه بازنمودیم.
✴️ اسلام هرچه گرامی بوده رستگاری جهانیان و نیكی زندگانی آدمیان گرامی‌تر از آنست.
✴️ نه هرچه در آن دین بوده همیشه باید بود.
(در پیرامون جانوران ، بازپسین بخش ، ص 84 تا 87 از 87 )
[1] : در آن زمان رفتن به عتبات و حج غدغن شده بود.
✴️ مسلمانان اگر نخواهند باین سخنان ما گوش دهند و ما نتوانیم از آنها جلو گیریم روزی خواهد رسید كه بیگانگان از اروپا و آمریكا بزبان آمده ، چنانكه در جلوگیری از برده‌داری و برده‌فروشی كردند ، از حج و گوسفندكشیهای بیهوده‌ی آن با زور جلو گیرند.
كسانی عادت كرده‌اند كه باین چیزها از اسلام فلسفه درست كنند. ولی سودی نخواهد داشت و راستی آنست كه بازنمودیم.
✴️ اسلام هرچه گرامی بوده رستگاری جهانیان و نیكی زندگانی آدمیان گرامی‌تر از آنست.
✴️ نه هرچه در آن دین بوده همیشه باید بود.
(در پیرامون جانوران ، بازپسین بخش ، ص 84 تا 87 از 87 )
[1] : در آن زمان رفتن به عتبات و حج غدغن شده بود.
kalamehãyi ke ma'nãyaw dãneste nist 2.pdf
52.9 KB
🗂 کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست
💎 بخش دو از دو
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
💎 بخش دو از دو
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
گفتار ششم
(تکه‌ی یکم)
✴️ ياوراني كه كُرتيز از ميان بوميان پيدا كرد
تدبيري كه كُرتيز بكار برد ـ زيمپولاييان ـ نابود گردانيدن كشتيها ـ بت‌شكني يا رفتار نابجاي كُرتيز ـ تلاسگابيان و جنگهايي كه با آنها رفت ـ باز رفتار نابجاي كُرتيز.
پيداست كه خود كُرتيز ببازگشت خرسندي نداشت. زيرا بازگشت براي او جز بدنام گرديدن وآنگاه بدست كينه‌جويي والاسكز افتادن نتيجه‌ي ديگر نداشت. با اينحال از روي تدبيري كه انديشيده بود نخواست خود سخن گويد ، و چون دسته‌ي هواخواهان والاسكز خواهش بازگشت كرده پافشاري مي‌نمودند دستور داد مسافران آماده‌ي بازگشت گردند.
ولي چون اين سخن پراكنده شد انبوهي از مسافران رنجيدگي نمودند و همه فراهم شده بنزد كُرتيز آمده زبان باعتراض باز كردند. سخن بجايي رسيد كه گفتند : «ما هنوز كاري نكرده نبايد بازگرديم. تو اگر شايندگي اين كار را نداري خود را بكنار كشيده سررشته را بديگري واگزار.
بخش دوم
گفتار ششم
(تکه‌ی یکم)
✴️ ياوراني كه كُرتيز از ميان بوميان پيدا كرد
تدبيري كه كُرتيز بكار برد ـ زيمپولاييان ـ نابود گردانيدن كشتيها ـ بت‌شكني يا رفتار نابجاي كُرتيز ـ تلاسگابيان و جنگهايي كه با آنها رفت ـ باز رفتار نابجاي كُرتيز.
پيداست كه خود كُرتيز ببازگشت خرسندي نداشت. زيرا بازگشت براي او جز بدنام گرديدن وآنگاه بدست كينه‌جويي والاسكز افتادن نتيجه‌ي ديگر نداشت. با اينحال از روي تدبيري كه انديشيده بود نخواست خود سخن گويد ، و چون دسته‌ي هواخواهان والاسكز خواهش بازگشت كرده پافشاري مي‌نمودند دستور داد مسافران آماده‌ي بازگشت گردند.
ولي چون اين سخن پراكنده شد انبوهي از مسافران رنجيدگي نمودند و همه فراهم شده بنزد كُرتيز آمده زبان باعتراض باز كردند. سخن بجايي رسيد كه گفتند : «ما هنوز كاري نكرده نبايد بازگرديم. تو اگر شايندگي اين كار را نداري خود را بكنار كشيده سررشته را بديگري واگزار.
Telegram
attach 📎
✴️معاهده‌ی وضعیت حقوقی دریای خزر یا ترکمانچایی دیگر✴️
کانال : چندی است که پروای مردم و رسانه‌ها به پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی (کنوانسیون رژیم حقوقی) دریای خزر بیشتر شده و به گردن گزاردن دولت به چنین پیمانی اعتراضهای بسیار کرده‌اند.
این موضوع از هر باره اهمیت دارد. تعیین مرز آبها با خاک فرق چندانی ندارد و چنانکه برای خاک اشغال شده و از دست رفته در جنگ هشت ساله صدهزاران جوان ایرانی کشته شدند تا بازپس گرفته شود همین حساسیت را به آبها نیز باید داشت.
✴️اصل هفتادوهشتم قانون اساسی میگوید :
«هر گونه تغییر در خطوط مرزی ممنوع است مگر اصلاحات جزئی با رعایت مصالح کشور به شرط اینکه یک طرفه نباشد و به استقلال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزند و به تصویب چهار پنجم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی برسد».
پس پیش از آنکه این پیماننامه به مجلس رفته و در آنجا تصویب شود باید گوشه و کنار آن نیک بررسی گردد. از سوی دیگر ، چون حکومت تاکنون بارها اصلهای همین قانون اساسی که تصویبش در سال 58 را باید زورکی و زیر فشار ملایان شمرد ، زیر پا گزارده ، این بار نیز اگر مردم و مجلس غیرت نکنند و به جلوگیری نکوشند باز هم خواستهای خودخواهانه و ضدملی خود را پیش خواهند برد.
ما خشنودیم که یکی از هواداران کانال و از «آزادگان» گفتار جامع و پرمغزی را فراهم آورده و بما برای پراکنده شدن فرستاده‌اند. این گفتار را از امروز تکه تکه خواهیم آورد تا بتوانیم در فرصت فراخی از جنبه‌های مختلف پیماننامه آگاه گردیم.
پس بجاست مردان و زنان پرشور و غیرتمند کشور نیز ، موافق یا مخالف ، با گفتارهای پرمغزشان به روشنی این جستار بکوشند و مردم و مجلسیان را در بررسی پیمان یاری کنند تا کشور از آسیبهای آن هرچه دورتر بماند.
ما بایای خود میدانیم گفتارهایی از این گونه را در کانال بیاوریم.
(بخش یکم)
روز یکشنبه 21 مردادماه 1397 خورشیدی برابر با 12 آگوست 2018 میلادی در واپسین نشست سران کشورهای پیرامون دریای کاسپین (خزر) در شهر آق‌تائو قزاقستان ، معاهده‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و شش پروتکل دیگر از سوی رئیس‌جمهوری اسلامی به همراه رؤسای چهار کشور دیگر پیرامون آن امضاء شد. پیش از این درتاریخ 09/04/1397 خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) به نقل از خبرگزاری روسی اینترفاکس خبر داده بود که پیش‌نویس کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر از سوی دولت روسیه نوشته شده و به تأیید ولادیمیر پوتین ، رئیس‌جمهور روسیه رسیده است. همچنین در این خبر مفاد اساسی این پیش‌نویس منتشر شده بود. [1]
تاکنون جز متنی فارسی [2] از این معاهده ، بدون پروتکل‌های (موافقت‌نامه‌های) ششگانه‌ی دیگر ، در خبرگزاریهای دولتی ایران منتشر نشده است (در سایت ریاست جمهوری روسیه متن انگلیسی آن در دسترس میباشد) [3] ولی از بررسی همین متن دانسته می‌شود که متن امضاء شده از سوی جمهوری اسلامی همان پیش‌نویسی است که دولت روسیه تهیه کرده و پیشتر خبر آن در خبرگزاریهای روسی منتشر گردیده بود. همچنین بررسی متن فارسی انتشاریافته نشان‌دهنده‌ی از دست رفتن آشکار حقوق ایران و حتی عقب‌نشینی جمهوری اسلامی از بسیاری از مواضع گذشته‌ی خودش در این زمینه است.
جمهوری اسلامی بار نخست نیست که مبادرت به بستن معاهدات زبونانه و زیان‌آور با بیگانگان می‌نماید. از جمله درپی رفتار نادرست گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا ، سرانجام جمهوری اسلامی تن به امضاء بیانیه‌های الجزایر داد که یکی از نتایج آن برپایی دیوان داوری دعاوی ایران ـ آمریکا و درپی آن بربادرفتن میلیاردها دلار سرمایه‌های این کشور به عنوان احکام غرامت به سود کمپانی‌ها و اشخاص آمریکایی یا ایرانیان دو تابعیتی بود.
همچنین امضاء قرارداد برنامه‌ی جامع اقدام مشترک (برجام) که پس از میلیاردها دلار مخارج برای صنعت هسته‌ای و تحمل فشارها و تحریم‌ها ، سبب برچیدن آنها شد ، نمونه‌ی دیگری از چنین خیانت‌هایی است ولی خیانتی که این بار رخ داده از همه‌ی خیانتهای گذشته بزرگتر است ، زیرا این بار از دست رفتن بخشی از سرزمین ایران و ثروتهای هنگفت نهفته در آن و پذیرش سلطه‌ی نظامی روسها در این دریا ، در میان است. این در حالیست که از همان روز امضاء این معاهده‌ی خائنانه ، تلاش برای توجیه آن از سوی دستگاه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی و کارشناسان و نویسندگان مزدور آغاز شده است. بیگمان چنین تبلیغات گسترده‌ای بی‌اثر نخواهد بود و سبب فریب بسیاری تواند شد. دفاع سایتها و خبرگزاریهای جمهوری اسلامی از همه‌ی باندهای آن (اعم از اصولگرا ، اعتدالی و اصلاح‌طلب) نیز ، نشان دهنده‌ی اراده‌ی کلیت جمهوری اسلامی در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری برای واگذاری حقوق و سرزمین ایران میباشد.
[1] : http ://www.irna.ir/fa/News/82957671
[2] : http://www.irna.ir/fa/News/82998848
[3] : http ://en.kremlin.ru/supplement/5328
کانال : چندی است که پروای مردم و رسانه‌ها به پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی (کنوانسیون رژیم حقوقی) دریای خزر بیشتر شده و به گردن گزاردن دولت به چنین پیمانی اعتراضهای بسیار کرده‌اند.
این موضوع از هر باره اهمیت دارد. تعیین مرز آبها با خاک فرق چندانی ندارد و چنانکه برای خاک اشغال شده و از دست رفته در جنگ هشت ساله صدهزاران جوان ایرانی کشته شدند تا بازپس گرفته شود همین حساسیت را به آبها نیز باید داشت.
✴️اصل هفتادوهشتم قانون اساسی میگوید :
«هر گونه تغییر در خطوط مرزی ممنوع است مگر اصلاحات جزئی با رعایت مصالح کشور به شرط اینکه یک طرفه نباشد و به استقلال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزند و به تصویب چهار پنجم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی برسد».
پس پیش از آنکه این پیماننامه به مجلس رفته و در آنجا تصویب شود باید گوشه و کنار آن نیک بررسی گردد. از سوی دیگر ، چون حکومت تاکنون بارها اصلهای همین قانون اساسی که تصویبش در سال 58 را باید زورکی و زیر فشار ملایان شمرد ، زیر پا گزارده ، این بار نیز اگر مردم و مجلس غیرت نکنند و به جلوگیری نکوشند باز هم خواستهای خودخواهانه و ضدملی خود را پیش خواهند برد.
ما خشنودیم که یکی از هواداران کانال و از «آزادگان» گفتار جامع و پرمغزی را فراهم آورده و بما برای پراکنده شدن فرستاده‌اند. این گفتار را از امروز تکه تکه خواهیم آورد تا بتوانیم در فرصت فراخی از جنبه‌های مختلف پیماننامه آگاه گردیم.
پس بجاست مردان و زنان پرشور و غیرتمند کشور نیز ، موافق یا مخالف ، با گفتارهای پرمغزشان به روشنی این جستار بکوشند و مردم و مجلسیان را در بررسی پیمان یاری کنند تا کشور از آسیبهای آن هرچه دورتر بماند.
ما بایای خود میدانیم گفتارهایی از این گونه را در کانال بیاوریم.
(بخش یکم)
روز یکشنبه 21 مردادماه 1397 خورشیدی برابر با 12 آگوست 2018 میلادی در واپسین نشست سران کشورهای پیرامون دریای کاسپین (خزر) در شهر آق‌تائو قزاقستان ، معاهده‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و شش پروتکل دیگر از سوی رئیس‌جمهوری اسلامی به همراه رؤسای چهار کشور دیگر پیرامون آن امضاء شد. پیش از این درتاریخ 09/04/1397 خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) به نقل از خبرگزاری روسی اینترفاکس خبر داده بود که پیش‌نویس کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر از سوی دولت روسیه نوشته شده و به تأیید ولادیمیر پوتین ، رئیس‌جمهور روسیه رسیده است. همچنین در این خبر مفاد اساسی این پیش‌نویس منتشر شده بود. [1]
تاکنون جز متنی فارسی [2] از این معاهده ، بدون پروتکل‌های (موافقت‌نامه‌های) ششگانه‌ی دیگر ، در خبرگزاریهای دولتی ایران منتشر نشده است (در سایت ریاست جمهوری روسیه متن انگلیسی آن در دسترس میباشد) [3] ولی از بررسی همین متن دانسته می‌شود که متن امضاء شده از سوی جمهوری اسلامی همان پیش‌نویسی است که دولت روسیه تهیه کرده و پیشتر خبر آن در خبرگزاریهای روسی منتشر گردیده بود. همچنین بررسی متن فارسی انتشاریافته نشان‌دهنده‌ی از دست رفتن آشکار حقوق ایران و حتی عقب‌نشینی جمهوری اسلامی از بسیاری از مواضع گذشته‌ی خودش در این زمینه است.
جمهوری اسلامی بار نخست نیست که مبادرت به بستن معاهدات زبونانه و زیان‌آور با بیگانگان می‌نماید. از جمله درپی رفتار نادرست گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا ، سرانجام جمهوری اسلامی تن به امضاء بیانیه‌های الجزایر داد که یکی از نتایج آن برپایی دیوان داوری دعاوی ایران ـ آمریکا و درپی آن بربادرفتن میلیاردها دلار سرمایه‌های این کشور به عنوان احکام غرامت به سود کمپانی‌ها و اشخاص آمریکایی یا ایرانیان دو تابعیتی بود.
همچنین امضاء قرارداد برنامه‌ی جامع اقدام مشترک (برجام) که پس از میلیاردها دلار مخارج برای صنعت هسته‌ای و تحمل فشارها و تحریم‌ها ، سبب برچیدن آنها شد ، نمونه‌ی دیگری از چنین خیانت‌هایی است ولی خیانتی که این بار رخ داده از همه‌ی خیانتهای گذشته بزرگتر است ، زیرا این بار از دست رفتن بخشی از سرزمین ایران و ثروتهای هنگفت نهفته در آن و پذیرش سلطه‌ی نظامی روسها در این دریا ، در میان است. این در حالیست که از همان روز امضاء این معاهده‌ی خائنانه ، تلاش برای توجیه آن از سوی دستگاه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی و کارشناسان و نویسندگان مزدور آغاز شده است. بیگمان چنین تبلیغات گسترده‌ای بی‌اثر نخواهد بود و سبب فریب بسیاری تواند شد. دفاع سایتها و خبرگزاریهای جمهوری اسلامی از همه‌ی باندهای آن (اعم از اصولگرا ، اعتدالی و اصلاح‌طلب) نیز ، نشان دهنده‌ی اراده‌ی کلیت جمهوری اسلامی در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری برای واگذاری حقوق و سرزمین ایران میباشد.
[1] : http ://www.irna.ir/fa/News/82957671
[2] : http://www.irna.ir/fa/News/82998848
[3] : http ://en.kremlin.ru/supplement/5328
ایرنا
پوتین كنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر را تایید كرد
مسكو - ایرنا - رئیس جمهوری روسیه متن كنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر را كه از سوی دولت این كشور به وی پیشنهاد شده بود، تایید كرد.
ما وظیفه‌ی میهنی خود دانستیم که در برابر این معاهده‌ی ننگین و تسلیم حقوق و مرزهای ایران خاموش ننشینیم و از آنجا که آگاه ساختن مردم و خنثی نمودن تبلیغات گمراه‌کننده ، نخستین گام برای جلوگیری از این خیانت بزرگ میباشد ، در این گفتار نخست به بیان تاریخچه‌ای از مذاکرات گذشته پرداخته و نشان داده می‌شود که چگونه عقب‌نشینی‌های جمهوری اسلامی در بیست سال گذشته سرانجام به چنین نتیجه‌ی خیانت‌باری انجامیده است. سپس متن این معاهده از دید منافع ملی ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد.
✴️✴️✴️
1ـ وضعیت حقوقی خزر در گذشته
1ـ1 پیش از فروپاشی شوروی
کاسپین یا خزر بزرگترین دریاچه‌ی جهان است که بجهت بزرگی آن ، به عنوان دریا نیز از آن نام برده می‌شود. ژرفای این دریاچه در بخش شمالی کم بوده و با آمدن بسوی جنوب ژرفای آن بیشتر می‌گردد. این دریاچه جز از راه آبراه مصنوعی ولگاـ دن که اتحاد جماهیر شوروی در سالهای 1948 تا 1952 پدیدآورده به دریاهای دیگر راه ندارد.
براساس معاهدات مودت 1921 و بازرگانی و بحرپیمایی 1940 میان ایران و شوروی ، وضعیت حقوقی ویژه‌ای با توافق این دو کشور برای این دریاچه تعیین شده که با وضعیت حقوقی دریاهای مشمول کنوانسیون حقوق دریاها 1982 متفاوت است.
این دریا گذشته از ماهیگیری از دو جهت دیگر نیز اهمیت دارد : یکی منابع بزرگ نفت و گاز آن و دیگری امنیت آن بجهت همسایگی با روسیه و پایگاه‌های نظامی آمریکا و اسرائیل در برخی کشورهای نوپدید مانند جمهوری آران (آذربایجان) و همچنین ذی‌نفع شدن کمپانی‌های بزرگ نفتی در این منطقه. [4]
این دریا در سراسر تاریخ چندهزارساله‌ی ایران در کنار مرزهای خشکی این کشور قرارداشته و مورد استفاده ایرانیان بوده است. روسیه تنها پس از گرفتن بندر آستاراخان (حاجی‌طرخان یا هشترخان) در سال 1556 میلادی با این دریا هم مرز گردیده است. روسها همزمان با برافتادن صفویان و آشوبهای درون ایران ، دربند و باکو و رشت را اشغال کردند ولی پس از پیدایش نادر و پیروزیهای درخشان او در برابر عثمانیان و افغانان ، سرزمین‌های اشغالی را تخلیه کردند. نادرشاه برآن بود که برای جلوگیری از تکرار تجاوز از راه این دریا به ایران ، با استخدام یک اروپایی نیروی دریایی نیرومندی در آن پدیدآورد ولی فرصت آن را نیافت.
پس از شکست ایران از روسیه در سده‌ی نوزدهم ، بموجب فصل هشتم معاهده‌ی ترکمانچای حق داشتن کشتی جنگی در این دریا از ایران سلب گردید ولی حقوق برابر ایران برای کشتیرانی بازرگانی برجا ماند. در همین فصل از معاهده‌ی ترکمانچای به سابقه‌ی تاریخی حق ایران نیز اشاره شده ، آنجا که میگوید : «... و سفاین تجارتی ایران هم حق خواهند داشت به قرار سابق در بحر خزر سیر کرده و به سواحل روس برسند ...». عبارت «به قرار سابق» گویای حقوق برابر طرفین در گذشته است که بموجب این معاهده‌ی تنها در زمینه‌ی کشتی‌های جنگی محدودیتی بر آن وارد آمده بود.[5]
[4] : نام تاریخی منطقه شمال رود ارس، آران بوده که دولت نوخاسته با چشم آز داشتن به ایالت آذربایجان که همواره در تاریخ به ایالت جنوب رود ارس گفته می‌شده ، مبادرت به دستبرد به نام تاریخی این ایالت نموده است. به رسمیت شناختن این دولت با نام جعلی کنونی نیز یکی دیگر از خطاهای جمهوری اسلامی بوده است.
[5] : موحد ، محمدعلی ، در پیرامون نظام حقوقی دریای خزر (جدال سعدی با مدعی بر سر خط موهوم آستارا ـ حسنقلی) ، مجله‌ی کانون وکلا ، شماره‌ی ، ص 16
✴️✴️✴️
1ـ وضعیت حقوقی خزر در گذشته
1ـ1 پیش از فروپاشی شوروی
کاسپین یا خزر بزرگترین دریاچه‌ی جهان است که بجهت بزرگی آن ، به عنوان دریا نیز از آن نام برده می‌شود. ژرفای این دریاچه در بخش شمالی کم بوده و با آمدن بسوی جنوب ژرفای آن بیشتر می‌گردد. این دریاچه جز از راه آبراه مصنوعی ولگاـ دن که اتحاد جماهیر شوروی در سالهای 1948 تا 1952 پدیدآورده به دریاهای دیگر راه ندارد.
براساس معاهدات مودت 1921 و بازرگانی و بحرپیمایی 1940 میان ایران و شوروی ، وضعیت حقوقی ویژه‌ای با توافق این دو کشور برای این دریاچه تعیین شده که با وضعیت حقوقی دریاهای مشمول کنوانسیون حقوق دریاها 1982 متفاوت است.
این دریا گذشته از ماهیگیری از دو جهت دیگر نیز اهمیت دارد : یکی منابع بزرگ نفت و گاز آن و دیگری امنیت آن بجهت همسایگی با روسیه و پایگاه‌های نظامی آمریکا و اسرائیل در برخی کشورهای نوپدید مانند جمهوری آران (آذربایجان) و همچنین ذی‌نفع شدن کمپانی‌های بزرگ نفتی در این منطقه. [4]
این دریا در سراسر تاریخ چندهزارساله‌ی ایران در کنار مرزهای خشکی این کشور قرارداشته و مورد استفاده ایرانیان بوده است. روسیه تنها پس از گرفتن بندر آستاراخان (حاجی‌طرخان یا هشترخان) در سال 1556 میلادی با این دریا هم مرز گردیده است. روسها همزمان با برافتادن صفویان و آشوبهای درون ایران ، دربند و باکو و رشت را اشغال کردند ولی پس از پیدایش نادر و پیروزیهای درخشان او در برابر عثمانیان و افغانان ، سرزمین‌های اشغالی را تخلیه کردند. نادرشاه برآن بود که برای جلوگیری از تکرار تجاوز از راه این دریا به ایران ، با استخدام یک اروپایی نیروی دریایی نیرومندی در آن پدیدآورد ولی فرصت آن را نیافت.
پس از شکست ایران از روسیه در سده‌ی نوزدهم ، بموجب فصل هشتم معاهده‌ی ترکمانچای حق داشتن کشتی جنگی در این دریا از ایران سلب گردید ولی حقوق برابر ایران برای کشتیرانی بازرگانی برجا ماند. در همین فصل از معاهده‌ی ترکمانچای به سابقه‌ی تاریخی حق ایران نیز اشاره شده ، آنجا که میگوید : «... و سفاین تجارتی ایران هم حق خواهند داشت به قرار سابق در بحر خزر سیر کرده و به سواحل روس برسند ...». عبارت «به قرار سابق» گویای حقوق برابر طرفین در گذشته است که بموجب این معاهده‌ی تنها در زمینه‌ی کشتی‌های جنگی محدودیتی بر آن وارد آمده بود.[5]
[4] : نام تاریخی منطقه شمال رود ارس، آران بوده که دولت نوخاسته با چشم آز داشتن به ایالت آذربایجان که همواره در تاریخ به ایالت جنوب رود ارس گفته می‌شده ، مبادرت به دستبرد به نام تاریخی این ایالت نموده است. به رسمیت شناختن این دولت با نام جعلی کنونی نیز یکی دیگر از خطاهای جمهوری اسلامی بوده است.
[5] : موحد ، محمدعلی ، در پیرامون نظام حقوقی دریای خزر (جدال سعدی با مدعی بر سر خط موهوم آستارا ـ حسنقلی) ، مجله‌ی کانون وکلا ، شماره‌ی ، ص 16
پس از انقلاب بلشویکی در روسیه و برافتادن حکومت تزاری ، دولت انقلابی تازه که از سیاست‌های استعماری و تجاوزکارانه‌ی تزارها درباره‌ی توده‌های شرقی و آسیایی بیزاری می‌نمود ، در تاریخ 8 اسفند 1299 برابر با 26 فوریه 1921 میلادی ، عهدنامه‌ی مودت ایران و روسیه را در مسکو با نماینده‌ی ایران (علیقلی‌خان مشاورالممالک) امضاء نمود که پایه‌ی حقوقی روابط ایران و اتحاد جماهیر شوروی شمرده می‌شد. در فصل اول این عهدنامه چنین آمده : «دولت شوروی روسیه مطابق بیانیه‌های خود راجع به مبانی سیاست روسیه نسبت ملت ایران مندرجه در مراسلات 14 یانوار 1918 و 26 ایون 1919 یک مرتبه‌ی دیگر رسماً اعلان می‌نماید که از سیاست جابرانه که دولتهای مستعمراتی روسیه که به اراده‌ی کارگران و دهاقین این مملکت سرنگون شدند نسبت به ایران تعقیب می‌نمودند قطعاً صرف‌نظر می‌نمایند. نظر به آنچه گفته شد و به اشتیاق به اینکه ملت ایران مستقل و سعادتمند شده و بتواند آزادانه در دارایی خود تصرفات لازمه را بنماید دولت شوروی روسیه تمام معاهدات و مقاولات و قراردادها را که دولت تزاری روسیه با ایران منعقد نموده و حقوق ملت ایران را تضییع می‌نمود ملغی و از درجه‌ی اعتبار ساقط‌شده اعلان می‌نماید».
در فصل یازدهم عهدنامه‌ی دوستی 1921 ایران و شوروی نیز حقوق برابر طرفین در بحر خزر مورد تصریح قرار گرفت : «نظر باینکه مطابق اصول بیان شده در فصل اول این عهدنامه ، عهدنامه‌ی منعقده در دهم فورال 1828 مابین ایران و روسیه در ترکمنچای نیز که فصل هشتم آن حق داشتن بحریه را در بحر خزر از ایران سلب نموده بود از درجه‌ی اعتبار ساقط است ، لهذا طرفین معظمین متعاهدین رضایت می‌دهند که از زمان امضاء این معاهده هردو بالسویه [6] حق کشتیرانی آزاد در زیر بیرق‌های خود در بحر خزر داشته باشند». در فصل سوم همین عهدنامه نیز یک بار دیگر بر «حقوق مساوی» طرفین برای بهره‌مندی از «آبهای سرحدی» تأکید شده است. بطورکلی مفاد و روح این عهدنامه دلالت بر پذیرش حقوق برابر طرفین در این دریا دارد.
[6] : برابر ، یکسان
در فصل یازدهم عهدنامه‌ی دوستی 1921 ایران و شوروی نیز حقوق برابر طرفین در بحر خزر مورد تصریح قرار گرفت : «نظر باینکه مطابق اصول بیان شده در فصل اول این عهدنامه ، عهدنامه‌ی منعقده در دهم فورال 1828 مابین ایران و روسیه در ترکمنچای نیز که فصل هشتم آن حق داشتن بحریه را در بحر خزر از ایران سلب نموده بود از درجه‌ی اعتبار ساقط است ، لهذا طرفین معظمین متعاهدین رضایت می‌دهند که از زمان امضاء این معاهده هردو بالسویه [6] حق کشتیرانی آزاد در زیر بیرق‌های خود در بحر خزر داشته باشند». در فصل سوم همین عهدنامه نیز یک بار دیگر بر «حقوق مساوی» طرفین برای بهره‌مندی از «آبهای سرحدی» تأکید شده است. بطورکلی مفاد و روح این عهدنامه دلالت بر پذیرش حقوق برابر طرفین در این دریا دارد.
[6] : برابر ، یکسان
📗 پندارها ـ گفتار ششم : آيا رشته‌ي كارها در دست خود آدميان نيست؟..
بخش چهارم
خيام كه سردسته‌ی خراباتيان مي‌بوده و هميشه براي دشمني با دينها دستاويز مي‌جسته در اين باره چنين سروده :
مِي خوردن من حق ز ازل مي‌دانست گر مِي نخورم علم خدا جهل بود
بايستي باو بگويند : «چون مِي خوردن زيان‌آور است تو مِي نخور و با دانستن و ندانستن خدا هم كاري ندار. از تو آنچه بازخواست خواهد شد خوردن مِي زيان‌آور است و هيچگاه درباره‌ي دانش خدا بازپرسي يا بازخواستي نخواهد شد. آنگاه آيا تو آماده‌اي كه بهمين دستاويز زهر بنوشي؟!.. آيا آماده‌اي كه اگر زهري را بجلوت گزاردند بنام اينكه خدا آن را از نخست دانسته است بخوري؟!.. بيگمانست كه آماده نيستي. بيگمانست كه خواستت جز ايراد گرفتن و انديشه‌ها را پريشان گردانيدن نيست؟!..
ماننده‌ي اين پاسخ آنكه روزي كسي با من مي‌گفت : «بسفر كه رفته بوديد نامه ننوشتم براي آنكه نامه از شما برسد. پشت سر مسافر نامه نبايد نوشت». گفتم : «اگر از مسافري طلبكار باشي چسان؟!.. آيا نامه ننوشته خواهي بيوسيد كه نخست او نويسد؟!.. آيا نه آنست كه اين پابندي بپندارها تنها در جاهاييست كه بسود خودتان باشد يا با تنبلي و سستي‌تان بسازد؟!..». خنديد و پاسخي نداد.
سخن در اينجا بپايان مي‌رسد. ولي اين را مي‌بايد گفت ما هر آنچه در اين كتاب نوشتيم دليلها برايش ياد كرديم ، ما بآن بس نكرديم كه بگوييم اين پندارها دليلي براست بودنشان نيست. خود دليلها بدروغ بودن هر يكي از آنها آورديم.
رويهم‌رفته زمينه را ، چه از ديده‌ي دانشها ، و چه از راه دين و خداشناسي ، و چه از روي سود و زيان زندگاني روشن گردانيديم. با اين حال نيك مي‌دانيم كه كساني پس از خواندن اين كتاب چنين خواهند گفت : «نه خير ، همه‌اش دروغ نيست ، يك چيزهايي هست» ، و راز اين داستان آنست كه پابستگي به پندارها در بيشتر كسان رويه‌ي بيماري پيدا كرده كه باين آساني از آن دست نخواهند برداشت و نتوانند برداشت. از آنسوي همه‌ي اين گفته‌هاي ما دليلهاييست كه بايد خردها پذيرد. اين كسان كه خردهاشان از كار افتاده جاي شگفتي نيست كه دليلهاي ما در آنان نهنايد. هرچه هست ما را باين گونه كسان هيچ پاسخي نيست و بهتر مي‌دانيم كه آنان دست از پندارها برندارند و بدانسان كه مي‌بودند بمانند.
بخش چهارم
خيام كه سردسته‌ی خراباتيان مي‌بوده و هميشه براي دشمني با دينها دستاويز مي‌جسته در اين باره چنين سروده :
مِي خوردن من حق ز ازل مي‌دانست گر مِي نخورم علم خدا جهل بود
بايستي باو بگويند : «چون مِي خوردن زيان‌آور است تو مِي نخور و با دانستن و ندانستن خدا هم كاري ندار. از تو آنچه بازخواست خواهد شد خوردن مِي زيان‌آور است و هيچگاه درباره‌ي دانش خدا بازپرسي يا بازخواستي نخواهد شد. آنگاه آيا تو آماده‌اي كه بهمين دستاويز زهر بنوشي؟!.. آيا آماده‌اي كه اگر زهري را بجلوت گزاردند بنام اينكه خدا آن را از نخست دانسته است بخوري؟!.. بيگمانست كه آماده نيستي. بيگمانست كه خواستت جز ايراد گرفتن و انديشه‌ها را پريشان گردانيدن نيست؟!..
ماننده‌ي اين پاسخ آنكه روزي كسي با من مي‌گفت : «بسفر كه رفته بوديد نامه ننوشتم براي آنكه نامه از شما برسد. پشت سر مسافر نامه نبايد نوشت». گفتم : «اگر از مسافري طلبكار باشي چسان؟!.. آيا نامه ننوشته خواهي بيوسيد كه نخست او نويسد؟!.. آيا نه آنست كه اين پابندي بپندارها تنها در جاهاييست كه بسود خودتان باشد يا با تنبلي و سستي‌تان بسازد؟!..». خنديد و پاسخي نداد.
سخن در اينجا بپايان مي‌رسد. ولي اين را مي‌بايد گفت ما هر آنچه در اين كتاب نوشتيم دليلها برايش ياد كرديم ، ما بآن بس نكرديم كه بگوييم اين پندارها دليلي براست بودنشان نيست. خود دليلها بدروغ بودن هر يكي از آنها آورديم.
رويهم‌رفته زمينه را ، چه از ديده‌ي دانشها ، و چه از راه دين و خداشناسي ، و چه از روي سود و زيان زندگاني روشن گردانيديم. با اين حال نيك مي‌دانيم كه كساني پس از خواندن اين كتاب چنين خواهند گفت : «نه خير ، همه‌اش دروغ نيست ، يك چيزهايي هست» ، و راز اين داستان آنست كه پابستگي به پندارها در بيشتر كسان رويه‌ي بيماري پيدا كرده كه باين آساني از آن دست نخواهند برداشت و نتوانند برداشت. از آنسوي همه‌ي اين گفته‌هاي ما دليلهاييست كه بايد خردها پذيرد. اين كسان كه خردهاشان از كار افتاده جاي شگفتي نيست كه دليلهاي ما در آنان نهنايد. هرچه هست ما را باين گونه كسان هيچ پاسخي نيست و بهتر مي‌دانيم كه آنان دست از پندارها برندارند و بدانسان كه مي‌بودند بمانند.
kalamehãyi ke ma'nãyaw dãneste nist.pdf
67.6 KB
🗂 کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست
💎 هر دو بخش
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
💎 هر دو بخش
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
چون از امروز تا چند روز آینده گفتارهای «در پیرامون وضعیت حقوقی دریای خزر» را خواهیم پراکند ، و این جستار امروز برای ایرانیان از هر زمینه‌ای ارجدارتر و دربایستتر میباشد ، اینست گفتار پیدایش آمریکا را چند روزی نخواهیم آورد.
از خوانندگان شکیبایی خواهانیم.
از خوانندگان شکیبایی خواهانیم.
✴️معاهده‌ی وضعیت حقوقی دریای خزر یا ترکمانچایی دیگر✴️
(بخش دوم)
در عهدنامه‌ی بازرگانی و بحرپیمایی ایران و شوروی که در 5 فروردین 1319 برابر با 25 مارس 1940 میان طرفین در تهران امضاء شده نیز نظام حقوقی ویژه‌ای با توافق دو کشور برای دریای خزر تعیین شده است. در این رژیم حقوقی که در ماده‌ی 12 این عهدنامه تعیین شده ، هر یک از کشورهای ایران و شوروی تا ده مایل دریایی حق انحصاری ماهیگیری داشته ولی بازمانده‌ی پهنه‌ی دریا مشترک بوده و هر دو از حقوق برابر برخوردار بوده‌اند. در بند 1 ماده‌ی 12 این عهدنامه چنین آمده : «با کشتیهایی که زیر پرچم یکی از طرفین متعاهدین در دریای خزر سیر می‌نمایند در بندرهای طرف متعاهد دیگر ، چه در حین ورود و چه در مدت توقف وچه موقع خروج از هرحیث مثل کشتی‌های ملی رفتار می‌شود». در بند 4 این ماده‌ی نیز آمده : «صرف‌نظر از مقررات فوق هر یک از طرفین متعاهدین ماهیگیری را در آبهای ساحلی خود تا حد ده میل دریایی به کشتی‌های خود اختصاص داده و ....» در ماده‌ی 13 این عهدنامه نیز مقرر شده که : «طرفین متعاهدین برطبق اصولی که در عهدنامه‌ی مورخ 26 فوریه 1921 بین ایران و جمهوری متحده‌ی سوسیالیستی شوروی روسیه اعلام گردیده است موافقت دارند که در تمام دریای خزر کشتیهایی جز کشتی‌های متعلق به ایران یا اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یا متعلق به اتباع و بنگاه‌های بازرگانی و حمل و نقل کشوری یکی از طرفین متعاهدین که زیر پرچم ایران یا پرچم اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی سیر می‌نمایند نمی‌توانند وجود داشته باشند». در یکی از نامه‌های سفیرکبیر شوروی خطاب به ایران مربوط به این عهدنامه و همچنین در پروتکل شماره‌ی یک پیوست این عهدنامه از این دریا با عنوان «دریای ایران و شوروی» یادشده است. این عبارت در آن زمان در مرکز اسناد وزارت امور خارجه‌ی انگلستان به A sea which belongs to Iran and Soviet ، بمعنای دریای متعلّق به ایران و شوروی ، ترجمه شده است.
چنین رژیم حقوقی که با عهدنامه‌ی 1921 و 1940 ایران و شوروی در دریای خزر برقرار شده را در اصطلاح حقوقی «کندومینیوم» Condominium می‌نامند که بمعنی حاکمیت و مالکیت مشاع و مشترک دو یا چند کشور بر یک منطقه میباشد. مالکیت مشترک دو کشور نسبت به این دریا هیچگاه افراز و تقسیم نشده بود. برقراری چنین رژیم حقوقی برای خزر گذشته از اینکه مورد تأیید حقوقدانان قرارگرفته ، پس از فروپاشی شوروی در مواضع و بیانیه‌های رسمی دولت روسیه و ایران نیز مورد تأکید قرار گرفته بود. روسیه در مواضع رسمی خود تا پیش از 1998 میلادی ، واژه‌ی «استفاده‌ی مشترک» را برای توصیف رژیم حقوقی این دریا بکار می‌برد. ایران نیز در سال 1998 در متن لاتین بیانیه‌ی مشترک خود با ترکمنستان از اصطلاح «کندومینیوم» یادکرده است. بنابراین حقوق ایران در این دریا پنجاه درصد مشاع و مشترک در جزء جزء منابع ، بستر ، زیر بستر و سطح آب و فضای بالای آن بوده است. از نظر حقوق بین‌الملل نیز ، دیوان بین‌المللی دادگستری در رأی 11 سپتامبر 1992 خود درباره‌ی اختلاف السالوادور ، هندوراس و نیکاراگوا امکان برقراری رژیم حقوقی حاکمیت مشترک دو یا چند کشور بر یک دریاچه را به رسمیت شناخته است. نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل متحد نیز در تاریخ 8 سپتامبر 1997 در یادداشتی اعلام کرد که نظام حقوقی دریای مازندران بر پایه‌ي معاهدات 1921 و 1940 میان ایران و شوروی تعیین شده و بر پایه‌ی اصول حقوق بین‌الملل (اصل جانشینی) و همچنین توافقنامه‌ی میان دولتهای جانشین شوروی در کنفرانس آلماتی در دسامبر 1991 دولتهای جانشین باید به پیمانهای شوروی پایبند باشند.
[7] : مهرداد ناظمی ، بررسی رژیم حقوقی دریای خزر ، مجله‌ی مجلس و پژوهش ، سال 9، شماره‌ی 35، ص 238
[8] : بهمن آقایی ، فرهنگ حقوقی بهمن ، تهران : انتشارات گنج دانش ، 1385، چاپ 3 ، ص 285
[9] : برای نمونه بنگرید : بهمن آقایی ، رژیم حقوقی دریای مازندران ، مجله‌ی حقوقی بین‌المللی ، شماره‌ی 8 و محمدعلی موحد ، نگاهی به نظام حقوقی دریای خزر و مسائل مربوط به آن ، مجله‌ی اقتصاد انرژی ، پاییز 1375
[10] : Joint utilization
[11] : مهرداد ناظمی ، همان ، ص 236
(بخش دوم)
در عهدنامه‌ی بازرگانی و بحرپیمایی ایران و شوروی که در 5 فروردین 1319 برابر با 25 مارس 1940 میان طرفین در تهران امضاء شده نیز نظام حقوقی ویژه‌ای با توافق دو کشور برای دریای خزر تعیین شده است. در این رژیم حقوقی که در ماده‌ی 12 این عهدنامه تعیین شده ، هر یک از کشورهای ایران و شوروی تا ده مایل دریایی حق انحصاری ماهیگیری داشته ولی بازمانده‌ی پهنه‌ی دریا مشترک بوده و هر دو از حقوق برابر برخوردار بوده‌اند. در بند 1 ماده‌ی 12 این عهدنامه چنین آمده : «با کشتیهایی که زیر پرچم یکی از طرفین متعاهدین در دریای خزر سیر می‌نمایند در بندرهای طرف متعاهد دیگر ، چه در حین ورود و چه در مدت توقف وچه موقع خروج از هرحیث مثل کشتی‌های ملی رفتار می‌شود». در بند 4 این ماده‌ی نیز آمده : «صرف‌نظر از مقررات فوق هر یک از طرفین متعاهدین ماهیگیری را در آبهای ساحلی خود تا حد ده میل دریایی به کشتی‌های خود اختصاص داده و ....» در ماده‌ی 13 این عهدنامه نیز مقرر شده که : «طرفین متعاهدین برطبق اصولی که در عهدنامه‌ی مورخ 26 فوریه 1921 بین ایران و جمهوری متحده‌ی سوسیالیستی شوروی روسیه اعلام گردیده است موافقت دارند که در تمام دریای خزر کشتیهایی جز کشتی‌های متعلق به ایران یا اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یا متعلق به اتباع و بنگاه‌های بازرگانی و حمل و نقل کشوری یکی از طرفین متعاهدین که زیر پرچم ایران یا پرچم اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی سیر می‌نمایند نمی‌توانند وجود داشته باشند». در یکی از نامه‌های سفیرکبیر شوروی خطاب به ایران مربوط به این عهدنامه و همچنین در پروتکل شماره‌ی یک پیوست این عهدنامه از این دریا با عنوان «دریای ایران و شوروی» یادشده است. این عبارت در آن زمان در مرکز اسناد وزارت امور خارجه‌ی انگلستان به A sea which belongs to Iran and Soviet ، بمعنای دریای متعلّق به ایران و شوروی ، ترجمه شده است.
چنین رژیم حقوقی که با عهدنامه‌ی 1921 و 1940 ایران و شوروی در دریای خزر برقرار شده را در اصطلاح حقوقی «کندومینیوم» Condominium می‌نامند که بمعنی حاکمیت و مالکیت مشاع و مشترک دو یا چند کشور بر یک منطقه میباشد. مالکیت مشترک دو کشور نسبت به این دریا هیچگاه افراز و تقسیم نشده بود. برقراری چنین رژیم حقوقی برای خزر گذشته از اینکه مورد تأیید حقوقدانان قرارگرفته ، پس از فروپاشی شوروی در مواضع و بیانیه‌های رسمی دولت روسیه و ایران نیز مورد تأکید قرار گرفته بود. روسیه در مواضع رسمی خود تا پیش از 1998 میلادی ، واژه‌ی «استفاده‌ی مشترک» را برای توصیف رژیم حقوقی این دریا بکار می‌برد. ایران نیز در سال 1998 در متن لاتین بیانیه‌ی مشترک خود با ترکمنستان از اصطلاح «کندومینیوم» یادکرده است. بنابراین حقوق ایران در این دریا پنجاه درصد مشاع و مشترک در جزء جزء منابع ، بستر ، زیر بستر و سطح آب و فضای بالای آن بوده است. از نظر حقوق بین‌الملل نیز ، دیوان بین‌المللی دادگستری در رأی 11 سپتامبر 1992 خود درباره‌ی اختلاف السالوادور ، هندوراس و نیکاراگوا امکان برقراری رژیم حقوقی حاکمیت مشترک دو یا چند کشور بر یک دریاچه را به رسمیت شناخته است. نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل متحد نیز در تاریخ 8 سپتامبر 1997 در یادداشتی اعلام کرد که نظام حقوقی دریای مازندران بر پایه‌ي معاهدات 1921 و 1940 میان ایران و شوروی تعیین شده و بر پایه‌ی اصول حقوق بین‌الملل (اصل جانشینی) و همچنین توافقنامه‌ی میان دولتهای جانشین شوروی در کنفرانس آلماتی در دسامبر 1991 دولتهای جانشین باید به پیمانهای شوروی پایبند باشند.
[7] : مهرداد ناظمی ، بررسی رژیم حقوقی دریای خزر ، مجله‌ی مجلس و پژوهش ، سال 9، شماره‌ی 35، ص 238
[8] : بهمن آقایی ، فرهنگ حقوقی بهمن ، تهران : انتشارات گنج دانش ، 1385، چاپ 3 ، ص 285
[9] : برای نمونه بنگرید : بهمن آقایی ، رژیم حقوقی دریای مازندران ، مجله‌ی حقوقی بین‌المللی ، شماره‌ی 8 و محمدعلی موحد ، نگاهی به نظام حقوقی دریای خزر و مسائل مربوط به آن ، مجله‌ی اقتصاد انرژی ، پاییز 1375
[10] : Joint utilization
[11] : مهرداد ناظمی ، همان ، ص 236
همچنین ایران اعلام کرد که این کشورها بر پایه‌ی بیانیه‌ی مشترکی که در نوامبر 1996 در عشق‌آباد منتشر کرده‌اند ، ملزم به تعیین رژیم حقوقی دریای مازندران همراه با دیگر کشورهای کرانه‌ای هستند و هر گونه اقدام بی‌توافق پنج کشور کرانه‌ای پذیرفته نخواهد بود.
این درحالی است که ، وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی پس از امضاء این معاهده‌ی اظهار داشت که : «الان همه معتقدند 50 درصد وجود نداشته است. متأسفانه در زمان رژیم گذشته به دلیل وابستگی شدیدی که این رژیم داشت ، حتی یک لحظه دولت شوروی اجازه نداد که اینها از خط موهوم حسینقلی ـ آستارا یک متر هم بالاتر بروند ، در باکوی آذربایجان 70 سال است که نفت تولید کردند ، در آن زمان حتی یک بار هم یک قطره از آن نفت به ایران نرسید ، آنهایی که ادعای مشاع می‌کنند چنین اتفاقی در آن زمان نیفتاد». خود او کمی بعد (درباره‌ی کشیدن خط لوله) پاسخ خود را چنین داده است : «در دریای خزر کیلومترها خط لوله از زمان شوروی بوده و نفت استخراج می‌شده ، با ما هم کسی مشورت نمی‌کرده و البته این حقی را برای آنها ایجاد نمی‌کند». بنابراین بهره‌برداری شوروی از نفت باکو با وجود دو قرارداد معتبر بین‌المللی حقی برای دولتهای نوخاسته‌ای چون آران ایجاد نمی‌کند. از این گذشته ، بهره‌برداری شوروی از نفت سواحل باکو محدود بوده است. به گفته‌ی یکی از کارشناسان ، بهره‌برداری شوروی از نفت دریا در سال 1976 معادل 220 هزار بشکه در روز بوده و بیشترین فعالیت در حوالی باکو صورت گرفته است و افزون بر این ، شوروی در سال 1365 بموجب یادداشتی موافقت اصولی خود را نسبت به همکاری با ایران در امر عملیات حفاری جهت بهره‌برداری از منابع نفت و گاز این دریا اعلام نموده بود. به هر حال اشتراک این دریا میان دو کشور بموجب معاهدات طرفین روشن است و بهره‌برداری شوروی از نفت سواحل باکو که مبتنی بر زور و غیرقانونی بوده ، دلیل موجهی برای واگذاری رسمی و قانونی حق ایران توسط جمهوری اسلامی نبوده است. از این گذشته ، روزگاری که اتحاد جاهیر شوروی با ایران مرز آبی و خشکی داشت و همواره تهدیدی برای استقلال و تمامیت ارضی ایران شمرده می‌شد با روزگار فروپاشی شوروی و دور شدن نیروی متجاوز از مرزهای ایران (تا پیش از احیا قدرت و خوی تجاوزگری روسیه توسط ولادیمیر پوتین در سالهای اخیر) ، بسیار متفاوت بوده است. در دوره‌ی پس از فروپاشی و دور شدن تهدید شوروی از مرزهای ایران ، وظیفه‌ی یک حکومت ملی بوده که حقوق قانونی ایران را که مستند به اقرار دولت روسیه در مواضع رسمی اولیه‌ی این کشور و متکی به قراردادهای معتبر بین‌المللی بوده استیفاء می‌کرد نه اینکه به بهانه‌ی رویه‌ی غیرقانونی زمان شوروی ، حق ایران را به صورت قانونی و رسمی واگذار نماید.
برخی هواداران خیانت انجام شده ، ایراد می‌گیرند که در معاهدات 1921 و 1940 درباره‌ی چگونگی بهره‌برداری از منابع نفت و گاز هیچ مقرراتی نیامده است. این در حالی است که علت این سکوت این بوده که در زمان امضاء این معاهدات بهره‌برداری از منابع نفت و گاز زیر بستر دریای خزر مطرح نبوده است ولی بدیهی است اصل برابری حقوق طرفین در این دریا که در این دو معاهده‌ی تصریح شده ، در صورت موضوعیت داشتن بهره‌برداری از نفت و گاز زیر بستر دریا در آن زمان ، به این مورد نیز تسری می‌یافت.
مغالطه‌ی دیگر جواد ظریف در همان گفتگوی تلویزیونی این بود که : «دریای خزر را تصور کنید و سعی کنید ایران در این دریا 50 درصد داشته باشد ، یا می‌آید تا بالای ترکمنستان و آذربایجان یعنی این دو کشور هیچ سهمی از آب ندارند یا باید یک کله قندی در خزر بکشیم تا داخل آبهای داخلی روسیه». این درحالیست که 50 درصد مشاع از دریا به این معنایی نیست که وزیر خارجه‌ی جمهوری اسلامی توصیف کرده. مشاع بودن بمعنی تقسیم و افراز نشدن است و موضوع 50 درصد مشاع که از سوی حقوقدانان ایرانی مطرح می‌شده و مبنای آن هم تصریح به حقوق برابر ایران و شوروی در دو معاهده‌ی معتبر 1921 و 1940 میباشد ، بمعنای اینست که ایران از تمام منابع این دریا اعم از نفت ، گاز ، ماهی و غیره پنجاه درصد سهیم باشد بدون اینکه خط‌کشی و تقسیمی انجام شود و این به آسانی از راه سهم دادن به ایران در کنسرسیوم های نفتی فعال در این دریا انجام شدنی بوده است.
[12] : هادی زرگری ، رژیم حقوقی دریای مازندران و آثار آن بر امنیت ایران ، مجله‌ی اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی ، شماره‌ی 258ـ257 ، ص 75
[13] : https ://www.farsnews.com/news/13970524001368/%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-50-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B2%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1
این درحالی است که ، وزیر امور خارجه‌ی جمهوری اسلامی پس از امضاء این معاهده‌ی اظهار داشت که : «الان همه معتقدند 50 درصد وجود نداشته است. متأسفانه در زمان رژیم گذشته به دلیل وابستگی شدیدی که این رژیم داشت ، حتی یک لحظه دولت شوروی اجازه نداد که اینها از خط موهوم حسینقلی ـ آستارا یک متر هم بالاتر بروند ، در باکوی آذربایجان 70 سال است که نفت تولید کردند ، در آن زمان حتی یک بار هم یک قطره از آن نفت به ایران نرسید ، آنهایی که ادعای مشاع می‌کنند چنین اتفاقی در آن زمان نیفتاد». خود او کمی بعد (درباره‌ی کشیدن خط لوله) پاسخ خود را چنین داده است : «در دریای خزر کیلومترها خط لوله از زمان شوروی بوده و نفت استخراج می‌شده ، با ما هم کسی مشورت نمی‌کرده و البته این حقی را برای آنها ایجاد نمی‌کند». بنابراین بهره‌برداری شوروی از نفت باکو با وجود دو قرارداد معتبر بین‌المللی حقی برای دولتهای نوخاسته‌ای چون آران ایجاد نمی‌کند. از این گذشته ، بهره‌برداری شوروی از نفت سواحل باکو محدود بوده است. به گفته‌ی یکی از کارشناسان ، بهره‌برداری شوروی از نفت دریا در سال 1976 معادل 220 هزار بشکه در روز بوده و بیشترین فعالیت در حوالی باکو صورت گرفته است و افزون بر این ، شوروی در سال 1365 بموجب یادداشتی موافقت اصولی خود را نسبت به همکاری با ایران در امر عملیات حفاری جهت بهره‌برداری از منابع نفت و گاز این دریا اعلام نموده بود. به هر حال اشتراک این دریا میان دو کشور بموجب معاهدات طرفین روشن است و بهره‌برداری شوروی از نفت سواحل باکو که مبتنی بر زور و غیرقانونی بوده ، دلیل موجهی برای واگذاری رسمی و قانونی حق ایران توسط جمهوری اسلامی نبوده است. از این گذشته ، روزگاری که اتحاد جاهیر شوروی با ایران مرز آبی و خشکی داشت و همواره تهدیدی برای استقلال و تمامیت ارضی ایران شمرده می‌شد با روزگار فروپاشی شوروی و دور شدن نیروی متجاوز از مرزهای ایران (تا پیش از احیا قدرت و خوی تجاوزگری روسیه توسط ولادیمیر پوتین در سالهای اخیر) ، بسیار متفاوت بوده است. در دوره‌ی پس از فروپاشی و دور شدن تهدید شوروی از مرزهای ایران ، وظیفه‌ی یک حکومت ملی بوده که حقوق قانونی ایران را که مستند به اقرار دولت روسیه در مواضع رسمی اولیه‌ی این کشور و متکی به قراردادهای معتبر بین‌المللی بوده استیفاء می‌کرد نه اینکه به بهانه‌ی رویه‌ی غیرقانونی زمان شوروی ، حق ایران را به صورت قانونی و رسمی واگذار نماید.
برخی هواداران خیانت انجام شده ، ایراد می‌گیرند که در معاهدات 1921 و 1940 درباره‌ی چگونگی بهره‌برداری از منابع نفت و گاز هیچ مقرراتی نیامده است. این در حالی است که علت این سکوت این بوده که در زمان امضاء این معاهدات بهره‌برداری از منابع نفت و گاز زیر بستر دریای خزر مطرح نبوده است ولی بدیهی است اصل برابری حقوق طرفین در این دریا که در این دو معاهده‌ی تصریح شده ، در صورت موضوعیت داشتن بهره‌برداری از نفت و گاز زیر بستر دریا در آن زمان ، به این مورد نیز تسری می‌یافت.
مغالطه‌ی دیگر جواد ظریف در همان گفتگوی تلویزیونی این بود که : «دریای خزر را تصور کنید و سعی کنید ایران در این دریا 50 درصد داشته باشد ، یا می‌آید تا بالای ترکمنستان و آذربایجان یعنی این دو کشور هیچ سهمی از آب ندارند یا باید یک کله قندی در خزر بکشیم تا داخل آبهای داخلی روسیه». این درحالیست که 50 درصد مشاع از دریا به این معنایی نیست که وزیر خارجه‌ی جمهوری اسلامی توصیف کرده. مشاع بودن بمعنی تقسیم و افراز نشدن است و موضوع 50 درصد مشاع که از سوی حقوقدانان ایرانی مطرح می‌شده و مبنای آن هم تصریح به حقوق برابر ایران و شوروی در دو معاهده‌ی معتبر 1921 و 1940 میباشد ، بمعنای اینست که ایران از تمام منابع این دریا اعم از نفت ، گاز ، ماهی و غیره پنجاه درصد سهیم باشد بدون اینکه خط‌کشی و تقسیمی انجام شود و این به آسانی از راه سهم دادن به ایران در کنسرسیوم های نفتی فعال در این دریا انجام شدنی بوده است.
[12] : هادی زرگری ، رژیم حقوقی دریای مازندران و آثار آن بر امنیت ایران ، مجله‌ی اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی ، شماره‌ی 258ـ257 ، ص 75
[13] : https ://www.farsnews.com/news/13970524001368/%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-50-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B2%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1
خبرگزاری فارس
ظریف: نه بحث 50 درصد در خزر مبنایی دارد و نه 11 درصد/ آمریکایی‌ها در مذاکره جدی نیستند
وزیر خارجه ایران گفت: نه بحث 50 درصد در خزر مبنایی دارد و نه 11 درصد که براساس تصور موهومی است که شوروی سابق می‌خواست به ایران تحمیل کند و هیچ وقت شکل نگرفته و نخواهد گرفت.
[14] : بهمن آقایی ، رژیم حقوقی دریای مازندران ، مجله‌ی حقوقی بین‌المللی ، شماره‌ی 8 ، ص 197
[15] : صفت الله طاهری شمیرانی ، نظام حقوقی بهره‌برداری از منابع نفت و گاز دریای خزر ، مجله‌ی سیاست خارجی ، سال 13، شماره‌ی 2 ، تابستان 1378، صص 457ـ456
[15] : صفت الله طاهری شمیرانی ، نظام حقوقی بهره‌برداری از منابع نفت و گاز دریای خزر ، مجله‌ی سیاست خارجی ، سال 13، شماره‌ی 2 ، تابستان 1378، صص 457ـ456