🔶 در پیرامون ادبیات
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 3
🔸 مباش بي‌مِي و مطرب بزير چرخ كبود
كزين ترانه غم از دل بدر تواني كرد
اين شعرش چندان بد نيست. راستست مِي و مطرب غم از دل بيرون گرداند. اگرهم پزشكي باده‌گساري را به تندرستي زيانمند مي‌داند بداند ، شاعر دربند آن نمي‌بوده. ولي سخن در آنست كه مِي و مطرب بي‌پول نتوانستي بود. كسي مي‌بايست بكوشد و كار كند و براي خود و خاندانش آسايش برپا گرداند. در آن ميان گاهي هم به مِي و مطري پردازد. با رندي و لاتي بباده‌خواري و مطرب‌بازي پرداختن و دفتر و خرفه گرو گزاردن و باده خريدن و يا از پير مغان گدايي كردن كه شيوه‌ي حافظ مي‌بوده كاري بسيار بيخردانه است و با چنان ترانه‌اي غم از دل بدر نتوان كرد.
بعزم مرحله‌ي عشق پيش نه قدمي
كه سودها بري ار اين سفر تواني كرد
این هم ستايش از عشق است و ما از آن در نشست ديگر سخن خواهيم راند.
بيا كه چاره‌ی ذوق حضور و نظم امور
بفيض بخشي اهل نظر تواني كرد
آنجا شاعر خراباتي مي‌بود و اينجا بيكبار صوفي شد. اين از سخنان صوفيان مي‌بوده كه كسي كه مي‌خواهد در «سير و سلوك» بجايي رسد بايد پيري را راهنماي خود گيرد و چه‌بسا كه با يك «نظري» از پير آن راه را در يك گام پيمايد و «بسرمنزل مقصود» رسد.
گل مراد تو آنگه نقاب بگشايد
كه خدمتش چو نسيم سحر تواني كرد
در اينجا شاعر نه خراباتيست و نه صوفي بلكه براي آنكه «سحر» را در قافيه نشاند مضموني شاعرانه مي‌بافد. مي‌گويد : گل مراد تو هنگامي شكوفد كه چون باد سحر هر روز پرستاريش كني. مي‌خواهد بگويد : تا نكوشي نتيجه‌اي نخواهي برد ... بسيار نيك سخن راستي گفته. ولي اين با آن گفته‌هاي جبريانه چه مي‌سازد؟!.
تو كز سراي طبيعت نمي‌روي بيرون
كجا بكوي حقيقت گذر تواني كرد
شاعر ما يكباره صوفي شده. مي‌خواهد از سراي طبيعت بيرون رود و از همه‌ی لذتها چشم پوشد تا بتواند بگوي حقيقت گذري كند. گذشت آنكه شاعر درپي ساده و باده مي‌بوده. گذشت آنكه «مباش بي‌مِي و مطرب» مي‌گفت.
جمال يار ندارد نقاب پرده ولي
غبار ره بنشان تا نظر تواني كرد
اين هم مضمون صوفيانه‌ي ديگريست.
دلا ز نور رياضت گر آگهي يابي
چو شمع خنده‌زنان ترك سر تواني كرد
شاعر ما در انديشه‌ی سختي كشيدن و بچله نشستن نيز هست. از «نور رياضت» آگهي يافته است و مي‌خواهد در آن راه تا ترك سر پيش رود. زور قافيه را ببين : بگريبان شاعر چسبيده دربدر مي‌گرداندش. ببين چگونه از ميخانه بيرونش آورد و تا خانقاه كشانيد و آرزومند رياضتش گردانيد. ببين چگونه مِي و مطرب را از يادش بيرون برد.
ولي تو طالب معشوق و جام مِي خواهي
طمع مدار كه كار دگر تواني كرد
خود را مي‌نكوهد كه تو خواهاي معشوق و باده مي‌باشي و با اين حال اميد مدار كه كاري تواني كرد. دانسته نيست اينها با آن ستايشهاي گزافه‌آميز درباره‌ی ميكده و مِي و با آن شعرهاي آغاز غزل چه تواند ساخت؟!. اگر شاعر از مِي‌خوارگي و مطرب‌خواهي پشيمان گرديده پس چرا از آن شعرها چشم نپوشيده و آنها را دور نينداخته؟!. من بياد آن داستان مي‌افتم كه مي‌گويند : مردي شب ميهمان رفته بود فردا در خانه دست بجيبش برد و چاقويش را نيافت. پنداشت كه در آن خانه‌ی ميهماني گزارده. نامه‌اي آغاز كرد در اين زمينه : «چاقوي من در خانه شما مانده. آن را بجوييد و پيدا كنيد و بفرستيد». ولي چون نامه را بپايان رسانيد پيش از فرستادن چاقو پيدا شد. در پايين نامه نوشت : «از خانه خودمان پيدا شد ، زحمت نكشيد» و نامه را فرستاد. حافظ همان كار را كرده.
گر اين نصيحت شاهانه بشنوي حافظ بشاهراه طريقت گذر تواني كرد
براي آنكه واژه‌ی «گذر» را بكار برد اين را هم گفته. ولي من واژه‌ی «شاهانه» را نمي‌فهمم.
چون درباره‌ی حافظ هو بزرگي راه انداخته شده من ناچار مي‌بودم كه از درازي سخن نينديشم و برخي از غزلهاي او را كاويده بي‌ارجيهاي آنها را به رخ هوادارانش كشم.
ولي درباره‌ی حافظ و شعرهاي او داستان ديگري هست كه مي‌بايد آن نیز دانسته شود. با اينكه من آن را در دفترچه‌ی «حافظ چه مي‌گويد؟.» بازنموده‌ام مي‌بايد در اينجا نيز بياد آن پردازم.
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 3
🔸 مباش بي‌مِي و مطرب بزير چرخ كبود
كزين ترانه غم از دل بدر تواني كرد
اين شعرش چندان بد نيست. راستست مِي و مطرب غم از دل بيرون گرداند. اگرهم پزشكي باده‌گساري را به تندرستي زيانمند مي‌داند بداند ، شاعر دربند آن نمي‌بوده. ولي سخن در آنست كه مِي و مطرب بي‌پول نتوانستي بود. كسي مي‌بايست بكوشد و كار كند و براي خود و خاندانش آسايش برپا گرداند. در آن ميان گاهي هم به مِي و مطري پردازد. با رندي و لاتي بباده‌خواري و مطرب‌بازي پرداختن و دفتر و خرفه گرو گزاردن و باده خريدن و يا از پير مغان گدايي كردن كه شيوه‌ي حافظ مي‌بوده كاري بسيار بيخردانه است و با چنان ترانه‌اي غم از دل بدر نتوان كرد.
بعزم مرحله‌ي عشق پيش نه قدمي
كه سودها بري ار اين سفر تواني كرد
این هم ستايش از عشق است و ما از آن در نشست ديگر سخن خواهيم راند.
بيا كه چاره‌ی ذوق حضور و نظم امور
بفيض بخشي اهل نظر تواني كرد
آنجا شاعر خراباتي مي‌بود و اينجا بيكبار صوفي شد. اين از سخنان صوفيان مي‌بوده كه كسي كه مي‌خواهد در «سير و سلوك» بجايي رسد بايد پيري را راهنماي خود گيرد و چه‌بسا كه با يك «نظري» از پير آن راه را در يك گام پيمايد و «بسرمنزل مقصود» رسد.
گل مراد تو آنگه نقاب بگشايد
كه خدمتش چو نسيم سحر تواني كرد
در اينجا شاعر نه خراباتيست و نه صوفي بلكه براي آنكه «سحر» را در قافيه نشاند مضموني شاعرانه مي‌بافد. مي‌گويد : گل مراد تو هنگامي شكوفد كه چون باد سحر هر روز پرستاريش كني. مي‌خواهد بگويد : تا نكوشي نتيجه‌اي نخواهي برد ... بسيار نيك سخن راستي گفته. ولي اين با آن گفته‌هاي جبريانه چه مي‌سازد؟!.
تو كز سراي طبيعت نمي‌روي بيرون
كجا بكوي حقيقت گذر تواني كرد
شاعر ما يكباره صوفي شده. مي‌خواهد از سراي طبيعت بيرون رود و از همه‌ی لذتها چشم پوشد تا بتواند بگوي حقيقت گذري كند. گذشت آنكه شاعر درپي ساده و باده مي‌بوده. گذشت آنكه «مباش بي‌مِي و مطرب» مي‌گفت.
جمال يار ندارد نقاب پرده ولي
غبار ره بنشان تا نظر تواني كرد
اين هم مضمون صوفيانه‌ي ديگريست.
دلا ز نور رياضت گر آگهي يابي
چو شمع خنده‌زنان ترك سر تواني كرد
شاعر ما در انديشه‌ی سختي كشيدن و بچله نشستن نيز هست. از «نور رياضت» آگهي يافته است و مي‌خواهد در آن راه تا ترك سر پيش رود. زور قافيه را ببين : بگريبان شاعر چسبيده دربدر مي‌گرداندش. ببين چگونه از ميخانه بيرونش آورد و تا خانقاه كشانيد و آرزومند رياضتش گردانيد. ببين چگونه مِي و مطرب را از يادش بيرون برد.
ولي تو طالب معشوق و جام مِي خواهي
طمع مدار كه كار دگر تواني كرد
خود را مي‌نكوهد كه تو خواهاي معشوق و باده مي‌باشي و با اين حال اميد مدار كه كاري تواني كرد. دانسته نيست اينها با آن ستايشهاي گزافه‌آميز درباره‌ی ميكده و مِي و با آن شعرهاي آغاز غزل چه تواند ساخت؟!. اگر شاعر از مِي‌خوارگي و مطرب‌خواهي پشيمان گرديده پس چرا از آن شعرها چشم نپوشيده و آنها را دور نينداخته؟!. من بياد آن داستان مي‌افتم كه مي‌گويند : مردي شب ميهمان رفته بود فردا در خانه دست بجيبش برد و چاقويش را نيافت. پنداشت كه در آن خانه‌ی ميهماني گزارده. نامه‌اي آغاز كرد در اين زمينه : «چاقوي من در خانه شما مانده. آن را بجوييد و پيدا كنيد و بفرستيد». ولي چون نامه را بپايان رسانيد پيش از فرستادن چاقو پيدا شد. در پايين نامه نوشت : «از خانه خودمان پيدا شد ، زحمت نكشيد» و نامه را فرستاد. حافظ همان كار را كرده.
گر اين نصيحت شاهانه بشنوي حافظ بشاهراه طريقت گذر تواني كرد
براي آنكه واژه‌ی «گذر» را بكار برد اين را هم گفته. ولي من واژه‌ی «شاهانه» را نمي‌فهمم.
چون درباره‌ی حافظ هو بزرگي راه انداخته شده من ناچار مي‌بودم كه از درازي سخن نينديشم و برخي از غزلهاي او را كاويده بي‌ارجيهاي آنها را به رخ هوادارانش كشم.
ولي درباره‌ی حافظ و شعرهاي او داستان ديگري هست كه مي‌بايد آن نیز دانسته شود. با اينكه من آن را در دفترچه‌ی «حافظ چه مي‌گويد؟.» بازنموده‌ام مي‌بايد در اينجا نيز بياد آن پردازم.
🔶 گفت و شنید
(بخش چهارم)
🔸از هزار سال باز یك رشته گمراهیها و نادانیها پی هم پیدا شده و درمیان این توده رواج یافته و در مغزها جا گرفته و همینهاست كه مایه‌ی درماندگی و بیچارگی این توده گردیده است.
🔸اینها گرفتاریهاییست كه در صده‌های پیشین اسلام پیدا شده و هر یكی زیانهای بزرگی را دربر میداشته ، و آنچه این زیان را بدتر گردانیده آن بوده كه در صده‌های دیرتر كسانی برخاسته‌اند و اینها را به هم آمیخته‌اند.
🔸 اكنون شما اگر نیك سنجید یك تن ایرانیِ درسخوانده مغز او پر است از بدآموزیهای گوناگون كه بی‌آنكه خودش بداند و بفهمد آنها در مغزش جا گرفته است. اینست یك تن ایرانی دارای باور پایداری نتواند بود.
(بخش چهارم)
🔸از هزار سال باز یك رشته گمراهیها و نادانیها پی هم پیدا شده و درمیان این توده رواج یافته و در مغزها جا گرفته و همینهاست كه مایه‌ی درماندگی و بیچارگی این توده گردیده است.
🔸اینها گرفتاریهاییست كه در صده‌های پیشین اسلام پیدا شده و هر یكی زیانهای بزرگی را دربر میداشته ، و آنچه این زیان را بدتر گردانیده آن بوده كه در صده‌های دیرتر كسانی برخاسته‌اند و اینها را به هم آمیخته‌اند.
🔸 اكنون شما اگر نیك سنجید یك تن ایرانیِ درسخوانده مغز او پر است از بدآموزیهای گوناگون كه بی‌آنكه خودش بداند و بفهمد آنها در مغزش جا گرفته است. اینست یك تن ایرانی دارای باور پایداری نتواند بود.
goftowenid 4.pdf
141.8 KB
🔶 گفت و شنید
(بخش پایانی)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
(بخش پایانی)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 بدرالشریعه شعر سروده
(تکه‌ی پنجم ـ پایانی)
ملكي : زنهاي بدبخت تنها در شهر نو نيستند. شاعري شعر گفته بود «كه شهر كهنه كم از شهر نو نيست». عصرها بخيابان لاله‌زار برويد تا ببينيد چه خبر است. آنچه من كشف كرده‌ام يكي از علل بدبختي خانواده‌هاي بيچيز قانون نظام‌وظيفه است. اين قانون با اين حالي كه اجرا مي‌شود بسياري از زنها را بفحشاء مجبور مي‌سازد. كفيل خانداني را مي‌برند و بايد خواهرش ، و اگر ازدواج كرده زنش گرفتار فحشاء شوند.
ارباب : آن بدبختها در آن منجلاب دست و پا مي‌زنند و كسي در فكرشان نيست. كساني كه با آنها تماس دارند آنهايي هستند كه در فكر شهوات و ملذّات خود هستند و يا استفاده‌هاي مادي مي‌كنند. بدبخت زنها بايد شبهاي خود را با سربازان ناتراشيده‌ي دهاتي ، يا لاتهاي چاقوكش جنوب شهر بسر برند و زجرها كشند و حرفهاي زشت بگويند و بشنوند. در همان حال اختيارشان در دست عفريته‌هاييست كه آنها را اداره مي‌كنند. بايد از آنها نيز عتابها شنوند و چيرگيها بينند.
آمديم باستفاده‌هاي مادي : در شهر نو يك دسته هستند كه قَوّادند ، پادوند ، نوكرند. يك دسته دكانداراني هستند كه مشروب مي‌فروشند ، آجيل مي‌فروشند ، كباب مي‌پزند. همه‌ي اينها گردونه‌شان از زجركشيهاي آن زنهاي بدبخت مي‌گردد.
يك دسته پاسبانها در آن محيط پراكنده‌اند كه من عارم مي‌آيد رفتار آنها را شرح دهم. بدبخت زنها بايد همه نوع رشوه بآنها بدهند تا در كار خود آزاد باشند. بيچاره‌ها چون بدنام و سرشكسته‌اند بايد تحكم و زورگويي آنها را تحمل كنند.
ملكي : شنيدنيست كه يكي دو سال پيش باداره‌ي ماليه‌ي تهران پيشنهاد شده بود كه از آنها ماليات خواسته شود.
ارباب : مقصود من از اين شرحي كه گفتم آنست كه اولاً آن زنها مظلومند ، جامعه بآنها ظلم كرده. راست است كه بعضي خودشان تقصير كرده‌اند. ولي يك تقصير مكافاتش مادام‌العمر نبايد بود. درد اينجاست كه هر دختري يا زني بآن منجلاب افتاد ديگر راه رهايي بروي او بسته است. هرچه دست و پا زند بجايي نخواهد رسيد.
ثانياً بودن آنها در يك جامعه شرافت آن را لكه‌دار مي‌سازد. چرا بايد در جامعه چنين زنهايي باشند؟!.
ثالثاً آنها در آنجا از يكسو كانون فساد هستند و اخلاق جوانان را ضايع مي‌گردانند و از يكسو منبع امراض مسريه مي‌باشند و خانواده‌ها را آلوده مي‌گردانند.
من از سالهاست اين درد در دلم بوده است ، و امروز كه جناب آقا اينجا هستند فرصت را غنيمت شمردم كه موضوع را بمذاكره گزارم و نظر ايشان را بدانم. گمان نمي‌كنم ايشان در اين باب نظري داشته باشند.
خداداد : درباره‌ي زنهاي بدبخت سخن راست همانست كه شما مي‌گوييد. آنها مظلوم شده‌اند. جامعه آنها را بدبخت گردانيده. امروز يكي از كارهاي ثواب آنست كه ما همتي كنيم و آنها را از آن گودال بيرون آوريم. اين كار ثوابش بيشتر از نماز و روزه است.
ولي بايد دانست سرچشمه‌ي بدبختيهاي زنها نبودن قانونهاي خردمندانه مي‌باشد. در يك جامعه اگر بخواهند زنها حقوقشان پايمال نگردد و چنين بدبختيهايي پيش نيايد بايد يك رشته قانونهاي خردمندانه باشد.
مهمتر از همه آنست كه زناشويي اجباري شود و هر جواني مجبور باشد كه زن گيرد. هنگامي كه زناشويي اجباري باشد نه مردها بي‌زن خواهند بود كه ناچار باشند و زنها را دنبال كنند و نه زنها بي‌سرپرست خواهند بود كه بآساني فريب خورند و ببدبختي افتند.
امروز در ايران درد بزرگتر آنست كه بسياري از مردها از زناشويي سر مي‌پيچند. صرفه‌ي خود را در آن مي‌بينند كه زني نگيرند و صد زن را دنبال كنند. آباد كننده‌ي شهر نو اينهايند. هشتاد درصد بدبختيها از اينجاست.
آفريدگار شماره‌ي زنها و مردها را مساوي گردانيده. در يك توده هر يك زني در برابر يك مرديست. پس يك مرد كه زن نمي‌گيرد باعث بدبختي يك زن مي‌شود.
در يك توده بايد زناشويي اجباري باشد و هيچ مردي نتواند بي‌زن بسر برد ، و يا «تعدد زوجات» آزاد بوده يك مردي اگر خواست تواند چند زن گيرد ، و يا جلو فحشاء باز گزارده شود و در پهلوي هر شهر كهنه‌اي شهر نوي هم پديد آيد.
يكي از اين سه خواهد بود و ما ببينيم كدام يك بصلاح جامعه نزديكتر است. بديهيست كه صلاح جامعه در اجباري بودن زناشوييست.
يك موضوع ديگر داستان طلاقست. طلاق و زناشويي ناچاريست. گاهي هست كه چاره جز آن نيست. ولي اولاً چنانكه مرد حق طلاق دارد بايد بزن هم داده شود. زن هم داراي حق طلاق باشد. ثانياً چنين نباشد همان كه مرد بخشم آمد و يا دلش خواست زن خود را رها كند ، و يا زن همان كه اندك رنجشي يافت و يا بخيال ديگري افتاده طلاق خواهد. بايد طلاق باين آساني و آزادي نباشد.
(تکه‌ی پنجم ـ پایانی)
ملكي : زنهاي بدبخت تنها در شهر نو نيستند. شاعري شعر گفته بود «كه شهر كهنه كم از شهر نو نيست». عصرها بخيابان لاله‌زار برويد تا ببينيد چه خبر است. آنچه من كشف كرده‌ام يكي از علل بدبختي خانواده‌هاي بيچيز قانون نظام‌وظيفه است. اين قانون با اين حالي كه اجرا مي‌شود بسياري از زنها را بفحشاء مجبور مي‌سازد. كفيل خانداني را مي‌برند و بايد خواهرش ، و اگر ازدواج كرده زنش گرفتار فحشاء شوند.
ارباب : آن بدبختها در آن منجلاب دست و پا مي‌زنند و كسي در فكرشان نيست. كساني كه با آنها تماس دارند آنهايي هستند كه در فكر شهوات و ملذّات خود هستند و يا استفاده‌هاي مادي مي‌كنند. بدبخت زنها بايد شبهاي خود را با سربازان ناتراشيده‌ي دهاتي ، يا لاتهاي چاقوكش جنوب شهر بسر برند و زجرها كشند و حرفهاي زشت بگويند و بشنوند. در همان حال اختيارشان در دست عفريته‌هاييست كه آنها را اداره مي‌كنند. بايد از آنها نيز عتابها شنوند و چيرگيها بينند.
آمديم باستفاده‌هاي مادي : در شهر نو يك دسته هستند كه قَوّادند ، پادوند ، نوكرند. يك دسته دكانداراني هستند كه مشروب مي‌فروشند ، آجيل مي‌فروشند ، كباب مي‌پزند. همه‌ي اينها گردونه‌شان از زجركشيهاي آن زنهاي بدبخت مي‌گردد.
يك دسته پاسبانها در آن محيط پراكنده‌اند كه من عارم مي‌آيد رفتار آنها را شرح دهم. بدبخت زنها بايد همه نوع رشوه بآنها بدهند تا در كار خود آزاد باشند. بيچاره‌ها چون بدنام و سرشكسته‌اند بايد تحكم و زورگويي آنها را تحمل كنند.
ملكي : شنيدنيست كه يكي دو سال پيش باداره‌ي ماليه‌ي تهران پيشنهاد شده بود كه از آنها ماليات خواسته شود.
ارباب : مقصود من از اين شرحي كه گفتم آنست كه اولاً آن زنها مظلومند ، جامعه بآنها ظلم كرده. راست است كه بعضي خودشان تقصير كرده‌اند. ولي يك تقصير مكافاتش مادام‌العمر نبايد بود. درد اينجاست كه هر دختري يا زني بآن منجلاب افتاد ديگر راه رهايي بروي او بسته است. هرچه دست و پا زند بجايي نخواهد رسيد.
ثانياً بودن آنها در يك جامعه شرافت آن را لكه‌دار مي‌سازد. چرا بايد در جامعه چنين زنهايي باشند؟!.
ثالثاً آنها در آنجا از يكسو كانون فساد هستند و اخلاق جوانان را ضايع مي‌گردانند و از يكسو منبع امراض مسريه مي‌باشند و خانواده‌ها را آلوده مي‌گردانند.
من از سالهاست اين درد در دلم بوده است ، و امروز كه جناب آقا اينجا هستند فرصت را غنيمت شمردم كه موضوع را بمذاكره گزارم و نظر ايشان را بدانم. گمان نمي‌كنم ايشان در اين باب نظري داشته باشند.
خداداد : درباره‌ي زنهاي بدبخت سخن راست همانست كه شما مي‌گوييد. آنها مظلوم شده‌اند. جامعه آنها را بدبخت گردانيده. امروز يكي از كارهاي ثواب آنست كه ما همتي كنيم و آنها را از آن گودال بيرون آوريم. اين كار ثوابش بيشتر از نماز و روزه است.
ولي بايد دانست سرچشمه‌ي بدبختيهاي زنها نبودن قانونهاي خردمندانه مي‌باشد. در يك جامعه اگر بخواهند زنها حقوقشان پايمال نگردد و چنين بدبختيهايي پيش نيايد بايد يك رشته قانونهاي خردمندانه باشد.
مهمتر از همه آنست كه زناشويي اجباري شود و هر جواني مجبور باشد كه زن گيرد. هنگامي كه زناشويي اجباري باشد نه مردها بي‌زن خواهند بود كه ناچار باشند و زنها را دنبال كنند و نه زنها بي‌سرپرست خواهند بود كه بآساني فريب خورند و ببدبختي افتند.
امروز در ايران درد بزرگتر آنست كه بسياري از مردها از زناشويي سر مي‌پيچند. صرفه‌ي خود را در آن مي‌بينند كه زني نگيرند و صد زن را دنبال كنند. آباد كننده‌ي شهر نو اينهايند. هشتاد درصد بدبختيها از اينجاست.
آفريدگار شماره‌ي زنها و مردها را مساوي گردانيده. در يك توده هر يك زني در برابر يك مرديست. پس يك مرد كه زن نمي‌گيرد باعث بدبختي يك زن مي‌شود.
در يك توده بايد زناشويي اجباري باشد و هيچ مردي نتواند بي‌زن بسر برد ، و يا «تعدد زوجات» آزاد بوده يك مردي اگر خواست تواند چند زن گيرد ، و يا جلو فحشاء باز گزارده شود و در پهلوي هر شهر كهنه‌اي شهر نوي هم پديد آيد.
يكي از اين سه خواهد بود و ما ببينيم كدام يك بصلاح جامعه نزديكتر است. بديهيست كه صلاح جامعه در اجباري بودن زناشوييست.
يك موضوع ديگر داستان طلاقست. طلاق و زناشويي ناچاريست. گاهي هست كه چاره جز آن نيست. ولي اولاً چنانكه مرد حق طلاق دارد بايد بزن هم داده شود. زن هم داراي حق طلاق باشد. ثانياً چنين نباشد همان كه مرد بخشم آمد و يا دلش خواست زن خود را رها كند ، و يا زن همان كه اندك رنجشي يافت و يا بخيال ديگري افتاده طلاق خواهد. بايد طلاق باين آساني و آزادي نباشد.
راه اين كار آنست كه هنگامي كه ميانه‌ي زن و شوهر نزاع افتاد يك نفر از آنسو و يك نفر از اينسو حَكَم انتخاب شوند كه بموضوع رسيدگي نمايند و اگر اينها تحقيقات كردند و زندگاني آنها را با يكديگر ممكن نديدند و يا تصويب نكردند آن وقت باشد كه طلاق صورت گيرد. يكي از قانونهاي بسيار لازم كه جلو فحشاء را تواند گرفت اين قانونست.
پس از همه‌ي اينها بايد براي كساني كه باعث بدبختي زنها مي‌شوند و دخترها را از خانه بيرون كشيده پس از شهوتراني بشهر نو مي‌فرستند مجازات سخت معين شود. آن آخوندها و حاجيها كه دختر صيغه مي‌كنند و آن جوانان فكلي كه بنام عشقبازي دخترها را فريب مي‌دهند همه‌شان جنايتكارند و بايد بآنها مجازاتها داده شود.
با اين قانونهاي خردمندانه است كه در يك توده مي‌توان جلو فحشاء را گرفت. چنانكه گفتيم امروز در ايران ، بايد همتي كرد و زنهايي كه بآن منجلاب افتاده‌اند بيرونشان آورد. ولي اگر خواسته باشيم ريشه‌ي اين بدبختي برافتد راهش بودن اينگونه قانونهاست.
پایان
پس از همه‌ي اينها بايد براي كساني كه باعث بدبختي زنها مي‌شوند و دخترها را از خانه بيرون كشيده پس از شهوتراني بشهر نو مي‌فرستند مجازات سخت معين شود. آن آخوندها و حاجيها كه دختر صيغه مي‌كنند و آن جوانان فكلي كه بنام عشقبازي دخترها را فريب مي‌دهند همه‌شان جنايتكارند و بايد بآنها مجازاتها داده شود.
با اين قانونهاي خردمندانه است كه در يك توده مي‌توان جلو فحشاء را گرفت. چنانكه گفتيم امروز در ايران ، بايد همتي كرد و زنهايي كه بآن منجلاب افتاده‌اند بيرونشان آورد. ولي اگر خواسته باشيم ريشه‌ي اين بدبختي برافتد راهش بودن اينگونه قانونهاست.
پایان
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون ـ تکه‌ی 9
🔸 هنگامى كه ايرانيان خرسونيسى1 را ازآن خود گرفته و هرگز انديشه‌ی رها كردن آنجا را نداشتند و كيمون را بسيار خوار داشته در برابر او مردم ثراس درونى را بيارى خود مى‌خواندند ، كيمون تنها با چهار كشتى بر سر آنان رفته و سيزده كشتى از آنان اسير گرفت و ايرانيان را از آنجا بيرون رانده و ثراسيان را زيردست گردانيد و بدينسان خرسونيستى را ملك آتن نمود ، سپس بر سر مردم ثاسوس2 كه بر آتنيان نافرمانى نموده دشمنى مى‌كردند تاخته نخست آنان را در دريا بشكست و سى و سه كشتى از دست آنان درآورد. سپس شهر ايشان را گرد فروگرفته بگشاد و بدينسان همه‌ی معدنهاى زر كه در آنسوى كنار دريا بود بتصرف آتنيان درآورد. نيز همه‌ی سرزمينى كه ازآن شهر ثاسوس بود ازآن آتن گردانيد. از اينجا يك راه آسانى براى او بسوى ماكيدونيا باز شد كه اگر مى‌خواست بخشى از آن كشور را نيز بدست مى‌آورد ولى او دست بسوى خاك ماكيدونى دراز نكرد و بهمين جهت متهم شد كه پادشاه الكساندر رشوه باو داده و او را فريفته وگرنه چرا فرصت را از دست داده حمله به ماكيدونى ننمود؟ از همينجا دشمنان او دست يكى كرده بدگويى آغاز نمودند و او را در دوستارى يونان دروغگو مى‌ناميدند. كيمون در دفاع خود بقاضيان چنين مى‌گفت : من هيچگاه در زندگانى عمومى خود هوادار زندگانى پرشكوه و توانگرانه‌ی ايونيان و تساليان نبوده‌ام. (بدانسان كه ديگران هستند) بلكه هميشه زندگانى ساده‌ی لاكيدومنيان را دوست داشته تا توانسته‌ام پيروى از سادگى آنها نموده‌ام و اينست كه هرگز نيازى به پذيرفتن هديه از كسى ندارم بلكه هميشه كوشش من در اين راه بوده كه شهر خود را توانگر گردانم و پياپى مالهاى تاراجى باين شهر آورده‌ام. استيسمبروتوس كه اين داستان را آورده مى‌گويد : الپنيكى هم بپشتيبانى برادر خود سخنانى به پريكليس كه دشمنى بيشتر را او مى‌نمود گفت ولى پريكليس لبخندى زده پاسخ داد : «الپنيكى! تو پيرتر از آنى كه بچنين كارها دخالت نمايى.» بهرحال كيمون از اين محاكمه پاكدامن درآمد و تبرئه گرديد.
نيز در زندگانى عمومى خود همچنان برقرار ماند و تا زمانى كه در شهر درنگ داشت چون توده‌ی مردم كينه‌ی بزرگان را در دل داشتند و رشته‌ی كارها را جز در دست خود نمى‌خواستند او هميشه مى‌كوشيد آنان را از تندروى بازدارد. ولى چون بجنگ بيرون رفت توده بى‌سرپرست گرديده همه‌ی قانونها و عادتهاى ديرين را كه تا اين هنگام نگهداشته بودند دور انداختند و بتحريك افيالتس از شناختن محكمه‌ی آريوپاگوس3 سر باز زده در همه‌ی دعويها و كارها خودشان دخالت نمودند. در نتيجه‌ی اين كارها حكمرانى از هر باره دموكراسى گرديد و پريكليس كه از ديرزمانى نيرومند گرديده بود رشته‌ی اختيار توده را در دست داشت. كيمون چون از جنگ برگشت و كارها را بدينسان ديد سخت رنجور گرديد و كوشش بسيار بکار برد تا دوباره كارها را بسامان آورد و آريستوگراسى را بدانسان كه در زمان كليستنيس بود زنده گردانيد. ديگران با او كشاكش داشتند و آنچه مى‌توانستند دريغ نمى‌گفتند. از جمله گفتگوهاى ديرين را درباره‌ی رابطه با خواهرش دوباره تازه مى‌ساختند. همچنين او را بهوادارى لاكيدومنيان متهم مى‌نمودند ، چنانكه ايوپوليس4 شاعر در شعرهاى مشهور خود درباره‌ی كيمون باين تهمتها اشاره كرده مى‌گويد :
او نيكو بود بدانسان كه ديگران نيكو بودند. ولى هميشه درپى باده‌خوارى و تن‌آسايى بود. شبها چه‌بسا كه آهنگ اسپارتا مى‌نمود. و خواهر خود را در خانه تنها مى‌گزاشت.
آرى او با همه‌ی باده‌دوستى و میخوارگى توانست آنهمه شهرها بگشايد و آنهمه فيروزيها يابد. پس بايد گفت اگر بهوشيارى مى‌كوشيد و كارهاى خود را با خردمندى انجام مى‌داد هرگز كسى در يونان چه پيش از آن و چه پس از آن در بهادريها باو نمى‌رسيد.
1ـ Chersonese
2ـ Thasos
3ـ Areopagus
4ـ Eupolis
3) کیمون ـ تکه‌ی 9
🔸 هنگامى كه ايرانيان خرسونيسى1 را ازآن خود گرفته و هرگز انديشه‌ی رها كردن آنجا را نداشتند و كيمون را بسيار خوار داشته در برابر او مردم ثراس درونى را بيارى خود مى‌خواندند ، كيمون تنها با چهار كشتى بر سر آنان رفته و سيزده كشتى از آنان اسير گرفت و ايرانيان را از آنجا بيرون رانده و ثراسيان را زيردست گردانيد و بدينسان خرسونيستى را ملك آتن نمود ، سپس بر سر مردم ثاسوس2 كه بر آتنيان نافرمانى نموده دشمنى مى‌كردند تاخته نخست آنان را در دريا بشكست و سى و سه كشتى از دست آنان درآورد. سپس شهر ايشان را گرد فروگرفته بگشاد و بدينسان همه‌ی معدنهاى زر كه در آنسوى كنار دريا بود بتصرف آتنيان درآورد. نيز همه‌ی سرزمينى كه ازآن شهر ثاسوس بود ازآن آتن گردانيد. از اينجا يك راه آسانى براى او بسوى ماكيدونيا باز شد كه اگر مى‌خواست بخشى از آن كشور را نيز بدست مى‌آورد ولى او دست بسوى خاك ماكيدونى دراز نكرد و بهمين جهت متهم شد كه پادشاه الكساندر رشوه باو داده و او را فريفته وگرنه چرا فرصت را از دست داده حمله به ماكيدونى ننمود؟ از همينجا دشمنان او دست يكى كرده بدگويى آغاز نمودند و او را در دوستارى يونان دروغگو مى‌ناميدند. كيمون در دفاع خود بقاضيان چنين مى‌گفت : من هيچگاه در زندگانى عمومى خود هوادار زندگانى پرشكوه و توانگرانه‌ی ايونيان و تساليان نبوده‌ام. (بدانسان كه ديگران هستند) بلكه هميشه زندگانى ساده‌ی لاكيدومنيان را دوست داشته تا توانسته‌ام پيروى از سادگى آنها نموده‌ام و اينست كه هرگز نيازى به پذيرفتن هديه از كسى ندارم بلكه هميشه كوشش من در اين راه بوده كه شهر خود را توانگر گردانم و پياپى مالهاى تاراجى باين شهر آورده‌ام. استيسمبروتوس كه اين داستان را آورده مى‌گويد : الپنيكى هم بپشتيبانى برادر خود سخنانى به پريكليس كه دشمنى بيشتر را او مى‌نمود گفت ولى پريكليس لبخندى زده پاسخ داد : «الپنيكى! تو پيرتر از آنى كه بچنين كارها دخالت نمايى.» بهرحال كيمون از اين محاكمه پاكدامن درآمد و تبرئه گرديد.
نيز در زندگانى عمومى خود همچنان برقرار ماند و تا زمانى كه در شهر درنگ داشت چون توده‌ی مردم كينه‌ی بزرگان را در دل داشتند و رشته‌ی كارها را جز در دست خود نمى‌خواستند او هميشه مى‌كوشيد آنان را از تندروى بازدارد. ولى چون بجنگ بيرون رفت توده بى‌سرپرست گرديده همه‌ی قانونها و عادتهاى ديرين را كه تا اين هنگام نگهداشته بودند دور انداختند و بتحريك افيالتس از شناختن محكمه‌ی آريوپاگوس3 سر باز زده در همه‌ی دعويها و كارها خودشان دخالت نمودند. در نتيجه‌ی اين كارها حكمرانى از هر باره دموكراسى گرديد و پريكليس كه از ديرزمانى نيرومند گرديده بود رشته‌ی اختيار توده را در دست داشت. كيمون چون از جنگ برگشت و كارها را بدينسان ديد سخت رنجور گرديد و كوشش بسيار بکار برد تا دوباره كارها را بسامان آورد و آريستوگراسى را بدانسان كه در زمان كليستنيس بود زنده گردانيد. ديگران با او كشاكش داشتند و آنچه مى‌توانستند دريغ نمى‌گفتند. از جمله گفتگوهاى ديرين را درباره‌ی رابطه با خواهرش دوباره تازه مى‌ساختند. همچنين او را بهوادارى لاكيدومنيان متهم مى‌نمودند ، چنانكه ايوپوليس4 شاعر در شعرهاى مشهور خود درباره‌ی كيمون باين تهمتها اشاره كرده مى‌گويد :
او نيكو بود بدانسان كه ديگران نيكو بودند. ولى هميشه درپى باده‌خوارى و تن‌آسايى بود. شبها چه‌بسا كه آهنگ اسپارتا مى‌نمود. و خواهر خود را در خانه تنها مى‌گزاشت.
آرى او با همه‌ی باده‌دوستى و میخوارگى توانست آنهمه شهرها بگشايد و آنهمه فيروزيها يابد. پس بايد گفت اگر بهوشيارى مى‌كوشيد و كارهاى خود را با خردمندى انجام مى‌داد هرگز كسى در يونان چه پيش از آن و چه پس از آن در بهادريها باو نمى‌رسيد.
1ـ Chersonese
2ـ Thasos
3ـ Areopagus
4ـ Eupolis
🔶 در پیرامون ادبیات
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 4
🔸 مي‌بايد دانست كه صوفيگري كه در قرنهاي دوم و سوم پديد آمده و ريشه گرفته با خراباتيگري كه سپس خيام آن را بنياد گزارده (يا اگر ديگران بنياد گزارده بودند او شناخته گردانيده) ، بيكبار جدا از هم مي‌بوده‌اند ، بلكه ناسازگاريهاي آشكار مي‌داشته‌اند. صوفيگري بنيادش بر آنست كه ما خدا را مي‌بينيم و بآن مي‌پيونديم و صوفيان درباره‌ی آغاز و انجام جهان سخناني مي‌داشتند. ولي خراباتيگري بنيادش بر نشناختن خدا و بيهوده دانستن دستگاه آفرش است و خراباتيان از آغاز و انجام جهان بيكبار ناآگاهي مي‌نمايند.
صوفيان مي‌گويند : بايد بخود سختي داد و از خوشيهاي جهان دامن دركشيد. ليكن خراباتيان مي‌گويند : هميشه بايد در خوشي و مستي بود ، اندوه و سختي را از خود دور گردانيد.
درميان صوفيان نام باده و مطرب و اين چيزها هرگز نمي‌بوده و سرمايه‌ی صوفيگري پارسايي و سختي‌كشي شمرده مي‌شده. رقص كه درميان صوفيان رواج يافته نخست نمي‌بوده. سپس نيز بسياري از سلسله‌ها آن را نمي‌پذيرفته‌اند.
صوفيان و خراباتيان تنها در دو چيز بهم ماننده بوده‌اند : يكي در زمينه‌ی خوار داشتن جهان و پروا ننمودن بكوشش و كار ، ديگري در زمينه‌ی ارج ننهادن به خرد و آن را خوار شمردن. جز اينها در همه‌چيز جدا مي‌بوده‌اند.
شما در شعرهاي خيام در هيچ‌جا انديشه‌هاي صوفيانه نتوانيد يافت ، همچنان در سخنان صوفيان پيشين نامي از باده يا ساغر يا مانند آن نتوانيد ديد. دف زدن و رقصيدن كه در بسياري از سلسله‌هاي صوفي رواج مي‌داشته در آغاز كار نمي‌بوده. صوفيان از خراباتيان بسيار دور مي‌بوده‌اند. آنان جدا و اينان جدا مي‌بوده‌اند. گاهي نيز خراباتيان زبان بدگويي بصوفيان گشاده مي‌داشته‌اند.
ليكن با همه‌ی آنها در نتيجه‌ی پيشامدهاي پيچاپيچي در قرنهاي ديگر صوفيگري با خراباتيگري درهم آميخته و شيخ و رند ، همرنگ و همراه شده‌اند. اينها را در جايي ننوشته‌اند. ولي ما از شعرهاي خود شاعران بدست مي‌آوريم و تاريخچه‌ی شگفتش را نيز از روي فهم و گمان پيدا مي‌كنيم.
همانا پيش از زمان مغول باده‌فروشي در شهرهاي اسلام ويژه‌ی جهودان و ترسايان و مغان (زردشتيان) مي‌بوده. آنان هم ناچار مي‌بوده‌اند كه در بيرون شهر ، در آنجا كه ويرانه‌هاست ، جايي براي خود برگزينند.
حرام بودن باده در اسلام عنوان بدست ملايانِ خودفروش1 داده بوده كه باده‌خواران را سخت دنبال كنند و اگر كسي را مست يافتند برای او «اجراي حد» كنند. از اينرو كسي در درون شهر خريدن و فروختن يا خوردن آن در آشكار نمي‌يارَسته. اين معني را از واژه‌ی «خرابات» كه بمعني ميخانه و قمارخانه است نيز توان فهميد.
كساني كه مي‌خواسته‌اند باده خورند مي‌بايسته كه به بيرون شهر روند و در آنجا بخورند و بمانند تا از مستي بازرهند. از اينرو باده‌فروشان ناچار مي‌بوده‌اند در آن خرابات دستگاهي درچينند. باين معني كه چنگ و چغانه آماده گردانند ، پسران خوشرويي را براي ساغرگرداني نگه دارند ، چيزهاي خوردني بسيجند.
با اين حال پيداست كه مردان آبرومندي بآنجا نمي‌رفته‌اند. كسان بيباكي مي‌رفته‌اند و بيشترشان تهيدست و لات مي‌بوده‌اند كه بگفته‌ی خودشان چه‌بسا دفتر و خرقه را در نزد مِي‌فروش گرو مي‌گزارده‌اند يا باده به نسيه مي‌خورده‌اند.
يك دسته مردم بي‌ارج رانده شده از توده ، خود را بپناه ميخانه كشيده با زور مِي خود را خوش مي‌گردانيده‌اند. با اينهمه از آزار و تاخت و تاز ملايان و پارسايان ايمن نمي‌بوده‌اند و آزارها از آنان مي‌كشيده‌اند. اينست كينه‌ی آنان را در دل مي‌داشته‌اند.
چون پارسايان دستاويزشان دين و خدا و دوزخ و بهشت و اين گونه عنوانها مي‌بوده ، خراباتيان كم‌كم از خدا و دين نيز بيزار مي‌گردند و در بدمستيهاي خود زبان باز کرده سخناني مي‌گفته‌اند : «اي بابا ، كه بآنجهان رفت و از بهشت و دوزخ آگاهي آورد؟!.» ، «ما هيچ نمي‌دانيم از كجا آمده‌ايم و كجا خواهيم رفت ، بايد پروايي نكرد و خوش بود» ، «زندگاني همين يك دمست كه هست ، بايد آن را با خوشي گذرانيد» ، «مگر شما نمي‌گوييد خدا آمرزگار است؟!.. پس ما بايد گنه كنيم تا او بيامرزد» ، «اين دنيا هيچست و پوچست» ، «ما اگر باده هم نخوريم با اين غمها خواهيم پوسيد».
از اين گونه انديشه‌ها كه بدلها آيد و در مستي زورش بيشتر باشد.
1ـ خودفروشي ، خودنمايي فزون و چشمگیر است. همانست كه مردم با عبارت «مي‌خواهد بفهماند كه ما هم هستيم!» بازمی‌نمایند. اين واژه را اين روزها به غلط براي معنايي كه واژه‌ي «تن‌فروشي» براي آن مناسب است بكار مي‌برند. ـ و
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 4
🔸 مي‌بايد دانست كه صوفيگري كه در قرنهاي دوم و سوم پديد آمده و ريشه گرفته با خراباتيگري كه سپس خيام آن را بنياد گزارده (يا اگر ديگران بنياد گزارده بودند او شناخته گردانيده) ، بيكبار جدا از هم مي‌بوده‌اند ، بلكه ناسازگاريهاي آشكار مي‌داشته‌اند. صوفيگري بنيادش بر آنست كه ما خدا را مي‌بينيم و بآن مي‌پيونديم و صوفيان درباره‌ی آغاز و انجام جهان سخناني مي‌داشتند. ولي خراباتيگري بنيادش بر نشناختن خدا و بيهوده دانستن دستگاه آفرش است و خراباتيان از آغاز و انجام جهان بيكبار ناآگاهي مي‌نمايند.
صوفيان مي‌گويند : بايد بخود سختي داد و از خوشيهاي جهان دامن دركشيد. ليكن خراباتيان مي‌گويند : هميشه بايد در خوشي و مستي بود ، اندوه و سختي را از خود دور گردانيد.
درميان صوفيان نام باده و مطرب و اين چيزها هرگز نمي‌بوده و سرمايه‌ی صوفيگري پارسايي و سختي‌كشي شمرده مي‌شده. رقص كه درميان صوفيان رواج يافته نخست نمي‌بوده. سپس نيز بسياري از سلسله‌ها آن را نمي‌پذيرفته‌اند.
صوفيان و خراباتيان تنها در دو چيز بهم ماننده بوده‌اند : يكي در زمينه‌ی خوار داشتن جهان و پروا ننمودن بكوشش و كار ، ديگري در زمينه‌ی ارج ننهادن به خرد و آن را خوار شمردن. جز اينها در همه‌چيز جدا مي‌بوده‌اند.
شما در شعرهاي خيام در هيچ‌جا انديشه‌هاي صوفيانه نتوانيد يافت ، همچنان در سخنان صوفيان پيشين نامي از باده يا ساغر يا مانند آن نتوانيد ديد. دف زدن و رقصيدن كه در بسياري از سلسله‌هاي صوفي رواج مي‌داشته در آغاز كار نمي‌بوده. صوفيان از خراباتيان بسيار دور مي‌بوده‌اند. آنان جدا و اينان جدا مي‌بوده‌اند. گاهي نيز خراباتيان زبان بدگويي بصوفيان گشاده مي‌داشته‌اند.
ليكن با همه‌ی آنها در نتيجه‌ی پيشامدهاي پيچاپيچي در قرنهاي ديگر صوفيگري با خراباتيگري درهم آميخته و شيخ و رند ، همرنگ و همراه شده‌اند. اينها را در جايي ننوشته‌اند. ولي ما از شعرهاي خود شاعران بدست مي‌آوريم و تاريخچه‌ی شگفتش را نيز از روي فهم و گمان پيدا مي‌كنيم.
همانا پيش از زمان مغول باده‌فروشي در شهرهاي اسلام ويژه‌ی جهودان و ترسايان و مغان (زردشتيان) مي‌بوده. آنان هم ناچار مي‌بوده‌اند كه در بيرون شهر ، در آنجا كه ويرانه‌هاست ، جايي براي خود برگزينند.
حرام بودن باده در اسلام عنوان بدست ملايانِ خودفروش1 داده بوده كه باده‌خواران را سخت دنبال كنند و اگر كسي را مست يافتند برای او «اجراي حد» كنند. از اينرو كسي در درون شهر خريدن و فروختن يا خوردن آن در آشكار نمي‌يارَسته. اين معني را از واژه‌ی «خرابات» كه بمعني ميخانه و قمارخانه است نيز توان فهميد.
كساني كه مي‌خواسته‌اند باده خورند مي‌بايسته كه به بيرون شهر روند و در آنجا بخورند و بمانند تا از مستي بازرهند. از اينرو باده‌فروشان ناچار مي‌بوده‌اند در آن خرابات دستگاهي درچينند. باين معني كه چنگ و چغانه آماده گردانند ، پسران خوشرويي را براي ساغرگرداني نگه دارند ، چيزهاي خوردني بسيجند.
با اين حال پيداست كه مردان آبرومندي بآنجا نمي‌رفته‌اند. كسان بيباكي مي‌رفته‌اند و بيشترشان تهيدست و لات مي‌بوده‌اند كه بگفته‌ی خودشان چه‌بسا دفتر و خرقه را در نزد مِي‌فروش گرو مي‌گزارده‌اند يا باده به نسيه مي‌خورده‌اند.
يك دسته مردم بي‌ارج رانده شده از توده ، خود را بپناه ميخانه كشيده با زور مِي خود را خوش مي‌گردانيده‌اند. با اينهمه از آزار و تاخت و تاز ملايان و پارسايان ايمن نمي‌بوده‌اند و آزارها از آنان مي‌كشيده‌اند. اينست كينه‌ی آنان را در دل مي‌داشته‌اند.
چون پارسايان دستاويزشان دين و خدا و دوزخ و بهشت و اين گونه عنوانها مي‌بوده ، خراباتيان كم‌كم از خدا و دين نيز بيزار مي‌گردند و در بدمستيهاي خود زبان باز کرده سخناني مي‌گفته‌اند : «اي بابا ، كه بآنجهان رفت و از بهشت و دوزخ آگاهي آورد؟!.» ، «ما هيچ نمي‌دانيم از كجا آمده‌ايم و كجا خواهيم رفت ، بايد پروايي نكرد و خوش بود» ، «زندگاني همين يك دمست كه هست ، بايد آن را با خوشي گذرانيد» ، «مگر شما نمي‌گوييد خدا آمرزگار است؟!.. پس ما بايد گنه كنيم تا او بيامرزد» ، «اين دنيا هيچست و پوچست» ، «ما اگر باده هم نخوريم با اين غمها خواهيم پوسيد».
از اين گونه انديشه‌ها كه بدلها آيد و در مستي زورش بيشتر باشد.
1ـ خودفروشي ، خودنمايي فزون و چشمگیر است. همانست كه مردم با عبارت «مي‌خواهد بفهماند كه ما هم هستيم!» بازمی‌نمایند. اين واژه را اين روزها به غلط براي معنايي كه واژه‌ي «تن‌فروشي» براي آن مناسب است بكار مي‌برند. ـ و
🌒 کشتن کسروی
🔸خوانندگان بیگمان به جداییهایی میان گفتار و رفتار ما با ازآنِ دیگران پی برده‌اند. چنین جداییهایی بیش از همه از گردن نهادن ما به داوری خرد و دوری جستن از هوس و کینه و اینگونه سَهِشها برمیخیزد.
امروز میخواهیم در پیرامون یکی از آن جداییها با شما گفتگو کنیم.
🔸بارها خوانندگانی از ما سراغ گور جانسپاران کسروی و حدادپور را گرفته‌اند. ما نه جای آن را دیده و نه بدرستی میدانیم کجاست. از نوشته‌های یاران این میدانیم که کالبد آن دو را به کوهی در شمال تهران به جایی بنام چشمه‌ی آبَک برده زمین سخت را کنده درمیان سنگ بزرگی هر دو را بخاک سپارده و روی آن را با سیمان پوشانیده‌اند.
این هم پرروشن است که نخواسته‌اند ایشان گور بدارند. در آیین ما مرده را با پاسداری بخاک سپردن هست ولی مرده‌پرستی و پیاپی بر سر گور رفتن سزا نیست. جای گور هرچه ناشناخته‌تر بهتر. ما نه درپی بارگاه ساختنیم و نه این را کاری بخردانه میدانیم. برای دیگران گورِ عزیزانشان جای گرد آمدن و مراسم برپا داشتن می‌باشد و هر زمان که توانند به آنجا شتابند. ولی اینها در نزد ما نیست.
🔸اینکه برخی نوشته‌اند یاران کسروی کالبدها را به گورستان ظهیرالدوله برده و چون سرپرست گورستان با خاکسپاری آنها «مخالفت» کرده آنها ناچار کالبدها را به آبک برده‌اند ، جز میوه‌ی پنداربافی نیست.
کالبدها را شهربانی به آنجا برده بوده و میخواسته هرچه زودتر بخاک سپرده شوند!
🔸آری این تواند بود که یاران کسروی چون آن گورستان را جای خاکسپاری پیشوایان صوفی و برخی از بدنامترین کسان میدانستند از خاکسپاری در آنجا خودداری کردند ولی این اندیشه هم کارگر بوده که اساساً آزادگان با گوربازی و بارگاه ساختن مخالف بوده‌اند.
اینست که سرانجام کالبدها را به دامنه‌ی کوه برده در آنجا چنانکه گفتیم در شکاف سنگ بزرگی جا داده و روی گور را با سیمان پوشانده‌اند. سالها پس از آن نیز راهداری راهی از آنجا می‌گذراند و بدینسان آن سنگ هم از میان برداشته می‌شود.
🔸به این پیشامد که دلسوختگانی با افسوس از آن یاد میکنند ، ما طور دیگری می‌اندیشیم. ما میگوییم آدمیان از نخست بدینسان که امروز هست زندگی نمی‌کرده‌اند. دگرگونیهای بسیاری در اندیشه‌ی آدمی پیش آمده تا زندگانی او به سان امروزی رسیده. روزگاری مردمان دو دسته‌ی آزاد و برده بوده‌اند و این بسیار عادی بوده که کسی از زاده شدنش برده‌ی دیگری باشد و فرمان ازو برد. لیکن چنین اندیشه‌ی خواری‌آوری امروز از میان برخاسته و خود بس ناپسندست.
درباره‌ی باور به زندگانی زیر خاک پس از مرگ و ارج گزاردن به گور و بارگاه پدید آوردن و زیارت آنها نیز ، تاریخ و کاوشهای باستان‌شناسان بما چیزهای شگفت‌آوری می‌آموزد که پاره‌ای از مردمان امروز آنها را دور از خرد می‌شمارند. پس چه جای شگفت است که روزی این مراسم نیز همچون بسیاری از مراسم بیهوده بیکباره برچیده شود.
🔸ما برآنیم که این پیشامد خود نقطه عطفی در تاریخ جهان تواند بود که در آینده مردمان این اندازه که امروز به گورها ارج بیهوده می‌گزارند ، نگزارند و از کار امروزیان در شگفت باشند.
🔸اینها گفتگو از گور و زیارت و سر گور گرد آمدنها بود. ولی درباره‌ی پیشامدی که در روز بیستم اسفند 1324 در تهران رخ داده ما سخنان بسیاری داریم. زیرا آن یک قتل ساده‌ای نبوده. گذشته از دسیسه‌های شوم و جنایتکارانی که همه دست به هم دادند تا زمینه‌ی آن را فراهم آورند ، این قتل یک تأثیر بسیار زیانمندی بر سرنوشت این توده بلکه توده‌های شرقی و جهانیان داشته است.
کسانی تا به ژرفای اندیشه‌های پاکدینی راه نبرند این سخنان را گزافه شمارند. لیکن باید دانست که این سخن گزافه نیست و هرچه هست از دور افتادن آن کسان از اندیشه‌های پاکدینی و این راه خدایی است.
🔸اینست ما درباره‌ی آن پیشامد هر زمانی بتوانیم به سخن درآمده گفتنیها را میگوییم. و دربند آن نیستیم که تنها در چنین روزهایی گفته شود.
🔸برخی کسان را می‌بینیم که به روز زادن کسروی و کشته شدنش ارج می‌گزارند و آن را بیادها می‌آورند. ما دربند چنین مراسمی نیز نیستیم.
تنها چنین روزی ، روز بیستم اسفند ، نیست که ما را افسرده می‌گرداند. هرگاه که بیاد چنان دسیسه‌ی ننگ‌آلود رسوایی می‌افتیم سخت برمی‌آشوبیم ـ دسیسه‌ای که یک چند نافهم دُژخیم که از دروغهای مشتی خداناشناسِ بیدین برانگیخته شده و با دستهای آنها ببازی درآمدند ، پدید آوردند.
از سوی دیگر ما می‌بینیم همینکه به این روزها نزدیک می‌شویم خوانندگانمان خواهان خواندن سخنانی در پیرامون آن کشتار ننگ‌آور می‌باشند و اینست نمی‌توانیم خاموش بنشینیم و سخن را به زمان دیگری واگزاریم.
👇
🔸خوانندگان بیگمان به جداییهایی میان گفتار و رفتار ما با ازآنِ دیگران پی برده‌اند. چنین جداییهایی بیش از همه از گردن نهادن ما به داوری خرد و دوری جستن از هوس و کینه و اینگونه سَهِشها برمیخیزد.
امروز میخواهیم در پیرامون یکی از آن جداییها با شما گفتگو کنیم.
🔸بارها خوانندگانی از ما سراغ گور جانسپاران کسروی و حدادپور را گرفته‌اند. ما نه جای آن را دیده و نه بدرستی میدانیم کجاست. از نوشته‌های یاران این میدانیم که کالبد آن دو را به کوهی در شمال تهران به جایی بنام چشمه‌ی آبَک برده زمین سخت را کنده درمیان سنگ بزرگی هر دو را بخاک سپارده و روی آن را با سیمان پوشانیده‌اند.
این هم پرروشن است که نخواسته‌اند ایشان گور بدارند. در آیین ما مرده را با پاسداری بخاک سپردن هست ولی مرده‌پرستی و پیاپی بر سر گور رفتن سزا نیست. جای گور هرچه ناشناخته‌تر بهتر. ما نه درپی بارگاه ساختنیم و نه این را کاری بخردانه میدانیم. برای دیگران گورِ عزیزانشان جای گرد آمدن و مراسم برپا داشتن می‌باشد و هر زمان که توانند به آنجا شتابند. ولی اینها در نزد ما نیست.
🔸اینکه برخی نوشته‌اند یاران کسروی کالبدها را به گورستان ظهیرالدوله برده و چون سرپرست گورستان با خاکسپاری آنها «مخالفت» کرده آنها ناچار کالبدها را به آبک برده‌اند ، جز میوه‌ی پنداربافی نیست.
کالبدها را شهربانی به آنجا برده بوده و میخواسته هرچه زودتر بخاک سپرده شوند!
🔸آری این تواند بود که یاران کسروی چون آن گورستان را جای خاکسپاری پیشوایان صوفی و برخی از بدنامترین کسان میدانستند از خاکسپاری در آنجا خودداری کردند ولی این اندیشه هم کارگر بوده که اساساً آزادگان با گوربازی و بارگاه ساختن مخالف بوده‌اند.
اینست که سرانجام کالبدها را به دامنه‌ی کوه برده در آنجا چنانکه گفتیم در شکاف سنگ بزرگی جا داده و روی گور را با سیمان پوشانده‌اند. سالها پس از آن نیز راهداری راهی از آنجا می‌گذراند و بدینسان آن سنگ هم از میان برداشته می‌شود.
🔸به این پیشامد که دلسوختگانی با افسوس از آن یاد میکنند ، ما طور دیگری می‌اندیشیم. ما میگوییم آدمیان از نخست بدینسان که امروز هست زندگی نمی‌کرده‌اند. دگرگونیهای بسیاری در اندیشه‌ی آدمی پیش آمده تا زندگانی او به سان امروزی رسیده. روزگاری مردمان دو دسته‌ی آزاد و برده بوده‌اند و این بسیار عادی بوده که کسی از زاده شدنش برده‌ی دیگری باشد و فرمان ازو برد. لیکن چنین اندیشه‌ی خواری‌آوری امروز از میان برخاسته و خود بس ناپسندست.
درباره‌ی باور به زندگانی زیر خاک پس از مرگ و ارج گزاردن به گور و بارگاه پدید آوردن و زیارت آنها نیز ، تاریخ و کاوشهای باستان‌شناسان بما چیزهای شگفت‌آوری می‌آموزد که پاره‌ای از مردمان امروز آنها را دور از خرد می‌شمارند. پس چه جای شگفت است که روزی این مراسم نیز همچون بسیاری از مراسم بیهوده بیکباره برچیده شود.
🔸ما برآنیم که این پیشامد خود نقطه عطفی در تاریخ جهان تواند بود که در آینده مردمان این اندازه که امروز به گورها ارج بیهوده می‌گزارند ، نگزارند و از کار امروزیان در شگفت باشند.
🔸اینها گفتگو از گور و زیارت و سر گور گرد آمدنها بود. ولی درباره‌ی پیشامدی که در روز بیستم اسفند 1324 در تهران رخ داده ما سخنان بسیاری داریم. زیرا آن یک قتل ساده‌ای نبوده. گذشته از دسیسه‌های شوم و جنایتکارانی که همه دست به هم دادند تا زمینه‌ی آن را فراهم آورند ، این قتل یک تأثیر بسیار زیانمندی بر سرنوشت این توده بلکه توده‌های شرقی و جهانیان داشته است.
کسانی تا به ژرفای اندیشه‌های پاکدینی راه نبرند این سخنان را گزافه شمارند. لیکن باید دانست که این سخن گزافه نیست و هرچه هست از دور افتادن آن کسان از اندیشه‌های پاکدینی و این راه خدایی است.
🔸اینست ما درباره‌ی آن پیشامد هر زمانی بتوانیم به سخن درآمده گفتنیها را میگوییم. و دربند آن نیستیم که تنها در چنین روزهایی گفته شود.
🔸برخی کسان را می‌بینیم که به روز زادن کسروی و کشته شدنش ارج می‌گزارند و آن را بیادها می‌آورند. ما دربند چنین مراسمی نیز نیستیم.
تنها چنین روزی ، روز بیستم اسفند ، نیست که ما را افسرده می‌گرداند. هرگاه که بیاد چنان دسیسه‌ی ننگ‌آلود رسوایی می‌افتیم سخت برمی‌آشوبیم ـ دسیسه‌ای که یک چند نافهم دُژخیم که از دروغهای مشتی خداناشناسِ بیدین برانگیخته شده و با دستهای آنها ببازی درآمدند ، پدید آوردند.
از سوی دیگر ما می‌بینیم همینکه به این روزها نزدیک می‌شویم خوانندگانمان خواهان خواندن سخنانی در پیرامون آن کشتار ننگ‌آور می‌باشند و اینست نمی‌توانیم خاموش بنشینیم و سخن را به زمان دیگری واگزاریم.
👇
🔸این خود دانستنی است که این پیشامد بسیار پراهمیت‌تر از آنست که سالی یک روز یادی از آن رود و تا سال دیگر یاد نشود. برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و ژرفای رسوایی آن پیشامد و تأثیرش بر زندگانی هشتاد میلیون ایرانی و دیگران فهمیده شود ما ناگزیریم از راههای گوناگون به سخن درآمده این زمینه را روشن گردانیم.
اینست از امروز کلیپی را درباره‌ی کوششهای کسروی و باهماد آزادگان بخش به بخش خواهیم آورد. به یاری آفریدگار در آینده گفتارهای مفصلتری در این زمینه در کانال نشر خواهیم کرد.
اینست از امروز کلیپی را درباره‌ی کوششهای کسروی و باهماد آزادگان بخش به بخش خواهیم آورد. به یاری آفریدگار در آینده گفتارهای مفصلتری در این زمینه در کانال نشر خواهیم کرد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قتل کسروی - بخش ۲
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قتل کسروی - بخش ۳
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قتل کسروی - بخش ۴
🔶 ما را با كسی دشمنی نیست
🔸ما دشمن گمراهیها هستیم و هرچه كوشیم در برابر گمراهیهاست ، نه در برابر این و آن.
🔸ما با بهائیان و صوفیان و شیخیان و ملایان و دیگران ، با هیچ یكی دشمنی نمیداریم. ما آنان را به داوری میخوانیم. ما دشمن گمراهیهای گوناگونی هستیم كه این توده را گرفتار گردانیده. ما دشمن این پراكندگیها هستیم كه به میان مردم افتاده. بسیار شگفتست كه ما آنان را با دلیلهای بسیار روشن به رستگاری میخوانیم و آنان این را دشمنی می‌شمارند.
🔶جای نومیدی نیست
🔸به راه آوردن یك توده‌ی آلوده و گمراهی همچون توده‌ی ایران كه هزار سال بیشتر است در توی گمراهیها و نادانیها دست و پا زده یك كار ساده و آسانی نیست و بیگمان سالها باید در این راه رنج كشید و هیچگاه نومیدی به خود راه نداد.
🔸ما دشمن گمراهیها هستیم و هرچه كوشیم در برابر گمراهیهاست ، نه در برابر این و آن.
🔸ما با بهائیان و صوفیان و شیخیان و ملایان و دیگران ، با هیچ یكی دشمنی نمیداریم. ما آنان را به داوری میخوانیم. ما دشمن گمراهیهای گوناگونی هستیم كه این توده را گرفتار گردانیده. ما دشمن این پراكندگیها هستیم كه به میان مردم افتاده. بسیار شگفتست كه ما آنان را با دلیلهای بسیار روشن به رستگاری میخوانیم و آنان این را دشمنی می‌شمارند.
🔶جای نومیدی نیست
🔸به راه آوردن یك توده‌ی آلوده و گمراهی همچون توده‌ی ایران كه هزار سال بیشتر است در توی گمراهیها و نادانیها دست و پا زده یك كار ساده و آسانی نیست و بیگمان سالها باید در این راه رنج كشید و هیچگاه نومیدی به خود راه نداد.
mã rã bã kasi dowmani nist.pdf
139 KB
🔶 ما را با کسی دشمنی نیست
🔶 جای نومیدی نیست
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 جای نومیدی نیست
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
birun az ãine sepehr cizi naxãhad bud 1-2.pdf
154 KB
🔶 بیرون از آیین سپهر چیزی نتواند بود ..
(هر دو بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
(هر دو بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون ـ تکه‌ی 10
🔸 اما هوادارى او از لاكيدومنيان هنوز از آغاز جوانى اين هوادارى را داشت و از اين جهت دو پسر خود را كه توأم زاييده شده بودند يكى را بنام لاكيدومنيوس1 و ديگرى را بنام اليوس2 ناميده بود. استسيمبروتوس مى‌گويد : مادر اين دو پسر زنى از كليتوريوم3 بود. از اين جهت پريكليس گاهى بر آنان نكوهش نموده مى‌گفت : خون مادر خود را در تن داريد. ولى ديودوروس4 جغرافى‌نگار ثابت مى‌كند كه اين دو پسر و پسر ديگر كيمون كه نامش ثسالوس5 بود از ايسوديكى6 دختر ايوروپتوليموس7 زاييده شده بودند.
بهرحال يقين است كه كيمون بجهت دشمنى ثميستوكليس با لاكيدومنيان رابطه داشت زيرا آنان ثميستوكليس را سخت دشمن مى‌دانستند و از كيمون از آغاز جوانى او پشتيبانى می‌نمودند تا در برابر ثميستوكليس در آتن بزرگش گردانند. آتنيان هم در آن هنگام از اين كار ايشان خرسندى مى‌نمودند و آن مهربانى لاكيدومنيان را براى كارهاى خودشان بسيار سودمند مى‌شمردند. زيرا در آن هنگام اسپارتيان روزبروز نيرومندتر مى‌گرديدند و همه‌ی يونانيان بسوى خود مى‌كشيدند و اختيار همه‌ی كارها در دست آنان بود. از اين جهت از مهرى كه به كيمون مى‌نمودند آتنيان خرسندى داشتند ولى سپس كه خود آتنيان زورمند گرديده بودند از دلبستگى‌ای كه كيمون به لاكيدومنيان مى‌نمود خشمناك مى‌شدند و چون كيمون هميشه در گفتگوهاى خود نام آنان مى‌برد و بر آتنيان برتريشان مى‌داد مثلاً گاهى مى‌گفت : «لاكيدومنيان هرگز چنين كارى نمى‌كنند.» از اينجا آتنيان ناخرسندى ازو مى‌نمودند و كم‌كم كار بدشمنى با وى كشيد. ليكن بزرگ شدن داستان تا اين اندازه كه او را بهوادارى لاكيدومنيان متهم گرداند از يك پيشامدى برخاست كه در پايين شرح مى‌دهيم :
در سال چهارم پادشاهى آرخيداموس8 پسر زيوكسيداموس9 پادشاه اسپارتا در سرزمين لاكيدومون سختترين زمين‌لرزى كه كسى ماننده‌ی آن را در ياد نداشت رويداد بدانسان كه زمين از هم دريده شكافهاى بزرگى درو پديد آمد و كوه تااوگينوس10 چنان تكانى خورد كه بسيارى از سنگهاى سخت آن شكافته گرديد. بجز از پنج خانه كه بى‌گزند ماند همه‌ی خانه‌هاى شهر اسپارتا ويران گرديد. گفته‌اند اندكى پيش از آنكه لرزشى در زمين فهميده شود يك دسته از جوانان با يك دسته از بچگان در زير يك سقفى گرد آمده سرگرم بازى بودند. در اين هنگام خرگوشى از يك گوشه درآمده دويدن گرفت. دسته‌اى از بچگان با آنكه لخت بودند و تن‌هاى ايشان آلوده به زيت11 بود دنبال او نمودند. ولى همينكه آنان از آنجا بيرون شدند سقف فرود آمده همه‌ی جوانان و بچگانى را كه در آنجا مانده بودند بكشت كه گور ايشان تا امروز سيسماتياس12 مى‌نامند. بارى ارخيداموس چون بلا را ديد دانست كه پشت سر آن چه حادثه‌هايى پيش خواهد آمد و چون مى‌ديد كه مردم چيزهاى پرارج خود را از خانه‌ها بيرون آورده در انديشه‌ی بيرون رفتن و پراكنده شدن مى‌باشند درزمان خبر خطر داد كه تو گويى دشمنى آهنگ آنان كرده و فرمان داد كه مردم همگى در يكجا گرد آمده و ابزار و برگ جنگ آماده كرده بر گرد سر او باشند. همين تدبير اسپارتا را از گزند سختى نگهداشت. زيرا بندگان و اسيران در پيرامون شهر از همه جا گرد آمده و دست بهم داده بر آن سر شده بودند كه ناگهان بر شهر ريخته و مردم را در آن حال درماندگى غافلگير ساخته آنچه مال از زلزله بازمانده تاراج نمايند. ولى چون بشهر نزديك شدند اسپارتيان را ديدند كه آراسته و آماده‌ی جنگ ايستاده‌اند. اينبود پس كشيده روى به ديهها و شهرچه‌هاى پيرامون آنجا گزاردند و دسته‌ی انبوهى از لاكونيان13 را دستگير ساخته با خود بردند. در همان هنگام مردم مسينا14 نيز آهنگ آنجا را كرده بودند و حمله بر شهر آوردند و اينبود كه اسپارتيان پريكليداس15 را به آتن فرستاده ياورى طلبيدند.
1ـ Lacedaemonius
2ـ Eleus
3ـ Clitoriom
4ـ Diodorus
5ـ Thessalus
6ـ Isodice
7ـ Euryptolemus
8ـ Archidamus
9ـ Zeuxidamus
10ـ Taygetus
11ـ زیت = روغن زیتون ـ و
12ـ Sismatias
13ـ Lacones
14ـ Messens
15ـ Periclidas
3) کیمون ـ تکه‌ی 10
🔸 اما هوادارى او از لاكيدومنيان هنوز از آغاز جوانى اين هوادارى را داشت و از اين جهت دو پسر خود را كه توأم زاييده شده بودند يكى را بنام لاكيدومنيوس1 و ديگرى را بنام اليوس2 ناميده بود. استسيمبروتوس مى‌گويد : مادر اين دو پسر زنى از كليتوريوم3 بود. از اين جهت پريكليس گاهى بر آنان نكوهش نموده مى‌گفت : خون مادر خود را در تن داريد. ولى ديودوروس4 جغرافى‌نگار ثابت مى‌كند كه اين دو پسر و پسر ديگر كيمون كه نامش ثسالوس5 بود از ايسوديكى6 دختر ايوروپتوليموس7 زاييده شده بودند.
بهرحال يقين است كه كيمون بجهت دشمنى ثميستوكليس با لاكيدومنيان رابطه داشت زيرا آنان ثميستوكليس را سخت دشمن مى‌دانستند و از كيمون از آغاز جوانى او پشتيبانى می‌نمودند تا در برابر ثميستوكليس در آتن بزرگش گردانند. آتنيان هم در آن هنگام از اين كار ايشان خرسندى مى‌نمودند و آن مهربانى لاكيدومنيان را براى كارهاى خودشان بسيار سودمند مى‌شمردند. زيرا در آن هنگام اسپارتيان روزبروز نيرومندتر مى‌گرديدند و همه‌ی يونانيان بسوى خود مى‌كشيدند و اختيار همه‌ی كارها در دست آنان بود. از اين جهت از مهرى كه به كيمون مى‌نمودند آتنيان خرسندى داشتند ولى سپس كه خود آتنيان زورمند گرديده بودند از دلبستگى‌ای كه كيمون به لاكيدومنيان مى‌نمود خشمناك مى‌شدند و چون كيمون هميشه در گفتگوهاى خود نام آنان مى‌برد و بر آتنيان برتريشان مى‌داد مثلاً گاهى مى‌گفت : «لاكيدومنيان هرگز چنين كارى نمى‌كنند.» از اينجا آتنيان ناخرسندى ازو مى‌نمودند و كم‌كم كار بدشمنى با وى كشيد. ليكن بزرگ شدن داستان تا اين اندازه كه او را بهوادارى لاكيدومنيان متهم گرداند از يك پيشامدى برخاست كه در پايين شرح مى‌دهيم :
در سال چهارم پادشاهى آرخيداموس8 پسر زيوكسيداموس9 پادشاه اسپارتا در سرزمين لاكيدومون سختترين زمين‌لرزى كه كسى ماننده‌ی آن را در ياد نداشت رويداد بدانسان كه زمين از هم دريده شكافهاى بزرگى درو پديد آمد و كوه تااوگينوس10 چنان تكانى خورد كه بسيارى از سنگهاى سخت آن شكافته گرديد. بجز از پنج خانه كه بى‌گزند ماند همه‌ی خانه‌هاى شهر اسپارتا ويران گرديد. گفته‌اند اندكى پيش از آنكه لرزشى در زمين فهميده شود يك دسته از جوانان با يك دسته از بچگان در زير يك سقفى گرد آمده سرگرم بازى بودند. در اين هنگام خرگوشى از يك گوشه درآمده دويدن گرفت. دسته‌اى از بچگان با آنكه لخت بودند و تن‌هاى ايشان آلوده به زيت11 بود دنبال او نمودند. ولى همينكه آنان از آنجا بيرون شدند سقف فرود آمده همه‌ی جوانان و بچگانى را كه در آنجا مانده بودند بكشت كه گور ايشان تا امروز سيسماتياس12 مى‌نامند. بارى ارخيداموس چون بلا را ديد دانست كه پشت سر آن چه حادثه‌هايى پيش خواهد آمد و چون مى‌ديد كه مردم چيزهاى پرارج خود را از خانه‌ها بيرون آورده در انديشه‌ی بيرون رفتن و پراكنده شدن مى‌باشند درزمان خبر خطر داد كه تو گويى دشمنى آهنگ آنان كرده و فرمان داد كه مردم همگى در يكجا گرد آمده و ابزار و برگ جنگ آماده كرده بر گرد سر او باشند. همين تدبير اسپارتا را از گزند سختى نگهداشت. زيرا بندگان و اسيران در پيرامون شهر از همه جا گرد آمده و دست بهم داده بر آن سر شده بودند كه ناگهان بر شهر ريخته و مردم را در آن حال درماندگى غافلگير ساخته آنچه مال از زلزله بازمانده تاراج نمايند. ولى چون بشهر نزديك شدند اسپارتيان را ديدند كه آراسته و آماده‌ی جنگ ايستاده‌اند. اينبود پس كشيده روى به ديهها و شهرچه‌هاى پيرامون آنجا گزاردند و دسته‌ی انبوهى از لاكونيان13 را دستگير ساخته با خود بردند. در همان هنگام مردم مسينا14 نيز آهنگ آنجا را كرده بودند و حمله بر شهر آوردند و اينبود كه اسپارتيان پريكليداس15 را به آتن فرستاده ياورى طلبيدند.
1ـ Lacedaemonius
2ـ Eleus
3ـ Clitoriom
4ـ Diodorus
5ـ Thessalus
6ـ Isodice
7ـ Euryptolemus
8ـ Archidamus
9ـ Zeuxidamus
10ـ Taygetus
11ـ زیت = روغن زیتون ـ و
12ـ Sismatias
13ـ Lacones
14ـ Messens
15ـ Periclidas
🔶 در پیرامون ادبیات
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 5
🔸 اينست مي‌توان گفت كه انديشه‌هاي خراباتيانه پيش از خيام مي‌بوده. او آنها را گرفته و برويه‌ی بهتري انداخته و گستاخانه‌تر سروده. اين گمان هم دور نيست كه بيشتر رباعيها كه بنام خيام است ازو نباشد و كساني پيش ازو يا در همان زمان سروده باشند.
به هر حال انديشه‌هاي خيام را جز برخاسته از خرابات ـ خرابات بدانسان كه ستوديم ـ نتوان دانست وگرنه بهر چيست كه آنهمه ستايش از باده رفته؟!.. بهر چيست كه از زابهاي خدا تنها آمرزگاری او بديده گرفته شده؟!. بهر چيست كه در بي‌پروايي بجهان آنهمه پافشاري رفته؟!. بهر چيست كه از «قضا و قدر» و «لوح محفوظ» پياپي نام برده شده؟!. كساني كه بخدا باوري درست نمي‌داشته‌اند بلكه گاهي آشكاره بي‌باوري مي‌نموده‌اند ، چگونه بوده كه «بتقدير الهي» يا «بلوح محفوظ» ايمان داشته‌اند؟!. اينها با هم نتوانستي بود مگر از آن راه خراباتيگري كه در بالا ستوديم.
داستان جبريگري در اسلام ريشه مي‌داشته. كساني بر آن مي‌بوده و عنوان «لوح محفوظ» و برخي آيه‌هاي قرآن را (نافهميده) براي آن دليل مي‌آورده‌اند. اين خراباتيان آن را دستاويز نيكي براي باده‌خواريهاي خود شناخته گرفته و رها نكرده‌اند و پياپي آنها را به رخ ملايان و پارسايان كشيده‌اند :
تا كي ز چراغ مسجد و دود كنشت
تا چند زيان دوزخ و سود بهشت
رو بر سر لوح بين كه استاد قضا
روز ازل آنچه بودني بود نوشت
يا رب تو گلم سرشته‌اي من چه كنم
اين پشم و قصب تو رشته‌اي من چه كنم
هر نيك و بدي كه از من آيد بوجود تو بر سر من نوشته‌اي من چه كنم
به هر حال اين گفته‌هاي خيام يا ديگر خراباتيان در برابر گفته‌هاي پارسايان خشك‌مغز معنايي توانستي داد و ارجي توانستي داشت ولي در برابر آميغها يا از ديده‌ی سود و زيان زندگاني بي‌ارجست و بسيار بي‌معنيست.
اگر كارهاي زندگاني تنها آن بودي كه كسي با ملايمان بچَخَد و بآنان پاسخهاي دندان‌شكن دهد ، گفته‌هاي خيام ارج داشتي. سخن در آنجاست كه كارهاي زندگاني تنها آن نيست.
آري پارساي خشك‌مغزي كه از يكسو «قضا و قدر» و «لوح محفوظ» را بميان مي‌آورد و از يكسو باده‌خواران را با آتش دوزخ مي‌ترساند ، يك باده‌خوار توانستي گفته‌هاي خود او را به رخش كشد و بگويد :
ايزد چو گل وجود ما مي‌آراست
دانست ز فعل ما چه خواهد برخاست
بي‌حكمش نيست هر گناهي كه مراست
پس سوختن روز قيامت ز كجاست
اين سخن در پاسخ او بس بودي و زبانش را بسته داشتني.
ليكن گفتگو در آنست كه چيزهاي ديگري هم درميانست. اين درميانست كه باده بدرستي تن زيانمند است و بايد خود را در خوردن آن آزاد ندانست. آنگاه آن گونه باده‌خواري كه با بي‌پروايي بگذشته و آينده و بيدردي همراه مي‌بوده با زندگاني سرافرازانه نتواند ساخت. مردمي كه بآن گونه باده‌خواري گرايند بايد پستي و زيردستي را بگردن گيرند. بدي گفته‌هاي خيام از اينروست.
انديشه‌هاي خيامي چنانكه برخاسته از خراباتست شاينده‌ی خرابات نيز هست. گروهي اگر بخواهند از توده‌ها جدا گرديده ، همچون قرشمالان يك زندگاني پستي براي خود پديد آورند ، كه درپي آبرو و سرفرازي نبوده و بنيكي جهان دلبستگي نداشته با لختي بسازند ، و اندك خوراكي از هر كجا بود بدست آورده روز بگذرانند و تنها خواستشان اين باشد كه پرواي هيچي نكنند و با زور باده و چنگ و چغانه خود را خوش گردانند ـ چنين گروهي توانند خيام را فيلسوف شناسند و پيروي از انديشه‌هاي او كنند. براي ديگران بسيار نافهميست كه بسخنان او ارج گزارند. بسيار نافهميست كه بدآموزيهاي او را كه سراپا درس بي‌پروايي و بي‌غيرتي مي‌دهد در مغزهاي خود بياكنند.
چند روز پيش در راديو تهران نمايشي بود كه خيام با فيتز جرالد بهم رسيده‌اند و گفتگو مي‌كنند و خيام سپاس مي‌گزارد كه فيتز جرالد پس از گذشتن پانصد سال ، «افكار آسماني» او را به انگليسي ترجمه كرده و باعث رواج آنها شده. يك ايراني خيام مي‌بود و يك انگليسي فيتز جرالد. خيام آوازه راه انداخته از رباعيهايش بلند مي‌سرود و فيتز جرالد آهسته سخنی مي‌گفت.
من پيش خود شرمنده گرديدم. بياد آوردم كه اكنون آن انگليسي رازدان باين ايراني فريب خورده‌ی خام با چه نگاهي مي‌نگرد و زير لب بنافهمي او چه خنده‌اي مي‌كند. اين انديشه از بس مرا سهانيد نتوانستم تا آخر بنشينم و گوش دهم ، برخاسته باتاق ديگري رفته در را بروي خود بستم.
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 5
🔸 اينست مي‌توان گفت كه انديشه‌هاي خراباتيانه پيش از خيام مي‌بوده. او آنها را گرفته و برويه‌ی بهتري انداخته و گستاخانه‌تر سروده. اين گمان هم دور نيست كه بيشتر رباعيها كه بنام خيام است ازو نباشد و كساني پيش ازو يا در همان زمان سروده باشند.
به هر حال انديشه‌هاي خيام را جز برخاسته از خرابات ـ خرابات بدانسان كه ستوديم ـ نتوان دانست وگرنه بهر چيست كه آنهمه ستايش از باده رفته؟!.. بهر چيست كه از زابهاي خدا تنها آمرزگاری او بديده گرفته شده؟!. بهر چيست كه در بي‌پروايي بجهان آنهمه پافشاري رفته؟!. بهر چيست كه از «قضا و قدر» و «لوح محفوظ» پياپي نام برده شده؟!. كساني كه بخدا باوري درست نمي‌داشته‌اند بلكه گاهي آشكاره بي‌باوري مي‌نموده‌اند ، چگونه بوده كه «بتقدير الهي» يا «بلوح محفوظ» ايمان داشته‌اند؟!. اينها با هم نتوانستي بود مگر از آن راه خراباتيگري كه در بالا ستوديم.
داستان جبريگري در اسلام ريشه مي‌داشته. كساني بر آن مي‌بوده و عنوان «لوح محفوظ» و برخي آيه‌هاي قرآن را (نافهميده) براي آن دليل مي‌آورده‌اند. اين خراباتيان آن را دستاويز نيكي براي باده‌خواريهاي خود شناخته گرفته و رها نكرده‌اند و پياپي آنها را به رخ ملايان و پارسايان كشيده‌اند :
تا كي ز چراغ مسجد و دود كنشت
تا چند زيان دوزخ و سود بهشت
رو بر سر لوح بين كه استاد قضا
روز ازل آنچه بودني بود نوشت
يا رب تو گلم سرشته‌اي من چه كنم
اين پشم و قصب تو رشته‌اي من چه كنم
هر نيك و بدي كه از من آيد بوجود تو بر سر من نوشته‌اي من چه كنم
به هر حال اين گفته‌هاي خيام يا ديگر خراباتيان در برابر گفته‌هاي پارسايان خشك‌مغز معنايي توانستي داد و ارجي توانستي داشت ولي در برابر آميغها يا از ديده‌ی سود و زيان زندگاني بي‌ارجست و بسيار بي‌معنيست.
اگر كارهاي زندگاني تنها آن بودي كه كسي با ملايمان بچَخَد و بآنان پاسخهاي دندان‌شكن دهد ، گفته‌هاي خيام ارج داشتي. سخن در آنجاست كه كارهاي زندگاني تنها آن نيست.
آري پارساي خشك‌مغزي كه از يكسو «قضا و قدر» و «لوح محفوظ» را بميان مي‌آورد و از يكسو باده‌خواران را با آتش دوزخ مي‌ترساند ، يك باده‌خوار توانستي گفته‌هاي خود او را به رخش كشد و بگويد :
ايزد چو گل وجود ما مي‌آراست
دانست ز فعل ما چه خواهد برخاست
بي‌حكمش نيست هر گناهي كه مراست
پس سوختن روز قيامت ز كجاست
اين سخن در پاسخ او بس بودي و زبانش را بسته داشتني.
ليكن گفتگو در آنست كه چيزهاي ديگري هم درميانست. اين درميانست كه باده بدرستي تن زيانمند است و بايد خود را در خوردن آن آزاد ندانست. آنگاه آن گونه باده‌خواري كه با بي‌پروايي بگذشته و آينده و بيدردي همراه مي‌بوده با زندگاني سرافرازانه نتواند ساخت. مردمي كه بآن گونه باده‌خواري گرايند بايد پستي و زيردستي را بگردن گيرند. بدي گفته‌هاي خيام از اينروست.
انديشه‌هاي خيامي چنانكه برخاسته از خراباتست شاينده‌ی خرابات نيز هست. گروهي اگر بخواهند از توده‌ها جدا گرديده ، همچون قرشمالان يك زندگاني پستي براي خود پديد آورند ، كه درپي آبرو و سرفرازي نبوده و بنيكي جهان دلبستگي نداشته با لختي بسازند ، و اندك خوراكي از هر كجا بود بدست آورده روز بگذرانند و تنها خواستشان اين باشد كه پرواي هيچي نكنند و با زور باده و چنگ و چغانه خود را خوش گردانند ـ چنين گروهي توانند خيام را فيلسوف شناسند و پيروي از انديشه‌هاي او كنند. براي ديگران بسيار نافهميست كه بسخنان او ارج گزارند. بسيار نافهميست كه بدآموزيهاي او را كه سراپا درس بي‌پروايي و بي‌غيرتي مي‌دهد در مغزهاي خود بياكنند.
چند روز پيش در راديو تهران نمايشي بود كه خيام با فيتز جرالد بهم رسيده‌اند و گفتگو مي‌كنند و خيام سپاس مي‌گزارد كه فيتز جرالد پس از گذشتن پانصد سال ، «افكار آسماني» او را به انگليسي ترجمه كرده و باعث رواج آنها شده. يك ايراني خيام مي‌بود و يك انگليسي فيتز جرالد. خيام آوازه راه انداخته از رباعيهايش بلند مي‌سرود و فيتز جرالد آهسته سخنی مي‌گفت.
من پيش خود شرمنده گرديدم. بياد آوردم كه اكنون آن انگليسي رازدان باين ايراني فريب خورده‌ی خام با چه نگاهي مي‌نگرد و زير لب بنافهمي او چه خنده‌اي مي‌كند. اين انديشه از بس مرا سهانيد نتوانستم تا آخر بنشينم و گوش دهم ، برخاسته باتاق ديگري رفته در را بروي خود بستم.