🔶 باز هم درباره‌ی آذربایجان
(بخش یکم)

🔸در جهان همیشه هوسمندانی هستند كه آرزوی پیشوایی كنند و چون دستاویز دیگری نیافتند و كاری از دستشان برنیامد كینه‌های خفته را در دلها بیدار گردانند و یك دسته را با دیگری بدشمنی برانگیخته دیرگاهی بآرزوی خود دست یابند.

🔸همچشمی و كینه‌توزی یكی از خویهای طبیعی آدمیست. هر كسی از همچشمی با یك كس دیگری و از بدگویی باو و از برتری‌فروشی لذت میبرد.

🔸خدا به هر كس یك خردی نیز داده كه باید در هر كاری آن را داور گردانند و سود و زیان و نیك و بد را بشناسند. هوس و كینه‌توزی كورند و راه بجایی نتوانند بُرد و این خرد است كه بیناست و آدمی را بجایی تواند رسانید.

🔶 باز هم درباره‌ی آذربایجان

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 15

🔸خود شما شيعي هستيد و قرآن را «ظني الدلاله» دانسته و آن را كنار مي‌گزاريد و براهي كه نموده پروا نمي‌نماييد و اخبار را كه بيگمان از قرآن جداست پيشواي خود مي‌شماريد.

پس چرا چون نوبت بگفتگو از شيعيگري و داستان دوازده امام مي‌رسد مي‌گوييد : خدا بايد جهان را بخود نگزارد و براي راه بردن مردم و نگهداري دين يك كسي درميان باشد ، ولي در برابر ما بيكبار سخن را ديگر كرده مي‌گوييد پيغمبر كتابي آورده و راهي باز نموده و همان بس است؟!.
مي‌گوييد : قرآن گفته : «ما راهي بنموديم ...» من مي‌پرسم آن راهي كه قرآن نموده كدام يك از اين كيشهاست؟!. امروزه ده و اند كيش درميانست و همگي از قرآن دليل مي‌آورند و صدها سالست كه اينها درميانست و قرآن نتوانسته داوري درميان آنها كند.
شما تنها چشم بآغاز اسلام مي‌دوزيد و هيچ بياد نمي‌آوريد كه از آنزمان هزار و سيصد و پنجاه سال بيشتر گذشته و در اين چندگاه صدها داستانهاي بزرگ رو داده و همه چيز ديگر شده. آنروز كه قرآن مي‌گفت : «ما راه بنموديم بپذيرند يا نپذيرند ...» اسلام تازه رواج يافته و سرچشمه‌اش صاف بود ، و در سراسر عربستان جز قرآن كتاب ديگري خوانده نمي‌شد. ولي پس از آن سرچشمه گل‌آلود گرديده و كيشهاي بسيار از سني ، و شيعي ، و علي‌اللهي ، و اسماعيلي ، و شيخي ، و متشرع پيدا گرديده ، و بدآموزيهاي گيج‌كننده‌ی بسياري از فلسفه‌ی يونان ، و صوفيگري ، و خراباتيگري ، و فلسفه‌ی داروين ، و ماديگري رواج يافته ، و ديگر راهي كه قرآن نموده بود نمانده تا مردم بپذيرند يا نپذيرند.
همان خود شما شيعي هستيد و قرآن را «ظني الدلاله» دانسته و آن را كنار مي‌گزاريد و براهي كه نموده پروا نمي‌نماييد و اخبار را كه بيگمان از قرآن جداست پيشواي خود مي‌شماريد. با اين حال نمي‌دانم چگونه مي‌گوييد قرآن راهي نموده و آن همچنان باز است؟..
ببينيد آقاي ارجمند ، كساني كه با ما روبرو مي‌شوند و گفتگو مي‌كنند به دو دسته‌اند : يك دسته آنان كه در جستجوي راستيها مي‌باشند و بدليلي كه شنيدند گردن مي‌گزارند ، و يك دسته آنان كه ميخواهند كيش يا دانسته‌هاي خود را نگه دارند و دربند راستيها نيستند ، و اينست چون دليلي شنيدند و پاسخي نتوانستند ، اين بار از راه ديگري پيش مي‌آيند.
اين داستان را هيجده سال پيش در زنجان از خودتان شنيده‌ام : «طلبه‌اي مي‌خواست عروسي كند ، و چون پولي نمي‌داشت از چيت‌فروشي چيت و پارچه به پسادست (نسيه) خريد ، چيت‌فروش هرچه چشم براه داشت طلبه پول بياورد نتيجه‌اي نديد. روزي طلبه از جلو دكان مي‌گذشت او را فراخواند و بنشاند و پس از نوازش چنين گفت : «شيخنا آن شصت تومان پول چيت و پارچه را از بابت «رد مظالم» حساب كنيد» طلبه لبهاي خود را با زبان پاك كرده چنين گفت : «مومن! من همان وقت آن را از بابت رد مظالم حساب كردم»». دانسته شد از نخست انديشه‌ی پول دادن نداشته است.
اين كسان نيز از نخست انديشه‌ی گوش دادن بدليل و گردن گزاردن براستي نمي‌دارند ، و اينست در يك جا كه درماندند و پاسخي نتوانستند بيكبار آن را كنار مي‌گزارند و اينزمان از راه ديگر مي‌آيند. ما اميدمنديم شما آقاي مرتضوي از اين دسته نباشيد ، هم اميدمنديم و هم دوست ميداريم ، دوست ميداريم شما را از دست ندهيم.
آقاي مرتضوي مي‌گويند : «ايكاش پيمان بگفته‌هاي اخلاقي بس مي‌كرد و درباره‌ی دين چيزي نمي‌نوشت» مي‌گويم : ايكاش دانستيمي كه شما را باين آرزو چه واداشته؟!.. كوششهاي پيمان در پيرامون دين و كارهايي كه انجام داده در زمينه‌ی خود بيمانند است. من اگر بخواهم اين كارهاي خود را يكايك بشمارم سخن بس دراز گردد ، و نيازي هم نيست و خوانندگان مي‌دانند. دين در برابر دانشها ، و در برابر ماديگري ، و در برابر هياهوي اروپاييگري شكست خورده و خوار شده بود ، و دسته‌هاي انبوهي دين داشتن را ننگ خود مي‌شماردند ، و دسته‌ی انبوهي خدا را در نبودن گزارده ، و بيفرهنگانه زبان بريشخند باز مي‌كردند ، و هنوز شعرهاي ايرج از زبانها نيفتاده. در چنين زماني ما بپشتيباني دين برخاستيم و بهمگي اروپاييگري و ماديگري و ديگر گمراهيها پاسخهاي بُرنده داديم و دين را با دانش يكي گردانيده و بآنجا رسانيديم كه بگوييم دين بايد بدانشها راهنما و نگهبان باشد. اينها آسان مي‌نمايد ولي بسيار دشوار است و كاريست كه تاكنون كرده نشده بود.
ما مي‌توانيم يك نمونه‌ی نيكي نشان دهيم : يك مجتهد نجفي كه والاترين جايگاه را درميان پيشوايان كيشها مي‌دارد ، اگر با يك شاگرد دبيرستاني كه بيدين باشد روبرو گردد و گفتگو كند آن شاگرد دبيرستان صد ايراد باو تواند گرفت كه بهيچ يكي پاسخي نتواند داد. ولي ما در پيمان بنام هواداري از دين با بزرگترين دانشمندان اروپا كه فيلسوفان مادي و ديگران باشند بگفتگو مي‌پردازيم و با پيشاني باز بهمه پاسخ مي‌دهيم. اينست جايگاهي كه ما دين را رسانيده‌ايم.

🔶 ما چه مي‌خواهيم و درپي چه هستيم؟..
(بخش یکم)

🔸همه‌ي آنچه صوفيان و باطنيان و خراباتيان و فيلسوفان گفته‌اند و يا در كيشهاي پراكنده انديشيده‌اند بيپا و بيهوده است و همه را بايد از ميان برداشت.

🔸يك توده كه براي خود در زندگاني خواستي يا آرماني ندارد از پيشرفت بي‌بهره گردد ، و خود بايد گفت پيشرفت براي او معنايي ندارد. آخر تو كجا را آهنگ كرده‌اي تا بسوي آن پيش روي؟!.. يك توده‌ي بي‌آرمان هرگز بپاي ديگران نرسد.

🔸ما نخستين نيك «راستي‌پرستي» و «نيكي‌دوستي» ، و نخستين بد «گردنكشي» و «پافشاري بر كجي و ناداني» و «رشك» و «خودخواهي» را مي‌شماريم. زيرا چنانكه گفتيم بزرگترين و گرانمايه‌ترين خواست ، پيشرفت جهان مي‌باشد و آن جز در سايه‌ي راستي‌پرستي و نيكي‌دوستي آدميان نتواند بود.

🔶 ما چه میخواهیم و درپی چه هستیم؟!..

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۱

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ ۶- ابوالقاسم عبدالله ؛ ابودلف شاه نخچوان

🔶کتابسوزان چیست؟.. ـ7

🔸یکی از بی‌آزرمیها که پارسال در تبریز درمیان وحشیگریها رخ داد این بود که ملایان و دیگران برای برآغالانیدن مردم چنین پراکندند که ما قرآن را نیز سوزانیده‌ایم.[1] این دروغ را پیرارسال در تهران نیز پراکنده بودند. در حالی که ما برای کتابسوزان در هر شهری جشن می‌گیریم و این با بودن گروهی از مردمست که کتابهای سوزانیدنی را می‌سوزانیم. از این گذشته تاکنون بارها گفتار نوشته بازنموده‌ایم که کدام کتابهاست باید سوزانید و ما هم می‌سوزانیم. بازنموده‌ایم که قرآن در نزد ما گرامیست و همیشه پاس آن داشته‌ایم می‌داریم و خواهیم داشت.
همان پارسال من چون می‌دانستم که باز چنان دروغی را خواهند پراکند در نشست کتابسوزان تهران روز یکم دی‌ماه در گفتاری که راندیم در همان زمینه جمله‌هایی را به زبان آوردیم که سپس چون دفتری بنام «یکم دی‌ماه» به چاپ رسانیدیم و نامهای کتابهای سوخته شده را چه در تهران و چه در دیگر شهرها شمردیم ، در همان دفتر گفتار من نیز به چاپ رسیده و اینک آن جمله‌ها را در پایین از همان دفتر می‌آورم :

🔸«این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده‌اند که ما قرآن را نیز به آتش می‌اندازیم. روسیاهان چون درمانده‌اند به این دروغ دست می‌یازند. من آشکار می‌گویم بسیاری از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما به آتش می‌اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده. درمیان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح‌الجنان ، و مانند اینها هست و همه‌ی اینها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می‌داریم. قرآن کجا و اینگونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می‌دارد. درمیان کتابها یک نسخه از انجیلها می‌بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره‌اش توان گفت با این کتابها که به آتش می‌کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاس داریم».

یک دسته هم سوزانیدن مفاتیح‌الجنان و جامع‌الدعوات و مانند اینها را دستاویز گرفته هوچیگری راه می‌انداختند. می‌گفتند : «در اینها سوره‌هایی از قرآن می‌بوده و شما سوزانیده‌اید. نادانان نمی‌دانند که بیشتر بدآموزان و گمراه کنندگان آیه‌ها و سوره‌های قرآن را در کتابهای خود آورده‌اند ، و این نشدنیست که ما به پاس آنها از اینها چشم پوشیم. قرآن هر زمان که دستاویز بدآموزان و گمراه کنندگان گردید باید از هر راهیست قرآن را از دست آنان گرفت (گرچه با نابود گردانیدن آن باشد). همین کار را امام علی بن ابیطالب در جنگ صفین در برابر نیرنگهای معاویه کرد.

🔸مفاتیح‌الجنان کتابیست پر از زیارتنامه‌ها ، پر از دستورهای بت‌پرستی. جامع‌الدعوات کتاب فالست. سوره‌های قرآن در توی آنها خود ناپاسداری بزرگی با قرآنست. نادان آن کسانی که اینها را نمی‌فهمند!. برای جلوگیری از این ناپاسداری بهترین چاره سوزانیدن آن کتابهاست.
🔸ما بسیار نیک کرده‌ایم که آنها را سوزانیده‌ایم. باز هم خواهیم سوزانید. چیزی که هست این سوزانیدن برای سوره‌های قرآن معنی دیگری می‌دارد و برای بازمانده‌ی کتاب معنی دیگری. درباره‌ی سوره‌های قرآن سوزانیدن همان معنی را می‌دارد که قرآن سوزانیدن یاران پیغمبر.
همه می‌دانیم که در زمان خلیفه‌ی سوم چون قرآن نسخه‌های گوناگون پیدا کرده بود یاران پیغمبر یکی را که درست می‌بود برگزیده نسخه‌های دیگر را سوزانیدند.

به سخن بیش از این دامنه نمی‌دهم : این داستان کتابسوزانست که من با همه‌ی‌ پیرامونش به گفتگو گزاردم. کارهای خود را یکایک بازنمودم. روشن گردانیدم که چه چیزهایی ما را به این کار واداشته است و آنگاه چه نتیجه‌هایی را از آن می‌خواهیم. بازنمودم که کدام کتابها را می‌سوزانیم.
🔸اینها را با گشادی و درازی بازنمودم برای آنکه مردان پاکدل و غیرتمند بخوانند و داوری کنند. نیک گفته‌اند : «آن را که حساب پاکست از محاسبه چه باکست؟!.». ما در راه رهایی یک توده‌ی بیست‌ملیونی می‌کوشیم و اینک من با سرفرازی بسیار کارهای خود را به زبان آوردم. ما دوست می‌داریم سراسر جهانیان از کارهای ما آگاه باشند.
...
🔸خوب آقایان[نخست‌وزیر ، وزیر کشور ، وزیر دادگستری ، استاندار ، فرماندار نظامی ، رئیس شهربانی ...] بگویید بدانیم چه بهانه‌ای می‌داشتید که بدینسان قانون را زیر پا گزاردید؟!. چه انگیزه می‌داشت که از بایای خود چشم پوشیدید؟!. [2] اگر روسیاه نیستید پاسخ دهید. شما نیز بنویسید.))

تا اینجا بود آن گفتار. تاکنون از هیچ کس و هیچ جا شنیده و دیده نشده که آن کسان یک صفحه در دفاع از خود نوشته باشند.
چنانکه دیده می‌شود این گفتار چگونگی جنبش کتابسوزان را با همه‌ی پیرامونش روشن میگرداند.
نکته‌های این گفتار چند چیز است :
🔸1ـ سرچشمه‌ی بدبختی این کیشها ، این کتابهاست ، این درسهاست ، این مجله‌هاست ، این دستگاه فرهنگ نام است. این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده.
🔸2ـ پس از نومیدی از مشروطه نیکخواهانی علت درماندگی توده را بیسوادی مردم نشان دادند. ولی از جنبش مدرسه‌سازی نتیجه‌ی وارونه گرفته شد. زیرا دیده شد جوانانی که از آنها بیرون می‌آیند از دیده‌ی ستودگیِ خویها و استواریِ عزمها از بیسوادان پس‌ترند. دانسته شد كه وزارت فرهنگ بجای اینكه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن میكاهد.
🔸3ـ بدآموزیهایی که در بالا یادشان رفت بسیار بیم‌آور است و از راههای گوناگون زیانهای بسیار بزرگی را به توده می‌رساند :
یکی آنکه مردمان را پراکنده و ایشان را دچار چنددستگی گردانیده (مثال : مشروطه و میهن‌دوستی را نشان دادیم که این بدآموزیها راههای دیگری در برابر آنها باز کرده و ناگزیر دمکراسی و دستورهایش را از نیرو می‌اندازد). دوم آنکه مردمان را از راه می‌برد و چیزهای زیانمند و بیپا یادشان می‌دهد. سوم آنکه این بدآموزیهای گوناگون که در مغزی جا می‌گیرد چون هر یکی با دیگری ناسازگارست در نتیجه‌ی این ، مغزها آشفته و بیکاره می‌گردد.
🔸4ـ کسروی در مدت چندین سال با گفتارهای پیاپی زیانهای بسیار این کیشها و این کتابها و این فرهنگ را بازنمود ، دلیلهای بسیار آورد و از دیگران خواست هر ایرادی می‌بینند بنویسند. گاهی از راه تاریخ ،‌ گاهی از راه روانشناسی آمده این نشان داد که بدآموزیها همچون زهری که فروخورده گردد ایرانیان را بیمار گردانیده.
🔸5ـ بارها اینها را نوشت. بارها یادآور شد که هر که را ایرادی هست به این سخنان بنویسد. کسی ایراد نگرفت. راستی هم جای ایرادی نمی‌بود.
🔸6ـ دیریست در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی خود را از دست ندهیم. اینها سخنانی است که در کشورها تکرار می‌شود. در ایران هم این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروایی روز می‌گذرانند. ریشه‌ی چنین بدبختی‌ای باز هم در آن بدآموزیهاست. آنها نمی گزارد آموزاکهای سودمند اثر کند. آنها بمانند لجن ته حوض بدبویی است. تا لجن پاک نشود بوی بد حوض از میان نخواهد رفت ـ اگرچه آن را با گلاب پر کنید.
🔸7ـ کسروی و یارانش درمیان این نبردها چون دیدند سرچشمه‌ی گمراهیها و نادانیها کتابهاییست که یادگار دوره‌های زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها درمیانست ریشه‌ی نادانیها بر نخواهد افتاد به خود بایا شماردند که به نابود گردانیدن آنها کوشند.
🔸8ـ در پایان گفتار او اینها را می‌پرسد :
الف) آیا ما حق داشته‌ایم که در اندیشه‌ی بدبختی این توده باشیم؟.
ب) آیا در این اندیشه و نتیجه‌گیری که چاره‌ی این بدآموزیها نابودی کتابهای زیانمند است گناهی کرده‌ایم؟!
پ) اگر میگویید ما دچار لغزش در نتیجه‌گیری شده‌ایم ، این وظیفه‌ی شماست که ایراد ما را بگویید و مردم را از دودلی برهانید. آیا راه رهیدن از این بدبختیها چه بوده؟!
ت) کتابهای حافظ و سعدی با این زیانمندی ، آیا ما گناه می‌کنیم که آنها را در دست نورسان نگزارده و می‌سوزانیم؟..
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)
[1] : اشاره به وحشیگریهاییست که در تبریز (و همچنین دو شهر دیگر آذربایجان) در بهمن 1322 بر سر یاران کسروی و کانون ایشان آوردند.
[2] : اشاره است به همدستیهای دولت با ملایان در اینکه گناهکاران وحشیگریها را دنبال نکنند بلکه با بستن روزنامه و دیگر فشارها بکوشند جنبش پاکدینی را سر کوبند. برای آگاهی از این همدستیها و بهتر گوییم خیانتها کتاب «دادگاه» خوانده شود.

🔶 باز هم درباره‌ی آذربایجان
(بخش دوم)

🔸همین پابستگی به تركی رمیدگی را كه میانه‌ی آذربایجانیان و دیگرانست بیشتر و سختتر خواهد گردانید و بدخواهان از درون و بیرون دامن بآتش خواهند زد و داستانهایی كه امروز فهم شما نمیرسد رخ خواهد داد.

🔸یك مردم باخرد همیشه میكوشند كه چیزهایی را كه مایه‌ی رمیدگی و جدایی درمیان توده تواند بود از میان بردارند. شما نیز پیروی از خرد كنید و بآن كوشید. این سخنانی كه میگویید جز كینه‌توزی و هوسبازی نیست.

🔸در زمان رضاشاه كه كمتر كسی می‌یارست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را می‌نوشتم و پراكنده میكردم.

🔶 باز هم درباره‌ی آذربایجان

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 ما چه مي‌خواهيم و درپي چه هستيم؟..
(بخش دوم)

🔸يك خواست گرانمايه‌ي ديگر نيرومندي و آزادي توده مي‌باشد و گام نخست در راه آن خواست ، يكي شدن انديشه‌هاست. يك مردمي را با انديشه‌هاي پراكنده توده نتوان ناميد و اگرچه شماره‌شان بصدمليونها و دوصدمليونها رسد از آزادي و وارستگي بهره نتوانند يافت.

🔸سومين نيكي «در كردار و رفتار سود توده را بديده گرفتن» و سومين بد «تنها خود را خواستن و دربند خوشيهاي خود بودن» است. زيرا چنانكه گفتيم يك خواست بزرگ ديگر دربند آسايش همگان بودنست و آن جز در نتيجه‌ي از خود گذشتن و سود توده را بسود خود برگزيدن نيست.

🔸 مي‌بينيم كساني ميهن‌دوستي و مردانگي مي‌نمايند و خواهان پيشرفت مي‌باشند بآنان بايد گفت : پيشرفت و سرفرازي در اينهاست و اگر شما باينها برنخيزيد هرگز روي پيشرفت نخواهيد ديد.

🔶 ما چه میخواهیم و درپی چه هستیم؟!..

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 16

🔸شاه عباس مرد بزرگي بوده و كار بسيار نيكي هم كرده. ولي كشيدن راه نه براي جاويدان ماندن نام او بلكه براي آمد و شد كاروانيان ، و آسايش راهگذران بوده ... ولي از اينسوي چون راهش بهم خورده ... ديگر نتوان دربند نام او بود ، و مي‌بايد انديشه‌ی راه ديگر كرد ، راهي كه اتومبيل‌رو باشد و بدرد آمد و شد امروزي بخورد.

از آنسوي ما مي‌كوشيم چهارده و پانزده كيش را كه در ايران است يكايك براندازيم و همه‌ی مردم را به يك شاهراه آوريم و در اين راه به ياري خدا فيروزيم ، و شما مي‌بينيد كه زبانها بسته شده و همه درمانده‌اند.
كوششهاي باين بزرگي ، نمي‌دانم شما چگونه ناخرسندي مي‌نماييد؟!. هرچه مي‌انديشم انگيزه‌اي نمي‌بينم. شما اگر اندوه اسلام را مي‌خوريد اسلامي نمانده. اگر دربند آن «ساختمان انديشه‌اي» مي‌باشيد آن نه چيزي است كه مردي همچون شما پوچي و بيهودگي آن را درنيابد. بويژه با اين يادآوريهاي پياپي كه ما مي‌كنيم.
ما در پيمان پياپي ايرادها باين كيشها مي‌گيريم ، و از يكسو بيپايي و از يكسو زيانهاي آنها را بازمي‌نماييم و ما در شگفتيم كه شما چگونه آنها را ناخوانده مي‌گيريد؟!. امروز بيگمان يكي از انگيزه‌هاي بدبختي شرق اين كيشها مي‌باشد.
ما پارسال در پيمان گفتارهاي پياپي در پاسخ «حقيقتگو» نوشته و آسيبهاي چهارگانه‌ی كيش شيعي و شاخه‌هاي آن را با دليلها و مثالهاي بسيار روشن گردانيديم و كسي هم پاسخي نداد و نمي‌توانستي داد ، و من نمي‌دانم كه شما چگونه آنها را ناخوانده مي‌گيريد؟!.
شما چگونه خرسندي مي‌دهيد كه سراسر شرق نابود شود و صدمليونها مردم به تيره‌روزي افتند و كسي بچاره نكوشد ، تنها براي آنكه نامهاي فلان درگذشته و فلان درگذشته از ميان نرود و فراموش نگردد و صدمليونها مردم فداي چند نامي شود؟!..
بدانيد آقاي ارجمند ، راز برانگيختن پيغمبران اين نيست كه مردم آنان را بشناسد. خدا آنان را برنيانگيخته كه شناخته گردند و نامهاشان در يادها بماند. اين انديشه از ريشه خطاست. بارها گفته‌ايم برانگيختن فرستادگان براي اينست كه مردمان رستگار گردند ، براي اينست كه جهان با خواست خدا راه رود. آنچه ورجاوند و بزرگ مي‌باشد اين خواست خداست و پيغمبران چه موسا ، و چه عيسا و چه محمد و چه ديگران در برابر اين خواست هيچند. گفتار را با يك مثل تاريخي بپايان مي‌رسانم :
مي‌دانيم شاه عباس راهي براي مازندران كشيده بوده. تا زمان او مازندران راه درستي نداشته و مازندرانيان شتر نديده بوده‌اند. شاه عباس ، ميرزا تقي‌خان نامي را از وزيران واداشت كه با پول گزافي از فيروزكوه تا اشرف راه درستي كشيد و چون خاك مازندران سست است و در نتيجه‌ی بارانهاي بسيار باتلاق پديد آيد سنگهاي بسيار بزرگي در آن راه گسترانيد و از هر باره باستواري آن كوشيد. اين راه ارج بسيار داشت و خود شاهراه بود و در تاريخها ياد آن كرده شده. ولي چه بايد كرد كه پس از دويست و سيصد سال بهم خورده و از ميان رفته و جز تكه‌هاي كمي در اينجا و آنجا براي نمونه بازنمانده بود ، و از آنسوي آن سنگهاي بزرگ از جاي كنده شده و بگفته‌ی شاعران هر يكي سنگ راه ديگري شده بود.
ويراني و سختي آن راه را من نيك مي‌دانم. زيرا بهنگامي كه هشت روز پياپي باران باريده و كاروانها از آمد و شد ايستاده بودند من آن راه را از فيروزكوه تا ساري پياده و تنها رفته‌ام و سختيهايي كه در آن سفر چهارروزه ديده و كشيده‌ام اگر بنويسم يك كتابي گردد ، و توگويي هنوز سختيهاي سركلا و بن‌كلا در پيش چشمم هويداست.
در همان سفر چهار ماه كه در ساري مانديم هميشه گفتگو از ويراني راه و سختي سفر رفتي و بارها نقشه‌ی درست كردن آن كشيده شدي ، و سرانجام آن شد كه يك راه بسيار بهتري براي مازندران كشيده گرديده.
كنون سخن در اينست كه اگر در آن گفتگوها كه مي‌شدي يكي ناخشنودي نموده و چنين گفتي : «اين راه را شاه عباس كشيده و بايد همچنان بماند تا نام او از ميان نرود» آيا مردم بگوينده‌ی چنين سخن چه نام دادندي و با چه ديده درو نگريستندي؟!. آيا چنين سخني دور از خرد نيست؟!.. آيا در پاسخش نگفتندي : «شاه عباس مرد بزرگي بوده و كار بسيار نيكي هم كرده. ولي كشيدن راه نه براي جاويدان ماندن نام او بلكه براي آمد و شد كاروانيان ، و آسايش راهگذران بوده او نامش در تاريخها خواهد ماند. ولي از اينسوي چون راهش بهم خورده ، و خودِ آن مايه‌ی رنجي براي كاروانيان مي‌باشد ، ديگر نتوان دربند نام او بود ، و مي‌بايد انديشه‌ی راه ديگر كرد ، راهي كه اتومبيل‌رو باشد و بدرد آمد و شد امروزي بخورد. شاه عباس با توانايي خود آن راه را ساخته و امروز بايد مرد تواناي ديگري راه ديگري بسازد ...»
اين مثل از هر باره درست است. چون آقاي مرتضوي ياد راه كرده من هم مثل از داستان راه آوردم و يك رشته راستيهاي گرانبهايي را روشن گردانيدم ، و در پايان مي‌گويم : «راه اينست آقاي ارجمند ، شما بپذيريد يا نپذيريد».

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۲

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ تحقیق نژاد خاندان

🔶کتابسوزان چیست؟.. ـ8
باید کارها از روی خرد باشد

نکته‌ی دیگر درباره‌ی پیروی از خرد است : پاکدینی بر آن است که ملیونها مردم ایران دست از کیشها و باورهای بیپا و زیانمند خود بردارند و بیک شاهراه درآیند تا زندگانیِ سرشار از خوشی و نیکروزی را بیازمایند و بسر دهند. چنانکه میکوشد (برای مثال) شیعیان و بهاییان به آن جایگاهی از خرد و بینش رسند که معنی راست دین را شناسند و از این کوره‌‌راهها روی برگردانیده در برابر فشارهای دولت و نزدیکان و هیاهوی توده‌ی عامی ایستادگی کرده چندان دلیر گردند که بیکبار دست از کیش پدری خود بشویند ، همچنان میکوشد ایرانیان بجای تقلید و پیروی از آیین زندگانی اروپایی در هر کاری خرد را راهنمای خود گردانند و زبون هایهوی و تبلیغات نگردند. فریب آنها را نخورند و به استقلال اندیشه و رأی رسند.

🔸خود کسروی اگر استقلال رأی نمی‌داشت و اندک پروایی به هیاهوی مردم و باورهای بیپای ایشان میکرد می‌بایست دست از همه‌ی آن کوششها بشوید. پس راستی را مردمان باید به جایگاهی از خردمندی برسند که هر کاری میکنند نه از روی تقلید بلکه براهنمایی خرد باشد و از هرچه جز اینست دوری کنند. اینکه «فلان توده باور و رفتار دیگری دارند» یا «اگر کاری جز دیگران کنم چه‌ها خواهند گفت» ، اینها هیچیک نباید جلو راهنمایی خرد را گیرد.

🔸این را نیز ناگفته نگزاریم : ما که دمکراسی را پذیرفته و در راهش کوششهای بسیار بکار می‌بریم نه به انگیزش تقلید از اروپاییان بلکه پیروی از خرد است. زیرا این خرد است که دمکراسی را بهترین گونه از حکومت نشان میدهد.

🔸پرسشی که درباره‌ی صلاحیت می‌پرسند

اکنون می‌خواهیم از زمینه‌ی دیگری سخن گوییم که یک پرسشی یا بهتر گوییم یک ایرادی به کتابسوزان ، ما را به نوشتن این تکه واداشته. خوشبختانه پس از دهها سال که هرچه در این باره شنیده شده جز رنجیدگی ،‌ زباندرازی و هایهوی نبوده یک پرسشی از یک خوانند‌ه‌ای در صفحه‌ی «احمد کسروی» در فیس‌بوک نشر شده که در آن به زمینه‌ی دیگری می‌پردازد که از سخنانی که تاکنون بوده جداست.
باید خشنود بود که چنین پرسشهایی بمیان می‌آید. این زمینه برای مردم هنوز ناآشناست و باید در پیرامونش سخنها راند تا همه‌ی گوشه و کنارش روشن گردد.

پرسنده میگوید :
«چه کسی باید رأی به زیانبار و ناپاک بودن کتابها بدهد؟ آیا این همان روش دیکتاتورهای تمام تاریخ نیست که هرچه جز نظر و اندیشه من هست مضر و ناپاک و نامیمون هست و سزاوار نیستی؟ اگر همه‌ی ملل ، موافق نظر شما بودند چه چیزی از دانش و ادب گذشته به میراث مانده بود؟ شاید گروهی شکسپیر را ناپاک بدانند و گروهی انشتین را...»
به این پرسش است که میخواهیم در اینجا پاسخ نویسیم.

نخست چنین انگاریم که پرسنده با کتابسوزان همداستان است (یا کنون بی‌ایرادش می‌انگارد) و می‌پذیرد که کتابهای بدآموز و زیانمند باید نابود گردد ولی بیم آن دارد که هر کسی خودسرانه به کتابسوزان برخیزد و کار به نابسامانی انجامد. از اینجاست که می‌پرسد : «چه کسی باید رأی به زیانبار و ناپاک بودن کتابها بدهد؟».

اگر نیک نگریم در اینجا گفتگوی او از «شایستگی» (صلاحیت) در داوری و تصمیمست : اینکه چه کسی میتواند یا باید داوری کند؟
باید دانست شایستگی به «مورد» آن بستگی دارد. مثلاً یک کسی درباره‌ی کارهای فردی خود شایستگی تصمیم دارد : اینکه چه پوشاکی برایش زیبنده است ، چه خوراکی برایش سودمند یا زیانمند است. اگر در خانواده‌ای کاری بیرونِ سامان روی داد پدر یا مادرِ آن خانواده قاضیِ شایایی است که می تواند با رأی خود به سامان خانواده بکوشد. اگر بیماری به بیمارستان شتافت این پزشک اوست که می‌تواند رأی به بستری شدنش دهد. در کارهای یک شرکت شایستگی داوری و تصمیم ازآنِ مدیران آنست. در دیگر اداره‌ها نیز مقامهای مسئول ، شایستگی داوری درباره‌ی مسائل آنجا را دارند.

در یک توده دستگاه قضاوت را از روی قانون برای بررسی و بازشناختن (تشخیص) بزه و بزهکار تعیین کرده‌اند و او قاضیانی را برای چنان بازشناختی گماشته است. همچنین برای بزه‌های مطبوعاتی دادگاه ویژه‌ای بدیده گرفته‌اند که روی نوشته‌های روزنامه‌ها و مجلات داوری کرده رأی میدهد. در کشور ما برای دیده‌بانی بر کتاب و چاپاکها (مطبوعات) ،‌ وزارت ارشاد را بدیده گرفته‌اند. اینکه آیا آن وزارت شایستگی این کار را دارد جستار جدایی است.
یک متهمی را که به دادگاه کشیده محاکمه می‌کنند او می‌تواند ناشایی دادگاه یا قاضی را «ادعا» کند. بر پایه‌ی قانون به این ادعا رسیدگی شده اگر راست باشد رأی دادگاه «نقض» نیز خواهد گردید.

🔸از این مثالها و نمونه‌ها میتوان دریافت که هر کسی در کارهای فردی خود شایستگی داوری و تصمیم دارد ولی در کارهای توده‌ای (اجتماعی) چنین نیست و باید یک بنیاد و مرجعی به آن بپردازد. مثلاً برای بزه‌های مطبوعاتی میتوان دادگاهی تعیین کرد و داوری را به قاضی آن سپرد ، همچنان میتوان هیئت منصفه‌ای برگماشت و ایشان را داور دانست. یا بداوری هر دو ارج نهاد.

در کشورهایی مانند ایران که حقوقشان را از حقوق فرانسه گرفته‌اند ، قاضی را و در کشورهای آنگلوساکسون هیئت منصفه را شایسته‌ی داوری دانسته‌اند. چه هیئت منصفه چه قاضی هر کدام که مرجع شناخته شده‌اند ، خردمندانه آنست که در کارهای توده‌ای آن را داور شناخته تصمیمش را بپذیریم و بکار بندیم.

پس بازشناختن زیانمندی و جلوتر از آن بازشناختن بدآموزیِ یک کتاب یا یک فیلم و جلوگیری از پراکنده شدنش در یک توده نیز باید به عهده‌ی چنان مرجع قانونی باشد.

اینها نیاز به گفتگوی چندانی ندارد. گفتگو در شایستگی و شرط آنست چنانکه از پرسش پرسنده نیز همین برمی‌آید. ما امروز چنان مرجع شایایی نداریم.

🔸آنکه وزارت ارشاد است ، ما می‌بینیم که او در همان راهِ بدخواهانه‌ی وزارت معارف و وزارت فرهنگ پیشین گام برمیدارد. دیده می‌شود کتابها و فیلمهایی آکنده از گمراهی و نادانی که اجازه‌ی نشر می‌گیرند. کتابها و فیلمهای دیگری را هم می‌شنویم و می‌خوانیم که چون با باورهای مرتجعانه همداستان نبوده‌اند از اجازه‌ی نشر بی‌بهره گردیده‌اند.
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)