🔶 یک نبرد دیگری که باید کنیم

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸یك ملای تبریزی بود كه چون ما در پیمان نام دین می‌بردیم می‌پنداشت كه خواستمان كیش اوست از اینرو خود را به ما می‌بست ، و این مرد كه بارها به نزد من آمدی همیشه این جمله را گفتی : «ولی شما تند میروید». یك روزی گفتم : چه كار كنم كه تندروی نباشد؟.. چه سخنانی را بنویسم؟. از پاسخ درماند و چنین گفت : «شما خودتان بهتر میدانید ، كاری كنید كه تندروی نباشد». گفتم : اگر من خودم بهتر میدانم دیگر چه جای پند دادن شماست؟!.

🔸ببینید نادانی تا چه اندازه است كه هیچ نمیدانند ما چه میگوییم ، و سخنمان چیست ، و دلیلمان كدامست ، درباره‌ی شاعران چه نوشته‌ایم ... و با این حال در برابر ما می‌ایستند و گفتگو به میان می‌آورند این خود نمونه‌ای از دژآگاهی ایشانست.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 7

🔸ما از اينجا به نكته‌اي پي مي‌بريم ، و آن اينكه پندار ـ يا بهتر گويم سَمَرد[=وهم] ـ در آدمي تا چه اندازه كارگر تواند بود ، تا چه اندازه جلو فهم و دريافت او را تواند گرفت. اين جُستاريست كه بايد در روانشناسي دنبال كنند. ولي من چون داستانهایی در آن باره بياد ميدارم برخي را ياد ميكنم :

چندي پيش در يكي از روزنامه‌ها گفتاري درباره‌ي «گواهي» خواندم. در قضاوت اين گفتگوييست كه به «گواهي» تا چه اندازه ميتوان ارج گزاشت؟. چه گواهان گذشته از آنكه دروغ توانند گفت ، فريب هم توانند خورد. نويسنده‌ی گفتار دليلها در آن باره آورده از جمله داستاني از نوشته‌هاي گوستاو لوبون ياد مي‌كند.
گوستاو ميگويد : در پاريس روزي پسري در رود سين خفه شده بود. چون لاشه‌اش بيرون آوردند يكي از تماشاچيان گفت : «اين پسر فلانست». چند تن ديگر نيز همان گواهي را دادند. ولي چون رفتند بپدرش آگاهي دهند ديدند پسر او در خانه‌شان آسوده نشسته و دانسته شد همه‌ی آن گواهان كه هفت و هشت تن مي‌بودند دروغ گفته‌اند. گوستاو داستان را دنبال كرده ميگويد :
اين داستان راستست و مانندهايش بسيار تواند بود. بسيار تواند بود كه يكي كه سخني گفت در دلهاي ديگران پنداري يا سمردي پديد آيد و جلو فهم و دريافت ، بلكه جلو چشم و گوش آنان را بگيرد.

اين داستان را هم چهل سال پيش در تبريز شنيده‌ام. در آن زمان باده ‌فروشي به فراشان دولتي غدغن شده بود. براي آنكه داستان را نيك فهميد مي‌بايد بگويم : فراشان دولتي در آن زمان بيشترشان لوتيهاي اين كوي و آن كوي مي‌بودند كه خود را بدولت مي‌بستند تا در بدكرداري آزاد باشند. و اينها باده را ميخوردندي نه براي سرخوش بودن و لذتي بردن ، بلكه براي مست شدن و بدمستي كردن. همانكه مست شدندي در كوچه‌ها راه افتاده جلو اين زن را گرفتندي ، به يخه‌ی آن مرد چسبيدندي. برخي نيز بنمايشهاي لوتيانه برخاستندي : درميان ميدانی يكي قمه‌ی خود را بزمين زدي و فرياد كشيدي. «كدام لوتي است كه از پهلوي اين بگذرد». اكنون اگر لوتي‌ای پيدا شدي و از پهلوي آن گذشتي پيكار راه افتادي و قمه‌ها بشكمها فرورفتي و اگر لوتي‌ای پيدا نشدی راه بسته گرديدي. بايستي رهگذران چندان بايستند تا خان‌نايب نمايشش را بپايان رساند و قمه را بردارد و راه خود را پيش گيرد. چون اين گونه بدكرداريها بسيار رخ دادي بباده‌فروشان غدغن كرده بودند كه باده بفراشان و لوتيان نفروشند.
يك ارمني باده‌فروش ميگويد : روزي يكي از فراشهاي وليعهد آمد و از من باده خواست ، و چون پافشاري ميكرد و لابه مي‌نمود ناچار شده رفتم آب سرخ رنگ تلخي ساخته در گيلاسي ريختم و او را به پستو برده بدستش دادم كه بسر كشيد و خواهش كردم كه خودداري كند و مستي نشان ندهد و روانه گردانيدم. كمي نگذشته بود ديدم فراشي آمد كه بيا ترا در فراشخانه‌ی وليعهدي ميخواهند. برخاسته رفتم ديدم فراش آنجاست. دانسته شد مستي از خود نشان داده و در بازار باين و آن دست يازيده گرفته و آورده‌اند. فراش‌باشي با من پرخاش كرد كه چرا باده باو فروخته‌ام. من داستان را گفته خواهش كردم دهانش را بو كنند ، و چون چگونگي دانسته شد همه بخنده پرداختند. خنده‌آورتر اين بود كه آن فراش چون سخنان مرا شنيد و داستان را دانست همچون كسي كه از بيهوشي بخود آيد تكاني خورد و گفت : «پس من مست نبوده‌ام؟!.» نمي‌دانم اين داستان تا چه اندازه راستست.

بِهر حال آزمايشي هم من خود كرده‌ام. در آغاز جواني كه در مدرسه‌ی طالبيه‌ی تبريز درس ميخواندم يك روز آدينه بكوه‌گردي رفته بوديم. من سنگريزه‌هايي مانند زاج پيدا كرده كمي با خود آوردم. فردا در مدرسه يكي از همدرسانم آنها را ديد و پنداشت كه زاجست و يكي را برداشت و بدهان گزاشت و شگفت بود كه چنانكه از زاج دهان آدم بهم برآيد و مزه‌ی گس پديدار شود همان حال او را رخ داد و سنگ را بي‌اختيار انداخت. در حالي كه آن سنگ مزه‌اي نمي‌داشت و من كه چگونگي را باو گفتم خود بشگفت افتاد و بار ديگر كه سنگ را بدهان گزاشت اين بار هيچي ديده نشد.

🔸اينها نمونه‌هاييست كه پندار يا سَمَرد چه كارهايي تواند كرد. درباره‌ي شعرها نيز همينها كارگر است : چون ستایش شاعران را شنيده‌اند جلو فهمها و دريافتهاشان گرفته شده. سخنان پوچي را مي‌خوانند و پوچي آنها را درنمي‌يابند.

نتيجه‌ی گفته‌هاي ما در اين نشست چند چيز است :
🔸1) ستايشهايي كه از شعر و از شاعران شده يا از خود شاعرانست كه جز خودستايي نبوده ، و يا از شرقشناسانست كه رنگ سياسي ميدارد ، و يا از راهبران وزارت فرهنگ است كه بيگمان از راه بدخواهيست. يك دسته نيز از اين راه سود مي‌برند.
🔸2) بسياري از مردم درباره‌ی شاعران فريب خورده‌اند و اينست پوچي شعرهاي شاعران و زيان آنها را درنمي‌يابند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 16

🔸 ارتخشثر دريا را نيز از لاكيدومونيان پيراست و سرداران دريايى او يكى كونون1 از مردم ‌آتن و ديگرى فارنابازوس‌2 بود. كونون پس از جنگ آايكوسپوتامى‌3 در كوپريس‌4 نشيمن گرفت و مقصود او نه تنها آسودگى و تندرستى خود و بلكه بدانسان كه دريانوردان هميشه گردش باد را مى‌پايند او نيز گردش زمان را مى‌پاييد و در انتظار فرصت نيكى بود. و چون ديد كه او با همه‌ی مهارت نيازمند نيرويى است و ارتخشثر با آن نيرويى كه دارد نيازمند مرد ماهرى است كه آن نيرو را بکار بياندازد اينبود كه چگونگى را نوشته به‌ ارتخشثر پيشنهاد كرد و بآن كسى كه نامه را مى‌برد دستور داد كه اگر توانست آن را بدستيارى زينوى ‌كريتى‌5 يا پولوكرتوس ميندايى6 (زينو سردسته‌ی رقاصان و پولوكرتوس طبيب ‌بود) و اگر هيچ يك از آنان نباشد بدستيارى كتسياس به شاه برساند. گفته‌اند كه كتسياس اين نامه را گرفته و جمله‌هايى از پيش خود بر آن افزود باين مضمون‌ كه شاه نوازش فرموده كتسياس را بنام فرستاده نزد او بفرستد و اين كار را براى آن كرد كه‌ خويشتن در آرزوى سفرى بكنار دريا بود. هم كتسياس مى‌نويسد كه پادشاه با تصويب او كونون را پذيرفته بکارهاى خود در دريا برگماشت. بارى ارتخشثر بدستيارى فارنابازوس و كونون ، لاكيدومونيان را در جنگ دريايى كه در كنيدوس‌7 درگرفت شكست داده نيرومندى آنان را در دريا پاك از ميان برد و نيز بر همه‌ی يونانستان چيرگى يافته يونانيان را چندان زبون خود ساخت كه صلحى را كه بنام صلح ‌انتالكيداس‌8 معروف است بگردن آنان گزارد و پيمان صلح را خود او بر زبان رانده دستور داد بنويسند. اين آنتالكيداس مردى از اسپارتا و پسر لئون‌9 نامى بود و چون بر پيشرفت كار پادشاه ‌مى‌كوشيد لاكيدومونيان را بر آن واداشت كه با پادشاه پيمانى بسته همه‌ی شهرهاى يونانى را در آسيا و جزيره‌هاى نزديك به آسيا را همچنان زيردست و باجگزار او بشناسند و با اين شرط بود كه صلح در ميان يونانيان انجام گرفت ـ اگر بتوانيم نام خجسته‌ی صلح را باين پیشامد ننگين خيانت‌آميز بدهيم ـ صلحى كه اگر كسى از جنگ شكسته درمى‌آمد نتيجه‌ی آن باين ننگينى نمى‌شد.


1ـ Conon
2ـ Pharnabazus
3ـ Aegospotami نام رودخانه‏اى كه يونانيان جنگ مشهور خود را در كنار آن كرده‏اند.
4ـ Cypres جزيره‏اى كه امروز «قبرس» نوشته مى‏شود.
5ـ Zeno از مردم جزیره‌ی Crete
6ـ Polycritus از مردم mendae(؟).
7ـ Cnidos
8ـ Antalcidas
9ـ Leon

🔶 یک نبرد دیگری که باید کنیم

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸این «متجددین» نیز ... از دور چیزهایی شنیده‌اند كه باید یا به نزدیك آیند و كتابهای ما را بگیرند و بخوانند و بیندیشند و پس از آن اگر سخنی داشتند بگویند ، و یا به خاموشی گراییده به سخنی نپردازند. اینست رفتاری كه از یك مرد باخردی چشم توان داشت. ولی شما می‌بینید كه اینان نه آن میكنند و نه این. بلكه همان رفتار دُژآگاهانه‌ی ملایان را دنبال میكنند.

🔸به هرحال این شیوه‌ی كهن تیره‌درونانست كه در برابر آمیغها سنگر عوض كنند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 17

🔸 از اين جهت بود كه ارتخشثر با آنكه ديگر اسپارتيان را دوست نمى‌داشت بلكه چنانكه ‌دينون نوشته هميشه بر آنان با ديده‌ی يك مشت مردم بيكاره‌اى نگاه مى‌كرد به انتالكيداس كه بدربار او آمده بود نوازش بسيار كرد تا آنجا كه روزى بساكى را از گل با روغن بسيار گرانبهايى ‌آلوده پس از خوراك شام براى او فرستاد كه همگى از اين اندازه‌ی نوازش در شگفت شدند. راستى هم انتالكيداس درخور چنين نوازشها و رفتارها بود و خود بر چنان بساكى نياز داشت. چرا که او بود كه در ميان ايرانيان ديوانگى لئونيداس‌1 و كاليكراتيداس‌2 را آشكار ساخته ‌بود. مى‌گويند كسى نزد آگيسلااوس گفت : «اى تيره‌بخت يونان! كنون اسپارتا هم راه ماد را پيش مى‌گيرد!» آگيسیلااوس پاسخ گفت : «نه‌نه! بلكه آن ماد است كه راه اسپارتا را پيش خواهد گرفت!» ولى نكته‌سنجى اين پاسخ هرگز ننگينى كار را از ميان نخواهد برد. لاكيدومونيان اگرچه توانايى خود را اندكى پس از اين در نتيجه‌ی شكست جنگ لئوكترا3 از دست هشتند ولى ننگ و آبروى خود را بيش از آن در نتيجه‌ی اين صلح از دست داده بودند تا آن هنگام كه اسپارتا نخستين دولت يونان شمرده مى‌شد. ارتخشثر هم آنتالكيداس را دوست ‌خود و مهمان خود شمرده نوازش ازو دريغ نمى‌ساخت. ولى چون در جنگ لئوكترا اسپارتا شكست يافته سخت ناتوان گرديد و در سايه‌ی تنگدستى بفشار افتاده ناگزير شد كه آگيسیلااوس ‌را براى چاره‌ی آن فشار به مصر بفرستد و انتالكيداس نزد پادشاه آمده از او هم دستگيرى ‌طلبيد. اين هنگام پادشاه او را سخت خوار و سبك داشته خواهش او را نپذيرفت و چندان ‌بدرفتارى كرد كه انتالكيداس در بازگشت خود را مايه‌ی ريشخند و دشنام دشمنان يافته از ترس ‌دارالشورا بگرسنگى خودكشى كرد. نيز اسمينياس‌4 ثبيسى و پيلوپيداس‌5 كه در جنگ لئوكترا فيروزيها يافته بودند بدربار پادشاه درآمدند. از پیلوپيداس كارى كه ناشايسته باشد سر نزد ولى به اسمينياس چون تكليف كردند كه سر پيش پادشاه فرود بياورد انگشترى خود را در روبرو بزمين انداخته ببهانه‌ی برداشتن آن خم ‌شده چنان وانمود كه سر فرود مى‌آورد. ارتخشثر چندان از شنيدن خبرهاى نهانى لذت مي‌برد كه تيموقوراس‌6 آتنى بدستيارى ‌دبير او بلوريس‌7 خبرهايى باو رسانيد و او ده‌هزار دَريك پاداش داد و چون تيموقوراس‌ دردى داشت كه بايستى شير گاو بخورد هميشه هشتاد گاو شيرده از پى او بيرون برده مى‌شد. نيز براى او رختخواب و فرش و ابزار خانه فرستاده نوكران براى درست كردن و نگهداشتن آنها روانه كرد. زيرا كه يونانيان چنان مهارتى را ندارند. نيز تخت روانى برايش داد كه او را كه ناتندرست بود تا كنار دريا برسانند. گذشته از جشن شاهانه و بسيار باشكوهى كه در دربار بنام او برپا ساختند و در اين جشن ‌بود كه اوستانيس برادر پادشاه باو گفت : «تيموفراس فراموش نكن اين ميز آراسته‌ی پرشكوه را كه در برابر آن نشسته‌اى! زيرا اين ميز بى‌جهت در برابر تو گزارده نشده! و اين خود بجنايتكارى او بيشتر ارتباط داشت تا بنوازش و مهر پادشاه درباره‌ی او. چنانكه آتنيان او را به رشوه‌گيرى متهم ساخته و حكم بنابوديش دادند. تنها نيكى‌ كه ارتخشثر پس از آنهمه بديها به يونانيان كرد برداشتن تيسافرنيس از آسياى ‌كوچك بود.

1ـ Leonidas پادشاه اسپارت قهرمان نامدار جنگ ثيرموپولاى.
2ـ Callicratidas سردار اسپارتى كه در جنگ دريايى با آتنيان كشته گرديد.
3ـ Leuctra نام جنگى است كه در آن مردم ثبيس و ديگر يونانيان بر اسپارتا چيره شدند.
4ـ Ismenias از مردم شهر ثبيس‏.
5ـ Pelopidas
6ـ Timogoras
7ـ Beluris

✴️ نگه داشتن کیشی که خرد آن را نمی پذیرد گناهست یا ثواب؟

«یك بدبختی‌ای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسانی كه بیك كیش ـ چه بهایی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین می‌پندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند

و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ،

این را بیكبار فراموش كرده‌اند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند

و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست.

آری از بدبختی این را فراموش كرده‌اند

و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفته‌های ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه می‌شنوند بدست و پا میفتند كه از یک راهی پرده‌پوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطه‌آمیز پردازند.

این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفته‌ایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شده‌اند.

این نشان پستی حال یك توده می‌باشد».

(پرچم روزانه شماره‌ی 254)

🔶 یک نبرد دیگری که باید کنیم

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸این شیوه‌ی كهن ایرانیانست كه هر سخن تازه‌ای را كه شنیدند و هر كار نوی را كه دیدند با آن دشمنی نمایند و هایهوی كنند. ولی سپس كم‌كم به آن گراییده همه را پذیرند و آن را نیز درمیان باورها یا عادتهای خود جا دهند و با چیزهای دیگر درهم آمیزند.

🔸چندی پیش یكی از یاران میگوید : «فلان آخوند به ما نزدیك شده او نیز از گنبدپرستی بد میگوید». گفتم : به ما نزدیك نگردیده. بلكه از پافشاری‌ای كه در گمراهی و بدنهادی دارد سنگر عوض كرده. مردك میخواهد دكان خود را از دست ندهد ، و چون می‌بیند ما آبروی كیشها را می‌بریم او نیز به بدگویی می‌پردازد. اگر او كسیست كه به آمیغ گراید ، كسیست كه زیان گنبدپرستی را بشناسد بایستی با ما هم‌آواز گردد و همدستی نماید.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی یکم

🔸در سال 1314 كه ما از شعر گفتگو آغاز كرديم چنانكه گفته‌ام در آن زمان هايهوي بزرگي درباره‌ی شعر درميان مي‌بود ، و ما چون بسخن پرداختيم آن هايهوي بسوي ما برگشت.

در انجمن ادبي و در همه ‌جا بدگويي آغاز يافت و سخنان شگفتي بميان آمد. «دشمن ادبياتست» ، «ميخواهد مفاخر ايران را از ميان برد» ، «چون خودش شاعر نيست از شعرا بدش مي‌آيد». كار بآنجا كشيد كه مرا خواندند كه بياييد هر سخني ميداريد در انجمن ادبي بگوييد ، و من شبي رفتم و گفتاري راندم كه از هياهو بسيار كاست.

پس از آن نوبت گله‌گزاري رسيد. مثلاً يكي مي‌آمد و ميگفت : «اينها بزرگان ايرانند. بايد احترامشان گزاشت». مي‌پرسيدم : «شما بزرگ بِچه كس ميگوييد؟. كسي با چه كارهايي بزرگ تواند بود؟.» درميماند. ناگزير مي‌شدم خودم بگويم : «بزرگ كسيست كه كاري بزرگ براي توده‌ی خود يا براي جهان كرده باشد. آخر اين شاعران چه كار بزرگي را كرده‌اند؟!».

ديگري مي‌آمد و ميگفت : «آخر شما چه ايرادي بحافظ داريد؟!». ميگفتم : «همه ‌چيز بكنار ، شما باين شعر چه ميگوييد :
بر عمل تكيه مكن خواجه كه در روز ازل تو چه داني قلم صنع بنامت چه نوشت
افسوس‌خوارانه ميگفت : آقا ، ضد آن را هم كه گفته است :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر اي نور چشم من بجز از كِشته ندروي

چون شعر را تنها براي مضمون بافتن مي‌شناختند اين را بد نمي‌شماردند كه شاعري سخناني به آخشيج[=ضد] هم گويد.

روزي يكي از نويسندگان آمده بود ، و چون سخن از باب پنجم گلستان ميرفت چنين گفت : «بعقيده‌ی من شاعر بايد آيينه‌ی بدن‌نماي عصر خود باشد. اين رذالتها در زمان سعدي بوده است. براي نشان دادن آنها اينها را نوشته».

يك روز هم ديگري سخن از بزرگي سعدي و حافظ ميراند و ستايش از گفته‌هاي آنان ميكرد. پس از آنكه پاسخ داديم و بدي و پوچي آن گفته‌ها را برخش كشيديم اين بار چنين گفت : «هيچ ميدانيد آنها در چه زماني بودند؟.» گفتم : در چه زمانی بودند؟.. گفت : «در زمان مغول بودند ، در آن زمان انحطاط !».
گفتم : سخن شما بياد من مي‌اندازد آن را كه روزي در همدان يكي از ديه‌نشينان بنزد من آمده ميگفت : «فلان ملك مال منست. برادرم بمن انتقال داده. ولي ورثه‌ی او تصرف كرده بمن نمي‌دهند. ميخواهم در عدليه عارض شوم». گفتم : انتقال‌نامه داري؟. گفت : «ندارم. در ده ما ملا نيست». گفتم : از اينكه در ده شما ملا نيست آخرش آنست كه ما در دل خود شما را دروغگو ندانيم. نه اينكه هر ادعايي كرديد در عدليه بيدليل و سند بپذيرند.
اكنون درباره‌ی سعدي و حافظ نيز ، از اينكه در زمان مغول بوده‌اند آخرش آنست كه ما بآنها نكوهش بسيار نكنيم و بهانه‌شان بپذيريم ، ديگر اين نيست كه سخنان پست و پوچ آنها را ارجدار شناسيم و درميان مردم رواج دهيم.

آري اگر ما سعدي و حافظ را زنده گردانيده بچوپ بسته بوديم كه اين سخنان چيست گفته‌ايد ، نابجا نبودي كه شما بياييد و بگوييد اينها در زمان مغول مي‌بودند و آن زمان خردها پست و خيمها آلوده مي‌بود ، و با اين سخنان آنان را از زير چوب بازرهانيد. ما كه چنان كاري نكرده‌ايم. ما ميگوييم : اين سخنان در هر زماني گفته شده و بِهر عنواني گفته شده باشد چون پوچ و زيان‌آور است مي‌بايد از ميان برداشت.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ‌ ـ تکه‌ی 18

🔸 اين مرد كه دشمن بزرگ يونانيان و بدخواه ايشان بود در نتيجه‌ی گناهانى كه از او برمى‌شمردند بفرمان ارتخشثر كشته گرديد. كوشش پاروساتيس نيز در اين كار دخالت ‌داشت. زيرا پادشاه بكينه‌ی خود درباره‌ى پاروساتيس پایبندی ننموده ديرى نگذشت كه كس‌ فرستاده او را بدربار بازخواند و با او آشتى كرد. چه مى‌ديد كه او زن دلاور خردمندى است‌ و همه‌گونه شايستگى را دارد و از آن سوى مانعى در ميانه از خوشدلى با هم یا جهتى براى ‌رميدن از يكديگر بازنمانده بود. از اين پس پاروساتيس هميشه در برابر خواهشها و آرزوهاى پادشاه سر بخرسندى فرود مى‌آورد و هرگز خرده‌اى برو نمى‌گرفت و اينبود كه نزد او سخت گرامى گرديده داراى‌ همه‌گونه نيرو شد. از جمله چون چنين دريافت كه پادشاه به آتوسا1 كه يكى از دو دختر او بود عشق سختى‌ رسانيده ولى از ترس رسوايى عشق خود را نهان داشته بخفه كردن آن مى‌كوشيد با آنكه اگر گفته‌ی برخى مورخان را باور نماييم تا اينزمان كار از كار گذشته و آنچه نبايستى بشود در نهان‌ شده بود. پاروساتيس همینکه چگونگى را دريافت از آن پس علاقه‌ی بى‌اندازه‌اى از خود بآن دختر جوان نشان مى‌داد و هميشه از زيبايى و برازندگى او نزد ارتخشثر گفتگو بميان مى‌آورد و او را شايسته‌ی زنى پادشاه قلمداد مى‌كرد و سرانجام ارتخشثر را راضى ساخت كه آن دختر خود را به زنى گرفته چگونگى را آشكار اعلان كند. چنين كارى اگرچه در نزد يونانيان مخالف قانون و عادت شمرده مى‌شود ولى در ايران ‌پادشاه را با ديده‌ی ديگرى ديده او را براى هر كارى چه از نيك و بد مختار مى‌شناسند. برخى ‌تاريخنگاران كه يكى از ايشان هيراكليديس2 از مردم كوماست از اين اندازه هم گذشته چنين‌ مى‌نگارد كه ارتخشثر نه تنها اين يك دختر خود را به زنى گرفت بلكه آن دختر ديگر را كه ‌نام او آمستريس3 بود و ما ازو سخنى خواهيم راند زن خود گردانيد. بارى پادشاه آتوسا را چون به زنى گرفت او را بسيار دوست مى‌داشت و چون درد بَرَص‌ =پیسی سراسر تن او را فراگرفت پادشاه از مهر خود با او چيزى نكاست. بلكه چون جونو4 تنها يكى ‌از ميان خدايان بود كه پادشاه در برابر او سر فرو مى‌آورد در اين هنگام نيز به جهت آن بيمارى ‌آتوسا نزد خداى مادينه بدعا پرداخت و دستهاى خود را در پيش او بزمين گزاشت. و نيز شهرپاونان و ديگر نزديكان خود را واداشت كه براى آن خدا ارمغانها پيش كشند و آنان‌ چندان ارمغان پيش كشيدند كه همه راه از كوشك پادشاه تا پرستشگاه جونو كه مسافت آن ‌نزديك به هشت ميل بود پر از زر و سيم و رختهاى گرانبها و اسبها گرديد كه براى آن خدا ارمغان مى‌بردند.




1ـ Atossa
2ـ Heraclidis از مردم Cuma كه تاريخ ايران را در پنج جلد نوشته بوده.
3ـ Amestirs
4ـ Juno

🔶 یک نبرد دیگری که باید کنیم

(بخش چهارم ـ پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸آن كسانی كه میخواهند گفته‌های ما را بپذیرند ولی از پندارها و نادانیهای خود دست برنداشته همه را به هم درآمیزند ، نه تنها از ما نتوانند بود ، كسی از ما نیز با آنان دوستی و آمیزش نتواند داشت.
ما پاكدینی آن را میدانیم كه كسی پندارهای بیپا و آموزاكهای بیهوده و زیانمند را بیكبار رها كند و آمیغها و آموزاكهای سودمند را جانشین آنها گرداند.

🔸امروز در جهان كاری بزرگتر از این كار ما ، و خواستی ارجمندتر از خواست ما نیست. ما نه تنها به این میكوشیم كه ایران یا شرق را از گرفتاری رها گردانیم. خواست بزرگ ما آنست كه جهان بهتر از این باشد كه هست ، و جهانیان چند گامی در راه پیشرفت و بهتری بردارند.