🔶 درباره‌ی صوفیان و درویشان

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش چهارم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» بپایان رسید. از فردا به پراکندن کتاب «ما چه میخواهیم؟» می‌آغازیم. بخش یکم کتاب زمینه‌های زیر را دربر دارد :

راه نيكي جهان ـ نبرد با طبيعت ـ نبرد آدميان با يكديگر ـ آیين خردمندانه براي زندگي ـ اروپا ترازوي نيك و بد! ـ اروپا و روزنامه‌هاي ايران ـ بنيادگزاري مهنامه‌ی پيمان ـ دانشها و آیين زندگاني ـ انديشه‌ها و باورها ـ تاريخچه و ريشه‌ی گرفتاريها ـ شيعيگري ـ فلسفه‌ی يونان ـ باطنيگري ـ صوفيگري ـ خراباتيگري ـ حمله‌ی مغول ـ فلسفه‌ی جبريگري ـ رواج بي‌اندازه‌ی شعر ـ روزگار صفويان ـ جنبش مشروطه ـ اثر آلودگيها در توده ـ ناآگاهي از خود ـ هوسبازي در كار توده.

📘 شهریاران گمنام

بخش نخستین ـ 1

✴️ دیلمان و دیلمستان
✴️ دیلمان در زمان ساسانیان

ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 1

در سالهاي نخست پيمان يك يا دو گفتار در اين باره نوشته و خواست خود و راهي را كه مي‌پيماييم روشن گردانيده‌ايم ولي چون از آن زمان دور شده‌ايم و همگي آن گفتارها را نخوانده‌اند اينست كساني پيشنهاد مي‌كنند اين زمينه را دوباره دنبال كنيم.
بايد دانست كه ما همگيِ جهانيان را به يك چشم مي‌بينيم و خواهان نيكي همه‌ی جهان مي‌باشيم. ولي بيگفتگوست كه بايد نخست شرق را بديده گيريم و بگرفتاريهاي اين چاره انديشيم ، و براي اين كار هم بايد نخست بكشور خود پردازيم. اينست خواست ما ، و راه آن «شناختن گرفتاريها و نبرد كردن با يكايك آنها» است ، و از روزي كه بكار برخاسته‌ايم جز در اين راه گام نزده‌ايم.
در هشت سال پيش ما چون بكار برخاستيم و من كتاب آيين و پاره‌اي گفتارها را نوشتم ، پاگيرترين گرفتاري در ايران «اروپاييگري» بود. اروپاييگري چيست و آن گرفتاري چه بود؟!.
نيك مي‌دانيم كه تا چهل سال پيش توده‌ی ايران در يك خوابي ـ خواب ناآگاهي از جهان ـ فرورفته و از پيرامون خود نيز آگاهي نمي‌داشت و جز كسان اندكي كه سفر كرده و بازگشته و يا روزنامه‌خوان بودند ديگران از اروپا و پيشرفت آن چيزي نمي‌دانستند ، و چون جنبشي پيش آمد و مردم بيدار شدند و چشم باز كرده اروپا را ديدند و اختراعهاي شگفت اروپاييان را تماشا كرده و از فزوني دانشها آگاه شدند سخت خيره ماندند ، و همانها را مايه‌ی پيشرفت دانسته بفراگرفتن آنها كوشيدند.
اين كار را بايستي كنند و اختراعها و دانشها را بايستي فراگيرند. اين كارشان بسيار نيك بود. چيزي كه هست در اين ميان از يك نكته‌ی ارجداري ناآگاه مانده و اين درنمي‌يافتند كه پيشرفت زندگاني و رسيدن بآسايش و خرسندي تنها با فراگرفتن آن دانشها و اختراعها نيست. درنمي‌يافتند كه اروپا با داشتن آن دانشها و اختراعها از شاهراه رستگاري بركنار و از آسايش و خرسندي كه همه‌ی كوششها براي آنست بي‌بهره مي‌باشد.
در سايه‌ی اين ناآگاهي گمان بدي باروپا نبرده و بديهاي آنجا را نيز با ديده‌ی نيكي مي‌ديدند و بيكبار پيروي ازو نموده و هرچه از اروپاييان مي‌ديدند و مي‌شنيدند ميگرفتند ، و هرچه از خود داشته بودند رها مي‌كردند ، و اين كار را با يك شتاب شگفت و با صد غوغا پيش مي‌بردند. اينست آنچه ما اروپاييگري مي‌ناميم.
ما ميانه‌ی فزوني دانشها و پيدايش اختراعهاي سودمند با پيشرفت كار زندگي و آسايش جهانيان جدايي مي‌گزاريم ، و آن را ديگر و اين را ديگر مي‌شماريم و چنانكه بارها گفته‌ايم براي اين سخن خود يك دليل بُرنده‌اي در دست ميداريم و آن سختي روزافزون زندگي مي‌باشد. همه مي‌دانيم از روزي كه دانشها پيش رفته و راه‌آهن و ماشين و تلگراف و تلفن و اتومبيل و هواپيما و مانند اينها پيدا شده زندگي زمان بزمان سختتر گرديده و بهره‌ی مردم از آسايش و خوشي كمتر شده. اين خود چيستاني (معما) گرديده و همه را گيج گردانيده. ولي ما اين چيستان را باز كرده‌ايم و مي‌گوييم : اختراعهاي اروپا و فزوني دانشها بسيار نيك است و خود گامهاي بزرگي در راه تمدن مي‌باشد. چيزي كه هست براي پيش رفتن در زندگاني و رسيدن بآسايش و خرسندي يك چيزِ گرانمايه‌تر ديگري دربايست است كه آن «آيين خردمندانه‌ی» زندگي باشد.
مي‌گوييم : آدميان در زندگاني با دوگونه كوشش ، يا بهتر گويم با دوگونه كشاكش دچارند : يكي كشاكش با طبيعت براي بسيج زندگاني و ديگري كوشش با يكديگر براي نگهداري خودشان. روشنتر گويم آدميان بايد از يكسو زمين كارند و نان پزند و پارچه بافند و رخت دوزند و خانه سازند و بچاره‌ی بيماريها كوشند كه اينها نبرد با طبيعت مي‌باشد ، و از يكسو بايد دشمنان را از خود دور كنند و خود را از فريب و نيرنگ و دزدي نگه دارند و بكوشند و از همچشمان پس نمانند و اينها نبرد با يكديگر مي‌باشد. زندگاني هر كس با اين دو نبرد آغاز شده و با اين دو نبرد بسر آيد. ليكن نبرد با طبيعت زيان ندارد و خود نيز آسانست ، بويژه پس از اختراعهاي نوين كه آدمي بر طبيعت چيره‌تر گرديده و كار آسانتر شده. آنچه زيان دارد و سخت است نبرد آدميان با يكديگر مي‌باشد ، اين پتياره‌ی نبرد است كه جهان را گرفتار گردانيده و براي آنكه آدميان از اين گرفتاري رها گردند و بهره از آسايش و خرسندي يابند بايد از سختي اين نبرد (تا آنجا كه مي‌توان) كاست و اين جز در سايه‌ی يك (آيين خردمندانه) براي زندگي نتواند بود.

🔶 درباره‌ی صوفیان و درویشان

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش پنجم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

بهره‌کشی با دلار

📘 شهریاران گمنام

بخش نخستین ـ 2

✴️ دیلمان و تازیان

ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 2

مي‌گوييم : سختي زندگاني در اروپا از آنجا برخاسته كه چنين آييني نيست ، و اينكه از آغاز پيدايش اختراعها اين سختي رو بفزوني گزارده از آنست كه در سايه‌ی اين اختراعها ميدان نبرد آدميان با يكديگر پهناورتر ، و افزار نبرد فزونتر گرديده. در دويست سال پيش يك بازرگان يا يك افزارساز (صنعتگر) تنها با بازرگانان و افزارسازان شهر خود همچشمي و كشاكش كردي ولي اكنون چون در نتيجه‌ی راه‌آهن و اتومبيل و تلفن شهرها بهم پيوسته بايد با بازرگانان و افزارسازان همه‌ی شهرها كشاكش و همچشمي كند. اين اختراعها كه اروپاييان كرده‌اند پيش از همه در راه نبرد آدميان بكار مي‌رود. ماشينها بجاي آنكه دست آدميان را گيرد و رنج آنان را كم كند اين نتيجه را مي‌دهد كه يك تَن بدستياري آنها كار هزار تن را مي‌كند و بدينسان راه روزي را بر آنان مي‌بندد و پيداست كه اينان نيز آسوده ننشسته بزيان او كوششهايي خواهند كرد و هر دو سو در رنج خواهند بود. از اين گونه صد مثل توان آورد.

شرقيان اينها را هيچ نمي‌دانستند و از گرفتاريهاي اروپا آگاه نمي‌بودند. در همان روزها اروپا حال بدي مي‌داشت و هنگامي بود كه بيكاران در هر كشوري با مليونها شمرده مي‌شدند و هر روز آژانسها آگاهيهاي دلگداز از حال آنها مي‌رسانيد. شرقيان ارجي بآنها نگزارده و بروي خود نمي‌آوردند و اگر كساني پرواي آنها مي‌كردند گناه را بگردن «بحران» مي‌انداختند و همچنين در بديهاي ديگري كه گاهي از اروپاييان مي‌شنيدند گناه را از تمدن دانسته چنين مي‌گفتند : «تمدن اين زيانها را هم دارد». با يك شور و شتابي از همه چيز اروپا پيروي مي‌نمودند و پيشوايان با آواز بلند داد مي‌زدند : «بايد باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگي باشيم»1 . و انديشه‌ی همگي همين بود كه بايد دنبال اروپا را گرفت و رفت و به هر كجا كه آن برسد رسيد.

اين بيراهي اگر جلوگيري نشدي قرنها شرقيان را سرگردان ساختي و آشفتگيهاي بسيار درپي داشتي ، و دانسته نيست شرقيان كِي توانستندي بگمراهي خود پي برند ، و كي يارَستندي2 از آن راه بازگردند. گذشته از اينها با انديشه‌اي كه ما درباره‌ی شرق در دل ميداشتيم و بلندي آن را ميخواستيم بسيار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه مي‌كرديم يك سنگ بزرگي را در سر راه خود مي‌ديديم. زيرا در سايه‌ی دلبستگي باروپا مردم از فهم و انديشه‌ی خود چشم پوشيده و براي نيك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعده‌اي جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. يك سخني كه يكي مي‌گفتي بايستي دليل آورد كه در اروپا چنين است و يا چنان نيست و گواهي براي گفته‌ی خود از زبان يك پرفسور يا دكتر اروپايي ياد كند ، وگرنه كسي گوش ندادي و آن سخن را نپذيرفتي.

هر چيزي كه در اروپا بوده بايستي نيك دانست. مثلاً روزي در نشستي گفتگو از سستي كارِ عدليه مي‌رفت و يكي ايراد مي‌گرفت كه يك محاكمه‌اي كه از هشت سال پيش آغاز شده هنوز بجايي نرسيده. ديگري بيدرنگ بپاسخ پرداخته چنين گفت : «در خود اروپا نيز چنين است. فلان همسايه‌ی ما تازه آمده و مي‌گويد يك محاكمه در پاريس چهل سال طول كشيده». از اين پاسخ ايرادگيرنده خاموش شد و بايستي شود. زيرا در آنروز دليل نيكي يا بدي همين بود و بس.

***
ـ اين گفته از حسن تقيزاده است كه بسيار آوازه يافته. ـ و
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن ـ و

🔶 درباره‌ی صوفیان و درویشان

بخش سوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش ششم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

رقص صوفیان پاکستانی

گدایی یک صوفی

مراسم یک دسته از صوفیان