🔶 خودفروشیست یا نیکخواهی؟!..

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 9

🔸 دين هر توده‌اي همانست كه مي‌دارند و با آن راه مي‌روند.

🔸هر ديني نخست پاك بوده ، و مايه‌ی رستگاري مردم بوده ، ولي كم‌كم آلوده گرديده

اگر تنها از ايران گفتگو كنيم ، در اينجا مايه‌ی سستي دين بيش از همه جنبش مشروطه‌خواهي گرديد. مردم كه بيدار شدند و بكار توده و كشور برخاسته و بكوشش پرداختند چون كيشها با آن نمي‌ساخت ناگزير درميانه دوتيرگي پيدا گرديد و چون ملايان و ديگران بهواداري از كيشها با آن جنبش دشمني نمودند ، مشروطه‌خواهان ناگزير از دين كناره كشيدند و زبان بنكوهش و ريشخند باز كردند و رونق آن را از ميان بردند. پس از آن دانشهاي نوين رواج گرفت و چون سازشي درميان نبود سستي آن را بيشتر گردانيد ، و پس از همه بدآموزيهاي ماديگري و هياهوي آن آخرين تيشه را به بنياد دين فرود آورد.
آنان از همه‌ی اينها ناآگاهند و يا خود را بناآگاهي ميزنند ، و بخود دلداري داده چنين مي‌گويند : «مردم دين را بكار نمي‌بندند اگر بكار بندند همه‌ی اينها درست شود».1
يك بهانه‌ی ديگرشان : شما به هر بخشي از كيشهاشان و به هر كاري ايراد گيريد نخست تا توانند ايستادگي نمايند و بهانه‌ها آورند ، و سپس چون درماندند و راهي بروي خود باز نديدند آنگاه چنين گويند : «اين كه در اصل نبوده». مي‌گوييم از اصل دين بشما چه؟! شما كجا و اصل دين كجا؟!. دين هر توده‌اي همانست كه مي‌دارند و با آن راه مي‌روند. دين رخت نيست كه دو دست باشد. يكي را به تن پوشند و ديگري را در بقچه نگه دارند. اگر مسيحيان و زردشتيان و جهودان و ديگران نيز همين رفتار را نمايند و شما به هر بخشي از باورهاي آنان ايراد گيريد بگويند : اين در اصل دين ما نبوده ، (و راست هم مي‌گويند) شما چه خواهيد كرد و چه پاسخي بآنان خواهيد داشت؟!.
اگر كار اينست كه يك دين تنها اصلش پاك باشد ، و پس از آن پيروان هرچه گفتند بگويند و به هر حالي افتادند بيفتند و اينها زياني ندارد ، دينهاي مسيحيان و زردشتيان و جهودان نيز چنين است. آن گمراهيها كه شما در اين دسته‌ها مي‌بينيد در اصل دينشان كه نبوده است. پس چه ايرادي بآنان مي‌داريد؟!.
هر ديني نخست پاك بوده ، و مايه‌ی رستگاري مردم بوده ، ولي كم‌كم آلوده گرديده ، و گوهر خود را از دست داده و از ميان رفته. از ميان رفتن يك ديني همين باشد ، وگرنه بگفته‌ی عاميان «از لوح محفوظ» سترده نگردد.
اين بهانه يكي از گرفتاريهاي بزرگي شده. توده‌هاي بزرگي درميان آتش پراكندگي و گمراهي و بيچارگي مي‌سوزند ، و تنها دلخوشيشان اينست كه اصل دينشان پاك بوده ، و در هزار و سيصد سال پيش عربها در عربستان از آن بهره جسته‌اند.
جواني پيش من آمده ، و با خشم و تندي چنين مي‌پرسد : «شما باتحاد مسلمين در صدر اسلام چه مي‌گوييد؟!..» ، اين را مي‌گويد و چشمهايش برق مي‌زند كه توگويي يك فيروزي بهره‌ی او گرديده. گفتم : «شما ببرادريها و يگانگيهاي مسيحيان در آغاز آن دين ، و بپافشاريهاي شگفت آنان چه مي‌گوييد»؟!.
راست بدان مي‌ماند كه بكسي كه رختهاي ناپاكيزه پوشيده خرده گيريد ، و او پاكيزگي رختهاي ديگري را به رخ شما كشد ، و مثلاً گويد : «حسنعلي كه رختهايش پاكيزه بوده». آخر از حسنعلي بشما چه؟!.
بَدان و بهانه‌جويان بمانند. نيكان فريب اين بهانه را خورده‌اند. همينكه با يكي بسخن مي‌آييم و آلودگيها و پراكندگيهاي مردم را ياد مي‌كنيم ، آهي مي‌كشد و بيدرنگ آغاز مي‌كند فيروزيهاي آغاز اسلام را شمردن ، و با اين داستان‌سراييها و افسوس‌خوريها سخن را بپايان رسانيده پي كار خود مي‌رود.
اينها از ندانستن معني دين مي‌باشد. اينان چون دين را آن «ساختمان انديشه‌اي» مي‌شناسند آن را جاويدان مي‌دانند ، و گمان اينكه دين از ميان رفته ، و همه‌ی گرفتاريها از همينجا برخاسته ، و مي‌بايد آن را دوباره بازگردانيد ، و مي‌بايد راه را از سر گرفت ـ چيزیهاييست كه بانديشه‌شان نمي‌آيد.
اين گفتگو بسيار پربهاست ، و مي‌بايد آن را نيك روشن گردانيم تا بسخني ديگر پردازيم : اينان بدستاويز آنكه پيرو اسلامند ، و آن دين دستورهايي براي اينها داده ، از پرداختن بكارهاي باياي زندگاني چشم مي‌پوشند ، و در چنين زماني كه نبرد بسيار سختي ميان توده‌ها برخاسته و هر يكي از آنان مي‌كوشد نيرومند گرديده ديگران را نابود سازد ، اينان انديشه‌ی خود و آينده‌ی خود نمي‌كنند ، و مثلاً ميهن‌دوستي و دلبستگي بتوده و كشور كه امروز پايه‌ی زندگاني توده‌هاست اينان بآنها ارجي نمي‌گزارند و آشكاره بي‌پروايي مي‌نمايند ، و مردم عامي را نيز از پرداختن باينها بازمي‌دارند. خود را دچار خواري و زبوني مي‌سازند و دلهاشان بآن خوشست كه امت محمدند و يك دين راستي ميدارند و روز رستاخيز بهمه‌ی ديگران برتري خواهند داشت و در بهشت برين خوش خواهند زيست.

پابرگیها :
1ـ شماره‌ی سوم امسال[=سال ششم مهنامه‌ی پیمان] گفتار «پرسشهايي كه بايد ديگران پاسخ دهند» ديده شود.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۵

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ سفر امیر وهسودان بگنجه

🔶 یك نامه‌ی سراپا راستی
(بخش پایانی)

🔸اركان و اسباب غزلسرایی و قصیده‌گویی جز گزافه و چاپلوسی و باده و شاهد و مانند اینها چیز دیگری نیست و هر یك از اینها كافی است كه نه تنها یك تن را بدنام كند بلكه توده‌ای را بدنام می‌نماید بدانگونه كه كرده است.

🔸مفاسد اخلاقی درمیان درسخواندگان بیش از آنست كه درمیان روستاییان و بیسوادان می‌باشد و این نیست مگر در نتیجه‌ی خواندن اشعار زشت و رمانهای عفت بربادده و دیگر كتابهای بیهوده كه مغز و خرد خوانندگان را سست و بیكاره می‌نماید و راستی اینست كه هر كس بنابود كردن اینگونه آثار كمك كند هم بصاحب و گوینده‌ی آن محبت كرده و هم آبروی توده را حفظ نموده و هم از لغزش دیگران جلوگیری كرده است.

🔸اگر شعر باعث ترقی توده بودی می‌بایست از هزار سال باز كه در ایران شاعری رواج پیدا كرده روز بروز رو بفزونی گذاشته وضعیت ایران هم به همان نسبت رو به بهبودی گذاشته باشد در صورتی كه وارونه‌ی آن را می‌بینم.

🔶یک نامه‌ی سراپا راستی

(بخش پایانی)

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 خودفروشيست يا نيكخواهي؟..
(بخش دوم)

🔸هر دسته‌اي آلودگي ديگري مي‌دارند و اينست كوششهاي آنان در نيكي توده كارگر نيست ، بلكه خود يكي از گرفتاريهاي توده مي‌باشد و چنانكه گفتيم يكي از دو چيز كه جلو نيكي مردم را گرفته همينست.

🔸ما را در اين راه هيچ دلخواهي نيست و درپي هيچ مزدي براي خود نمي‌باشيم. ما باين کوششها از بهر رستگاري جهان برخاسته‌ايم و به هر سخني كه مي‌گوييم دليلها ياد مي‌كنيم. شما اگر گفته‌هاي ما را براست مي‌داريد همراهي با ما نماييد و اگر براست نمي‌داريد آنچه بانديشه‌تان مي‌رسد با دليل بنويسيد ـ بنويسيد تا ما بدانيم و مردم بدانند.

🔸نيكي يك توده باين آساني كه آنان مي‌پندارند نيست و كسي كه بچنين كاري برمي‌خيزد بايد سودي براي خود نخواهد و به رنج و زيان تاب آورد و سالها بكوشد ـ اينها را فراموش ساخته و گناه را بگردن توده انداخته چنين مي‌گويند : «اين مردم نشوند»

🔶 خودفروشیست یا نیکخواهی؟!..

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 10

🔸«ما امت محمديم ...» چه دروغ بزرگي ، شما امت شيخ احمديد ، امت كريمخانيد ، امت ملا باقريد. نخواستم دور روم ، وگرنه گفتمي : شما امت عبدالله بن ميمونيد ، امت حسين بن روحيد ، امت حسن بن صباحيد. شما كجا و محمد كجا؟!.

در جايي كه اينها همه دروغ است. براستي اينان نه پيرو اسلامند ، و نه با دستورهاي آن دين راه مي‌روند ، و نه در آنجهان خوش بوده و به بهشتي خواهند رفت. همه فريبهاييست كه بخود مي‌دهند ، و خود را زيانكار دو جهان مي‌گردانند.
ما بازنموديم كه كساني كه در اينجهان خوار و سرافكنده زيند در آنجهان خوارتر و سرافكنده‌تر خواهند بود. آن معني كه اينان بزندگاني آنجهان مي‌دهند سراپا دروغ است.
اينان داستانهايي مي‌دارند : «روز رستاخيز خدا در جلو عرش بروي كرسي استوار خواهد بود ، و مليونها مليون مردمان ، هر دسته‌اي پشت سر پيغمبر خود بآن بيابان خواهد آمد ، پيغمبران رده خواهند كشيد و پيغمبر اينان جلوتر از همه خواهد بود ، علي در پيش روي او «لواء الحمد» را كه يكسرش در مشرق و يكسرش در مغرب خواهد بود بدست خواهد گرفت ، خدا ببازخواست خواهد برخاست و خشم گرفته و تنديها خواهد نمود ، مردمان بهراس افتاده و دستشان از چاره كوتاه خواهد بود ، جز پيغمبر اينان كسي ياراي ميانجيگري نخواهد بود ، كار بر ديگران سخت خواهد شد ولي اينان همه آمرزيده شده و روي ببهشت خواهند آورد ، شما كيستيد؟.. «ما امت محمديم» ، درها برويشان باز خواهد شد ، و همه در كوشكهاي ياقوت و زَبَرجَد جا خواهند گرفت ، و با حور و غِلمان بخوشي خواهند پرداخت ...» اينست آنچه ياد گرفته‌اند ، اينست آنچه اميد مي‌دارند.
با اين افسانه‌ها دلهاي خود را خوش كرده‌اند و پشت پا بتوده و زندگاني توده‌اي مي‌زنند ، و آشكاره مي‌گويند : «من بايد فكر آخرتم باشم چه كار با مملكت دارم» مي‌گويند : «دنيا فانيست ما بايد بآخرت پردازيم».
امروز يك‌نيم بيشتر شرق گرفتار اين زيانكاريست.
ديگر گمراهيها به يكسو ، اين خود گمراهي بزرگيست كه خود را پيرو اسلام مي‌شمارند و به پيغمبر اسلام مي‌بندند. چنين مي‌دانند كه همينكه خود را مسلمان خواندند ، و نامهايي را ياد گرفتند ، و بچند كار بيهوده‌اي برخاستند بس است و كمي در كار نخواهد بود.
«ما امت محمديم ...» چه دروغ بزرگي ، شما امت شيخ احمديد ، امت كريمخانيد ، امت ملا باقريد. نخواستم دور روم ، وگرنه گفتمي : شما امت عبدالله بن ميمونيد ، امت حسين بن روحيد ، امت حسن بن صباحيد. شما كجا و محمد كجا؟!.
شما بيش از اين نكرده‌ايد كه از نام آن پيغمبر و خاندانش بتهايي ساخته و كيشهاي بت‌پرستي پديد آورده‌ايد. داستان شما با او داستان مسيحيان با عيسا است. هر دو دسته در اين همبازيد كه از نام يك پيغمبري بت ساخته‌ايد. اگر آنان امت عيسايند شما هم امت محمد توانيد بود.
از ريشه ، خود اين «امت‌بازي» خطاست. دين براي اين بيهوده‌پنداريها نيست. صد بار ميگوييم : دين براي رستگاري جهانيانست. شما خود را امت هر پيغمبري مي‌شماريد بشماريد با اين پراكندگي و خواري و زبوني كه هستيد بيدينيد و خدا از شما بيزار است. شما هر زمان كه نام اسلام مي‌بريد آن يكي شدن توده‌ی عرب ، و آن زندگاني سرفرازانه ، و آن بلندي خويها و انديشه‌ها را بياد آورديد. اسلام آنها بوده ، و چون كنون نيست اسلام هم نيست. بيش از اين هرچه بگوييد بي‌سود است.
باز اينان ـ اين عاميان ـ فريب خورده‌اند ، و باري به پيغمبر اسلام جايگاهي مي‌گزارند و او را بزرگ مي‌دارند. بي‌شرم آن كسانيند كه بآن پاكمرد باوري نمي‌دارند ، و دوستارش هم نيستند ، و اگر جايش افتد از زباندرازي و بي‌فرهنگي درباره‌ی آن پيغمبر بازنايستند ، و با اين حال نام او را دستاويز ساخته با ما نبرد مي‌كنند و كار خود را از اين راه پيش مي‌برند. ما امروز بيش از همه گرفتار اين بدنهادان و بيشرمانيم ، و مي‌بايد پرده از روي كارشان برداريم. اينست مي‌نويسيم امروز كساني كه با ما دشمني مي‌نمايند بچهار دسته‌اند :
١ـ آنان كه دلبستگي بكيش خود ميدارند و چون ما آن كيشها را برمي‌اندازيم دشمني مي‌نمايند. در اينجا با آنان كاري نيست.
٢ـ آنان كه از راه دين نان ميخورند و آن را دكان خود ميدارند و از بهرِ نگهداري آن دكانهاست كه با ما نبرد مي‌كنند.
٣ـ آنان كه درسهايي از فلسفه و اصول و ادبيات و منطق و مانند آن خوانده‌اند و آنها را سرمايه‌ی برتري‌فروشي ساخته‌اند و ما چون سرمايه‌شان را از دست مي‌گيريم ايستادگي نشان مي‌دهند.
٤ـ آنان كه با خودِ من همسري و همچشمي مي‌نمايند.
اين سه دسته بيشترشان بيدينند و به پيغمبر اسلام جايگاهي نمي‌گزارند ، ولي چون در برابر ما درمانده‌اند و دستشان از همه جا كوتاه شده نام آن پاكمرد را افزارِ كار ساخته‌اند كه اين خود گناه بزرگيست ، آري گناه بزرگيست كه نام يك پاكمردي را دستاويز خواستهاي ناپاك گردانند. به ياري خدا همه‌ی اينان را رسوا خواهيم گردانيد.

✴️ کتابسوزان چیست؟.. ـ1

درباره‌ی جنبش کتابسوزانی که پاکدینان (یاران کسروی) براه انداخته‌اند تاکنون از دیگران جز هایهوی و سخنان بیپا یا گله و رنجیدگی شنیده نشده. این یکی از اندوههاست که در این کشور یک جنبشی که روی داده مردم بجای آنکه نزدیک آمده بدستیاری اندیشه ، بکوشند راست آن را بدست آورند و معنی‌اش را دریافته به داوری خرد سپرند و هرچه خرد راه ‌نمود پیروی از آن کنند بدینسان دور ایستاده با آن از روی احساسات رفتار میکنند.
کسروی کوششهایش را از سال 1312 آغاز کرد و در گفتارهایی که در ماهنامه‌ی پیمان و سپس در روزنامه‌ی پرچم نوشت به بازنمودن حقایق و از جمله علتهای درماندگی و زبونی ایرانیان پرداخت. چون علت آن زبونیها و درماندگیها از بدآموزیهاییست که درمیان توده رواج دارد و سرچشمه‌ی بدآموزیها و گمراهیها نیز بیش از همه در کتابهای زیانمند می‌باشد اینبود او و یارانش در سالهای پایانی دهه‌ی 1310 به این نتیجه رسیدند که نابود گردانیدن کتابهای زیانمند یکی از کوششهای سودمند و واجب برای رهایی این مردم از آلودگیهاست :

«ما باین كار بیمقدمه برنخاسته‌ایم. ما سالهاست در این راه میكوشیم و تاكنون صد گفتار بیشتر نوشته ‌این نشان داده‌ایم كه مایه‌ی بدبختی این مردم اندیشه‌های پریشان و بدآموزی‌های فراوانیست كه در كتابها و مغزها جا گرفته. این را با دلیلهای بسیار ، روشن گردانیده‌ایم».

اینست بی‌آنکه به زمینه‌ها و انگیزه‌ی چنین جنبشی پرداخته شود سخن راندن از آن گویا و رسا نخواهد بود. بدانسان که تاکنون بوده ، کسانی تنها بیرون آن را دیده چنین گفته‌اند : «کتابهایی را که به زعم خود زیانمند میدانستند می‌سوزانیدند». آیا این شرح درون داستان را نشان میدهد؟!..
برای آنکه این جنبش روشنی بیشتری بخود گیرد از کتاب دادگاه کوتاهشده‌ی گفتار یکم آن را یاد میکنیم. این گفتارِ دامنه‌داریست و باید با حوصله و باریک‌بینی خوانده شود. در آن کتاب کسروی بیش از همه روی سخن با نخست‌وزیر ، وزیر کشور ، وزیر دادگستری ، استاندار ، فرماندار نظامی و رئیس شهربانی دولت آن روز دارد.

🔸(( ما چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟.. چرا می‌سوزانیم؟..
یکی از دستاویزهایی که بدخواهان ما پیدا کرده‌اند ، و راستش آنست که افزار هو کردن بدستشان افتاده داستان «کتابسوزان» است. در توده‌ای که فهمها و خردها بیکاره شده واژه‌های ناشنیده افزار نیکی برای برآغالانیدن [=تحریک کردن] مردم تواند بود. کسانی همان که می‌شنوند «فلان دسته کتابسوزان کرده‌اند» یا «کتاب سوزانیده‌اند» بیکبار برمی‌آغالند و با یک خشمی می‌پرسند : «کتاب سوزانیده‌اند؟!. عجب مردمانیند؟!. کتاب را هم می‌سوزانند؟!..» ، و از همان دم کینه‌ی ما را به دل می‌گیرند. دیگر جایی بازنمی‌ماند که بپرسند : «کدام کتابها را می‌سوزانند؟.. سخنشان چیست؟..» بویژه که می‌شنوند که از کتابهای سوخته شده دیوان حافظ و کلیات سعدی و مفاتیح‌الجنان و جامع‌الدعوات است ، بویژه که برخی بدخواهان از دروغ بستن نیز باز نایستاده چنین می‌پراکنند که ما «قرآن» را نیز می‌سوزانیم.
...
در آن روزها من نزد هر وزیری می‌رفتم و با هر کسی از سران اداره‌ها دیدار می‌کردم ، می‌دیدم با دلی پر از کینه به سخن می‌پردازند و نام «کتابسوزان» را چنان می‌برند که تو گفتیی سخن از «کشتار» یک شهر می‌رانند.
...
اینست من می‌خواهم در اینجا آن را به داوری گزارم. می‌خواهم روشن گردانم که «کتابسوزان چیست؟. ما چه کتابهایی را می‌سوزانیم؟.. چرا می‌سوزانیم؟.. چه دستاویزی برای این کار می‌داریم؟..». اینها را یکایک بازنمایم.
...
من ناچارم سخن را از یک جای دوری آغاز کنم و زمینه‌ای سازم و آنگاه بسر گفتگو بیایم. خوانندگان از درازی سخن رنجیده نگردند.
همه می‌دانند توده‌ی ایران گرفتار و بدحالست. بیست‌ملیون مردم در کشور چند هزارساله بدترین زندگانی را می‌دارند. از صدوپنجاه سال پیش این توده از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس افتاده‌ی جهان بشمار است و آبرویی درمیان توده‌ها نمی‌دارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند و بیشتر خانواده‌ها با بدبختی و تیره‌روزی دست به گریبانند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده تکانی پدید آمده و مردانی بوده‌اند که دلهاشان به حال این مردم سوخته در جستجوی چاره بوده‌اند.
...
چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته شده در تهران دو سید (بهبهانی و طباطبایی) جلو افتادند و با کوششهای مردانه‌ی خود دستگاه مشروطه را در ایران برپا گردانیدند.

این کوشندگان ، چه از دسته‌ی ملایان و چه از میان توده ، بیگمان می‌بودند که چاره‌ی دردهای ایران مشروطه و قانون اساسیست ، و این بود شادی بسیار می‌نمودند و جشنهای پرشکوهی پیاپی برپا می‌گردانیدند و تلگرافهای «شادباش» فراوان از شهری به شهری می‌فرستادند. در انجمن تبریز و پارلمان تهران بارها سپاسگزاری از تندی پیشرفت ایران می‌نمودند. بارها این نیم شعر را به زبان می‌راندند : «این طفل یک شبه ره صد ساله می‌رود». بارها در روزنامه‌ها ستایش از «نجابت ایرانیان» و اینکه مشروطه را با آن زودی پذیرفتند و پا به دایره‌ی «ملل متمدنه» گزاردند می‌نوشتند. مردان سالخورده اندوه آن می‌داشتند که زود خواهند مُرد و نخواهند دید آن را که ایران پس از چند سال بهشت برین خواهد گردید.
...
بدینسان کشاکش پس از سالها جنگ و خونریزی با فیروزی آزادیخواهان پایان پذیرفت و التماتوم دولت خودکامه‌ی روس و دیگر پیشامدهای افسوس‌آور نیز مشروطه را از ایران نتوانست براندازد و این دستگاه در این کشور پایدار گردید.
ولی افسوس که دردها چاره نپذیرفت. بلکه به سختی آنها افزود. ناتوانی کشور در برابر بیگانگان بیشتر گردید. نابسامانی درون آن افزونی یافت. خویها پست‌تر و اندیشه‌ها کوتاهتر شد. ده دوازده سال از مشروطه نگذشت که همه‌ی آن امیدها که در دلها می‌بود جایش را به نومیدی داد. در این هنگام یک دسته بیکبار امید بریده پی کارهای خود رفتند و یک دسته‌ی دیگر چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است رشد سیاسی ندارد و تمام بدبختیها از اینجاست. باید جامعه را باسواد گردانید تا حقوق خود بشناسند و رشد سیاسی پیدا کنند. باید فرش و رخت خود را بفروشیم مدرسه برپا گردانیم. باید کارخانه‌های آدمسازی تهیه کنیم...». چند سالی نیز این سخنان درمیان می‌بود و دسته‌ی بزرگی در این راه کوششها می‌کردند و مردم را وامی‌داشتند که فرزندانشان را به دبستانها فرستند.
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید)

پیکره‌ای از صفحه‌های کتاب فال جامع الدعوات

یک صفحه از کتاب پرفروش مفاتیح الجنان که کتاب زیارت‌نامه و دستورهای بیخردانه‌ی کیشی همچون دعاهایی برای «برآوردن حاجات» می‌باشد.

ویلیام چیتیک «اسلام‌شناس آمریکایی» توأم با ترجمه صحیفه‌ی سجادیه به انگلیسی ، دعاهایی را نیز از مفاتیح ‌الجنان ترجمه و به پیوست آن آورده است.(ویکی پدیا)

✴️کتابسوزان چیست؟.. ـ 2

لیکن از این راه نیز نتیجه‌ی وارونه بدست آمد. زیرا دیده شد جوانان که درس خواندند و از دبیرستان و دانشکده بیرون آمدند جز در برخی از آگاهیهایی که بدست آورده بودند به بیسوادان برتری نیافتند. بلکه آشکاره دیده شد بیشتر آنان بدتر و ناشاینده‌تر از بیسوادان درآمدند. به هر حال از این راه نیز چاره‌ای به درماندگیهای کشور و توده نشد و دبستانها و دانشکده‌ها نیز جز میوه‌ی تلخ نومیدی ندادند. این بود ناامیدی همه‌ی دلها را فراگرفت. یک دسته چنین می‌گفتند : «این نژاد دِژِنِره (تباه) شده. قابل اصلاح نیست». یک دسته تیشه را از بیخ زده می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند». یک دسته رنج این سخنان را نیز به خود راه نداده تنها به آن بس می‌کردند که بگویند : «نمی‌شود ، این ملت نمی‌شود». بیگفتگوست که در آن میان دستهایی نیز در کار می‌بودند که بسود خود و یا بسود دیگران دامن به آتش این نومیدیها می‌زدند.

به سخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. در چنین حال نومیدی مردم و بستگی راه می‌بود که ما (ما که گروه کتابسوزانیم) به یک رشته کوششهایی برخاسته بودیم ، کوششهای ما تنها درباره‌ی ایران نمی‌بود و میدان بسیار بزرگتری برای خود می‌داشت (و کنون هم می‌دارد). چیزی که هست چون در ایرانیم و این کشور میهن ماست می‌بایست پیش از دیگر جاها به اینجا پردازیم و در اندیشه‌ی آلودگی و گرفتاری توده‌ی خود باشیم.
آن نومیدیها که نموده می‌شد ما نبایستی پروایی[=اعتنایی] به آنها بنماییم. دلیلهایی در دست ما می‌بود که تباهی و بیپایی آن گفته‌ها را روشن می‌گردانید. آن کسانی که می‌گفتند : «این توده دژنره شده» فراموش کرده بودند که در جنبش مشروطه از این توده شایندگی بسیار پدیدار گردید
...
🔸آن کسانی که می‌گفتند : «ایرانیان از نخست هیچی نبوده‌اند» این سخن معنایی جز نافهمی و ناآگاهی آن کسان نتوانستی داشت. این کسان بایستی بجای این گفته‌ها بروند و تاریخ هخامنشیان را بخوانند ، تاریخ قرنهای نخست اسلام را بخوانند. اینها را بخوانند تا بدانند که ایرانیان چه می‌بوده‌اند و در گذشته‌ها نیز چه شایستگیها از خود نشان داده‌اند.

کوتاه‌سخن : ما به این نومیدیها ارج نمی‌توانستیم نهاد و به خود بایا می‌دانستیم که به درماندگی و گرفتاری توده پرداخته به چاره کوشیم. ما نیک می‌دانستیم که این درماندگی و گرفتاری ایرانیان شُوندهایی[=سببهایی] داشته که از هزار سال به اینسو رخ داده و ما باید آنها را بجوییم و پیدا کنیم و از راهش به چاره پردازیم. این بود به جستن پرداختیم و به آسانی آنها را شناختیم.

🔸زیرا دیدیم این توده‌ی بدبخت گرفتار چند رشته بدآموزیهاست که برخی از آنها بسیار زهرناکست. دیدیم در این توده بیش از ده کیش هست و هر یکی از آنها سراپا گمراهی و با زندگانی ناسازگار است. گذشته از آنها در این توده صوفیگری هست که سراپا زهر است و چون هزار سال بیشتر رواج داشته به همه جا ریشه دوانیده ، همچنان خراباتیگری هست که زهرناکتر از آنست و همه‌ی دلها را فراگرفته.
دیدیم این بدآموزیها بسیار بیم‌آور است و از دو راه زیانهای بسیار بزرگی را بتوده رسانیده :

🔸یکی آنکه مردمان را از راه می‌برد و چیزهای زیانمند و بیپا یاد می‌دهد. مثلاً شیعیگری که کیش انبوه مردمست چنین می‌آموزد که امام ناپیدایی هست و روزی پیدا خواهد شد و جهان را به نیکی خواهد آورد و تا آن بیرون نیاید جهان نیکی نخواهد پذیرفت و روزبروز بدتر خواهد شد. اینست باید پروای بدی جهان کرد و درپی نیکیش نبود و بجای همه چیز چشم براه آن ناپیدا دوخت. این یکی از صد بدآموزیهای آن کیشست.

صوفیگری که در ایران کمتر دلی از آن تهیست جهان را خوار می‌دارد و کار و کوشش را نکوهیده بیکاری و تنبلی و گدایی را بنام «تهذیب نفس» می‌ستاید و مردمان را به آنها وامی‌دارد ، و این نمونه‌ای از بدآموزیهای آن می‌باشد.

خراباتیگری (یا شعرهای خیام و حافظ) جهان را «هیچ و پوچ» می‌ستاید و کار و کوشش را بیهوده نشان می‌دهد و مردم را به بیکاری و باده‌خواری و پستی برمی‌انگیزد ، و از اینگونه بدآموزیهای زهرآلود فراوان می‌دارد.

پیداست که اینها مایه‌ی گمراهی مردمست و آنان را از راه می‌برد و در زندگانی سست و دو دل می‌گرداند و جای چون و چرایی در این باره نیست.

🔸دیگری آنکه این بدآموزیهای گوناگون که در مغزی جا می‌گیرد چون هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست و هر کدام با دیگرها ناسازگار می‌باشد در نتیجه‌ی این ، مغزها آشفته و بیکاره می‌گردد. یکی از چیزهایی که باید پذیرفت آنست که آموزاکهای ناسازگار هم در یک مغز مایه‌ی از کار افتادن آن باشد.

دیدیم این گمراهیهای گوناگون و مغزآشوب که از هزار سال پیش در ایران بوده و مایه‌ی بدبختی این توده (و توده‌های دیگر) گردیده ، و در زمان ما نیز چون با اروپا همبستگی پیدا شده و اندیشه‌های اروپایی به ایران رسیده این بار چیزهای دیگری به آنها افزوده شده و زمینه به آشفتگی مغزها بازتر گردیده. گذشته از دانشهای اروپایی که جوانان درس می‌خوانند و چون با باورهای کیشی که در ته مغزهاشان خوابیده ناسازگار است مایه‌ی گیجی بیشتر می‌گردد ، در این چند سال در ایران روزنامه‌ها بدآموزیهای مادیگری را تکه به تکه با رُویه‌های[صورت] گوناگون در روزنامه‌های خود آورده‌اند و به گوشها رسانیده‌اند. از شگفتیهاست که در ایران کم کسانی «فلسفه‌ی مادی» را (به رُویه‌ی دانش) می‌دانند. و اگر پرسیده شود : «مادیگری چیست؟...». جز کسان انگشت‌شماری پاسخ نتوانند داد ولی جمله‌های «زندگانی نبرد است» و «هر کسی باید زیرک باشد و پول دربیاورد» و «در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی هرچه را به سود خود دید نیک می‌شمارد و به زیان خود دید بد می‌پندارد» و «هر کسی از روی ساختمان مغزی اندیشه‌اش دیگر است» و مانند اینها که بدآموزیهای پراکنده‌ی آن فلسفه است بر سر زبانهاست و در همه‌ی مغزها جا برای خود باز کرده.

🔸این آموزاکهای[=تعلیمات] اروپایی که به شرق رسیده و با آموزاکهای کهن درهم آمیخته به گیجی مردم و به آشفتگی مغزهای آنان افزوده و سَهِشها[=احساسات] را هرچه خاموشتر گردانیده.

🔸اینها را دیدیم و نیک دانستیم که سرچشمه‌ی بیچارگی و بدبختی ایرانیان چیست. نیک دانستیم که چه بود که در ایران مشروطه نتیجه‌ی ستوده نداد و به این حال ننگ‌آوری افتاد. نیک دانستیم که چرا از دبیرستانها و دانشکده‌ها نتیجه‌ی وارونه بدست می‌آید. نیک دانستیم که چه شده که بسیاری از مردان این کشور غیرت و سهشهای مردانگی را از دست داده‌اند که در برابر این بدبختیها تنها به آن بس می‌کنند که بنشینند و زبان به گله و ناله بگشایند و با هیچ کوششی همراهی ننمایند. همه‌ی اینها را نیک دانستیم.
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۶

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ ویرانی تبریز از زلزله