📘 شهریاران گمنام

💎 آغاز کتاب (بخش دو از سه)

🖌 احمد کسروی

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش چهاردهم

مايه‌ی افسوس است كه مخالفان پيمان اين را هرگز بروي خود نمي‌آرند كه بسياري از بزرگان جهان آفرينش ، شعر را نپسنديده و حتا نسبت شاعري را بر خود سزاوار نديده‌اند (وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنبَغِي لَهُ)1 چون پايه‌ی شعر بروي انگار و پندار گزاشته شده است و وهم و خيال ، بي‌ارجتر از آن است كه بنزد خرد درخور اعتنا باشد از اينروست كه خردمندان ، پندارهاي شاعرانه را چندان دلبستگي نداشته‌اند ، آري بيابان وهم و خيال لجنزار بيكرانه‌ايست كه هر كه گام در آنجا نهد هم در زمان گمراه شود و ديگر بسختي مي‌تواند خويشتن را بشاهراه هدايت برساند. زيرا انگار و پندار ، مايه‌ی گمراهي است. از اينجاست كه خدا در قرآن مي‌فرمايد : (پيروان شعراء گمراهانند)
ملامحسن فيض ـ نويسنده‌ی «تفسير صافي» گويد : «اين آيه درباره‌ی‌ كساني فرود آمده كه دين خدا را تغيير مي‌دهند وگرنه هرگز شاعري را ديده‌ايد كه كسي از او پيروي كند؟..» من ، وقتي كه اين جمله را در تفسير صافي خواندم با خود گفتم : كاشكي شادروان «ملامحسن فيض» در اينزمان ما زنده بودي ـ تا بديدي كه توده‌ی انبوهي چگونه پيرو انديشه‌هاي قلندرانه‌ی شعراء هستند. و نيز بدانستي گمراهاني چسان ، شعرا را همدرجه‌ی پيغمبران مي‌دانند. گمراهي شعرا و پيروان ايشان روشنتر از آن است كه براي دانشمندان دل‌آگاهي پوشيده باشد.
راستي را سپاسگزار بايد بود كه شما قد مردانگي برافراشته و بكندن بنياد ياوه‌بافي ميان بسته‌ايد و بمصداق (يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ) سرزنش و ايراد بيهوده‌گويان را وقعي ننهاده و بيمي از ايشان در دل راه نمي‌دهيد. زهي آزادگي و مردانگي. انصاف را نشانه‌ي يگانه‌پرستي همين است زيرا گفته‌اند :
موحد ، چو در پاي ريزي زرش و يا تيغ تيزي نهي بر سرش
اميد و هراسش نباشد ز كس بر اين است بنياد توحيد و بس
چيزي كه بروي ياوه‌بافان اينزمان (شعراي معاصر) بايد كشيد همانا دزدي و دغلكاري ايشان است كه بگمانم ، در اينباره اشارتي در پيمان نرفته است. اين بيهوده‌گويان چون از دانش و خرد بي‌بهره‌اند نمي‌توانند يك مضمون نغز و تازه‌اي را از خود پديد آرند. اين است كه بديوانهاي شعراي پيشين تاخته و گفته‌هاي آنان را با اندك‌تغييري بنام خود قلمداد مي‌كنند! و هرگز اين پستي را بروي خود درنمي‌آرند! من ، مثل را مي‌گويم : غزلسرايي كار بيهوده نيست و بگفته‌ی مخالفان پيمان : «غزل ، فصلي از ادبيات است» ولي هرگاه خردمندي بپرسد : اينهمه ديوانهاي غزل كه شعراي پيشين ساخته و پرداخته‌اند بس نبود كه ياوه‌بافاني هم ، تكرار مكررات را كار خود ساخته و هي از زلف يار و ماه رخسار و چاه زنخدان داد زده و داد بيهوده‌گويي را بدهند و باز سير نشوند؟! ـ در اينصورت چه پاسخي باين پرسش بايد داد؟!
تني چند از شعراي بيشعور ، هر يك بيتي دو در ستايش شعر و شاعري سروده و روي ورقه‌ی بزرگي را سياه گردانيده بودند بيت نخستين كه نوشته بودند اين است :
ما فقير درباريم و شهان بر در ماست صدف بحر وجوديم و سخن گوهر ماست
همان ورقه را نزد من آورده خواستار شدند كه من نيز بيتي چند در اين زمينه بسرايم. من ورقه را برگرفته و اين دو بيت را در برابر شعرهاي ايشان نگاشتم :
همه دزدان كلاميم ، چو نيكو نگري سخن حافظ و سعديست كه در دفتر ماست
عالم اندر سر علم است و بفكر صنعت ليك سوداي سخنبافي اندر سر ماست
سخن بدرازا كشيد. از تفصيل پوزش مي‌طلبم. اين نامه را بنام «اعتراف‌نامه» بشما نگاشتم.
22 مهر ماه 1314 تبريز ـ صديقي نخجواني


از گفته‌هاي آيين
داني چه بود ره نكويي؟. بشنو ز من و بدل سپارش :
آن را كه بخود روا نداري هم بر دگران روا مدارش!
پاكدين

پابرگیها :
1ـ معنی آیه : و ما باو [بنیادگزار اسلام] شعر نیاموخته‌ایم ، و [هم] او را نشاید. سوره‌ی یس(26) ، آیه‌ی 69. ـ و

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

نامه‌ای از محمودرضا خاوری مدیرعامل متهم و گریخته‌ی بانک ملی ایران. (برگرفته از کانال دمکراسی)
چون در رشته گفتارهای پاکخویی که از ماهنامه‌ی پیمان می آوریم به جستار پندآموزی بستگی دارد در اینجا آوردیم.

📘 شهریاران گمنام

💎 آغاز کتاب (بخش سه از سه)

🖌 احمد کسروی

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش پانزدهم

ميانه‌ی پيمان و هوادارانش
بارها رخ ميدهد كساني شعر يا نوشته براي پيمان ميفرستند و ما چون آن را چاپ نمي‌كنيم از اينجا مايه‌ی آزردگي پديد مي‌آيد. اينست باين يادآوريها مي‌پردازيم.
1ـ درباره‌ی شعر ـ نخست بايد دانست ما آنچه را يك بار گفتيم هيچگاه آن را فراموش نمي‌سازيم و هيچگاه از آن برنميگرديم. درباره‌ی شعر بارها گفتيم ما آن را بخشي از سخن مي‌شناسيم و سخن را جز بهنگام نياز بيهوده ميشماريم. چه نيكو سروده آقاي انصاري :
سخن از بهر معني گو چو گويي بنزد بخردان اينست معيار
نخستين بايد انديشه بسر داشت سپس فرسود تن از بهر اشعار
اين گفته‌ی خرد است كه جز بهنگام نياز نبايد لب بسخن باز كرد. كساني كه با اين گفته نبرد مي‌نمايند و سخن يا شعر را چيز جداگانه مي‌شمارند داستان ايشان داستان كسيست كه سر بكوه كوبد و چنين پندارد كوه را خواهد شكست.
خدا خرد بآدميان بخشيده كه آن را راهنماي زندگي گيرند.
بدبخت‌ترين مردمان كساني هستند كه با خرد پيكار نمايند.
كساني كه شعر براي پيمان مي‌سرايند اين نكته را فراموش ننمايند و تا معنايي پديد نيايد بشعرسرايي نپردازند.
دوم بارها گفته‌ايم پيمان راهي را براي خود برگزيده كه بيرون از آن گامي برنمي‌دارد. شعرها نيز كه چاپ ميكنيم بايد در همين زمينه‌ها باشد. ما از دوستان خويش چشم داريم با جربزه‌ی خود بما ياري دهند و سخناني را كه ما بنام خرسندي خدا و بآرزوي رستگاري شرقيان مينگاريم آنان با زبان شيرين شعر تكرارش كنند و اين كاريست كه مزدش را از خدا خواهند دريافت. در اينباره سروده‌هاي آقايان صديقي و گوهري و هدايي و انصاري بهترين نمونه ميباشد.
چه‌بسا شعرهايي كه بخودي خود نيكوست ولي چون از زمينه‌ی گفتارهاي ما بيرونست ما ناگزيريم آنها را بچاپ نرسانيم.
سوم چه‌بسا تعبيرهايي كه خود گوينده عيب آن را نمي‌داند ولي نزد ما عيب آن نمايانست. مثلاً يكي چامه‌اي سروده در آنجا ميگويد :
تو آن نازنين باز دست شهستي تو آن طاير لامكاني مكاني
يا ميگويد : رها كن تن خويش از قيد هستي.
اين تعبيرها ازآنِ صوفيانست و جز نزد ايشان معناي درستي ندارد از اينجهت ما ناگزيريم آنها را نپذيريم.
در شعرها نفرين بر چرخ و ناله از گردش روزگار و نكوهش از بخت رواج بسيار دارد و كساني دانسته و نادانسته آنها را بكار مي‌برند. ولي بايد گفت كار نيكويي نيست و بايد بترك آنها گفت. ما هميشه بايد زمان خود را از ديگر زمانها جدا گرفته و نادانيهايي را كه از قرنهاي گذشته‌ی زبوني يادگار مانده براي زمان خود زيبنده نشماريم.
اين نكته را نيز ناگفته نمي‌گزاريم كه ما ستايش را دوست نمي‌داريم و بايد هم دوست نداريم. كساني كه با گفته‌هاي پيمان همداستانند و بنام پاكدلي و گواهي شعرهايي مي‌سرايند از ستايش مهنامه و يا دارنده‌ی آن بركنار باشند و چنين شعرهايي كه سروده شود چاپ آن در پيمان شايسته نخواهد بود.
بهترين نمونه در اينباره شعرهاي آقايان واقف و هدايي است كه در شماره‌هاي پارسال و امسال چاپ يافته. مقصود يادآوريست نه خرده‌گيري و گله‌مندي. بهر حال آن دوستان كه گاهي شعرهاشان چاپ نمي‌شود علت را بدانند و دل‌آزرده نباشند. ...

شعر بخردانه
از نفاق عروس و مادر شوي اي بسا خاندان كه شد بر باد
مرد از اين نفاق خسته شود اين چنين روز را خدا ندهاد
جاي كين گر بمهر پردازند خانه‌ی مرد از آن شود آباد
مادر شوي چون عروس آورد همچو فرزند زو بود دلشاد
نيز بايد عروس پندارد مادر اوست مادر داماد
گر چنين بود خانواده شوند همه از دست رنج و غم آزاد
پرورانند كودكاني چند همه پاکيزه‌خوي و پاكنهاد
در جهان پایدار بگذارند يادگاري ز دودمان و نژاد
افسر
پایان
خوانندگانی را که در این زمینه می‌خواهند بیشتر بخوانند بکتاب «ادبیات منظوم ایران» از همین نویسنده راه می‌نماییم. آنچه در زیر می‌آید پسگفتاریست که در چاپ سال 1343 آمده و چون ارجدار می‌باشد در اینجا با اندک کوتاهی می‌آوریم :

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی

بخش سوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش سوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

💎 آغاز کتاب (هر سه بخش)

🖌 احمد کسروی

‌«دنیا ویسی» دانش‌آموز سال یکم دبستان روستای گرماش شهرستان سنندج ، کودک بینوایی که مدرسه رفت تا درس بخواند و بیسواد نماند ولی فروریختن دیوار فرسوده‌ی حیاط مدرسه جانش را گرفت.
(خبرگزاری عصر ایران)
هزارها افسوس !
هم‌میهنان از پولهای هنگفتی که حکومت ملایان به کیسه‌ی مفتخوران خودی و زیارتگاههای ایران و دیگر کشورها میریزد آگاهند. این بی‌وجدانها مست پولهای بادآورده‌اند و اینست اینگونه پیشامدها دلهاشان را بتکان نمی‌آورد. بجای گله‌گزاری و نالیدن باید در اندیشه‌ی یگانگی و در نتیجه از میان برداشتن پراکندگیها باشیم تا بتوانیم جلو بیدادگریها را بگیریم ، وگرنه ایشان در این مستی ماندگارند ـ مستی پول و بهره‌مندیهای دنیوی!

📘 شهریاران گمنام

💎 کتاب ابن‌اسفندیار و کتاب مولانا اولیاالله

🖌 احمد کسروی

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی

هر سه بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش شانزدهم ـ 1

چند یادآوری
1ـ یکی از جلوگیرهای پیشرفت در کشور ما اندیشه‌های پراکنده‌ایست که از دیرباز رویهم انباشته شده و شوره‌زاری پدید آورده که چون کسی پای در آن نهد تا سر بمیان آن فرورود ، مغزش آشفته شود و زندگیش تباه گردد. این شوره‌زار غیرت بربادده را شاعران پدید آورده‌اند زیرا آنان همه‌ی بدآموزیها را لباس شعر پوشانده و در دیوانها انباشته وسیله بدست بدخواهان ایران داده‌اند تا با رواج آنها ، مردم را بسستی و بیحالی ، بناامیدی و پراکندگی[=تفرق] ، بکشاکش و آشفتگی وادارند. اگر بگوییم ادبیات در ایران از رویه‌ی خود بیرون رفته و جنبه‌ی سیاسی بخود گرفته ، دروغ نگفته‌ایم وگرنه چرا باید کسانی آنهمه پافشاری کنند تا بدآموزیهای شاعران از هَنایش[=تأثیر] نیفتد؟ چرا باید بافته‌ها و پرداخته‌های سعدی و حافظ و مولوی و خیام و دیگران را که جز سرسام و آشفته‌مغزی هوده‌ای[نتیجه] ندارد ، هر روز از رادیو بخورد مردم دهند؟ چرا باید در اینزمان که مردمِ همه‌ی کشورها میکوشند تا سرزمین خود را هرچه آبادتر سازند و فرزندان را بنگهداری آن برانگیزند ، نغمه سر دهند که :
این وطن مصر و عراق و شام نیست این وطن آنجاست کو را نام نیست
و صدها چراهای دیگر که بدخواهان نه میخواهند پاسخ دهند و نه توانند داد.
شادروان کسروی نمی‌توانست در برابر این گمراهیها خاموش باشد. او جز این سخنرانی هر زمان پایش می‌افتاد بگمراهی شاعران پرداخته از بدآموزیهای آنان سخن میراند و با روشن ساختن آمیغها ریشه‌ی آنها را میکند. برای این خواست کتابهای «[در] پیرامون ادبیات» و «حافظ چه میگوید؟» و «دادگاه» را نوشت و در راه نبرد با بدآموزیهای سعدی و حافظ زیانها دید تا آنجا که از استادی دانشگاه که بحق برازنده‌ی او بود محروم گردید. لیکن هیچکدام از آنها نتوانست وی را از پیروی آمیغها[=حقایق] بازدارد. راهنما خواست خود را در کتاب «دادگاه» با اشاره بکمپانی خیانت ، چنین بازمی‌نماید :
«... ما میخواهیم گمراهیها و بدآموزیهای زهرآلود را که از سعدی و حافظ و مولوی و دیگران بیادگار مانده و شماها (کمپانی خیانت) در راه افزودن رواج آنها صد پافشاری نشان داده‌اید از ریشه براندازیم و بجای آنها کتابهایی را که بجوانان درس غیرت و گردنفرازی و میهن‌پرستی دهد روان گردانیم.
ما میخواهیم نورسان را از این فرهنگ مغزفرسا که بدخواهان این کشور بنیاد گزارده‌اند از میان برداشته بجای آن فرهنگ را بمعنی راستش بنیاد گزاریم ...»1
و همه‌ی کوششهای کسروی برای رسیدن باین خواست بود و همانگونه که میدانید جان بر سر این خواست گزاشت.
2ـ دشمنان کسروی چنین پراکنده بودند که او با «نفس شعر» مخالف است. این سخن [ﻫﻤ]چون بسیاری از سخنان دیگرشان دروغ بود. راهنما [کسروی] در اینباره می‌نویسد :
«... نخست می‌باید بگویم : ما را دشمن شعر شناسانیده‌اند ولی این دروغست. ما دشمن شعر نیستیم ما نمی‌گوییم شعر نباشد. چنین سخنی را در هیچ‌جا نگفته‌ایم ... ما میگوییم : شعر سخنست ، سخن آراسته ، سخن باید از روی نیاز باشد ...»2
چنانکه می‌بینید او با «نفس شعر» مخالف نیست او با پراکنده‌گویی مخالف است و این هم بجاست. شاعران ایران چه در زمانهای گذشته و چه در زمانهای نزدیک دربند نیاز نبوده و تنها بقافیه‌پردازی بسنده کرده‌اند و مشتی سخنان پوچ را بهم آمیخته هوس خود را خاموش گردانیده‌اند اینست نمی‌توان دربند بودن آنها بود و باید همه را دور انداخت.

پابرگیها :
ـ «دادگاه» سات 30 چاپ یکم. برای دانستن معنی فرهنگ نیز کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ و
2ـ «در پیرامون ادبیات» سات 18 چاپ یکم. ـ و

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش شانزدهم ـ 2

3ـ ... با افسوس باید گفت که آنان [زنان] نیز فریب نیرنگ بدخواهان را خورده باین دام فروافتاده‌اند. ... چند زن هوسباز همه‌ی آلودگیها و شرم‌باختگیهای خود را بشعر درآورده بدست دوشیزگان می‌دهند که آنان را نیز [ﻫﻤ]چون خود سرمایه‌باخته سازند و پرده‌ی شرمشان را بدرند. ...
4ـ برای نبرد با گمراهیها باید از راههای گوناگون پیش رفت. یکی از آن راهها نابود کردن کتابهاییست که انباشته از آن بدآموزیهاست. این بایای همه‌ی غیرتمندان و نیکخواهانست که بنابودی آنها کوشند.
آزادگان هر سال در یکم دیماه که روزبه کتابسوزانست بنابودی کتابهای بدی که در خانه دارند می‌پردازند و از همه میخواهند که در اینکار نیک با آنان همراهی نشان دهند. کتابهای شعر ، رمان ، افسانه و کتابهای فال و جادو و دعا و مانندهای اینها را که سودی بزندگانی ندارد بخورد آتش دهند یا بآب اندازند و بهمان گونه که خانه‌ی خود را پلشت‌روبی میکنند مغزهای خود را نیز از آلودگیها پاک سازند.
5ـ «باهماد آزادگان» که دنبال‌کننده‌ی اندیشه‌های پاکدینی است از همه‌ی کسانی که این دفتر را میخوانند و راهی بحقایق می‌یابند ، میخواهد که نزدیک آیند کتابهای شادروان کسروی را بخوانند و اگر راست دیدند دست همراهی بما دهند تا بخواست آفریدگار توانا نیکان از بدان جدا گردیده نیرویی پدید آید تا بکمک آن نیرو ریشه‌ی بدیها کنده شود و ایران آینده‌‌ای بسیار باشکوهتر از گذشته داشته باشد.