پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 پاکخویی

همه‌ی بخشها در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتارهایی از ماهنامه‌ی پیمان ،‌ سال چهارم)

1.16K viewsedited 12:54

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش دوم ـ تکه‌ی 11

🔸يك توده‌ی بيراه بدينسان افزار دست ديگران گردد و بزيان خود كوششها كند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنين گمراهي را نتواند گرفت.در ايران دسته‌ی انبوهي بر آنند كه چون درس خوانده‌اند و پيش افتاده‌اند نيازي به يك راه يا آييني نمي‌دارند بلكه پيروي از يك راه يا آييني را كميِ[=نقصِ] خود مي‌شمارند.

🔸«شعر سخنست. سخن بايد از روي نياز باشد. سخن كه از روي نياز نباشد چه شعر و چه نثر بيهوده است. خرد از بيهوده‌گويي بيزار است».
كنون مي‌خواهيم بخردان داوري نمايند : كدام يكي از اينها راست نيست؟!.

اينست كوتاهِ داستان پيمان با ادبيات. چيزي باين بي‌ارجي يك سال ما را گرفتار خود گردانيد و گزند و آزار فراوان رسانيد. ليكن خشنوديم كه از كشاكش فيروز درآمديم ، و به هر سختي بود هياهو را شكستيم و آنچه كه بايد فراموش نكرد اينكه از گام نخست يك دسته از خود شاعران از جوانان و ديگران پاكدلانه ياري نمودند و از شعرهاي بيهوده‌اي كه سروده بودند بيزاري نشان دادند ، و اين گذشته از همه چيز نمونه‌ی نيروي راستي‌پرستي بود نيرويي كه ما بآن اميد مي‌بستيم ، و بدينسان مايه‌ی دلگرمي شدند. ديگران نيز اگرچه ايستادگي مي‌نمودند ولي در درون ناگزير از شكستن و پس رفتن بودند و به هر حال در پايانِ كشاكش آن شور و ديوانگي فرونشست.
اين درباره‌ی شعر گفتن و ديوان پرداختن خودشان بود. اما درباره‌ی رواج دادن بديوانهاي گذشتگان و چاپ كردن كتابهاي صوفيان و ديگران از اين زمينه سخنِ ديگر خواهيم راند و در اينجا همين اندازه مي‌گوييم كه كاري كه بايد كرد نكرده‌ايم.
اين كشاكش و گفتگو نيك نشان داد كه براي يك توده بيش از همه راه دربايست است كه بداند كجا مي‌رود و چه ميخواهد و چه كار بايد كند و چه كار بايد نكند. يك توده‌ی بيراه بدينسان افزار دست ديگران گردد و بزيان خود كوششها كند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنين گمراهي را نتواند گرفت. در ايران دسته‌ی انبوهي بر آنند كه چون درس خوانده‌اند و پيش افتاده‌اند نيازي به يك راه يا آييني نمي‌دارند بلكه پيروي از يك راه يا آييني را كميِ[=نقصِ] خود مي‌شمارند. اين شور و گمراهي كه هم از آن كسان سر مي‌زد پاسخشان تواند داد.
اين شور و گمراهي بهترين دليل است كه آنان از سود و زيان زندگاني آگاه نيستند و همينكه نام فلسفه يا ادبيات يا عنوان فريبنده‌ی ديگري مي‌شنوند خود را مي‌بازند و چيزهاي سراپا زياني را با اين نامها پذيرفته و با شور و سرگرمي برواجش مي‌كوشند.
همچنين نيك نشان داد كه در پشت سرِ آن هياهو و خودنماييها و پراكنده‌انديشيها كه يك دسته سرمايه‌ی خود ساخته‌اند و در هر زمينه‌اي ما بآنها برمي‌خوريم يك رشته راستيهاست ـ راستيهاي روشن و استوار كه هر خردمندي آنها را پذيرد و گمان ديگري نبرد.
كساني هميشه مي‌گويند : «در دنيا حقيقت كجاست؟!..» ، يا مي‌گويند : «حقيقت چيست؟!.. تو آنطور مي‌فهمي و من اينطور مي‌فهمم» ، يا مي‌گويند : «نيك و بد اعتباريست» يا داوري خرد را نپذيرفته مي‌گويند : «تازه عقل هم رفع اختلاف نمي‌كند» يا مانند اين جمله‌ها كه بسيار فراوان و بر سرِ زبانهاست ، و خود دستاويزي بدست بدآموزان و ناپاكان مي‌دهد كه در گفتگويي همينكه از پاسخ درمي‌مانند دست باين انديشه‌هاي قلندرانه مي‌زنند و آنها را آخرين پناهگاه خود مي‌شناسند. چنانكه بارها گفته‌ايم در اين چند سال هميشه اين يكي از سنگها بوده كه بجلو پاي ما غلتانيده‌اند. همان روزها كه در پيرامون ادبيات آن شور و هياهو را مي‌نمودند كساني از آشنايان مي‌آمدند و چنين مي‌گفتند : «تو از شعر بدت مي‌آيد و ديگران خوششان مي‌آيد. براي اين خود را بزحمت انداختن لازم نيست».
پاسخ همه‌ی اينها از آنجا بدست آمد. زيرا در يك غوغايي كه صدها كسان آن را برانگيخته و هر يكي سخن ديگري مي‌گفتند و دليل ديگري مي‌آوردند ، ما آن غوغا را شكافتيم و در پشت سر آن گفته‌هاي پراكنده‌ی بسيار ، به يك رشته راستيهايي رسيديم. اگر گفته‌هاي ما را درباره‌ی شعر كوتاه كنند در چند جمله جا گيرد : «شعر سخنست. سخن بايد از روي نياز باشد. سخن كه از روي نياز نباشد چه شعر و چه نثر بيهوده است. خرد از بيهوده‌گويي بيزار است».
كنون مي‌خواهيم بخردان داوري نمايند : كدام يكي از اينها راست نيست؟!. در كدام يكي گمان ديگري توان برد؟!. اين آزمايش تاكنون بارها رو داده و در هر بخشي از كوششهاي پيمان ، ما در برابر گفته‌هاي پراكنده و هياهوي ديگران يك رشته راستيهايي را پيش آورده‌ايم و هميشه ديده‌ايم بخردان آنها را پذيرفته‌اند و راه پيشرفت ما هميشه اين بوده. ولي درباره‌ی شعر و ادبيات چون آغاز كار بود چنين آزمايشي بسيار بجا افتاد و گذشته از همه بدلگرمي خود ما افزود.

1.65K viewsedited 13:45