🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 5

🔸 آن گفتارها كه در زمينه‌ی جان و روان نوشتيم در اين زمينه است ، و ما از آن بچند نتيجه‌ی ارجدار مي‌رسيم. زيرا معني درست آدمي و آدميگري را مي‌شناسيم و بجدايي‌اي كه ميانه‌ی آن با جانوران است پي مي‌بريم. از آنسوي يك پاسخ روشني بفلسفه‌ی مادي پيدا مي‌كنيم. زيرا مادّيان در آدمي نيز جز از تن و جان سَتَرسا چيز ديگري نمي‌شناسند و ما مي‌نماييم كه در آن دستگاه ديگري هست ، و مي‌گوييم بدينسان در جهان بزرگ نيز در پشت سر اين دستگاه سَتَرسا دستگاه ديگري مي‌باشد. از اينها گذشته جاوداني روان را مي‌شناسيم زيرا روان چون جز از ماده است با مرگ نابود نخواهد بود. همچنين معني درست خرد را مي‌شناسيم.1
آمديم بر سر آيين زندگي : ما مي‌گوييم : آدميان را نيازي به نبرد نيست ، و مي‌بايد بجاي آن بهمدستي كوشند. مي‌گوييم : داستان اينست كه آفريدگار كه آدميان را آفريده آنچه اينان را دربايد در زمين و هوا و تابش آفتاب بسيجيده. سرچشمه‌ی زندگي اينهاست. چيزي كه هست بايد دست بهم داد و كوشيد و دربايستهاي زندگي را از آنها درآورد و همگي از آن بهره جست.
مي‌بايد گفت ما دو كار مي‌داريم : يكي آنكه بكوشيم و دربايستهاي زندگي را از طبيعت بدست آوريم ، و ديگري اينكه آنها را بخودمان بخشيم2 و به هر كس باندازه‌اي كه مي‌سزد بهره دهيم. براي هر دوي اينها آييني بخردانه مي‌خواهد و چون نيست ناگزير آشفتگي پديد مي‌آيد و كار بكشاكش و نبرد مي‌انجامد. هميشه نبرد نتيجه‌ی آشفتگيست ، و آشفتگي نتيجه‌ی نبودن آيين.
ما براي اينها آييني مي‌داريم ، و اگر بخواهيم در چند جمله‌ كوتاه گردانيم مي‌بايد گوييم : «بايد هر كسي باندازه‌ی شايندگي خدادادي خود و باندازه‌ی كوششي كه بكار مي‌برد از زندگي بهره يابد». مي‌گوييم : بايد جلو مفتخواري را گرفت و راه به بيكاري نداد. بايد هر كسي جز از راه كوشيدن نان نخورد. مي‌گوييم : سرچشمه‌ی زندگي كشاورزيست مي‌بايد بآن بيشتر از آنكه كنونست كوشيد.3
در جهان بديها به دو گونه است : يكي آنهايي كه در طبيعت هست ـ از دزدي و دغلكاري و خشم و آز و اينگونه بديها كه در نهاد تني آدميانست ، و از مار و كژدم و رتيل و پلنگ و گرگ و ديگر جانوران گزا و درا و آزارا4 ، و از بيماريها و نادرستيهاي تني و مانند اينها. ديگري آشفتگي كار زندگاني و انجاميدن آن بكشاكش و نبرد و جنگ و خونريزي.
ما مي‌گوييم : همه‌ی اينها چاره‌پذير است و مي‌بايد بچاره‌ی اينها كوشيد. مي‌بايد آدميان هر يكي دربند نيكي خود باشد و از خشم و آز و ديگر خويهاي ناستوده بجلوگيري كوشد. مي‌بايد براي دزدان و دغلكاران كيفرهاي سختتري گزارد و نبرد سختي با آنها كرد. مي‌بايد بكندن ريشه‌ی همه‌ی جانوران درا و گزا و آزارا كوشيد. از اينسوي براي جلوگيري از آشفتگي كارهاي زندگاني آيين بخردانه‌اي روان گردانيد.
اينها كه مي‌نويسيم فلسفه نيست. ناسنجيده نمي‌گوييم. چيزهايي است كه بخواست خدا روان خواهيم گردانيد. ما مي‌گوييم : خدا آبادي اينجهان را از آدميان خواسته است. مي‌گوييم : بجاي جنگ و خونريزي با يكديگر ، مي‌بايد با بديها جنگيد. نمي‌گوييم : ريشه‌ی بدي از جهان بيكبار خواهد افتاد. مي‌گوييم : بسيار كم گرديده يك شاهراه آسايش و خرسندي بروي جهانيان باز خواهد شد.
مي‌دانم كساني اينها را كه مي‌خوانند خواهند گفت : مگر اينها نمي‌بود و مردم نمي‌دانستند؟!.. اينست پاسخ داده مي‌گويم : آنچه را كه مي‌بود و شما مي‌دانستيد ما ياد كرديم. از هر چيزي غلط و نادرستش مي‌بود. هر چيزي كه مي‌بود آخشيجش هم مي‌بود.
اين يكي از گرفتاريهاست كه ما هرچه مي‌نويسيم يك دسته تا مي‌توانند در برابرش ايستادگي مي‌نمايند و سپس از در ديگر آمده مي‌گويند : «اينها را كه همه مي‌دانند» يا مي‌گويند : «مگر ما اينها را نمي‌دانستيم؟!..»
در اينجاست كه مي‌گوييم : درد اينها يكي نيست. آري تنها گمراهي نيست كه گريبانشان را گرفته ناپاكي نيز هست. همين اندازه مي‌خواهند كه خود را نشكنند و از جداسري دست برندارند و هرچه بادا باد. از همه‌ی نيكيها و سرفرازيها چشم پوشيده‌اند و تنها اين را مي‌خواهند.

پابرگیها :
1ـ اين سخنها در شماره‌ی هشتم اين سال در گفتار «ما چه مي‌خواهيم؟» روشن گرديده. [بخش پنجم این کتاب]
2ـ بخشيدن = تقسيم كردن ـ و
3ـ براي اين بخش گفتارهاي ٢٢ و ٢٣ كتاب «راه رستگاري» ديده شود.
4ـ گَزا ، دَرا و آزارا صفتهاي «هميشگي» مي‌باشند. در جايي كه گزنده ، درنده و آزارنده هميشگي نبوده يك كار شناخته و ويژه را مي‌نمايند. نك. گفتار «در پيرامون زبان» ، پيمان سال ششم ، شماره‌ی يكم ؛ یا کتاب «زبان پاک» ـ و

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش سوم)

🔸یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند: «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافه‌ی شعرهای شیوای خود در دلها جا میدهند و خونها را از جوش می‌اندازند و عزمها را میكشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!.

🔸مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشته‌ی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیش‌شان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست.

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه و پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گفته‌هاي پا در هوا
(يا يكي از دردها)
(بخش دوم)

🔸كساني كه بشعرهاي زمان مغول و پس از آن نام «ادبيات» مي‌گزارند ، و آنگاه مي‌نويسند : «ادبيات روح كشور است» اينان يا بايد بدخواه توده و كشور خود باشند و بدين سخن بي‌پا و گزافه مردم را بفريبند و يا بايد نيروي فهمشان از كار افتاده باشد ، وگرنه كسي با فهم درست و دل پاك چگونه بدين سخن برخيزد؟!.

🔸آيا چه سودي (جز زيان) از آنها بتوده و كشور رسيده كه تا اين اندازه ارجمندشان شمارند و بجاي روانش گيرند؟!. آيا جز آنست كه آنان نيروي فهم را از دست داده‌اند و سخني كه مي‌شنوند بي‌آنكه در پيرامونش بينديشند و نيك بفهمند آن را به دل سپارده و در اينجا و آنجا بكار مي‌برند ، ولي چون كسي بپرسد از پاسخ درمي‌مانند؟!..

🔶 گفته‌های پا در هوا

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۹
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ ابوالیسر سپهدار آران

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 6

🔸 كساني كه چهار سال پيش هياهوي ادبيات برانگيخته بودند و آن دشمنيها را با پيمان مي‌نمودند كنون نشسته و چنين مي‌گويند : «كيست كه زيانهاي شعر را نداند؟!.. اينها ديگر نوشتن نمي‌خواهد. خود شعرا زيانهاي شعر را بهتر از ديگران مي‌دانند.» اينست سخناني كه پيش مي‌كشند و چنين مي‌پندارند كه همينكه اينها را گفتند و خود را نشكستند كار درست خواهد بود.
يك مرد قمي كه كتابي درباره‌ی خلافت نوشته و پس از هزار و سيصد سال كه از آغاز اسلام گذشته و خلافت بيكبار برافتاده و از ميان رفته و از خود اسلام جز نام بازنمانده ، اين دليلها ياد كرده كه بجاي پيغمبر امام علي ابن ابيطالب بايستي نشست ـ چنين درمانده‌ی بيخردي خود را دشمن پيمان گردانيده و چنين مي‌گويد : «اينها را كه او مي‌نويسد همه را ما مي‌دانستيم و خود من هم نوشته بودم ولي چاپ نكرده‌ام» كسي نمي‌گويد : «يكي از نوشته‌هاي پيمان اينست كه در دين كسي را جايگاه نيست ، اينست كه دين براي مردم است و مردم براي دين نيستند ، اينست كه گذشته را بايد رها كرد و رو بسوي آينده گردانيد ، اينست كه دين شناختن معني جهان و زندگانيست نه پرداختن بداستان اين و آن ، اينست كه گفتگو از داستان علي و ابوبكر جز يك هوس پستي نيست و دين براي جلوگيري از چنين هوسها مي‌باشد. تو آيا اينها را مي‌دانستي؟! اگر ميدانستي پس آن كتاب را چگونه نوشتي؟! ميدانستي چرا نمي‌گفتي؟!.»
مردي كه درباره‌ی فلسفه تندي مي‌كند و من مي‌گويم : ايرادهاييست ما گرفتيم شما اگر مي‌توانيد پاسخ گوييد ، چون درمي‌ماند بجاي آنكه از درِ راستي‌پژوهي آيد و پشيماني نمايد بيدرنگ مي‌گويد : «اينها را خودشان نوشته‌اند» مي‌گويم : كدام يكي نوشته؟!.. مي‌گويد : «كانت نوشته». دروغي باين آشكاري را مي‌گويد تنها براي آنكه خود را نشكند و گردن براستي نگزارد.
برخي در همان ميانِ گفتگو سخن ديگر كرده چنين وامي‌نمايند كه آنان نيز اينها را مي‌دانسته‌اند. مردي مي‌آيد و مي‌نشيند و چنين مي‌گويد : «شما هيچ از آخرت گفتگو نمي‌كنيد. اين دنيا چند روزه است. هر طور باشد مي‌گذرد. بايد در فكر آن دنيا بود. الدنيا مزرعة الاخره» مي‌گويم : اين در انديشه‌ی كج شماست. ما اينجهان و آنجهان را از هم جدا نمي‌شماريم و نيكي آن را بسته به نيكي اين مي‌دانيم ، و سخناني را كه در اين زمينه ميداريم و بارها در پيمان آورده‌ايم برايش بازمي‌گويم. سخن مرا بريده با شتاب مي‌گويد : «بلي ديگر ، الدنيا مزرعة الاخره ديگر ، من نيز همين را مي‌گفتم ...»
بگفته‌ی تبريزيان آب هزار دره را بهم آميخته‌اند و مغزهاي خود را از باورهاي بيهوده‌ی گوناگون آكنده‌اند ، و هرچه هم مي‌شنوند مي‌گويند : «مگر اينها نمي‌بود؟!. مگر اينها را نمي‌دانستيم ؟!.» مثلاً ما سخن از آفريدگار جهان مي‌رانيم و از دانشها دليل براي آن ياد مي‌كنيم ، گفتگو از روان مي‌كنيم و هستي آن را از روي دليلهاي بسيار استوار بازمي‌نماييم ، اينان بيدرنگ مي‌گويند : «مگر اينها را ما نمي‌دانستيم؟!. مگر اينها نمي‌بود؟!.» مي‌گويم : از شما مي‌بايد پرسيد. از شما مي‌بايد پرسيد كه اينها مي‌بود و مي‌دانستيد؟!. مي‌گويند : «ما مگر خدا را نمي‌شناختيم؟!.» مي‌گويم : چرا مي‌شناختيد ، ولي نه اين خداي راستين را. خودتان نيك انديشيد كه چه خدايي را مي‌شناختيد ، خدايي كه صد همباز برايش مي‌شمرديد ، خدايي كه بجاي يك فرمانرواي خودكامه‌ی هوسبازش مي‌گزارديد. اينان نمي‌دانند كه گاوپرستان و مارپرستان هندوستان نيز خود را خداشناس مي‌شمارند.
پس از همه‌ی اينها ، چه مي‌خواهيد؟!. آيا مي‌خواهيد كه هيچ نكوشيم و شما را در توي اين نادانيها بازگزاريم؟!.
ما چون مي‌گوييم اينان معني زندگي را نمي‌دانند ، برمي‌آشوبند و تنديها مي‌نمايند : «ما معني زندگي را نمي‌دانيم؟!.» مي‌گويم : آري شما معني زندگي را نمي‌دانيد. اين شماييد كه در پنجاه سالگي و شصت سالگي كودكانيد. اين شماييد كه مي‌خواهيد هيچگاه گردن براستي نگزاريد و هر زمان با سخن ديگري از جلو درآييد ، و شكستي بخود راه ندهيد. از نافهمي اين را هنري مي‌شماريد و هيچ نمي‌انديشيد كه پايان اين چه باشد؟!.. هيچ نمي‌انديشيد كه يك توده هنگامي تواند زيست كه همگي به يك راه باشند و يك خواست را دنبال كنند. هيچ نمي‌فهميد كه اين پراكندگيها ننگ شماست ، آسيبي بزرگي براي شماست ، و ما كه ببرداشتن آن مي‌كوشيم رهايي شما را ميخواهيم و شما مي‌بايد همدستي نماييد. هيچ نمي‌دانيد كه مردمي كه بخواهند همه خودخواهي نمايند و دست از جداسري برندارند ، و درميان خود بهيچ راهي سر فرونياورند ، سرنوشت آنان جز بردگي و زيردستي نباشد.

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش چهارم)

🔸مبنای مشروطه بآنست كه مردم كشور را خانه‌ی خود بدانند و در راه آبادی آن از هیچ كوششی بازنایستند و برای نگهداریش از سر و جان بگذرند. در حالی كه سراپای گفته‌های آن شاعران بر اینست كه كوشش سودی ندارد

🔸بدانید كه هوس در كار ما نیست ، بدانید كه ما این راه را بخواست خدای بزرگ و برای رستگاری ایرانیان و جهانیان آغاز كرده‌ایم و با كسی دشمنی نداریم.

🔸سخن را بمجادله و دشمنی نكشانید كه آن خود زیانست.

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه و پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گفته‌هاي پا در هوا
(بخش سوم)

🔸آن آموزاكها كه از قرنها در شرق رواج داشته (از كيشها و فلسفه و صوفيگري و مانند اينها كه بارها شمرده‌ايم) باين عنوان نيست كه بينديش ، و بفهم ، و با خرد داوري كن ، و آنچه براست داشتي تنها آن را به دل سپار ، بلكه همگي باين عنوانست كه نافهميده بپذير ، از فلان پيروي كن ، به بَهمان فرمانبري نما.

🔸بنياد بسياري از آن كيشها و آموزاكها بنكوهش از خرد و كاستن از ارج آنست و آشكاره با خرد دشمني مي‌نمايند

🔶 گفته‌های پا در هوا

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش سومین - شدادیان - ۱۰
✳️ گفتار نخستین : شدادیان گنجه

✴️ استاد ابوالمعمر قاسم ؛ امیر ابوالفضل جعفر پسر علی

🔶پولداران و آزمندان
(بخش یکم)

🔸[حاجیها و مشهدیهای نمازخوان] از روی كیش و آیین خود چنین می‌پندارند كه از هر راهی كه پول دربیاورند درآورده‌اند ، و هر پوستی كه از مردم بكنند كنده‌اند ، تنها باید «وجوه شرعی» خود را بپردازند ، و برای «احتیاط» به ملایان «رد مظالم» كنند ، و گاهی نیز روضه خوانانند و یا در اتومبیل نشسته به زیارت روند.

🔸مردمی كه در یكجا میزیند و یك توده‌ای پدید می‌آورند ، این یك كار ساده‌ای نیست و شرطهایی دارد :
نخست باید آرمانهای همگانی[= اهداف مشترك] درمیان باشد كه آنان را به یكدیگر بستگی دهد و یك توده‌شان گرداند. هر گروهی كه در یكجا گرد آیند توده شمرده نشوند. توده آن را گویند كه در میانه‌شان بهمبستگی باشد.

🔶 پولداران و آزمندان

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گفته‌هاي پا در هوا
(بخش چهارم)

🔸جمله‌هاي تاريك و پا در هوا را بيش از همه شاعران رواج داده‌اند و در اين باره زيان آنها كمتر از زيان كيشها و بدآموزيهاي گوناگون نبوده. يك شاعر كه با نداشتن سرمايه و تنها بدستاويز آنكه مي‌تواند شعر بسازد سزنده‌ی خود مي‌شمرده كه به هر زمينه‌اي درآيد و از هر دري سخن گويد ، ناچار بوده كه بجمله‌هاي تاريكي بسنده كند : «ز دانش بود نيك فرجام تو». «درپي كسب هنر باش ..» و «خوي نيكو كن ...» و «مياميز با بي‌هنر ...»

🔸 اين شگفت كه خود شاعران پيش از ديگران زيان اين سخنان را برده‌اند. زيرا چون ستايش هنر را شنيده و معني آن را نمي‌دانسته‌اند قافيه‌بافي و بيهوده‌سرايي را هنر پنداشته‌اند و يك عمر در راه آن هدر كرده‌اند و بيشتر ايشان چون از مردم رو نديده‌اند بگله و بدگويي برخاسته‌اند و صد نكوهش از جهان و آسمان و چرخ سروده‌اند ، و همين بخش يكي از ننگين‌كاريهاي شاعران ايران بوده.

🔶 گفته‌های پا در هوا

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)