🔶 کتابسوزان چیست؟.. ـ12

اینها زیانهای کوچکی نیست. اینست ناچار می‌گردیم بگوییم : کمی هم از کتابهای آن بزرگمرد بخوانید و آنگاه به سخن درآیید. این نباشد که نخوانده و نسنجیده قلم را بگردش درآرید و نیاز افتد دیگران ایرادهاتان را برختان کشند!

🔸یک سخن دیگری هم که از کسانی شنیده شده اینست که از این کتابها هر ساله هزارها جلد چاپ می شود. با سوزانیدن چند نسخه از آن چه نتیجه تواند بود؟ پاسخ کسروی را در زیر ببینیم :
«می‌گویم : امروز آغاز كار است و خواهد رسید روزی كه پشته‌ها افرازیم و همه را در یكجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یك نتیجه‌ی این آن خواهد بود كه مردم به بدیِ این كتابها پی برند و آن پرده‌ی ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یكی نیز می‌گوید : در اروپا كتابهای بدتر از این چاپ شود و كسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیك باشند. می‌گویم : ما را با اروپا چه كار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها كنیم. آنگاه در اروپا چنین كتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا كسی كتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده‌اش نگزارند. در اروپا اگر هم كتابهای بدی بچاپ رسد هیچكس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ یكی نخواهد گفت : «پروای آینده نكنید ، در اندیشه‌ی گذشته نباشد ، دم را فرصت شمارده بمستی بكوشید». هیچ یكی نخواهد گفت : «پی كار و پیشه‌ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس كوشید».
شگفتتر آنكه می‌گوید : «باید خود مردم نیك باشند». او نمی‌داند كه نیكی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می‌خواهیم مردم نیك باشند باید از راهش بنیكی آنها بكوشیم ، و راه همینست كه از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و كتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می‌ماند كه پزشكی كه دستور «پلشت روبی»[=گندزدایی] می‌دهد یكی ایراد گرفته بگوید : «اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
این یك خویی در ایرانیانست كه هر كاری كه دیدند و هر سخنی كه شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خُرده گیرند. می‌خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند. اینست باینگونه گفته‌های بسیار پوچ می‌پردازند.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و كشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده :
شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها كه هر یك گمراهی دیگری می‌بوده كم‌كم بهم درآمیخته و یك رشته پندارهای درهم گیج كننده‌ای پیدا شده ، و همه‌ی آنها بكتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست كه مایه‌ی درماندگی توده‌های بدبخت شرقی گردیده. اكنون كه اندیشه‌های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیك و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج كننده‌ی كهن شرقی بهم می‌آمیزد و هرچه بدتر می‌گردد.
باز می‌گویم : سرچشمه‌ی بدبختی شرقیان اینهاست كه باید از میان رود. امروز جوانان كه سر می‌افرازند گرفتار اینها می‌شوند و بیشتر ایشان بیكبار تباه می‌گردند. اینست چنانكه ما از یكسو آمیغهای زندگی را می‌پراكنیم همچنان باید باین كتابها پرداخته بنابودی آنها كوشیم.»

🔸«ما نیك می‌دانیم كه آنچه توده‌های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست كه از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می‌كوشیم كه آن گمراهیها براندازیم ناچاریم كه كتابها را كه سرچشمه‌ی آنهاست از میان برداریم. این كار ما درست ماننده‌ی «پلشت روبی» است كه پزشكان می‌کنند. آنان هنگامی كه به بیماری می‌پردازند تنها به بهبود او بس نكرده بخانه‌ای كه خوابگاه او می‌بوده و به رختها و دیگر كاچالش نیز می‌پردازند و آنها را از میكروبها پاك می‌گردانند» «و شما دیده‌اید كه این كاری را كه پزشكان از روی فهم و دانش میكنند فلان خاله‌كلثوم و بهمان نه‌نه‌سكینه نمی‌پسندند و تندروی می‌شمارند» «ما نیز همان كار را می‌كنیم. بلكه ما آتش به زایشگاه میكروبها می‌زنیم».

🔸ما امروز تنها گرفتار کتابهای زیانمند نو و کهن نیستیم ، همان بدآموزیها و کتابهای سراسر زیان از اینترنت نیز پراکنده میگردد. اینها گره‌های زندگانی امروز است. با اینهمه ما باید چه کنیم؟! آیا باید دست روی دست بگزاریم تا این آتشها خرمن هستی مردمان بسوزاند؟ باید از کتابهای زیانمند آغازید و برای دیگر بدآموزیها نیز راهش را جستجو کرد. این هم دانستنی است که بیشتر آن پایگاههای اینترنتی که چنان کتابهایی (مثلاً دیوان و فال حافظ) را میگزارند برای گرمی بازار به آن کار برخاسته‌اند. ما چون دست بهم داده به کتابسوزان برخیزیم گردانندگان آنها نیز بدی و بی‌ارجی کتابهای پایگاهشان را دریافته آنها را دیگر نخواهند گزاشت. به هر حال داستان کتابسوزان یک جنبش آگاهاننده‌ای نیز در کنار خود به راه می‌اندازد. بیگفتگو چنین اثری نیز خواهد داشت.

🔸بگزارید در پایان این را آشکار بگوییم : دستهایی در کار بوده که چنانکه تن کسروی را زیر خاک کردند ، بر کوششها و اندیشه‌هایش نیز گرد فراموشی بپاشند. چون نتوانسته‌اند ، اینبار به کوچک نمودن او برخاسته‌اند. این زمینه‌ی گشادی است و فرصت بسیار می‌خواهد ولی در اینجا به چند نمونه‌ بسنده میکنیم.

🔸خواسته‌اند چنین وانمایند که او تنها یک تاریخ‌نویس بود. «البته تاریخ خوب می‌نوشت». خواسته‌اند چنین وانمایند که او دانشش در زمینه‌ی زبانشناسی بوده و تاریخ. همین!. او را در رده‌ی «ادیبان» و «تاریخ‌نویسان» آورده به کوچک نمودن او کوشیده‌اند. هیچگاه نخواسته‌اند خواننده‌ی ناآشنا بداند که او به کار بس بزرگی برخاسته و یک راهی را بروی ایرانیان گشوده ـ راه رستگاری. راهی که ایرانیان بتوانند نخست به ریشه‌ها‌ی درماندگی خود پی برند و دوم ،‌ راه برون رفت را نیز از نوشته‌های او دریابند. کاری که تاکنون نه از ادیبان و تاریخنویسان برآمده و نه از فرمانروایان و قانونگزاران.
اینست بدخواهانه خواسته‌اند کسروی شناخته نگردد. یا اگر نتوانستند جلو گیرند ، کاری کنند که بد شناخته شود. مغزها را درباره‌ی او بیاشوبند. همچنین کوشیده‌اند راهی که او نشان داد (پاکدینی) در تاریکی بماند و کمتر کسی از آن آگاه گردد. آنچه امروز جوانان ازو میدانند تازه نخستین گام است در راه شناخت پاکدینی. با چنین حالی چه شگفت که برخی جوانان کسروی و راهش را «دست کم» گیرند. او را در شمار ادیبان دانند. بالاترین جایگاهی که برایش شناخته‌اند در رده‌ی تاریخنویسان و سران حزب و «روشنفکرانی که با ارتجاع جنگیده‌اند» ، یا از اندیشمندان «سکولار» و یا توصیفهایی از اینگونه است.
اینها همه «آدرس ناراست» دادن است. ما امیدمندیم همین گفتار که یک گوشه‌ای از کوششها و نوشته‌های او را به روشنی آورد بتواند به شناخت ایرانیان ازو کمک کند. کمک کند که راه پاکدینی شناخته گردد و ایرانیان گامی بسوی بهتری بردارند.
پایان

🔶 جداسری و گردنكشی

🔸دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز می‌آموزد ، ولی در زمینه‌ی حقایق زندگانی چیزی یاد نمیدهد.

🔸جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمی‌باشند ، و چون درس خوانده‌اند بگندم‌كاری ، و درخت‌نشانی ، دامپروری ، پشم‌ریسی ، پارچه‌بافی ، رختدوزی ، خانه‌سازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود می‌شناسند.

🔸چون از آموزشگاه بیرون می‌آیند گمان كمی بخود نمی‌برند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمی‌بینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد.

🔶 جداسری و گردنكشی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد
(بخش دوم)

🔸اين چگونه تواند بود كه كساني بيست سال و سي سال با بدآموزيهاي صوفيان و خراباتيان و ديگران بسر برند و اينها را در دلهاي آنها اثر نباشد؟!.

🔸كسي كه بر اينست كه هيچگاه نبايد پرواي گذشته و آينده كرد و بايد زندگي را همان يك دم دانست و تنها دربند خوشي آن بود از چنين كوتاه‌بيني چه چشم توان داشت كه باميد پيشرفت آينده‌ي توده زندگي را بخود تلخ گرداند و از خوشيهاي خويش درگذرد؟!..

🔸هر كاري كه آدمي مي‌كند و هر جنبشي كه ازو ديده مي‌شود سرچشمه‌ي آن انديشه‌هاي اوست.

🔶پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

✴️ گواهی پاکدلانه
و شرحی کوتاه

آقای چهره‌نگار در 23 بهمن 1321 مینویسد : «... روزی كه به بروجرد آمدم كسی نام پیمان و پرچم و آزادگان به زبان نمیراند ، و چون من به گفتگو برمیخاستم ریشخندهای سیاهدلانه میدیدم. لیكن نومید نشدم و كوشش خود را دنبال كردم تا اینكه آقای آدرم هم به بروجرد آمدند و یاری كردند ، و كنون كه میخواهم به اهواز بازگردم سپاس خدا را نزدیك بیست تن همراه و یاور داریم و چند نفر دیگر آشنا شده‌اند و به همین زودی خواهند گرایید،

دیروز بامداد برای گردآوری كتابهای آزادگان به دبیرستان رفتم. همگی دبیران در دفتر بودند آقای ... میگفتند من اندیشه‌های آزادگان را نپذیرفته‌ام. دبیر دیگری به نام ... سخنانی گفت و پاسخهایی شنید كه اینك جمله‌هایی را می‌نویسم :

گفت : از این راه سودی نخواهید برد.
گفتم : اگر سود میخواستم در همان كیش كه شما هستید (بهائیگری) جای بزرگی برای من باز بود. من نوه‌ی ملامحمدعلی زنجانی هستم : دختر او را كه اسیر كرده به شیراز آورده بوده‌اند مادربزرگ منست. این ساعت را كه روی دست من می‌بینی ازآن‌ِ «ولی امر» بوده كه به همین جهت به من رسیده و آن را میس مارتاروس آمریكایی هدیه كرده.
چشمهای خود را گشادتر گردانید و گفت : تو با این جایگاهی در دین چرا به این مرد گرویدی؟!.. این مرد تمام گفته‌های بهاییها را گرفته است و میگوید. شما گول او را خورده‌اید.
گفتم : اگر چنین است چرا رسوایش نمی‌كنی؟!..
گفت : چیزی كه عیان است چه حاجت به بیانست؟!.
گفتم : كدام گفتارش را از بهائیان گرفته؟!.. یكی را بگو!
گفت : بهاءالله فرموده كیشهای پراكنده نباشد ، كتابهای آنها را بسوزانید. این هردو را از آنجا گرفته.
گفتم : بهاءالله كجا چنین سخن را گفته؟.. وآنگاه گرفتم كه گفته است. مگر تنها با گفتن است. خود او چه دین خردپذیری آورده كه جای آنها را بگیرد؟!..
این را كه پرسیدم پاسخی نداشت و چنین گفت : كنون سر كلاس درس دارم هنگام دیگری به شما پاسخ میدهم. این را گفت و رفت ..».

🔸 تا اینجاست نامه‌ی آقای چهره‌نگار. باید گفت : كیش بهایی همچون دیگر كیشهاست كه خود رنگ پایداری ندارد و به هر رنگی تواند افتاد. شما اگر پیش یك بهایی سخن از اروپا و آزادی كیشها در آنجا برانید بیدرنگ خواهد گفت : «بلی! همانطور باید بود. نمی‌بینی جمال مبارك میفرماید عاشروا مع الادیان بالروح و الریحان» و اگر سخن از زیان كیشهای پراكنده برانید در زمان خواهد گفت : «بلی! جمال مبارك هم دستور داده كه دین یكی باشد و كتابهای مذاهب خوانده نشود». هرچه بگویید بیدرنگ بخود بندند. اینان كیش را برای دسته‌بندی میخواهند و اینست دست از آن نخواهند كشید. مانند رفتاریست كه ملایان میكنند.
(پرچم نیمه‌ ماهه ، ص 36)

همبستگی ملی یک پایه‌ای از استقلال و میهن‌پرستی و همچنین گامی در راه شایندگی (رشد سیاسی) یک توده است. خبر زیر از بی بی سی می‌باشد و چون این همبستگی را نشان میدهد شایسته بود که در کانال بیاوریم.
سه روز پیش در دبستانی در زاهدان چهار کودک از آتشی که از بخاری نفتی کلاس برخاست سوختند و گفته شد تا امروز هر چهار تن مرده‌اند. ما این پیشامد افسوس‌انگیز و دلخراش را نوشتیم و خوانندگان میدانند.
این اعتراض و تظاهرات آموزگاران اسپهان از آنرو ارجمند است که نشان همبستگی ملی مي‌باشد. اینگونه کوششها و نمایش احساسات برای یک توده بسیار دربایست می‌باشد و نشان زنده‌ بودن آنست. اینست ارجی که آن راست و ما را واداشت که در کانال بیاوریم.
آموزگاران فریاد میزنند : «آتش به جان بچه‌ها ، بودجه شده سهم شما». تا این فریادها نباشد گوشهای آکنده از پنبه نخواهد شنید.
ما همچنین به این آموزگاران غیرتمند آفرینها ارمغان میکنیم که به چنین کار آدمیانه و میهن‌خواهانه برخاسته‌اند.

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 5

🔸اينجهان دستگاهيست بسامان ، و همه‌ی كارهايش (آنچه دانشها دريافته) از روي انگيزه مي‌باشد.

آن دين بود و اين طبيعت. آن را كتابهاي ديني و ملايان ياد مي‌دادند و اين را كتابهاي دانش و آموزگاران دبستانها ، يك دسته آن را گرفته و بيكبار دانشها را دور مي‌انداختند ، و يك دسته اين را مي‌گرفتند و از دين و خداشناسي بكنار مي‌افتادند. بسياري نيز درميانه مانده گيج‌وار نمي‌دانستند كدام را بپذيرند.
جوانان كه درس مي‌خواندند بيكبار از آفريدگار و خواست آن ناآگاه مي‌ماندند ، و جز يك طبيعت خشكي نمي‌شناختند ، و روزهاي جواني را با بيديني و لگام‌گسيختگي گزارده و بخدا و دين ريشخندها مي‌كردند ، و چون پير مي‌شدند و نيروشان رو بناتواني مي‌نهاد ، از فشار انديشه خود را بدامن پندارپرستي مي‌انداختند و اين بار هم بدانش و همه چيز ريشخند مي‌نمودند.
آيا در برابر اين ، پيشوايان دين چه مي‌كردند؟! چه مي‌توانستندي كرد؟!. گاهي بيخردانه دانشها را «تكفير» مي‌كردند ، گاهي طبيعت را دشمن خدا مي‌شناختند ، گاهي زيركي نموده و چنين مي‌گفتند : «اين دانشها هنوز كاري نكرده و هنوز همه‌ی رازها روشن نگرديده» و اگر يك دانشمندي مي‌گفته : «بسياري از رازهاي گيتي نادانسته است» ، اين گفته را دستاويز ساخته شادمانيها مي‌كردند. توگويي اگر همه‌ی رازها گشاده نگردد بايد بآنها كه گشاده گرديده هم ارجي ننهاد.
گاهي سخني را از يك اروپايي سبكمغزي پيدا و آن را عنوان مي‌گرفتند : «فلان پرفسور گفته در گيتي هيچ چيز را نبايد شگفت شمرد و باور نكرد». دانشها را با دليلهاي استوار نمي‌پذيرفتند و يك گفته‌ی بيدليل قاچاقي را از فلان مرد سبكمغز گرامي مي‌داشتند. گاهي بداستان گفتگو با مردگان كه خود شعبده‌اي بيش نيست دست يازيده و آن را به رخ ديگران مي‌كشيدند. گاهي به يك كار بسيار بي‌مزه‌اي برخاسته و گفته‌هايي را از فلان امام و بهمان پيشوا پيدا كرده و چنين مي‌گفتند : «ببينيد آنان خودشان از اين اختراعها و دانشها آگاهي داده‌اند». از يكسو دانشها را نپذيرفته و زير بارش نمي‌رفتند و از يكسو بچنين سخني برمي‌خاستند.
يكي از اينان نامه‌اي نوشته و از من درباره‌ی امام ناپيدا پرسيده بود. من پاسخ دادم : بيدليل است. دوباره نامه نوشته و چنين گفته بود : دليل آن را از فرنگي بايد پرسيد.
يك تن شرقشناسي براي آنكه شرقيان را فريب دهد و در اين آلودگيهاي پنداري پافشارتر گرداند در كتاب خود يادي از امام ناپيدا كرده و براي داشتن چنان باوري فلسفه‌هايي بافته ، اين آقا ميخواهد آن را دليل شمارد. اينست اندازه‌ی فهم و دانش يك آخوندي ، و شما آن را ببينيد كه با اين فهم و دانش بسيار كم ، همان مرد اكنون خود را جلو پيمان انداخته و دشمني مي‌نمايد.
اينها همه نتيجه‌ی ناسازگاري دين با دانشها مي‌بود. گذشت زمان و پيشرفت جهان و پيدايش دانشها از يكسو ، و پس ماندن دينها و آلودگيهاي آنها از يكسو ، دوري بس بزرگي درميانه پديد آورده بود. مثل دين با جهان ، مثل رختي شده بود كه براي كسي در دوره‌ی ده‌سالگيش بدوزند ، و سپس كه او بزرگ گردد و مردي باشد آن رخت به تنش نرود ، و ناگزير آن رخت به يك سو ماند و تن بي‌رخت او به يكسو.
ما چون برخاستيم يكي از كارهامان اين بود كه جدايي ميانه‌ی دانش و دين را برداريم و اينبود از ميان همان طبيعت و همان دانشها راهي بسوي خداشناسي باز نموديم. ما هرگز پيروي بكسي ننموديم و نمي‌بايست نماييم. اين راهي را كه ما پيش گرفتيم درميان نمي‌بود و كسي نمي‌دانست و روزهاي نخست يكي از چيزهايي كه بمن دشوار مي‌افتاد و يك گام پيش نهاده و يك گام بازپس مي‌گرديدم نبودن چنين راهي مي‌بود. مي‌ديدم ميانه‌ی دين و دانشها بسيار دوري افتاده و اين دو بهم نتوانند رسيد و اين نمي‌دانستم كه مي‌بايد از ميان همان دانشها راهي بسوي خدا باز كنيم. نمي‌دانستم و دانستم و بكار برخاستم.
ما گفتيم همه‌ی آنچه را دانشها مي‌نمايد راست است و مي‌بايد پذيرفت. اينجهان دستگاهيست بسامان ، و همه‌ی كارهايش (آنچه دانشها دريافته) از روي انگيزه مي‌باشد. ولي چنين دستگاهي را كه راه انداخته؟!.
ما از آغاز آفرش سخن نمي‌رانيم و نبايد راند. ليكن از ساماني كه در اينجهانست پيداست كه اين دستگاه بخود نيست ، و بيهوده نيست ، و يك آفرنده‌ی دانا و توانايي آن را پديد آورده و همو مي‌گرداند ، و خواستي از آن درميانست.
گفتيم دانشها از كارخانه گفتگو مي‌كنند و ما در جستجوي دارنده‌ی اين كارخانه مي‌باشيم. گفتيم طبيعت كارخانه‌ی خداست.
همچنين درباره‌ی روان و ديگر آموزاكها از ميان خود دانشها راه باز نموديم ، و دليلهايي كه بالادست دانشهاست ياد كرديم ، و چون خوانندگان همه را مي‌دانند بآوردن آنها در اينجا نياز نيست.1

پابرگیها :
1ـ خوانندگاني كه بخواهند از آنها آگاه گردند را بخواندن كتابهاي «در پيرامون روان» و «ورجاوند بنياد» مي‌خوانيم. ـ و

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۷

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ نظامی و علاالدین

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 6

🔸 اينهاست كه مي‌گوييم : مي‌بايست دليلها آوريم. دينهاي گذشته در زمانهاي سادگي دلها برخاسته‌اند و بسخنان ساده‌اي بس كرده‌اند. آن دليلها كه آنروز بوده امروز بس نبودي. اينها كمي آنها نيست و گناهي بآنها نتوان گرفت. اگر گناهي هست از آن ناآگاهانيست كه معني «پيشرفت جهان» را نمي‌دانند و آن گفته‌ها را براي امروز هم بس مي‌شمارند.
اينهاست كارهايي كه مي‌بايست كنيم تا راه خود را هموار گردانيم. پس از اينها به يك كار ديگري بايد پرداخت ، و آن اينكه آييني براي زندگاني بنياد نهيم و اين چيزيست كه بخواست خدا بانجام خواهيم رسانيد. اينست راهي كه ما مي‌بايست پيش گيريم و گرفته‌ايم.
در اينجا چند راز ارجداري بود كه مي‌بايست روشن گردد :
١) چنانكه گفتيم چيزهايي هست كه بنياد همه‌ی دينهاست. اينها ديگر نگردد و هميشه هست. ولي گمراهيهاي آدميان و گرفتاريهاي آنان هر زمان ديگر باشد.
٢) جهان هميشه در پيشرفت است و اين پيشرفت خواست خدا مي‌باشد ، اينست مي‌بايد دين نيز در پيشرفت باشد.
٣) بايد خدا و آيين او را از اينجهان و كارهايش شناخت. بسيار كساني هستند كه نام خدا را بر زبان ميدارند ولي در پندار خود چيز ديگري درست كرده‌اند. اينان ديندار و خداشناس نمي‌باشند.
اينها سه جُستاريست كه بسيار ارجدار است و هر يكي مايه‌ی روشني انديشه‌ها تواند بود ، و اين شگفت كه دينداران (بويژه پيشوايان ديني) از آنها آگاه نيستند و تا توانند نخواهند پذيرفت.
درباره‌ی جُستار يكم مثل روشني درميانست. پزشكي كه بر سر بيماري مي‌رود با دو چيز كار مي‌دارد : يكي آن تندرستي كه از دست رفته و بايد آن را برگرداند. ديگري آن بيماري كه چيره گرديده و مي‌بايد آن را درراند. پيداست كه تندرستي در همه كسان و در همه جا يكيست : بگردش توانا بودن و آسوده زيستن و آسوده خوابيدن و بهنگام خود بخوراك گراييدن ـ اينهاست كه تندرستي ناميده مي‌شود ولي از آنسوي بيماري‌اي كه براندازه‌ی اين تندرستي باشد هر زمان چيز ديگريست : گاهي مالاريا و گاهي روماتيسم و گاهي تيفوئيد و گاهي تيفوس و گاهي ديگر. اينست كسي كه يك بار بيمار گرديد و نسخه‌اي از پزشك گرفته اين نتواند كه آن را نگه دارد و در هر زمان بيماري بكار برد و چنين كاري بسيار بيخردانه است.
همچنين ما در دين هميشه با دو چيز روبرو مي‌گرديم : يكي رستگاري و ديگري گمراهي. رستگاري (يا بهتر گويم بنياد دين و خواست آن) هميشه يكيست. ولي گمراهي هر زمان چيز ديگري است. در زمانهاي باستان گمراهي مردم بت‌پرستي بودي كه به هر زمان ميان هر توده‌اي بگونه‌ی ديگري رخ نمودي. اينست همه‌ی كوششها با آن رفتي. ولي اينزمان از يكسو همان بت‌پرستي با رنگ نوين ديگري درميانست و اگر گذشتگان بت را از سنگ و فلز ساختندي و در طاقچه‌ها جا دادندي امروز آن را از پندار مي‌سازند و در دلها جا مي‌دهند و مردگان هزارساله را زنده انگاشته و كارهاي خدا را از آنان مي‌خواهند ، و از يكسو چند گمراهي بزرگ ديگري از صوفيگري و خراباتيگري و فلسفه و مانند اينها رواج مي‌دارد و پس از همه ، يك اژدهاگمراهي بزرگي درميانست كه آن «ماديگري» باشد. اينست دينهاي پيشين در اينزمان بيگانه نمايد و چاره‌ی گمراهيها نتواند.
آنان كه مي‌گويند پيمان دين تازه‌اي آورده اين نمي‌فهمند. ما بارها گفتيم كه دين نه چيزيست كه كهنه و نو گردد. ما به يك رشته كوششهاي بزرگتر نويني برخاسته و از سر نو راه دين را پاك مي‌گردانيم. ما از نخست مي‌گفتيم و كنون هم مي‌گوييم : همان دين كهن است و ما راه را از سر گرفته‌ايم.
جُستار دوم بسيار بزرگ است. آدمي يك روز در بن غار لخت و تهيدست مي‌زيسته و از رخت و كاچال و افزارهاي زندگي و از دانش و آگاهي ـ هيچي نمي‌داشته و امروز باين جايگاهي كه هست رسيده. اين نتيجه‌ی آن پيشرفتي است كه هميشه در كار مي‌بوده. از اينسوي دين چون دستور زندگانيست و شاهراه آنست ناگزير است آن هم در پيشرفت باشد و با زندگاني آدميان بسازد. دين يك بخش بزرگي از پيشرفت زندگاني را بگردن مي‌دارد ، و اگر راستي را بخواهيم گوهر تمدن يا پيشرفت زندگي ، دين مي‌باشد. اينست كه مي‌بايد با آن پيشرفت همگام گردد ، و چون اين زمينه‌ی بسيار بزرگست و ما درباره‌ی آن گفتار گشادي در پارسال نوشته‌ايم1 در اينجا بهمين بس كرده درميگذريم.

پابرگیها :
1ـ شماره‌ی آخر سال پنجم ، گفتار «دين و دانش»

🌐 جنبش کتابسوزان ، یا روزبه «پلشت‌روبی» خجسته باد!
(بخش یکم)
امروز نخستین روز زمستان ، یکم دی سال 1397، روزبه کتابسوزان یا روز «پلشت‌روبی» است. روزیست برای یادآوری آلودگیهای اندیشه‌ای یک توده و جنبشی که برای نبرد با آنها دربایست می‌باشد.

درباره‌ی تاریخچه‌ی این جنبش و انگیزه‌ی برپا کردن آن و نیز همدستی دولت با ملایان در دسیسه‌چینی و وحشیگریهایی که در آغاز آن روی داد ، در روزهای گذشته گفتارهایی در کانال آورده و نیز به یک ایرادی که به این جنبش گرفته‌اند پاسخ گفتیم. اینک به سخنان دیگری پرداخته ، به ایراد دیگری نیز پاسخ میدهیم:

🌐 باید باور‌ها را سره از ناسره پیراست

«نمي‌دانم كساني از شما به شوش (در خوزستان) ، و يا به اور (در نزديكي بصره) و يا بيكي از جاهاي ديگري كه كاوش مي‌شود و شهرهاي كهن بيرون مي‌آيد رفته‌ايد و تماشا كرده‌ايد يا نه؟.. اگر رفته‌ايد و تماشا كرده‌ايد اين ديده‌ايد كه چون خاك را برمي‌دارند صد تنديسه‌هاي (مجسمه) فلزي و سنگي ، گردن‌شكسته و پاشكسته و دست‌شكسته از زير خاك بيرون مي‌آورند. اينها بتهايي بوده‌اند كه مردمان باستان بجاي خداي آفريدگار مي‌پرستيده‌اند و هميشه از آنان آيَفْت (حاجت) مي‌خواسته‌اند ، و قربانيها براي ايشان مي‌آورده‌اند ، و چه‌بسا فرزندان خود را به قرباني سر مي‌بريده‌اند. شايد كساني از شما آنها را در موزه‌هاي اروپا تماشا كرده‌ايد.
چه در موزه‌ها و چه در كاوشگاهها ، كساني كه اينها را ديده‌اند بيگمان در شگفت شده‌اند كه چگونه مردمان باستان اين تنديسه‌هاي بيجان را مي‌پرستيده‌اند؟!.. از چيزهايي كه تكاني بخود نتوانستندي داد گشايش كار چشم مي‌داشته‌اند؟!.. شايد گمان برده‌اند كه مردمان باستان مغزهاشان كوچكتر از مردمان امروزي بوده است و نيروي فهم را باندازه‌ي آدميان كنوني نمي‌داشته‌اند.
ليكن اين گمان درست نيست. تاريخ و دانش هر دو همداستانند كه آدمي از روزي كه شناخته شده و نشانيها ازو در زيرِ زمين و يا بر روي كاغذ بازمانده ، از رهگذر مغز و ساختمان تني و رواني چنين بوده كه امروز است و هيچ گونه بيش و كمي رخ نداده است.
آن مردماني كه امروز بتهاي گردن‌شكسته و دست‌شكسته و پاشكسته‌ي آنان مايه‌ي ريشخند است عيلاميان و سومريان و بابليان و آسوريان و مانند اينان بوده‌اند كه ما در تاريخ همه را مي‌شناسيم و از هر كدام يك رشته كارهاي بزرگ و ارجداري را سراغ مي‌داريم.
پس چنين نيست كه آنان كوچك‌مغزتر و يا كوتاهخردتر مي‌بوده‌اند. پس از چيست پرستيدن آن بتهاي بيجان را نمي‌شناخته‌اند؟!..
اگر نيك بينديشيد كوتاهي آن مردمان بيش از اين نبوده كه انديشه بكار نمي‌برده‌اند. يك آشوري يا بابلي يا يك عيلامي آن نبوده كه نداند از يك تنديسه‌ي بيجان هيچ كاري برنيايد. ايرانيان تا زمان ساسانيان آتش را مي‌پرستيدند و به هر گوشه‌ي كشور آتشكده‌ها برپا بود. ليكن ما مي‌دانيم كه ايرانيان هيچگاه چنين نبوده‌اند كه ندانند آتش هيچكاره‌ي جهان نيست و هيچ گونه فزوني بر آب و خاك و ديگر چيزها ندارد. اينان آنها را از پدران خود فراگرفته و هيچگاه اين نمي‌كرده‌اند كه بينديشند و خرد را بكار اندازند و چگونگي آنها را دريابند.
همه‌ی اينها دليل است كه آدمي در سايه‌ي نينديشيدن گرفتار بدترين نادانيها گردد و از دريافت راستيها (حقايق) بيكبار درماند.
امروز همان گرفتاري در كار است و مردم هرچه مي‌دارند چيزهايي است كه از پدران خود آموخته و يا از اينجا و از آنجا فراگرفته‌اند و هر چند تني چيزهاي ديگري را دنبال مي‌كنند و كمتر كسي دربند آن است كه بينديشد اينها چيست و چه سودي از آنها برخيزد. ...
اگر آشوريان و عيلاميان بتهاي بيجان را مي‌پرستيدند و زشتي آنها را درنمي‌يافتند بيشتر مردم امروز بنادانيهاي زشت‌تري گرفتارند و درنمي‌يابند. اين بدتر كه به آشوريان و عيلاميان كسي نمي‌گفت و گناهشان از اينرو درخور چشم پوشيدنست. ولي بمردم امروز ما مي‌گوييم و راه رهايي را باينان نشان مي‌دهيم. اگر اينان براه نيايند و براستيها نرسند درخور هيچ چشم‌پوشي نيستند.
يك دسته را ما نيك آزموده‌ايم. اينان اگرهم چيزي ياد گيرند پس از آبروريزي و رسوايي است. در اين چند سال ما به هر زمينه درآمديم اينان بجاي آنكه نيك بفهمند و بينديشند و اگرهم سخني دارند از روي فهم و بينش گويند هنوز نافهميده بهياهو برخاستند و نادانيها نمودند و بيفرهنگيها كردند. سپس كم‌كم آرام گرديده و گفته‌هاي ما را در دلهاي خود جا دادند ، و اين زمان در پيرامون سخنان ديگري كه مي‌رانديم بهياهو و ناداني برخاستند. اين شيوه‌ايست كه هميشه از آنان ديديم.
اين خود نمونه‌ايست كه چگونه انبوه مردم از نيروي انديشه بي‌بهره‌اند ، و چگونه كودك‌وار هر چيزي را نافهميده و نيك درنيافته بگفتگو در پيرامون آن مي‌پردازند.

اينان نه آن سادگيِ طبيعي را مي‌دارند كه راستي‌پرستي نمايند و سخني را كه ما مي‌رانيم پاكدلانه بپذيرند ، و نه خردِ توانايي مي‌دارند كه در پيرامون آن بانديشه برخيزند و آن را نيك دريابند.
اين زمينه‌هايي كه ما دنبال مي‌نماييم چيزهاي ساده‌اي نيست و خود شايسته است كه كساني زماني را در پيرامون آنها بينديشند و پس از آن اگر ايرادي پيدا كرده‌اند از روي فهم نويسند. ليكن كو آن تواناييِ خرد كه اينان چنان كاري نمايند؟!..» [1]

نوشتارمان را با سخنان پیمان آغاز کردیم زیرا ارج اندیشیدن را در این تکه نیک بازنموده. در اینجا سخن از دین رفته و از آن مثال آورده شده (که ما نیاورده کوتاه گردانیدیم). ولی راستی آنست که در هر زمینه‌ای این سخنان راست می‌آید : صدها باور در مغز ایرانیان جایگزین و ماندگار گردیده که هیچ پشتوانه‌‌ای از دلیل و اندیشه ندارد. اگر بخواهیم آنها را یکایک یاد کنیم کتاب بزرگی درمی‌باید. در اینجا تنها به چند تا از آنها اشاره میکنیم.

چنین می‌نماید که این یک ناتوانی در آدمیست. بدینسان که چون یک باور یا کاری رواج یافت ، یارایی جدا اندیشیدن و کاری جدا از دیگران کردن را از دست میدهد. به گفته‌ی مردم : «جوّ میگیردش».

گویا «پیروی» از دیگران آسانتر از به استقلال اندیشیدن است. این پدیده با آن خوی آدمی که میکوشد رفتارهای خو گرفته را تا میتواند از دست ندهد خویشاوندی دارد. ولی این سستی است و چنین سستی‌ای آسیب‌زننده‌ است. این جلوگیر هر حقیقت تازه و هر شیوه‌ی زندگی نویست. یک مثال ساده‌اش دود کردن سیگارست که تا چند دهه پیش ، این اندازه زیان که امروز دانشها از آن سراغ یافته‌اند شناخته نبود و کمتر سیگاریهایی به آسیبی که سیگار به تندرستیشان میزند آگاه بودند. لیکن از هنگامی که دانشمندان زیانهای بسیار آن از جمله دچار گردانیدن به سرطان را کشف کردند و آنها را بگوش مردمان رسانیدند ، سیگاریها برای رستن از آن دام ناچار بودند که باور تازه‌ای در خود بپرورند و بکوشند باور «بی‌زیان بودن سیگار» را از مغزشان پاک گردانند.

ولی تا دیرگاهی بیشتر سیگاریها به همدیگر نگریسته پیروی از رفتار و باور اکثریت می‌کردند. تنها کسانی از آن دام رستند که به رفتار اکثریت پروا نکرده استقلال اندیشه‌ی خود را نگاه داشتند. یک دسته با بهانه آوردن و سستی‌ کردن روز گزاردند و تا پایان عمر نیز دست از آن نکشیدند. یک انبوهی از این دسته علت مرگشان همان توتون و تنباکو دود کردن بوده.

در یک توده نیز به همان سانست. برای مثال یک توده‌ای که دچار گرفتاریها و درماندگیها گردیده ، و درمی‌یابد که سرچشمه‌ی آن از باورهای ناراست و زیانمندش می‌باشد ، برای آنکه از آن درماندگیها رهایی یابد ناچارست باورهای غلط را از خود دور گرداند.

اکنون اگر در این حال مانند سیگاریهایی که دست از آن نکشیدند او نیز دست از باورهای زیانمند خود نکشد ، همچنان در آن بدبختیها مانده روز بروز حالش بدتر خواهد گردید. اینست آن آسیبی که گفتیم مردم از سستی کردن و نپیراستن باورهای غلط خود خواهند ‌برند.
(این گفتار را فردا دنبال میکنیم)

[1] : پیمان سال پنجم ، شماره‌ی چهارم ، ص 177

شما امروز بر سر یك دو راهی ایستاده‌اید كه اختیار دارید هر کدام را بپذیرید.

یكی آنكه بهمین حال كه هستید باشید :

این اندیشه‌های پراكنده همچنان در مغزها باشد.

از شعر و شاعری دست برندارید ،

كتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ كرده بیرون ریزید ،

چهارده مذهب همچنانكه هست باشد،

اخلاق پست بحال خود بماند ، از هركسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیكبار زبان بزشتگویی باز كنید ، ...

پیاپی حزبها سازید ، و دسته ها ببندید ، ‌و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید.

یك جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و كردار خود ندهید.

این یك راه است و میتوانید آن را پیش گیرید.

ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود كه هست.

گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید.

اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت.

✴️ یك جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلكه روز بروز سخت‌تر گردیده كم‌كم نوبت نابودی خواهد رسید.

یك راه دیگر آنست كه این حقایق را كه ما یاد میكنیم و یكایك روشن میگردانیم بپذیرید و هر كسی در سهم خود بكار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یك تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد.

یك راه هم اینست.

اختیار با شماست كه كدام یكی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید.

✴️اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانكه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود كه هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یك حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست بلكه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست كه دارید ، و میخواهید دست برندارید.

✴️یك بیچارگی كه من در شما می‌بینم آنست كه نمیخواهید نیك بشوید ولی میخواهید از روزگار نیكی بینید.

✴️میخواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ كم نكنید. ولی نتیجه‌ی آنها را كه زبونی و زیردستیست درنیابید.

✴️در اینجاست كه باید گفت : معنی زندگی را نمیدانید.

✴️در اینجاست كه باید گفت : یك دسته كودكان چهل ساله و پنجاه ساله‌اید.

این كار كودكانست كه دست بآتش دراز میكنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو كندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.

✴️شما بخودتان بسیار مغرورید.

✴️من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته.

زیرا امروز در حال آنكه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درك نمی‌كنید.

✴️ شما هر یكی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : « مگر ما این را نمیدانستیم؟» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.

✴️ شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمیدانید كه در این جهان هر چیزی از یك علتی برمیخیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند.

✴️ این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا توده‌ای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.

این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند ولی یك اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یك علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.

✴️این یك قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.

✴️بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یك طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.

شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.

✴️شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری میگزارید.

✴️ شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ،

✴️كهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ،

✴️ به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ،

✴️ آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ،

✴️ گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ...

بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال می‌كنیم بهایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.

✴️ دوباره میگویم : شما یا چنانكه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی میخواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر كسی تكانی بخود دهید و هر كسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.

(پرچم روزانه ش 102)