🔶 خودسری

(بخش ششم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 2

🔸اين اسلام مردم يك توده را از هم پراكنده و بچند دسته گردانيده و زبون و خوار ساخته. امروز مسلمانان از خوارترين مردم جهانند و سراپا مايه‌ی سرافكندگي مي‌باشند.

🔸 هر دسته‌اي كيش خود را اصل اسلام مي‌پندارند ، و دسته‌هاي ديگر را كه گمراه مي‌شمارند ... اين پراكندگيها و خواريها و درماندگيها را دليل ديگر بودن دين و از ميان رفتن اسلام نمي‌دانند.

🔸آنان دين اين را مي‌گويند كه كسي بخدا باور كند ، و يكي را از موسا و عيسا و پيغمبر اسلام و ديگري به پيغمبري شناسد ، و امامان يا قديسان را بنام شمارد ، و در زندگاني خود نماز گزارد ، و دعا خواند ، و بزيارت خاكهاي پيغمبران و امامان رود ، و نامهاي آنان را فراموش نكند ، و گاهي بآنان گريه كند ،

مي‌بايد اين دو را از هم جدا گرفت ، به دو دليل :
يكي دليل جستجو : ما آگاهي از آن اسلام داشته و نيك مي‌دانيم كه جز اينها بوده. آن دينِ بت‌شكن پاكي بوده و اينها همه بت‌پرستي مي‌باشد.
ديگري دليل نتيجه : آن اسلام مردم پراكنده و زبون عرب را يك توده گردانيد و بهمدستي يكديگر بكار واداشت و بفرمانروايي جهان رسانيد. اين اسلام مردم يك توده را از هم پراكنده و بچند دسته گردانيده و زبون و خوار ساخته. امروز مسلمانان از خوارترين مردم جهانند و سراپا مايه‌ی سرافكندگي مي‌باشند.
از يك چيز دو نتيجه‌ی آخشيج هم پديد نيايد. اينجاست كه مي‌بايد گفت درخت را از ميوه‌اش شناسند. درختي آن ميوه‌ی شيرين را داده و ديگري اين میوه‌ی تلخ را مي‌دهد. پيداست كه يكي نتواند بود.
ولي پيروان اسلام ، يا بهتر گويم پيروان كيشهاي پراكنده‌ی كنوني ـ از علماي بزرگ گرفته تا مردم عامي ـ اين جدايي را نمي‌شناسند و اينست خود را مسلمان مي‌نامند و از پيروان پيغمبر اسلام مي‌شمارند و اين نتيجه‌ی وارونه دادن كيشها را دليل هيچ چيز نمي‌گيرند.
اگر راستي را بخواهيم آنان هر دسته‌اي كيش خود را اصل اسلام مي‌پندارند ، و دسته‌هاي ديگر را كه گمراه مي‌شمارند بآن هم اين معنايي را كه ما مي‌دهيم نمي‌دهند. به هر حال اين پراكندگيها و خواريها و درماندگيها را دليل ديگر بودن دين و از ميان رفتن اسلام نمي‌دانند.
چرا؟.. چرا با اين دليل روشن چگونگي را درنمي‌يابند؟..
زيرا آنان اين معني را كه ما به دين مي‌دهيم و آن را راهي براي رستگاري و پيشرفت زندگاني اينجهاني مي‌شناسيم نمي‌دانند و نتيجه‌اي را كه ما از دين مي‌طلبيم نمي‌طلبند.
آنان دين را بمعني ديگري مي‌دانند. در نزد آنان دين يك ساختمان انديشه‌ايست. «شناختن يك خدا ، و يك پيغمبري در زير دست او ، و يك رشته اماماني يا قديساني در پايينتر از آن ، و پاره‌ای كارهايي از نماز ، و روزه ، و زيارت ، و گريه ، و مانند اينها» ، اينست ديني كه آنان مي‌شناسند ، و نتيجه‌اي كه از آن ميخواهند خوشي در آنجهان و رفتن ببهشت مي‌باشد.
روشنتر گويم : آنان دين اين را مي‌گويند كه كسي بخدا باور كند ، و يكي را از موسا و عيسا و پيغمبر اسلام و ديگري به پيغمبري شناسد ، و امامان يا قديسان را بنام شمارد ، و در زندگاني خود نماز گزارد ، و دعا خواند ، و بزيارت خاكهاي پيغمبران و امامان رود ، و نامهاي آنان را فراموش نكند ، و گاهي بآنان گريه كند ، و چون اينها را كرد ديندار است ، و نتيجه‌اي كه خواهد برد آنست كه در آنجهان ببهشت رود و از خوشيهاي آنجا بهره‌مند گردد.
اينست معنايي كه پيشروان ديني از علماي اسلام ، و كشيشان مسيحي ، حاخامان جهود ، و ديگران به دين مي‌دهند ، و اينست نتيجه‌اي كه ميخواهند. از اينروست آنان برستگاري اينجهاني و پيشرفت زندگاني و اينگونه چيزها ارج نگزارند و اگر گاهي يكي از آنان گله از بيديني مردمان كند ، و افسوسها خورد ، آن گله و افسوس نه از اينست كه شاهراهي براي زندگي نمانده و مردمان دچار پراكندگي و كشاكش سختي مي‌باشند ، اينها نه چيزيست كه آنان بشناسند و پروا نمايند ، بلكه از آنست كه مردمان بآن ساختمان انديشه‌اي كمتر مي‌پردازند ، و ياد پتروس و پوليس كمتر مي‌نمايند ، و بكربلا و سامره كمتر مي‌روند.
از اينجاست آنان دين را هميشه پايدار مي‌شمارند. چون آن را باورهايي يا يادهايي در انديشه مي‌دانند و نتيجه‌اي براي اينجهان چشم نمي‌دارند ، از اينرو بديها و آلودگيها و پراكندگيها را كه درميان مردمانست كمي دين نمي‌شمارند و آن را جاويدان و استوار مي‌گيرند ، و اگر شما اين آلودگيها را ياد كرده و بخواهيد ايرادي گيريد در شگفت شوند و چنين پاسخ دهند : «اگر مردم بدند گناه دين چيست».
ما دين را درميان مردم و در كارهاي آنان مي‌جوييم و يك نتيجه‌ی بزرگي ، كه يك توده بودن مردم باشد از آن مي‌طلبيم. ولي آنان دين را آن ساختمان انديشه (بگفته‌ی فيلسوفان وجودهاي ذهني) مي‌شناسند و نتيجه‌اي هم در بيرون نمي‌خواهند.
همين گمراهي ، همين نشناختن معني دين ، بدتر از پرستش لات و هُبَل است و زيانش بسيار بيشتر از آن مي‌باشد.

امل حسین کودک هفت ساله‌ی یمنی که از گرسنگی به این حال دلخراش افتاده و اندکی پس از گرفتن این پیکره جان سپرد. (نیویورک تایمز)

🔶خودسري
(بخش هفتم)

🔸بارها مي‌بينيم يكي سخني را كه نوشته‌ايم با چيزهايي از خود درآميخته و برنگ ديگري انداخته و گفتاري نوشته و در جايي بچاپ رسانيده ، و ديگري همان را با رنگ ديگري در بالاي منبر سروده. ما همه بر آن مي‌كوشيم كه انديشه‌هاي پراكنده را از ميان برداريم و اينهمه پافشاري مي‌نماييم آنان مي‌كوشند گفته‌هاي خود ما را بچند گونه ميان مردم پراكنده گردانند.

🔸يك كس در يك راهي يا بايد پيش افتد و رنج برد و بديگران راه نمايد و يا چون كسي پيش افتاد و رنج كشيد مردانه بهمراهي برخيزد و ياري دريغ نگويد.

🔶 خودسری

(بخش هفتم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش سوم)

🔸ما باید در حال آنكه تا میتوانیم دلسوزی كنیم از این یادآوری دست نكشیم كه اینها همه نتیجه‌ی نادانیها و آلودگیهای خودتانست.

🔸تنها گرسنگیِ امروز نیست كه بچاره پردازید. اگر باینحال بماند صد گرفتاری دیگر در پشت سر دارد ، و كسانی اگر راستی را دلشان باین توده می‌سوزد و فهم و خردی دارند باید با ما همدستی نمایند كه از ریشه بچاره‌ی دردها كوشیم و این ناتوانی و درماندگی را از میان برداریم.

🔶 یك نشست فراموش نشدنی

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۱۸

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ تاختن غزان به واسپورگان ؛ کوچیدن ارجرونیان از واسپورگان

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 3

🔸دين شاهراهيست كه همه در آن گرد آيند. مي‌گوييم دين دستور زندگانيست. مي‌گوييم جز خدا كسي را در دين جايگاهي نيست و هرگز نتوان نام كسي را ، چه از پيغمبران و چه از ديگران ، با نام خدا همرده گردانيد. مي‌گوييم آن خواست گرانمايه‌ی بزرگي كه درميانست رستگاري جهانيان مي‌باشد و پيغمبران هم براي اين برخاسته‌اند ، و جايگاهي كه مي‌دارند از آنست كه در اين راه كوشيده‌اند ، نه آنكه خود در دين جا دارند و با خدا در يك رده شمرده گردند. مي‌گوييم : دين براي رستگاري آدميانست نه آنكه خود خواستي باشد.
🔸آنان از همه‌ی اينها ناآگاهند ، و دين را بآن معني كه روشن گردانيديم مي‌شناسند ، و خودِ آن را يك خواستي مي‌دانند.

هميشه شيوه‌ی كسانيست كه هر آلودگي كه ما از كيشها ياد كنيم آن را انكار نمايند و يا بگردن عوام اندازند. ولي اينجا نه انكار توانند كرد و نه بگردن عوام توانند بست. اين كار خود پيشوايانست كه دين را آن يادهاي انديشه‌اي گردانيده و بكساني در آن ، جا باز نموده‌اند. پايه‌ی همه‌ی رفتار و كردارشان اينست. مثلاً مسيحي ، مسلمان را دشمن ميدارد چرا؟.. زيرا كه مسيح را بفرزندي خدا نمي‌شناسد. يك شيعي ، سني را دوست نمي‌دارد چرا؟.. زيرا كه دوازده امام را بنام نشناخته و جايگاه آنان را ندانسته. كشاكش سني و شيعي بر سر چيست؟.. بر سر آنكه پس از مرگ پيغمبر در هزار و سيصد و پنجاه سال پيش جانشيني به علي بايستي رسيد نه به ابوبكر يا عمر. همه گفتگو از كسان و جايگاه آنانست.
شما امروز به هر خانه‌اي از عاميان و ديگران رويد ، نوشته‌هايي را از ديوار آويزان يابيد : «الله محمد علي فاطمه الحسن الحسين ...» اين فهرست دين است.
يك كار شگفت ديگر يادآوريهاست كه بمردگان مي‌كنند. يكي مرده و بخاكش سپرده‌اند ، چون مي‌پندارند نكير و منكر بر سرش خواهند آمد و از دينش آزمايش خواهند كرد ، اينست يك دور دين يادش مي‌دهند : «اگر دو فرشته نزديك آمدند و از تو پرسيدند ، پروردگارت چيست ، نترس و بگو : پروردگارم خداست ، پيغمبرم محمد است ، امامانم علي و ... است ، بگو ترازو راست است ، صراط راست است ، پرسش در گور راست است ، بهشت راست است ، دوزخ راست است».
پرسش تنها از اينها خواهد بود. نخواهند پرسيد : «با همجنسان خود چگونه زيستي؟.. دست بينوايان چرا نگرفتي؟.. پرواي توده و كشورت چرا نكردي؟.. آينده‌ی خودت و فرزندانت چرا نينديشيدي؟.. پول چرا اندوختي؟.. دزدي چرا كردي؟..» اينها و مانند اينها را كه ما از دين مي‌شماريم آنان نمي‌شناسند و در دين جايي براي اينها باز نكرده‌اند.
يك دليل ديگر : آن كاري را كه پيمان براي دين كرده بيمانند است. در زماني كه هزاران و صدهزاران دانشمندان با دين دشمني مي‌نمايند ، و سراپاي دانشها با آن ناسازگار است ما بكار برخاسته و براي آن بنياد بسيار استواري نهاده‌ايم و به هر بخشي از آن دليلهاي بُرنده ياد كرده‌ايم. دين تا بوده چنين بنيادي نداشته. آنان اين را هيچ مي‌شمارند و نه تنها خشنودي نمي‌نمايند بلكه از دشمني و زباندرازي بازنمي‌ايستند. چرا؟.. زيرا كه ما آن ساختمان انديشه‌اي را بهم مي‌زنيم و آن كسان را از ميان مي‌بريم.
ما چون مي‌گوييم : اينها را با خواست خدا مي‌كنيم ، سخت مي‌رنجند ، چرا؟.. ، چه زياني بآنان مي‌دارد؟!.. زيانش اينست كه بگمان ايشان اين سخن از شكوه و جايگاه آن «گراميان» مي‌كاهد. بايد تا جهانست جز نام آنان درميان نباشد.
جدا شدنگاه ما از پيروان كيشها همينجاست. ما مي‌گوييم دين شاهراهيست كه همه در آن گرد آيند. مي‌گوييم دين دستور زندگانيست. مي‌گوييم جز خدا كسي را در دين جايگاهي نيست و هرگز نتوان نام كسي را ، چه از پيغمبران و چه از ديگران ، با نام خدا همرده گردانيد. مي‌گوييم آن خواست گرانمايه‌ی بزرگي كه درميانست رستگاري جهانيان مي‌باشد و پيغمبران هم براي اين برخاسته‌اند ، و جايگاهي كه مي‌دارند از آنست كه در اين راه كوشيده‌اند ، نه آنكه خود در دين جا دارند و با خدا در يك رده شمرده گردند. مي‌گوييم : دين براي رستگاري آدميانست نه آنكه خود خواستي باشد.
آنان از همه‌ی اينها ناآگاهند ، و دين را بآن معني كه روشن گردانيديم مي‌شناسند ، و خودِ آن را يك خواستي مي‌دانند.
اين دو معني از هم جداست. شما دستور داده‌ايد باغباني باغي برايتان پديد آورده. اين دو گونه تواند بود : يكي آنكه باغبان و باغ بنياد نهادنش را ميخواهيد. ميخواهيد مردم او را بشناسند و در زبانها گفته شود چنان باغي پديد آورده‌ايد. ديگري اينكه ميوه و بار دادن باغ را ميخواهيد. ميخواهيد باغبان بكوشد و باغ آباد باشد تا ميوه و بار دهد و مردم از آن برخوردار گردند. اين دو خواست از هم جداست. اگر آن يكيست دربند ميوه و بار نخواهيد بود ، و اگر باغبان مرد و باغ پژمرد ديگري را بجاي او نخواهيد آورد ، و اگر اين يكيست دربند ميوه و بار بوده و چون باغبان مرد و باغ پژمرد انديشه‌ی ديگري خواهيد كرد.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۱۹

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ داستان غزان با سلطان‌محمود

🔶 خودسري
(بخش هشتم)

🔸سرخودي و جداانديشي براي يك توده با مرگ برابر است بلكه مرگ خود همان است. مرگِ يك چيزي جز همان نيست كه ذره‌هايش از كشش افتد و هر يكي جدا از ديگري ايستد. يك توده هنگامي زنده است كه يكان يكانش همه در يك راه باشند و بتوانند نيروهاي خود را رويهم ريخته نيروي بزرگي پديد آورند. اگر نه چنانست آن مرده است و نام توده را نشايد.

🔸مي‌بايد فهمانيد كه آن مايه‌ي دانشي كه اندوخته‌ايد شما را بجايي نرساند و آن به تنهايي جز از اين نتيجه ندهد كه شما را افزار دست ديگران گرداند چنانكه تاکنون بوده‌ايد و نخواهيد توانست انكار نمود.

🔸مي‌بايد فهمانيد كه گرويدن براستي و پشتيباني از آن نه تنها كمي يك كس نيست ، و دليل درستي روان و نيرومندي خرد او نيز هست. هميشه مردان بزرگ اين خوي را داشته‌اند و اين ناآگاهي شما است كه پيروي از راستي را كمي خود مي‌شماريد.

🔶 خودسری

(بخش هشتم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 یك نشست فراموش نشدنی

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد

🔸یك مردمی كه آلوده‌ی چند گونه نادانی گردیده‌اند و اندیشه‌های پست و پراكنده بآنان چیره میباشد چه راه چاره دارند جز آنكه خود را از آن نادانیها و اندیشه‌ها رها گردانند؟!..

🔸ما یك سرمایه‌ی بیمانندی داریم كه ضامن فیروزی ماست. ما یک راهی را برای جهان پیشنهاد میكنیم و سخنانی را میگوییم كه دانشمند و كم دانش ، بیدین و دیندار ، اروپایی و آسیایی ، پیر و جوان ـ هر كس كه بهره از فهم و خرد دارد این را خواهد پذیرفت و هواداری و پشتیبانی خواهد نمود. شما ببینید ما در نوشته‌های خود بهمگی ایراد میگیریم و تاكنون نشده كه كسی هم بما ایراد بگیرد و پس از این هم نخواهد شد.

🔸شما یكبارگی یا باین خواری و زبونی گردن نهید و سر پایین انداخته با این زیستِ پستی كه دارید بسازید و بیهوده بگله و ناله نپردازید ، و یا اگر میخواهید از خواری و زبونی رها گردید راه آن همینست كه بكوشید و این اندیشه‌های پراكنده را دور رانید و راستیها را در دلها جایگزین گردانید و همگی را دارای یك راه و یك آرمان سازید.

🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 4

🔸آيا براي چنين ننگين‌كاريها و پستيهاست كه خدا پيغمبران فرستاده؟!.. آيا در برابر اين بيخرديهاست كه بهشت خواهد داد؟!..

آن چيزي كه مي‌بايد پيروان كيشها بينديشند و پاسخ دهند اينست. از اين دو معني كدام يكي را مي‌پذيرند؟ اگر معنايي را كه ما مي‌گوييم مي‌پذيرند بايد بخَستُوَند[=اعتراف كنند] كه همه در گمراهي بوده‌اند ، بخستوند كه اسلام نمانده ، و آنچه ما مي‌گوييم بگردن گيرند. اگر نمي‌پذيرند و در معنايي كه خودشان به دين داده‌اند پافشاري مي‌نمايند بايد بدانند كه ستايشهايي كه ما از دين كرده و آن را براي جهان دربايست مي‌شماريم درباره‌ی آن دين نخواهد بود. و اگر كسي بپرسد : «سود چنان دين بيهوده‌اي چيست؟!. براي چه خدا چنان باورهاي بي‌نتيجه‌اي را از مردمان ميخواهد؟!.» پاسخ نخواهد داشت.
نتيجه‌ی اين گفتگو آنست كه آنان مي‌گويند : «اسلام هست و جاويدان است و واپسين دينهاست» ، و ما مي‌گوييم : اسلام نمانده تا واپسين دينها باشد. آنچه بايستي دانسته گردد اينست.
ما باين نكته ارج مي‌گزاريم و براي روشنيش پا مي‌فشاريم و انگيزه‌اش اينست كه آنان با صد گمراهي و ناداني و بيديني كه هستند خود را باسلام مي‌بندند و بنام آن با ما روبرو مي‌شوند ، و چنين وامي‌نمايند كه ما ميخواهيم اسلام را از ميان برداريم ، در جايي كه راستي وارونه‌ی اين است و آنان را با اين كيشهاي پراكنده و بيپا كه ميدارند با اسلام پيوستگي نيست ، و ما نيز نه تنها اسلام را از ميان برنمي‌داريم ، بلكه آن را از يك راه بسيار استوارتر و بهتر بازمي‌گردانيم. بنياد اسلام رستگاري جهانيان و در يك شاهراه بودن آنان بوده ، و ما اين را بسيار بهتر و استوارتر بازمي‌گردانيم. آنچه ما از ميان برمي‌داريم بت‌پرستيها و پراكندگيهاست.
ما اگر بخواهيم از آلودگيهاي كيشهاي امروزي سخن رانيم بايد كتابها پردازيم ، و در اينجا تنها به دو چيز بس مي‌كنيم :
١ـ امروز يك ديندار ، يك حاجي مقدس ، يك كربلايي متقي ، مالياتي را كه بدولت خود مي‌دهد در دل خود آن را يك پول زوركی مي‌شمارد ، و اينست تا تواند از دادن آن خودداري كند ، ولي از آنسوي از راه قاچاق «مال امام» براي علماي نجف مي‌فرستد. دولت كه او را از دزدان و راهزنان ايمن گردانيده ، و راه آسايش را برويش باز كرده ، دولت كه با مليونها پول سپاه مي‌بسيجد كه اگر نياز افتاد بروند و جنگ كنند ، و دشمن را دور رانند ، و خاندان و فرزندان او را از گزند نگه دارند ، چنين دولتي را زورآور و ستمگر مي‌شناسد ، و از پرداخت ماليات باو (اگر ناچار نباشد) سر بازمي‌زند ، ولي يك دسته كساني كه جز خواندن اصول و فلسفه هيچ كاري نمي‌دارند ، و خود را از كشور و از توده كنار كشيده و كوچكترين پروايي به پيشامدها و گرفتاريهاي اينجا نمي‌نمايند ، و در روز سخت كمترين ياوري از آنان نخواهد بود ـ چنين كساني را پيشوايان و سررشته‌داران خود مي‌داند و پول براي آنان مي‌فرستد. اينست دستور كيش او! كنون شما بينديشيد : آيا پستي انديشه بدتر از اين چه باشد؟! آيا راه زندگي را گم كردن بيشتر از اين چه تواند بود؟! آيا چنين كساني شايسته‌ی زندگانيند؟! آيا براي چنين ننگين‌كاريها و پستيهاست كه خدا پيغمبران فرستاده؟!.. آيا در برابر اين بيخرديهاست كه بهشت خواهد داد؟!..
در چنين زماني كه توده‌ها در راه زندگي نبرد مي‌كنند ، و مادران و پدران براي نگهداري كشور از جوانان خود چشم مي‌پوشند ، و زن و مرد و بزرگ و كوچك همه با دولتها همدستي مي‌نمايند ، يك دسته در يك توده ، بنام دين رفتارشان با دولت و توده‌شان اين مي‌باشد!.. دريغا صد دريغا !
در اين سي و اند سال كه در ايران تكاني پيدا شده ، هر گامي كه بسوي نيكي برداشته شده با كيشها ناسازگار بوده ، و اينست دسته‌هاي انبوهي تا توانسته‌اند بايستادگي و كارشكني كوشيده‌اند ، و تا ناگزير نشده‌اند آن را نپذيرفته‌اند. توگويي در يك كشور بيگانه‌اي مي‌باشند كه تا مي‌توانند بدبختي آن را ميخواهند.
داستان مشروطه و آن بيشرميها و خونريزيها بماند. از آن سخن بسيار رانده‌ايم. پيشامدهاي ديگر را بياد آوريد : با دبستانها چه رفتاركردند ، خود آن يك داستان بسيار درازيست. ماهها چون خورشيدي شد تا ديري نمي‌پذيرفتند و دست از دامن محرم و شوال برنمي‌داشتند. در پيشامد سربازگيريِ همگاني آن رسواييها را نشان دادند. در رخت و كلاه يكسان آن پستيها را نمودند. درباره‌ی دفترهاي رسمي تا توانستند ايستادگي نشان دادند. يكي در تبريز چون مي‌خواسته دفتر رسمي بپذيرد بمريدان مي‌گفته : «خود را ميانه‌ی بهشت و جهنم مي‌بينم».
دين كه بايد مايه‌ی پيشرفت مردم باشد اين نادانيها و بيخرديها جاي آن را گرفته. براي نابودي يك توده بهتر از اين چه راهي تواند بود؟!.يك توده‌ی اينچناني خود مرده و نابود است و به رنج ديگران نيازي نمي‌باشد.