✴️ یك مردمی هنگامی كه بپادشاه خودكامه‌ی خود می‌شورند و ازو مشروطه می‌خواهند معنای این جنبش و شورش آنست كه آن مردم بیدار شده‌اند و معنی درست سررشته‌داری (حكومت) را فهمیده‌اند و اینست از یكسو بآن پادشاه میگویند : «تو برو ما خودمان این كشور را راه خواهیم برد ، خودمان آن را نگاه خواهیم داشت» و از یكسو با یكدیگر پیمانی می‌بندند كه دست بهم دهند و بنگهداری كشور و بآبادی آن كوشند

✴️ و گذشته از كوششی كه هر یكی در راه تهیه‌ی زندگانی برای خاندان خود میكند ، یك كوشش نیز در راه كشور بگردن گیرند و همه‌ی كارهای سررشته‌داری را از تهیه‌ی سپاه و برپا كردن ادارات و گزاردن قانون و مانند اینها ، خودشان انجام دهند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 237)

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 5

🔸شنيدني‌تر از آنها اينست كه دولت روس كنوني كه درفشدار آزاديست و از آن سياستهاي كهن اروپايي بيزاري نشان ميدهد ، هنوز اين سياست كهن‌ فريب‌آميز را نشُسته و از ميان نبرده. ما گاهي كارهايي نيز از آن دولت مي‌بينيم. مثلاً مي‌بينيم در آن كشور بنام نظامي جشن گرفته مي‌شود.

آيا نظامي چه كرده؟!. چه نيكي را براي جهانيان انجام داده؟!. كسي كه خود را در برابر فرماندار ارزنجان سگ ، بلكه كمتر از سگ گردانيده ، كسي كه يك عمر با مفتخواري و ياوه‌گويي بسر برده ، در ديده‌ي مردم سوسياليست چه ارجي تواند داشت؟! چه جا ميدارد كه دولت شوروي بنام او جشن گيرد؟!. اگر خواست دولت شوروي دلجويي از ايرانيان و دوستي نشان دادن با اين توده است بهتر است مردان ارجمند و آزاده را كه در تاريخ اين كشور كم نيستند برگزينند.

مرا شگفت افتاده كه در اهواز از مسيو باتمانوف شنيدم كه كمونيستها از تولستوي با آنهمه آوازه و نامي كه در جهان پيدا كرده خرسند نيستند و چون گفته‌هاي او با آموزاكهاي كمونيستي سازگار نبوده ارجش نمي‌گزارند. در همان حال مي‌بينيم شرقشناسان كشور شوروي به نظامي با آن بديهايش ارج ميگزارند و دولت شوروي بنام او جشن برپا ميگرداند. اينها سخنانيست كه ميخواستم در پيرامون شرقشناسان بگويم.

دسته‌ی ديگري از آنان كه از شاعران هواداري مي‌نمايند فروغي و حكمت و دكتر قاسم غني و پروفسور صدیق و پيروان ايشانند. اينان را ما نيك مي‌شناسيم و بسخن ديگري درباره‌ی ايشان نياز نيست. اينان كارشان تنها هواداري از شاعران نبوده ، ما خيانتهاي بدتر ديگر از آنان سراغ ميداريم. اينان تاسشان از پشت بام افتاده و جرنگش را همه شنيده‌اند.
من در يكي از نشستها گفتگوي خود را با فروغي ياد كردم و چون با حكمت نيز گفتگويي داشته‌ام از آن نيز داستاني برايتان ياد مي‌كنم [1] :

هنگامي كه سال دوم پيمان را مي‌نوشتيم گفتاري در آن چاپ كرديم كه يكي نوشته : من پيشترها شعرهاي حافظ را ميخواندم و لذت مي‌بردم. ولي از زماني كه نوشته‌هاي شما را درباره‌ي شاعران خوانده‌ام ديگر لذتي از شعرهاي حافظ نمي‌برم. بلكه مي‌بينم بيشتر شعرهايش بيكبار بي‌معنيست ، و آنگاه غزلي را از شاعر گرفته بكاوش گزارده بود.
اين گفتار را چون بچاپ رسانيديم در همان روزها مرا كاري در وزارت فرهنگ بود. چون بنزد حكمت كه وزير مي‌بود رفتم همانكه نشستم بگله پرداخت كه شما از حافظ بد نوشته‌ايد. گفتم : نوشته از ديگري بوده ، و چون گفته‌هايش راست مي‌بود بچاپ رسانيديم. او بحافظ دشنام نداده كه مايه‌ي رنجش شما يا ديگري باشد. او ميگويد : من از بيشتر شعرهاي حافظ معنايي نمي‌فهمم ...
با يك شتابي گفت : «نمي‌فهمد برود تحصيل سواد كند تا بفهمد ...» گفتم : او بي‌سواد نيست. بِهر حال جنابعالي كه خودتان باسواد هستيد بفرماييد آنهمه ستايشهاي گزافه‌آميز از باده كه حافظ كرده ، آنهمه پافشاري كه درباره‌ي بيهوده بودن كوشش و تلاش نشان داده ، چه معني داشته؟!.. آن بيشرمي كه در بچه‌بازي از خود مي‌نمايد از چه رو بوده؟!.. از اين شعر چه معناي بخردانه‌اي توان درآورد :
دوش ديدم كه ملايك در ميخانه زدند گل آدم بسرشتند و به پيمانه زدند
اينها را كه گفتم از آن تندي كه مي‌نمود كاست. ولي چون پاسخي نمي‌داشت چنين گفت : «عقيده‌ی من اينست كه اينان اشخاص فوق‌العاده‌اي بودند و ما قادر بفهم سخنهاي ايشان نيستيم».

گفتم : پاسخ بسيار پرتيست. نخست بايد دانست كه سخن براي فهميدن است. سخن هرچه والاتر باشد درخور فهم است. آن چرندگوييست كه نتوان فهميد و معناي درستي از آن درآورد. برانگيختگان كه بارجدارترين سخنان پرداخته‌اند و خودشان والاترين جايگاه را ميداشتند گفته‌هاشان درخور فهمست هر كس آنها را ميفهمد.
دوم در جايي كه شما بفهميدن سخنان حافظ و مانندگان او توانا نيستيد و آنها را نفهميده‌ايد از كجا دانسته‌ايد كه مردان بزرگ والاجايگاهي بوده‌اند؟!. از كجا كه كسان بسيار پستي بوده‌اند؟!.
در آن روزها قانون استادان دانشگاه از مجلس گذشته بود كه من نيز بايستي استاد باشم. آقاي حكمت چون از پاسخ درماند چنين گفت : «بِهر حال ما شما را باستادي با اين شرط خواهيم پذيرفت كه اين سخنانتان پس بگيريد ...» گفتم : در آن حال من از استادي چشم پوشيدم.

[1] : درباره‌ي دكتر غني نيز دفتر «فرهنگ است يا نيرنگ؟» ديده شود ـ و

✴️ بمشروطه و دمکراسی قیمت گزاردن و دلبستگی نشان دادن.

در ایران چهل سالست رژیم مشروطه برپا گردیده. ولی چنانکه چند بار تکرار کردیم تاکنون انبوه مردم معنی آن را ندانسته‌اند و طبیعیست که قدرش هم نمی‌شناسند. در حقیقت پس از چهل سال هنوز مشروطه در ایران اجرا نشده.

🔸 مشروطه تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست. مشروطه بیک معنی عالیتر دیگریست. مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.

برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم :

یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی. مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام میدهد. ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. بیک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست.

🔸ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم. باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.

در زمانهای گذشته این کارها بیک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره میکرد ، بمردم نیز فرمان میراند. مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند. باین معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.

🔸این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!.. اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.
در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین معنی این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.

🔸پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره میکنند. هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ، هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد. این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.

🔶 ولی در ایران کم کسی مشروطه را باین معنی فهمیده. کم کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول میداند. اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمیدانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.

بهرحال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود.

🔸مشروطه والاترین شکل حکومت است. امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه اداره می‌شوند. اینها باید بمردم فهمانیده شود.

🔸فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید.

گاهی کسانی میگویند : «این توده شایسته‌ی مشروطه نیست». میگویم : باید کوشید و آنها را شایسته گردانید ، نه اینکه از مشروطه چشم پوشید.

(امروز چاره چیست؟ سات 39 تا 41)

🔶 مشروطه چیست؟..

(بخش پایانی)

🖌 یادداشت ویراینده

🔷 (پسگفتار «مشروطه چیست؟»)

🔸 این روزنامه‌ی پرچم بود که از اصلاحات گذشته هواداری می‌کرد و بیش از هر روزنامه‌ی دیگری جلو کهنه‌پرستی ملایان و هواخواهانشان می‌ایستاد. پرچم همچون خاری در چشم ارتجاع و ملایان دیگر تحمل‌ناپذیر گردیده بود.

🔸 دولت سهیلی با هایهویی که بدستیاری رادیو براه انداخت توانست به آمدن آقاحسین قمی شکوه و ارج بی‌اندازه دهد. سپس به پیشنهادهای او که آزاد شدن چادر ، بازگردانیدن اوقاف به خورندگان پیشین آن ، بستن مدرسه‌های مختلط و گنجانیدن درس دینی در مدرسه‌ها و اینگونه چیزها بود رسمیت داد.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 6

🔸اين هم نشانه‌اي از حال و رفتار حكمت. مردي كه از هوشياري و تيزفهمي بشيطان پاپوش دوزد ، چون از پاسخ درمانده در برابر من بيك سخن عاميانه‌ی پستي برخاسته ـ سخني كه اگر از يك لر كوه‌گردي سر زدي خنده‌آور بودي چه رسد بيك مرد درسخوانده و اروپاديده.
اين حكمت [1] كه از هم‌نژادان فروغيست ، در آن دستگاه بدخواهي پايه‌اش كمتر از فروغي نيست. اين مرد هنگامي كه از اروپا آمد و وزير فرهنگ شد بهايهوي ادبيات نيروي بسيار داد و آن را چند برابر گردانيد :
اين مرد همانست كه در دانشسرا درس صوفيگري نهاده. همانست كه چندي پيش همراه پورداود و رشيد ياسمي بعنوان «هيئت فرهنگي ايران» بهند رفتند و بازگشتند. سه تن مرد پولهاي گزاف از دولت گرفتند و رفتند و در اينجا و آنجا شعرهايي خواندند. شعرهايي بارمغان بردند و شعرهايي بارمغان آوردند. بجهانيان نشان دادند كه فرهنگ ايران و هند جز شعر نيست و نبايد بود.

🔸آمديم به پيروان اين دسته : آنان كسانيند كه از اين راه سود مي‌برند و نان ميخورند. آن يكي شاعر است و بِهمان نام جا براي خود در وزارت فرهنگ باز كرده. اين يكي ديپلمه‌ی ادبياتست و بنام دبيري ماهانه مي‌برد. استادان دانشگاه كه ماهانه‌هاي گزاف مي‌برند ، بسياري از ايشان سرمايه‌شان جز دانستن تاريخچه‌ی شاعران و ازبر داشتن شعرهايي از ايشان نيست. با همين سرمايه‌ی دغل خود را در هر بزمي و انجمني جا ميدهند.

يكي از آنها كه چون چند بار بما زباندرازي كرده نامش را مي‌برم دكتر رعديست. اين از گوشه‌ی تبريز برخاسته و چون شعر ـ شعرهاي ياوه ـ نيك ميگفته در وزارت فرهنگ كاري داده‌اند. سپس با پول آن وزارت باروپا رفته و با يك نام دكتري بازگشته و اكنون جايگاهي در آن وزارتخانه میدارد و پولهاي گزاف ميگيرد. در حالي كه يگانه هنرش قافيه‌بافيست. چنين كسي چه شگفت كه از شاعران هواداري كند و براي خشنودي فروغي‌ها و حكمت‌ها و دكتر غني‌ها ، هر زمان كه جايش افتاد ، با همه‌ی ترسايي ، سخناني نيشدار بيفرهنگانه بگويد يا بنويسد؟!.

🔸يك دسته‌ی ديگر از هواداران شاعران آنهايند كه فريب خورده‌اند. فريب نوشته‌هاي تذكره‌ها را خورده‌اند ، فريب كتابهاي شرقشناسان را خورده‌اند ، فريب هايهوي بدخواهان را خورده‌اند. بهترين دليل اين آنست كه چون ما آواز بلند كرديم و بديهاي شاعران را نوشتيم اينان بخود آمدند و از خوشگماني كه بشاعران ميداشتند بازگشتند. بلكه بسياري كه خود شاعر مي‌بودند شعرهاي خود را آتش زدند.

🔸امروز بسياري از ياران ما كسانيند كه خود شعر ميگفته‌اند. ديگران كه اين دليري را نداشتند آنان هم از شعر گفتن بسيار كاستند. شما ببينيد در اين چند سال چه اندازه از شعر كاسته. ببينيد چگونه انجمنهاي ادبي برچيده شده. چگونه روزنامه‌ها و مهنامه‌هاي ادبي از ميان رفته.

آري در اين دو سال دولتهاي بدخواه باز كوشيده‌اند و (ميكوشند) كه آن بازار گرم را براي شعر بازگردانند و بنامهاي گوناگون انجمنهايي برپا گردانيده‌اند (و ميگردانند). راديوي ايران نيز افزار نيكي براي اين كار است. ولي اينها ماننده‌ي آنست كه ميخواهند مرده‌اي را از گور برانگيزند. شما آشكاره مي‌بينيد خود وزارت فرهنگ ناچار شده چند سنگر بازپس نشيند. ناچار شده «تاريخ‌الشعرا» را از برنامه بردارد. شعرهاي پست و زننده را از كتابهاي درسي بيرون كند. ناچار شده از باب پنجم گلستان بكاهد. ناچار شده رويه‌كارانه باين كارها برخيزد.

يك چيز شيرين آنست كه بسياري از آنان كه بحافظ و سعدي و ديگران دلبستگي ميداشتند و شعرهاي آنان را با لذت ميخواندند چنانكه خودشان ميگويند اكنون كه آن شعرها را ميخوانند ديگر لذتي نمي‌برند. بيشتر آنها را بي‌معني مي‌يابند ، و در شگفتند كه چگونه در آن زمان اين شعرها را بامعني مي‌شمردند.
ما خود در اين باره آزمايشها كرديم. بارها رخ داد كه كسي بنزد ما آمد و با تندي بگله پرداخت كه بسعدي و حافظ بد گفته‌ايم و ما چون شعرهايي را از آنها يا از ديگران بجلوش گزارده گفتيم : «آخر اينها چه معني ميدارد؟!.» درماند و همچون كسي كه در خواب مي‌بود بيدار شد و از حال خود در شگفت ماند.

[1] : نیایان فروغی و حکمت جهود بوده مسلمانی پذیرفته‌ بودند.
هنگامی که این کتاب نوشته شده فروغی درگذشته بود ولی حکمت پس از این چند بار به وزارت و سفارت و جایگاههای بلند دولتی دیگری رسید و تا سال 1359 می‌زیست. ـ و

ابراهیم پورداوود

غلامرضا رشید یاسمی

غلامعلی رعدی آذرخشی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 13

🔸 سپس حادثه‌ی ديگرى كه روي داد آن بود كه تيسافرنيس ، كليارخس و سركردگانى ديگر را فريب داده با سوگند دروغى آنان را نزد خود خواست و چون بيامدند همه را دستگير كرده با بند و زنجير نزد ارتخشثر فرستاد. كتسياس مى‌گويد كليارخس شانه‌اى ازو درخواست و چون او درخواست را انجام داد كليارخس با آن شانه سر خود را شانه كرده شادمان گرديد و بپاداش آن انگشترى به كتسياس ‌داد كه نزد خويشان و دوستان او در اسپارت نشانه‌ی سپاسمندى باشد و بر روى نگين آن صورت ‌يك دسته از زنان را رقص‌كنان نقش كرده بودند. مى‌گويد سپاهيانى كه همراه كليارخس در بند بودند هميشه خوراك روزانه‌ی او را كه‌ فرستاده مى‌شد مى‌دزديدند و جز مقدار كمى باو نمى‌دادند. كتسياس مى‌گويد : من اين نابسامانى را رفع كرده چنين قرار دادم كه به كليارخس خوراك بهترى فرستاده شده‌ و براى سپاهيان خوراك جداگانه ببرند كه ميان خودشان بخش نمايند. مى‌گويد : من اين نيكيها را با دستور و خواهش پاروساتيس انجام مى‌دادم و چون گذشته از خوراكهاى ديگر روزانه خوراكى از گوشت ران براى كليارخس فرستاده مى‌شد پاروساتيس دستور داد كه كارد كوچكى درون آن خوراك جا داده بفرستند. بدين منظور كه كليارخس خود را كشته از شكنجه‌هاى بیرحمانه‌اى كه پادشاه براى او در انديشه داشت آسوده باشد ولى كليارخس ترسيده از خودكشى بازايستاد. مى‌گويد در نتيجه‌ی ميانجيگرى پاروساتيس پادشاه وعده داد كه بر كليارخس ببخشايد و سوگند بر اين ياد كرد. ولى پس از ديرى در سايه‌ی دخالت استاتيرا همه‌ی آن دستگيران بجز از مينون1 را بكشت. مى‌گويد از اين سپس بود كه پاروساتيس هميشه درپى فرصتى بود كه استاتيرا را نابود سازد و زهر براى او تهيه ديد. ولى اين سخن باور نكردنى است. اگر براستى مقصود اينست كه پاروساتيس براى‌ خواستن كينه‌ی كليارخس بكشتن زنى كه همسر قانونى شاه و مادر وليعهد و شاهزادگان بود دليرى كرده بايد گفت كتسياس سخن پاك بى‌بنيادى رانده و مى‌توان گفت كه اين بخش‌ داستان كتسياس خود سوگوارى بر كليارخس مى‌باشد نه تاريخنگارى. چه او مى‌خواهد ما باور كنيم كه چون سرداران يونانى كشته شدند گوشتهاى آنان بهره‌ی سگان و مرغان گرديده كه از هم دريدند. بجز كليارخس كه چون تن او بزمين افتاد ناگهان ‌تندبادى برخاسته و خاك بسيارى با خود آورده و روى آن لاشه را پوشانيده پشته‌اى بر روى ‌آن پديد آورده شد. پس از ديرى خرماهايى در آنجا افتاده از هسته‌هاى آنجا انبوهى درخت روييده و از هر سوى سايه بر روى گور مى‌انداخت چندانكه پادشاه چون آن را ديد دانست كه كليارخس برگزيده‌ی خدايان بوده و از كشتن او سخت پشيمان گرديد.


1ـ Menon

✴️ چگونه به آمیغها راه یافتم؟..

چنین به یاد دارم كه در آغاز سال 1314 یك تن از خویشان دوستارم (آقای ابوالفضل حاذقی) كه اكنون هم در تهران است چند شماره از مهنامه‌ی پیمان را برای من فرستاده و چنین نوشته بودند : «چون نوشته‌های این مهنامه را با اندیشه‌ی شما موافق دیدم این چند شماره را برای شما فرستادم كه بخوانید و اگر دلپسندتان باشد بنگارید تا شماره‌های پی درپی آن را گرفته و برایتان بفرستم».
هنگام شروع به خواندن یكی از شماره‌های مهنامه چنین رخ نمود كه روبرو شدم با گفتاری كه درباره‌ی بیهودگی شعر و بیهوده‌گویی شاعران سخن رانده شده بود و چون خود یك تن از كسانی بودم كه شعر و شاعری را یك داده‌ی خدایی می‌ستودم و آن را همپایه‌ی فرهِش[= وحی] میدانستم و از روی پیروی از پیشینیانم كه خود را از رسته‌ی سخن‌پردازان (شاعران) بشمار آورده بوده‌اند من هم گاهگاهی شعرهایی به نام قصیده یا غزل و یا رباعی می‌سرودم ، از برخورد به آن گفتار به تكان درآمده و از خواندن همه‌ی آن و دیگر گفتارها و شماره‌ها بازماندم و بیدرنگ نامه‌ای نوشتم و همه‌ی شماره‌های مهنامه را با آن باز پس فرستادم و چنین نوشتم : «چون گفتارهای این مهنامه به نظرم ناپسندیده آمد لذا آن را پس فرستادم».

پس از آن هم هرگاه در جایی نام مهنامه‌ی پیمان را می‌شنیدم از در رنجیدگی درآمده و مانند كسانی كه اكنون بدخواه پیمانند رفتار مینمودم و چنین بود تا آنكه یكی از خویشان دوستارم (آقای محمدكریم فرهنگ) كه او هم‌اكنون در تهران است به آهنگ رفتن به شیراز به اسپهان آمده و روزی كه بدیدن من آمده بودند درمیان گفتگوهای دوستانه چنین گفتند : «راستی شما چرا از پذیرفتن و خواندن مهنامه‌ی پیمان خودداری نشان داده و پس فرستاده بودید؟.» من همان رخداده را با سرگذشت گفتم و او در پاسخ چنین گفت : «شما همه‌ی مهنامه‌ها و گفتارهای آن را خواندید و دلپسندتان نشد یا به همان گفتار درباره‌ی شعر و شاعران بس كردید؟» گفتم «آری به همان گفتار بس كردم و چون گفتارهای دیگر آن را از همین نمونه دانستم نیازی به خواندن آن ندیدم» ـ از شنیدن این پاسخ دوست ارجمندم لبخندی نمود و چون خنده در اینگونه زمینه‌ها آدم كنجكاو را به اندیشه می‌اندازد مرا نیز اندیشناك كرد پرسیدم خنده از چیست گفتند «من شما را آدمی با انصاف میدانم آیا چگونگی چیز نادیده را میتوان دانست یا اظهار نیكی و یا بدی چیزی پیش از برخورد به آن و آزمودن در نزد خرد و دانش سزا است؟ شما خود میگویید من به خواندن یك گفتار درباره‌ی شعر و شاعران بس كرده‌ام و از خواندن دیگر گفتارها و شماره‌ها خودداری نموده‌ام چگونه داوری درباره‌ی همه‌ی آنها كرده و میكنید؟ گرفتم كه شما در این زمینه كه خوانده‌اید و با اندیشه‌تان ناسازگار بوده بتوانید به خود حق دهید درباره‌ی دیگر نوشته‌ها كه نخوانده‌اید چه میگویید وانگهی نویسنده و دارنده‌ی این مهنامه جای بهانه برای كسی باز نگذارده زیرا خود در همین مهنامه پی درپی نوشته و می‌نویسد كه هر كسی ایرادی به گفته‌های ما دارد بنگارد تا بدانیم چیست و آیا دلیل دارد یا نه و شما كه خود را آدم كنجكاو جویای دانش و بینش میدانید در برابر این مهنامه و این گفتارها و پیشنهادها چگونه خواهید بود».

باری این گفتگو درمیان من و دوستم مرا به تكان آورد و در برابر سخنان او خود را مغلوب دیدم و انصاف دادم كه كاری بیجا كرده‌ام و پشیمانی از خود نمودم و چون پاسخی در برابر گفته‌های او نداشتم گفتم كاری است نباید بود ، بوده و شده اكنون اگر شماره‌هایی از مهنامه در دسترس دارید به من دهید تا با اندیشه بخوانم و اگر ایرادی به نظرم رسید یادداشت و یادآوری كنم و چنانكه به یاد دارم یك جلد (ششماهه‌ی سال اول) را به من دادند و سپارش كردند كه چنانچه در گفتارهای آن دچار دشواری شُدید خود را نگهداری كرده و از میدان به در نروید و دوباره و سه باره بخوانید و نیك اندیشید تا نیك دریابید و اگر ایرادی به نظرتان رسید با دلیل بنگارید و من هم به عهده میگیرم برای دارنده و نویسنده‌ی پیمان بفرستم تا اگر پاسخی و دلیلی در رد ایرادها دارند بنگارند.

من هم بنا به سپارش دوستم چندین بار مهنامه را با اندیشه خواندم و بسی باریك‌بینی بكار بردم و سرانجام با همه‌ی گفتارهای آن همراه گردیدم و پس از آن از آغاز سال پنجم پیمان شماره‌های پی درپی مهنامه را با دیگر نوشته‌های دارنده‌ی آن (راه رستگاری ـ آئین ـ قانون دادگری ـ حافظ چه میگوید؟) را بدست آورده نه یك بار چندین بار خوانده و در نوشته‌های آن اندیشه بكار بردم. كوچكترین ایراد و اشكالی به نظرم نرسیده و این است كه پس از این خود را یك تن از هواداران راه آن دانسته و از آفریدگار توانا و دانا خواستارم چنانكه دوست ارجمندم دست یافت كه مرا به سوی راه راهنما گردد مرا هم نیرومندی و توانایی دهد تا بتوانم دیگران را كه مانند گذشته‌ی من می‌باشند راهنما گردم.
(اسپهان ـ ع ـ م ـ كاویان)
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی هشتم)

✴️ زندگی زیر سایه‌ی دمکراسی چگونه است؟!

بدنبال بارانهای تند دو روزه در این هفته ، کشور کانادا دچار سیلهایی گردید و شهرهایی مانند اتاوا و مونترال گرفتار آن بودند. مردم ناچار خانه‌هاشان را ترک کردند. یک تن نیز کشته شده.
نخست‌وزیر و پسرانش به کنار رودخانه‌ی اتاوا رفته همراه با نیروهای داوطلب ، چندی به پر کردن کیسه‌های شن پرداختند.
عکاسان و فیلمبرداران نیز گرد می‌آیند ، و چون نیروهای امنیتی نخست‌وزیر هم به برخی پیشگیریها برمیخیزند ، گویا کار یاری‌رسانان مختل گردیده. اینست یکی از آنان به نخست‌وزیر اعتراض میکند.
ویدئو اعتراض او را به نخست‌وزیر نشان میدهد. خواست ما در اینجا نشان دادن صحنه‌ای از آزادی ، یادآوری لذت آزاد زیستن ، نیروی سازنده‌ی آنست و اینکه اینها همه از رهاوردهای دمکراسیست.
در اینجا یک گفتگوی بافرهنگانه میان نخست‌وزیر و یک مرد خشمناک را می‌بینیم که به ناستودگیهایی مانند خوار داشتن ، دشنام یا زورورزی بیجای نیروهای امنیتی نمی‌انجامد. یاری‌رسان کار نخست‌وزیر را ریاکاری میداند ، ولی او در دفاع میگوید : آمدن ما به اینجا داوطلبان بیشتری را به یاوری خواهد برانگیخت.
این دورنماییست از یک دمکراسی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 14

🔸 پاروساتيس از ديرزمانى با استاتيرا كينه داشته هميشه آتش رشك در دل وى فروزان بود. زيرا مى‌ديد كه شكوه و نيروى خود او از نوازشى است كه ارتخشثر بپاس مادرى از او دريغ‌ نمى‌سازد ولى شكوه و نيروى استاتيرا بر روى بنياد استوارى از مهر و اعتماد گزارده شده و اينبود كه هميشه انديشه‌ی برانداختن او را داشت و بچنين كارى از آن جهت دليرى مى‌كرد كه ‌گمان مى‌كرد در نتيجه‌ی آن به والاترين جايگاهى در جهان خواهد رسيد. در ميان پرستاران او زنى بنام گيگيس‌1 بسى ارجمند بود و بيش از ديگران به وى نزديكى داشت و چنانكه دينون‌ مى‌نويسد تهيه‌ی زهر بهمدستى او شده بود. ولى كتسياس اين اندازه مى‌گويد كه گيگيس از داستان آگاهى داشت و اين آگاهى نه به رضاى او بود. بگفته‌ی او تهيه‌ی زهر را بليتاراس‌2 كرده بود و اين بليتاراس را دينون ملانتاس‌3 نام مى‌برد. بارى پاروساتيس و استاتيرا از ديرزمانى باز با هم آمدوشد كرده گاهى در يكجا بر سر سفره مى‌نشستند ولى چون با همه‌ی آشتى هنوز بيكديگر دلگرمى نداشتند اينست كه از ترس ‌يا از احتياط بر سفره بايستى هر دو بيك ظرف دست دراز نمايند و از يك ور آن ظرف ‌بخورند. در ايران مرغكى هست كه در شكم آن هيچگونه ناپاكى پيدا نمى‌شود و همه‌ی آن چربى و گوشت است. از اينجا چنين مى‌پندارند كه خوراك آن مرغ هوا و آبش شبنم مى‌باشد. نام آن رهونتاكيس4 مى‌باشد. كتسياس چنين مى‌گويد كه پاروساتيس مرغى را از اين جنس با كارد دو پاره كرد كه يك ‌پاره‌ی آن پاكيزه و بى‌زيان و پاره‌ی ديگر آلوده به زهر بود. خود او تكه‌ی بى‌زيان را خورده تكه‌ی آلوده به زهر را به استاتيرا داد ولى دينون نه پاروساتيس بلكه ملانتاس را مى‌نگارد كه مرغ را دو تكه كرده تكه‌ی زهرآلود آن را به استاتيرا داد كه چون از اثر آن بحال مرگ افتاد خود از سختى درد و از پيچ و تابى كه ‌در روده‌ها و معده‌ی او پديد آمده بود هوش در سر نداشت تا بداند آن حال از كجا آمده ولى‌ پادشاه كه بر سر او فرارسيد از آگاهى‌ای كه از بدنهادى و بيباكى مادر خود داشت بدگمان گرديده بيدرنگ بجستجو و بازپرس پرداخت و همه‌ی بستگان پاروساتيس را كه بر سر سفره‌ی او خدمت‌ مى‌كردند دستگير نموده بشكنجه كشيد. ولى پاروساتيس ، گيگيس را در خانه نزد خود نگاهداشته تا ديرزمانى نگزاشت بيرون بيايد و با همه‌ی فرمانهاى پادشاه دست از نگهدارى او برنداشت. تا شبى خود او اجازه گرفت كه نهانى خانه‌ی خويش برود و ارتخشثر كه از چگونگى ‌آگاه بود و انتظار بيرون آمدن او را داشت همینکه بيرون آمد او را دستگير كرده پس از بازپرس فرمان كشتن او را داد.
اما دستور كشتن زهردهندگان در ايران اينست كه ياد مى‌كنيم : سنگ پهنى هست كه سر زهر دهنده را بر روى آن گزارده سپس با سنگ ديگرى آن را چندان مى‌كوبند و مى‌سايند كه همه‌ی سر و روى كوفته شده تيكه‌ تيكه مى‌گردد. كيفر گيگيس را نيز بدينسان داده او را نابود ساختند ، اما درباره‌ی مادر شاه ارتخشثر دست يا زبان بآزار او نگشاده باين اندازه بسنده كرد كه او را به بابل دور رانده سوگند خورد تا او زنده باشد هيچگاه بنزديك آن شهر نرود. خود پاروساتيس هم از اين پیشامد چندان ‌ناخرسند نبود.


1ـ Gigis
2ـ Belitaras
3ـ Melantus
4ـ Rhyntaces گمان ندارم از چنین نامی در فارسی امروزی و در زبانهای بومی شهرهای ایران نشانی پیدا شود.

🔶 برانگیختگی چیست؟..

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی نهم»)

گیلان ، ییلاقات شاندرمن

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 15

🔸 اين بود چگونگى كارهاى ارتخشثر در درون خانه‌ی خويش ، اما در بيرون خانه چون ‌ارتخشثر نتوانست يونانيانى را كه همراه كوروش بجنگ او آمده بودند دستگير نمايد و با همه‌ی علاقه‌اى كه باين كار داشت و كمتر از علاقه‌ی او بشكست كوروش و نگاهدارى تاج و تخت ‌براى خود نبود فيروزمند نگرديد و يونانيان با آنكه كوروش را گم كرده و سرداران خود را از دست هشته بودند با اين پشت‌شكستگى و بى‌سرپرستى و با آنكه تا نزديكى چادر پادشاه پیش آمده و بخطر آنهمه نزديك شده بودند باز توانستند خود را رها گردانيده از ايران بروند. اين كار شگفت بهمه نشان داد كه پادشاه ايران و دربار او تنها از حيث فراوانى پول و زن‌ و آراستگى و شكوه پيشى و بيشى دارد وگرنه داراى نيرو و توانايى نيست و اينبود كه همه‌ی يونانيان گستاخ گرديده به ايرانيان با ديده‌ی خوارى نگريستند. بويژه لاكيدومونيان كه عار خود دانستند برهايى همنژادان خود در آسياى كوچك از يوغ هخامنشيان نكوشند و آنان را از آن شكنجه و رفتار زشت ايرانيان آسوده نگردانند. اينان نخست سپاهى بسركردگى ثيمبرون‌1 و پس از آن لشكر ديگرى بفرماندهى ‌ديركوليداس2‌ پديد آورده بجنگ بفرستادند و چون نتيجه‌ی مهمى از آنان بدست نيامد اينزمان بسركردگى پادشاه خود آگيسيلااوس3 بسيج جنگ كردند و اين پادشاه چون بسپاه‌ خود به آسيا رسيده بخشكى درآمد بيدرنگ بكوشش پرداخته شهرت خوبى بدست آورد و ميانه‌ی او و تيسافرنيس جنگى در ميدان رویداده تيسافرنيس شكست يافت. نيز بسيارى از شهرها بر تيسافرنيس بشوريدند. و چون اين خبرها به ارتخشثر رسيد دانست كه نبايد با يونانيان ‌از اين راه درآيد و اينبود تيموكراتيس‌4 را از مردم رودوس5 با مقدار انبوهى از زر به‌ يونانيان فرستاده باو اختيار داد كه به هر نحوى كه مى‌پسندد و آن پولها را بين پيشوايان يونانى ‌در اين شهر و آن شهر بخش كرده آنان را بجنگ با اسپارت برانگيزد. تيموكراتيس به يونان رفته دستور ارتخشثر را بکار بسته بسيارى از شهرهاى بزرگ را بشورانيد. نيز پلوپونيسوس‌6 را بشورش برانگيخت و اينبود كه دارالشورا آگيسيلاوس را از آسيا بازپس خواند. مى‌گويند چون او از آسيا برمى‌گشت بدوستان خود چنين گفت : بدست سى‌هزار تيرانداز است كه ارتخشثر مرا از آسيا بيرون مى‌راند. مقصود اشاره بصورت تيرانداز است كه بر روى دَريكهاى ايران نقش مى‌شود.


1ـ Thimbron
2ـ Dercyllidas
3ـ Agesilaus
4ـ Timocrates
5ـ Rhodes نام جزيره‏اى از يونان بوده.
6ـ Peloponnesus بخشى از جنوب يونان كه شبه‌جزيره مى‏باشد.