📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۶
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ کشاکشهای فضلون ؛ خداوندان فاریسوس ؛ شکست فضلون از گرجیان

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 3

🔸 شما اگر نيك انديشيد امروز سرچشمه‌ی همه‌ی رفتار و كردار مردم ، اين انديشه‌هاي پراكنده‌ی گوناگونست كه خراباتيان و صوفيان و كيشها پديد آورده‌اند و يا از اروپاييان رسيده ، و مايه‌ی گرفتاريها نيز همينهاست.
اينها چون چند رشته‌ی ناسازگار هم ، بيكديگر آميخته همگي سست گرديده ، ولي بيكاره نشده. مثلاً اين آموزاك صوفيان كه مي‌گويند جهان مادي پست است و بآدمي نزيبد كه سر بآن پايين آورد ، چون با آموزاكهاي ماديگري بهم رسيده ناچار سست گرديده و امروز آن را نيروي اين نيست كه گروهي را بخانقاهها كشد و بچله‌نشيني و سختي‌كشي وادارد. ولي از اينسو در دلها هست و اگر روزي كمكي بآن رسيد كار خود را خواهد كرد. مثلاً اگر دشمني رخ نمود و بجانبازي نياز افتاد در آن هنگام است كه دوستاري جان و آن آموزاك سست و كهن دست بهم داده باو چنين ياد خواهند داد : «اينجهان پست مادي بآن نيرزد كه آدمي در راه آن با همجنسان خود جنگ كند و خون ريزد. اين زندگي پنج روز است هر طور باشد مي‌گذرد ...» باين بهانه از جانبازي باز خواهد ايستاد. اين يك مثل است و صد مانند آن توان پيدا كرد.
در اين زمينه ميتوان بيست صفحه سخن راند. سرچشمه‌ی درماندگيها همينست. اگر بخواهيم از ديده‌ی تاريخ سخن رانيم ، شرقيان در نتيجه‌ی يك رشته انديشه‌هاي پراكنده‌ی گوناگون ، سست و درمانده روز مي‌گزاردند ، و در اين ميان درهاي اروپا برويشان باز گرديد ، و نگاهي كردند و آن شهرهاي آراسته را ديدند ، بآن كاخهاي بلند تماشا كردند ، آن اختراعهاي شگفت‌آور را شناختند ، و آن پيشرفت و نيرومندي دولتها را دريافتند ، و بآن شدند كه راه زندگاني را از آنان ياد گيرند ، و با يك تشنگي رو بسوي كتابها و روزنامه‌هاي ايشان آوردند و شاگرداني براي آموختن انديشه‌هاي آنان باروپا فرستادند ، و چنين دانستند كه همينكه انديشه‌هاي ايشان را ياد گيرند و شيوه‌ی زندگاني آنان را روان گردانند بپاي آنان خواهند رسيد ، و در همان هنگام بنگهداري كتابها و انديشه‌هاي رنگارنگ كهن خود نيز دلبستگي بسيار نموده و رواج اينها را بيشتر گردانيدند ، و نتيجه آن شد كه چند رشته انديشه‌هاي كهن را با چند رشته انديشه‌هاي نوين درهم گردانيدند.
شرقيان در اينجا با دو ناآگاهي بزرگي دچار مي‌بودند : نخست آنكه گمراهي اروپا را درنمي‌يافتند. دوم آنكه نمي‌دانستند كه اگر مي‌خواهند بپاي اروپاييان برسند و راه زندگي را از ايشان ياد گيرند بايد آموخته‌هاي پراكنده‌ی كهن خود را نگه ندارند ، وگرنه بپاي آنان هم نخواهند رسيد.
اينان نمي‌دانند كه هر سخني كه يك كسي بشنود و به دل سپارد ، چه بنام دين ، و چه بنام فلسفه ، و چه بنام دانش ، و چه به هر نام ديگري كه باشد ـ در رفتار و كردار او كارگر خواهد بود.
نمي‌دانند كه انديشه‌هاي ناسازگار ، يكديگر را سست گرداند و از كار اندازد.
نمي‌دانند كه سرچشمه‌ی همه‌ی كارهاي آدمي مغز اوست ، و آن را بايد از انديشه‌هاي بيهوده پيراسته داشت.
ببينيد با چه فشاري ، آموزاكهاي پريشان و بيپاي قرنهاي گذشته را رواج مي‌دهند.
ببينيد با چه شتابي به تباه گردانيدن مغزهاي جوانان مي‌كوشند.
ببينيد چگونه با دست خود تيشه بريشه‌ی توده مي‌زنند.
همين بودن چند رشته انديشه و درهم آميختن آنها دو زيان بس بزرگي را پديد آورده. زيرا از يكسو نيروي فهم و خرد را بيكاره گردانيده است. انبوهي از مردم آنچه مي‌شنوند معني درست آن را نمي‌فهمند و از هر كدام به يك معني تاريكي بس مي‌كنند. نيز بكارهايي كه برمي‌خيزند نتيجه‌اي از آن بانديشه نمي‌گيرند. ما اين سخن را چند بار نوشته‌ايم و دليلها برايش آورده‌ايم1 و در اينجا مي‌گوييم : انگيزه‌ی آن بيش از همه اين انديشه‌هاي گوناگون و درهم مي‌باشد.
از يكسو نيز مردم را در زندگاني آواره و سرگردان گردانيده و آنان را از هم پراكنده. اگر ميخواهيد بدانيد چه سرگرداني درميانست يك نگاهي باين دسته‌هاي كهنه‌انديش و نوانديش بيندازيد و اين بينديشيد كه هر دسته‌اي چه باورهايي در دل مي‌دارد و با چه شيوه‌اي زندگي بسر مي‌برد.
يا چند تا از كتابهاي كهن و نوين را پهلوي هم چينيد و نيك بينديشيد كه هر يك در چه راهست و چه آموزاكهايي بمردمان مي‌آموزد.
يا چند تن از آشنايان خود را گرد آورده و واداريد كه هر يكي باور خود را درباره‌ی اينجهان و چگونگي آن گويد و شيوه‌اي كه براي زندگي برگزيده بازنمايد. اگر راستي را بخواهيد امروز در اين توده ، در نتيجه‌ی اين درهم‌كاري ، هر كس بدلخواه و آرزوي خود راهي برگزيده. چند گونه انديشه‌هاي رنگارنگ در ميان ريخته هر كس آنچه را كه مي‌پسندد و با هوسهاي خود سازگار مي‌يابد آن را مي‌گيرد.

پابرگیها :
1ـ در گفتار «گفته‌هاي پادرهوا» در شماره‌هاي ششم و هفتم امسال[=سال ششم پیمان] بآن پرداخته‌ايم. [یا نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم]

🔸خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش یکم)

🔸بارها با دلیل نوشته‌ایم كه مایه‌ی این بدبختی آن بدآموزیهاست كه از هزار سال پیش در این سرزمین پراكنده شده و ریشه دوانیده و یك رشته‌ی مهمی از آنها را شاعران نافهم برشته‌ی نظم كشیده و اثرش را بیشتر گردانیده‌اند.

🔸خود شما در جایی كه میگویید گفته‌های ما راست است باید با ما همدست گردید و بآنها پاسخ دهید ، نه اینكه بخواهید ما دست برداریم.

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه و پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 نوميديهاي بيجا

🔸مي‌گويم : «از تو كارهاي بسيار برآيد و نيكي تو بسيار سودمند تواند بود. تو همينكه خداي راستين را بشناسي ، و از هر گونه بت‌پرستي پرهيز كني ، راستي و درستي را شيوه‌ی خود سازي ، و با كيشهاي پراكنده دشمني نمايي ، و با ياوه‌بافيها و بدآموزيها نبرد كني ، و بتوده و پيشرفت آن دلبستگي نمايي ، و در اين كوششهايي كه ما مي‌كنيم همراهي نشان دهي ـ اينها همه كارهاي ارجدار و سودمنديست و خود از اين راه است كه يك توده برستگاري خواهد رسيد.

🔸نيكان كه جدا گردند و پاكدلانه دست بهم دهند بآساني چاره‌ی بدان توانند.

🔶 نومیدیهای بیجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

✴️‌مردن و مراسم پندارپرستانه

مردن پایان زندگی و خود مرحله‌ایست که جاندار را از آن گریزی نیست. آدمی نیز از این قاعده برکنار نیست. چون آدمیان باهم همبستگیها دارند و از آنسو یادها ایشان را بهم می‌پیونداند اینست درگذشتن یک تن ، بر بازماندگان اثرهایی بجا میگزارد.
بویژه اگر درگذشته مرد یا زن پاکنهاد و نیکوکاری بوده ،‌ این مایه‌ی اندوه بازماندگان می‌گردد. رسم بخاک‌سپاری جز آن بخش که به بهداشت توده بستگی دارد ،‌ بخشی دیگرش از این اندوه برخاسته.
کیشها خواسته‌اند به این رسم چیزهایی بیفزایند تا آن را در «انحصار» خود گیرند و به شکوه باورهای بیپای خود بیفزایند.

ما از اینها در گفتارهامان بارها سخن داشته‌ایم. افسانه‌ی دو فرشته‌ی نکیر و منکر و «دین آموختن به مرده» و گور را با سنگی و نوشته‌ای بروی آن نشاندار گردانیدن ، شب هفت و چهل برگزار کردن و هر شب یا روز آدینه‌ای بر سر گور رفتن و «فاتحه‌ خواندن» و اینگونه رسمها همه مرده‌پرستی و پندارپرستیست. همه از نشناختن معنی جهان و زندگانیست.
ما در آیین خود ، خاکسپاری ساده‌ای داریم. آن بخش بهداشتی که یک راهش بزیر خاک کردنست ،‌ ما نیز آن را پذیرفته و بکار می‌بندیم.
بخش دیگر آیینیست که از این یادداشت کسروی ، راهنمای پاکدینان ، در پرچم هفتگی روشن میگردد :

«پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نكنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید كه زنده‌اش بوده.
یكی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست كه براهش اندازند و آخرین همراهی ازو ندریغند. ولی همیشه جدایی میانه‌ی نیك و بد گزارند ، و آنچه با نیكان می‌كنند با بدان سزا ندارند».
«سپس گفت یكی از شیوه‌های بدی كه از زمانهای باستان مانده شیون و فریاد بر سر مرده است. این شیون در بیابان‌نشینان برویه‌ی بدتری رواج دارد. در شهرها نیز از میان نرفته. كسی كه می‌میرد زنان شیون بلند میكنند ، فریادها میكشند ، بسینه میزنند ، بسخنان بیهوده‌ای می‌پردازند. پیرمردی یا پیره زنی تا زنده است از دستش بیزارند و چون میمیرد بروی مرده‌اش آن خودنماییها را میكنند.
اینها جز كارهای بیخردانه نیست. از گریه جلو نباید گرفت. دل سوزد و اشك از دیده فروریزد. از این اندازه زیانی نیست. ولی شیون و فریاد و خودنماییها را باید فراموش گردانید.
آقای چهره‌نگار كه پدرش درگذشته یكی از آشنایانش ایراد گرفته كه چرا ریشش را تراشیده. ما نمیدانیم از ریش نتراشیدن و سیاه پوشیدن و اینگونه چیزها بمرده یا بزنده چه سودی تواند بود؟!.. نمیدانیم چرا این مردم تا این اندازه درپی یاوه‌كاریهایند؟!.»

در زیر آگهی درگذشته‌ای را می‌بینید که پیداست مرد روشن‌اندیشی بوده. ما از این مرد و این آگهی امروز آگاه گردیدیم. وصیت و سپاردن کالبد برای هر گونه بهره‌برداری پزشکی کار نیک دیگری از آن شادروان بوده‌ است. این از گور داشتن نیز بهترست. این را سودی است که زندگان از کالبد او نیز ‌برند.

پیداست که درگذشته‌ی روشن‌اندیش ، خود پراکنده شدن (نشر) این آگهی را که نماینده‌ی اندیشه‌های او در پیرامون مراسم خاکسپاری و یادبود مردگان است خواهان بوده. از آنسوی چون این را در پیامرسانها پراکنده و به آشکار انداخته‌اند اینست ما آن را یک یادداشت خصوصی نشمرده در اینجا برای روشنی اندیشه‌ی هم‌میهنان آوردیم.

به این آگهی دستی هم برده شده. نخست ، در بالای آگهی شعری که از خیام گزارده شده پیداست سپس چسبانیده گردیده. از چنین مردی با چنان اندیشه‌هایی دور بوده که پیرو چنین شعرهایی بوده باشد. دوم ، در سطرهای بازپسین یک جمله را با کاغذ چسبانیده و پوشانیده‌اند. چه بسا سخن از چگونگی بکار رفتن ارثش بوده.
(آگهی از کانال معلم‌ شاد گرفته شده)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۷
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ ۵- ابوالفتح موسا پسر فضلون ۶- ابوالحسن علی لشکری دوم

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش دوم)

🔸یگانگی یکی از بزرگترین آرزوهای ماست و این كوششها نیز در آن راهست.

🔸ما میخواهیم ایرانیان حقایق زندگانی را دریافته در پیرامون آن یگانگی نمایند و در راه نشر آن حقایقست كه بشاعران برخورده بدآموزیهای آنان را سنگ راه خود یافته خورد میكنیم.

🔸در این توده (اگر آزادگان را بكنار گزارید) ده تن كه دارای یك اندیشه باشند پیدا نمی‌شوند

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه و پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گفته‌هاي پا در هوا
(يا يكي از دردها)
(بخش یکم)

🔸ببينيد : كلمه‌هاي تربيت ، تمدن ، اخلاق ، ادبيات ، دين ، جامعه ، سعادت بشر ، نبوت ، امامت ، عشق ، ذوق و بسيار مانند اينها كلمه‌هاييست كه بر زبانها مي‌گردد و بزرگ و كوچك و دانا و كانا آنها را در گفتگو بكار مي‌برند. ولي آيا مي‌توان گفت كه معنيهاي آنها را مي‌فهمند؟!.

🔸چهل سال پيش زنجير زدن رواج میداشت و يك جوان چون برمي‌خاستي بهوس زنجيرزني افتادي و امروز هم نويسندگي و اينگونه كارها رواج مي‌دارد و باينهاست كه هوس مي‌نمايند

🔶 گفته‌های پا در هوا

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 4

🔸 فلان حاجي اين را مي‌پسندد كه شيعي باشد و بكربلا رود و روضه‌ خواناند1 و ملاپرستي نمايد و چون با كساني نشست سخن از عمر و علي بميان آورد و يا از خمس و زكات دادن خود گفتگو كند ، و با اينها خود را از مردم جدا گيرد و بآنان برتري فروشد ، و بكشور و توده و قانون و همه چيز ريشخند نمايد.
فلان مرد اين را خوش مي‌دارد كه خود را «قرآني» نامد و كساني را بگرد سر آورده قرآن خواند و معني كند و خرده‌ها بديگران گيرد و براي هر چيزي و هر عنواني آيه‌اي از قرآن پيدا كند و با چند تن گرد آمده و ملايي را پيش انداخته نماز آدينه بخوانند ، و با اين كارها خود را از ديگران جدا گيرند و بآنان برتري فروشند و بصد گرفتاري كه درميانست پروا ننمايند.
فلان باده‌خوار گفته‌هاي خراباتيان را با دلخواه خود سازگار مي‌يابد و آن را مي‌پذيرد ، فلان آزمند بدآموزيهاي مادّيان را با هوسهاي خود سازگار مي‌بيند و آنها را مي‌گيرد ، فلان جوان كامجو نوشته‌هاي آناتول فرانس را با كامرانيهاي خود همراه مي‌يابد و آنها را عنوان مي‌كند.
رويهم‌رفته هر كسي آنچه را كه با هوسهاي خود سازگار مي‌يابد آن را مي‌گيرد و راه زندگاني مي‌سازد ، و هيچ يكي دربند فهم و خرد نيست و پرواي نتيجه نمي‌كند ، و درپي رستگاري نمي‌باشد. بدينسان هوسبازي مي‌كنند ، و چون در سايه‌ی اين نادانيها توده پس ميرود و خوار و زبون مي‌گردد ، اينزمان باز از در خودخواهي و هوسبازي درآمده هر دسته‌اي گناه را بگردن ديگران مي‌اندازند و بهمديگر زباندرازي مي‌نمايند. گرفتاريها از همينجا برمي‌خيزد. دوباره مي‌گويم : اين خود زمينه‌ی بسيار ارجدار و بزرگيست كه مي‌توان يك كتاب جداگانه درباره‌ی آن نوشت.
ما مي‌گوييم : اين انديشه‌ها كه درباره‌ی چگونگي جهان و معني زندگاني و معني آدميگري درميانست ـ چه آنهايي كه از باستان‌زمان بازمانده و چه اينهايي كه از اروپا تازه رسيده ـ همه نادرست است. برخي از آنها بيكبار پوچ است و برخي ديگر نارسا مي‌باشد. اينست ما خود معني درست اينها را روشن مي‌گردانيم. ولي پيش از آنكه بآن زمينه رسيم يك چيز ديگري پيش مي‌آيد ، و آن اينكه مي‌بينيم در آدميان نيرويي بنام «پندار» هست ، و اين نيروست كه بيش از همه مايه‌ی گمراهي مي‌شود. مي‌بينيم آن انديشه‌هاي نادرست گوناگون بيش از همه نتيجه‌ی پندار است. اينست بگفتگو از آن پرداخته و زيانهاي آن را بازمي‌نماييم و درميان اين گفتگوست كه با فلسفه برخورد مي‌كنيم. زيرا فلسفه كه بنياد آن جز پنداربافيهاي افلاطون و ارسطو و كسان ديگري نيست در شرق قرنها رواج داشته و در دلها و كتابها جا براي خود باز كرده و انديشه‌هاي نادرست بسياري از آن برخاسته ، و هنوز هزاران كسان بآن مي‌پردازند. اينست بكندن ريشه‌ی آن مي‌كوشيم ، و از آنسوي مي‌گوييم : بيكبار بايد از پندار دوري گزيد ، و در زمينه‌هايي كه راه براي دانستن نيست خاموش ايستاد.
اما درباره‌ی شناختن جهان ، و دانستن معني آدميگري ، و داشتن آييني براي زندگاني ما مي‌گوييم : آنچه كه دانشها نشان داده است همه راست است. آنچه دانشمندان از راه آزمايش و جستجو بدست آورده‌اند و مي‌آورند همه را بايد پذيرفت ، جهان سَتَرساي[محسوس] مادي همانست كه دانشهاي طبيعي نشان مي‌دهد و آنچه جز از اين گفته شده بيپاست و مي‌بايد دور گردانيد. چيزي كه هست از اين نبايد «ماديگري» را نتيجه گرفت. نبايد گفت : «همين ماده است و نمايشهاي آن و جز از ماده هيچي نيست».
چنانكه دانشها مي‌نمايند اينجهان دستگاهيست همه چيزش از خودش ، ولي دست آفريدگاري در آن پيداست. از سامان و آراستگي كه در اينجهانست پيداست كه بخود پديد نيامده و بخود نمي‌گردد. پيداست كه آن را آفريدگار دانا و توانايي آفريده و همو مي‌گرداند ، و آنچنانكه خراباتيان و ديگران مي‌گويند دستگاه بيهوده‌اي نيست.
كوتاه‌سخن آنكه ما از دانشها رو برنمي‌تابيم و نبايستي برتابيم. آنچه نتيجه‌ی آنهاست ما مي‌پذيريم. ولي فلسفه‌ی مادي را بيپا شناخته و بدور گردانيدن آن مي‌كوشيم. آن گفتارها كه درباره‌ی خدا و جهان نوشتيم و آن پاسخها كه بفلسفه‌ی مادي داديم در اين زمينه است. كساني مي‌پنداشتند هرچه كه در كتابهاي اروپاييست و يا هرچه كه از زبان يك اروپايي گفته شود دانش است. ما گفتيم چنين نيست و دانش آنست كه از راه آزمايش و جستجو بدست آيد.
اين درباره‌ی جهانست. درباره‌ی آدميگري و معني آن مي‌گوييم : آنچه دانشها از پزشكي و روانشناسي و مانند اينها مي‌نمايد راست است. چيزي كه هست در اينجا نيز نارساييهايي درميانست. زيرا آدمي داراي دو نهاد است : نهاد تن و جان و نهاد روان. در دانشها تنها نهاد تن و جان را بديده مي‌گيرند. در جايي كه در آدمي يك دستگاه ديگري بنام روان است كه بسيار گرانمايه‌تر است و ارج بيشتر آدمي از رهگذر آن مي‌باشد.

1ـ خوانانیدن = به خواندن برانگیختن ـ و

https://t.me/kasravi_ahmad
بتازگی آماده گردیده

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۸
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ لشکری و امیر ابوالفضل جعفر ؛ فرزندان لشکری