🔶 در پیرامون اسلام

🔸 گفتار سوم : خدا از این اسلام بیزار است

همه‌ی تکه‌ها در یکجا

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار چهارم : بنياد همه‌ی دينها يكيست - تکه‌ی سوم

سوم : دانشها و آگاهيها هر زمان بيشتر باشد. از اينرو ديني كه پس از ديگري بنياد يابد بايد برتري بآن داشته و با زبان روشنتر و استوارتري بازنموده شود و آميغهاي والاتر و بيشتري دربر دارد.
مثلاً در زمان اسلام دانشهاي كنوني نمي‌بوده و مردم عرب جز آگاهيهاي ساده‌اي نمي‌داشته‌اند. از اينرو اسلام زبان ساده‌اي را برگزيده ، و چنانكه مي‌بايسته در زمينه‌ی آسمان و زمين و ديگر ماننده‌هاي آن از دانسته‌هاي خود پيروي كرده. ليكن پيداست كه در اين زمان با آن زبان كاري انجام نتواند گرفت و آن پيروي كه اسلام از دانسته‌هاي زمان خود كرده جز مايه‌ی رميدگي نتواند بود.
اينهاست شُوند آنكه هر ديني بايد راه ديگري برگزيند همين راه است كه ما گاهي دين مي‌ناميم. نيز همين معني را مي‌خواهيم هنگامي كه مي‌گوييم : «اسلام يا مسيحيگري يا زرتشتيگري كهن گرديده» ، يا مي‌گوييم : «ازآنِ اين زمان نمي‌باشد».
اينها كه گفتيم انبوه مردمان ـ بويژه مسلمانان ـ آگاه نبوده‌اند. در انديشه‌ی آنان يك برانگيخته يا بنيادگزار دين كه برخاسته فرشته از آسمان بنزدش آيد و پياپي پيام از خدا برايش آورد ، و او بايد هر پيامي كه مي‌رسد بمردمان برساند. پيداست كه اين انديشه (يا بهتر گويم : پندار) بسيار خام و عاميانه ، و از آنچه ما گفتيم بسيار دور است.
به هر حال اينكه ديني برخاسته ديگري بجايش آيد به دو شُوند باشد :
يكي آنكه دين گوهر خود را از دست دهد و خود بيديني باشد. ديگري اينكه زمان خواهاي راه ديگري گردد.
باين دو شُوند است كه هر زمان كه نياز بود و خدا خواست در جهان جنبش خدايي پديد آيد و راه نوي آغاز گردد. اين از آيين خداست. اين باينده‌ی پيشرفت جهانست.
اينكه مسلمانان مي‌گويند : اسلام بازپسين دين بوده اين سخن بيپاست و با آيين خدا و پيشرفت نسازنده مي‌باشد. آنگاه در اينجا پاسخ بسيار روشني هست. بايد پرسيد : كدام اسلام را مي‌گوييد؟!. اگر آن اسلام نخست ، كه نمانده تا بازپسين دين باشد ، اگر اسلام امروزي را مي‌گوييد اين جز بيديني نيست.
اين دروغ بزرگي بخداست كه بگوييد اين دستگاه قاچاق و بي‌ارج را بازپسين دين گردانيده. دروغ بزرگي بخداست كه بگوييد پايداري شيعيگري و صوفيگري و علي‌الهيگري و مانند اينها را خواسته است.
مي‌دانم آيه‌ی «وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ»1 را در قرآن پيش خواهند كشيد. اينست مي‌گويم : بيگمان اين دو واژه بآن معني كه فهميده‌ی مسلمانان است نيست و نتواند بود ، بچند دليل :
1) نخست چنانكه گفتيم آن معني با آيين خدا ناسازگار است. آنگاه حال كنوني اسلام به ناراست بودن آن معني گواه مي‌باشد. ما اگر معني راست آن را ندانيم نبايد باين معني ناراست گردن گزاريم.
2) اين شيوه‌ی قرآن مي‌بوده كه آموزاكهاي ارجدار خود را ، نه تنها يك بار ، بلكه چند بار بميان آورده و پياپي ياد كرده ، اين معني اگر خواست آن پاكمرد بودي چون در يك زمينه‌ی بزرگ و ارجداريست بيكبار (آن هم با زباني ناروشن) بس نكردي.
3) در خود قرآن آخشيجهاي آن معني هست. مثلاً «وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ»(2) ، يا «يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ لِيُنذِرَ يَوْمَ التَّلَاقِ»(3) ، اينكه «و ما ارسلنا» يا «القي الروح» نگفته پيداست كه خواستش از آن دو واژه اين معني نبوده.

1ـ سوره‌ی احزاب (33) ، آیه‌ی 40 ـ و
2 ـ و ما نفرستيم فرستادگان را مگر مژده‌دهان و بيم‌دهان. سوره‌ی الانعام (6) ، آیه‌ی 48.
3 ـ اندازد روان را از سوي خود به هر كسي كه از بندگانش بخواهد تا او مردمان را از روز ديدار بيم دهد. سوره‌ی المؤمن (40) آیه‌ی 15

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 3

🔸 بدينسان كه او فيروزي بر سرتوريوس1 و لپيدوس2 بر آن بندگاني كه زير فرمان اسپارتاكوس3 گرد آمده بودند همه را ازآن خود مي‌شمارند. با آنكه اين كار آخرين بدستياري كراسوس و آن ميانين با دست كاتالوس و آن نخستين با دست متلوس4 بوده. چنين كسي كه به هر فرومايگي خرسند است تا بتواند خود را در نيكنامي دست يافتن بچند تن بندگان رهگذري شريك گرداند چه شگفت كه اين هنگام بخواهد نيكنامي گشودن پونتوس و ارمنستان را از دست من بربايد؟!
پس از اين كشاكش لوكولوس راه خود را برگرفت و پومپيوس همه‌ی كشتيهاي خود را براي پاسباني درياها در ميانه‌ی فنيكیا و بوسفوروس گزارده خويشتن بر سر مثرادات رفت كه اينزمان يك فالانكس سي‌هزار پياده با دوهزار سواره فراهم داشت. ولي بر جنگ او دليري نكرد. مثرادات بر روي يك كوه استواري چادر زده بود كه حمله بر آنجا سخت بود. ولي چون آب ناياب بود ديري نگذشت كه ناگزير شده آنجا را رها كرد. ولي همينكه او رفت پومپيوس آنجا را گرفت و چون مي‌ديد كه گياهها از آنجا رسته و سبز ايستاده وآنگاه فرورفتگيهايي در اينسو و آنسو مي‌ديد اينبود يقين كرد كه آنجا بي‌آب نمي‌باشد و دستور داد كه در هر گوشه‌ی آن چاههايي بكنند كه در نتيجه‌ی اين كار در اندك زماني آب فراواني از هر گوشه و كنار پديد آمد و او شگفت داشت كه چگونه مثرادات كه زماني در آنجا لشكرگاه داشت نتوانسته آب از آنجا دربياورد.
سپس پومپيوس از دنبال مثرادات لشكرگاه را گرد فرو گرفت. مثرادات پس از آنكه چهل و پنج روز در آن محاصره بود راهي پيدا كرده با دسته‌هاي برگزيده‌اي از سپاهيان از آنجا بگريخت و پيش از اين كار سپاهيان ناتوان و بيكاره‌ی خود را نابود گردانيده بود. ولي ديري نگذشت كه در كنار رود ايوفراتيس (فرات) پومپيوس بار ديگر برو رسيد و در نزديكي لشكرگاه او چادر زد. ولي چون ترس آن را داشت كه از رود گذشته باز بگريزد از اين جهت نيم‌شبي فرمان حمله داد و چنانكه گفته‌اند در همان هنگام مثرادات خوابي مي‌ديد كه سرگذشت آينده‌اش برو هويدا شده بود. چنين مي‌ديد كه در درياي ايوكسينه5 راه مي‌پيمايد و باد موافق كشتي او را مي‌برد و چون از دور بوسفوروس نمايان گرديد روي بكشتيهاي ديگر كه همراه بودند گردانيده از اينكه از خطر رسته و بجاي ايمني رسيده‌اند شادماني خود را نشان داد. ولي بيك ناگاه ديد همه‌ی آنها ناپديد شد و خويشتن را بر روي تخته‌‌پاره‌اي ديد كه باختيار موجها سپرده شده. هنگامي كه او در خواب با اين پندارهاي پريشان دست بگريبان بود دوستانش فرارسيده او را بيدار كرده نزديك شدن پومپيوس را باو خبر دادند. چه او چندان نزديك رسيده بود كه جنگ بايستي در لشكرگاه روي‌دهد و اينبود كه سركردگان سپاهيان خويش را در همانجا بصف آوردند.
پومپيوس چون ديد كه دشمن آماده ايستاده و پافشاري از خود مي‌نمايد بيم كرده روا نديد در آن تاريكي بجنگ برخيزد بلكه مي‌خواست گرد آنان را فرو گرفته از گريختن بازدارد و فردا دست بجنگ آورد. ولي سركردگان روزگارديده‌ی او انديشه‌ای ديگر داشتند و باو دل داده دستور گرفتند كه بيدرنگ حمله نمايند. شب چندان تاريك نبود و ماه با آنكه فرو مي‌رفت چندان روشنايي داشت كه سپاهيان يكديگر را درمي‌يافتند و اين خود پيشامد بد ديگري براي سپاهيان مثرادات بود. زيرا روميان كه مي‌آمدند ماه از پشت سر آنان بود و چون اينزمان بسيار پايين آمده بود از اينجا سايه‌هاي بسيار درازي پديد مي‌آورد و اين سايه‌هاي روميان كه بچشم دشمن مي‌افتاد آنان را نزد خود مي‌پنداشتند و بدينسان فريب خورده نيزه حواله مي‌كردند بي‌آنكه گزندي به روميان برسانند. روميان اين دريافته بيكبار بر آنان تاختند و خروش و غريوي بزرگ پديد آوردند. دشمنان ترسيده ايستادگي نتوانستند و روي برگردانيده بگريختند. روميان كشتار بزرگي كرده ده‌هزار تن كمابيش را نابود ساختند و بر لشكرگاه ايشان دست يافتند. اما خود مثرادات هنوز در آغاز حمله‌ی روميان با هشتصد تن سوار بر گرد سر خود بر تيپ آنان زده و راه براي خود باز كرده جان بدر برد. ولي ديري نكشيد كه پيرامونيان او پراكنده گرديدند و هر دسته‌اي راه ديگري پيش گرفت و او تنها با سه تن بازماند كه يكي از ايشان «برگزيده» هوپسيكراتيا6 بود و او دختري با دليري و چابكي مردان و خود از اين جهت بود كه مثرادات او را هوپسكراتيس7 مي‌خواند.


1ـ Sertorius
2ـ Lepidus
3ـ Spartacus
4ـ Metellus همه‌ی اينان از سرداران و بزرگان روم مي‌باشند كه در تاريخ آن كشور نامشان بازمانده.
5ـ Euxine
6ـ Hypiscratia
7ـ Hypiscrates

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاكديني - تکه‌ی یکم

درباره‌ی اسلام آنچه گفتني مي‌بود گفتيم ، و چون از سالها ما بكوششهايي بنام پاكديني پرداخته‌ايم در اينجا مي‌خواهيم بهمبستگي‌ای را كه ميانه‌ی آن با اسلام است بازنماييم :
چنانكه گفتيم بنياد همه‌ی دينها و خواستهاي همه‌ی آنها يكيست ، و تنها راه است كه بخواهش زمان و يا به شُوندهاي ديگر ، در هر ديني جدا باشد. از اينرو پاكديني با اسلام بنيادشان يكيست ، كوششهايي كه ما بنام پاكديني مي‌كنيم راستي آنست كه بخواستهاي اسلام پيشرفت مي‌دهيم و خود بنياد آن را زنده مي‌گردانيم.
اسلام راهي پديد آورده بود. ولي آن راه براي خواستهايي مي‌بوده و اكنون ما آن خواستها را ، از راه بسيار بهتري پيش مي‌بريم.
اينست مي‌گويم : مسلمانان اگر براستي ديندار بودندي و براستي اسلام را شناختندي بايستي از اين كوششهاي ما بسيار خشنود باشند و با ما همدستي نمايند. اينكه ناخشنودند و بجاي همدستي بكارشكني مي‌كوشند همين نشان بيديني و اسلام‌ناشناسي ايشانست.
در اينجا نكته‌ی ارجدار ديگري هست ، و آن اينكه ديني چون از ميان دين ديگري برمي‌خيزد بايد دنباله‌ی آن را گيرد. بدينسان كه آن دين را بگوهرش بازگرداند و استواري بنياد آن را بمردمان بازنمايد و آنگاه راه خود را آغازد و كاري كه مي‌خواهد بانجام رساند.
خود اسلام نزديك باين كاري كرده : آن دين چون درميان عرب پديد آمد و در عربستان از ديرزمان گروهي بنام «حُنَفاء» خداشناس و خداپرست مي‌بودند و «تَحَنُّف» خود ديني درميان عرب شمرده مي‌شد ، بنيادگزار اسلام در گامهاي نخست بياد آن مي‌پرداخت و عرب را به پيروي از آن مي‌خواند ، و چون اين كار را كرد ، اسلام را بروي آن بنياد گزاشت.
درباره‌ی پاكديني همان كرده شده. پاكديني دنباله‌ی اسلامست و پايه‌هايش جز بنياد آن دين نمي‌باشد. پاكديني در زمان ديگري پديد آمده و از اين باره با اسلام جداست ، ولي بنيادش همان خواستهاي ششگانه است كه اسلام و ديگر دينها را بوده است. جدايي ميانه‌ی اسلام و پاكديني به همان اندازه است كه جدايي ميانه‌ی اسلام و «تَحَنُّف» را بوده است.
اينها بمسلمانان گران مي‌افتد و با آن مغزهاي آكنده اينها را نمي‌شناسند. در پندار ايشان ما اسلام را برداشته‌ايم. در حالي كه ما آن را زنده گردانيده‌ايم و خواستهاي آن را از يك راه بهتري پيشرفت مي‌دهيم.
آنچه اين داستان را روشن مي‌گرداند تاريخچه‌ی كوششهاي ماست ، و من اينك آن را در اينجا بكوتاهي مي‌نويسم :
كوششهاي ما از سال 1312 آغاز يافته. در آن سال كه با نوشتن مهنامه‌ی پيمان بكار برخاستيم در ايران و ديگر كشورهاي شرقي هياهوي اروپاگري به اوج خود رسيده ، بلكه بديوانگي انجاميده بود.
اروپاگري چه مي‌بود؟!. باشد كه بسيار از خوانندگان بياد نمي‌دارند و ما مي‌بايد بيادشان آوريم. در كشورهاي شرقي از مصر و سوريا و عراق و ايران و هند و ديگر جاها جنبشهايي پديد آمده و مردمان در همه جا تكان خورده و چشم گشاده اروپاييان را مي‌ديدند : با دانشهاي بسيار ، با هنرهاي شگفت ، با آراستگيهاي چشم‌خيره‌كن ، با افزارهاي بيمانند ، با شكوه و نيروي فراوان ، و از ديدن آن خيره مانده چنين مي‌پنداشتند كه اروپاييان به يك جهان ديگري افتاده‌اند و زندگاني ايشان سراپا آسايش و خوشيست و كردار و رفتارشان سراپا نيكي و پاكي. از اينرو به جنب و جوش افتاده ميخواستند كه هرچه زودتر خود را به اروپاييان رسانند و از هر باره پيروي بايشان كنند. پيشرفت همين را مي‌شمارند و شهريگري (يا تمدن) جز همين را نمي‌دانستند. بزرگانشان آشكاره مي‌گفتند : «بايد از درون و بيرون اروپايي گرديد». كسي كه به اروپا مي‌رفت و بازمي‌گشت ستايشهاي گزافه‌آميز بسيار ارمغان مي‌آورد و همان يك سفر برايش سرمايه مي‌بود كه سالها بنازد و بخود بالد ، و در اين نشست و آن نشست داستانها از اروپا گويد و گردن فرازد.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 4

🔸 او رخت ايراني پوشيده و همچون سواران ايران بر اسب مي‌نشست و در اين گريز هميشه همراه مثرادات بود و بپاسباني او برخاسته و بپرستاري اسب او مي‌كوشيد و هرگز از درازي راه فرسودگي نمي‌نمود تا هنگامي كه به اينورا رسیدند كه دزي ازآن مثرادات بود با زرينه‌ابزار آراسته و گنجينه‌اي در آنجا بود. مثرادات رختهاي گرانبهاي خود را كه در آنجا داشت ميانه‌ی دوستانش كه اين هنگام باو پيوسته بودند بخش نمود و به هر يكي از آنان زهر كشنده‌اي سپرد كه بدستياري آن خود را از افتادن بدست دشمن نگهدارند و از آنجا آهنگ ارمنستان كرد كه نزد تيكران برود. ولي تيكران باو راه نداد و چنين اعلاني ميانه‌ی مردم پراكنده ساخت كه هر كه مثرادات را دستگير گرداند صد تالنت پاداش خواهد دريافت. از اين جهت مثرادات از بخش بالاي ايوفراتيس از آب گذشته بسرزمين كولخيس گريخت.
در اين ميان پومپيوس هجومي به ارمنستان كرد و اين بخواهش تيكران كوچك بود كه اينزمان بر پدر خود شوريده و دشمني با او مي‌نمود و با پومپيوس در نزديكي رود آراكس (ارس) بهم رسيده ديدار كردند. اين رود از نزديكي سرچشمه‌ی ايوفراتيس برمي‌خيزد. ولي پيچشي پيدا كرده و بسوي شرق برمي‌گردد و بدرياي كاسپي (درياي خزر) مي‌ريزد. تيكران كوچك با پومپيوس دست بهم داده در ارمنستان پيش رفتند و شهرهايي را كه بر سر راه بود برگشاده زيردست خود مي‌گردانيدند. اما از آنسوي تيكران چون بتازگي از دست لوكولوس ضربت خورده و نيز مي‌دانست كه پومپيوس مردي نرم و مهربان است روميان را در كوشك پادشاهي خود پذيرفته و خويشتن همه‌ی خويشاوندان و دوستانش را همراه كرده بنزد پومپيوس شتافت كه ازو زينهار بخواهد. تا نزديكيهاي خندق همچنان سواره مي‌آمد ولي در آنجا لكتوران پومپيوس باو رسيده دستور دادند كه پايين آمده پياده راه پيمايد. زيرا هرگز مردي سواره در درون لشكرگاه روم نبايستي ديده شود. تيكران بيدرنگ فرمان برده بلكه بآن بسنده نكرده شمشير خود را هم رها كرده بآنان سپرد و پس از همه چون از دور به برابر پومپيوس رسيد دستار1 شاهانه‌ی خود را از سر برداشته خواست آن را بر روي پاي پومپيوس بگزارد. بدتر از همه آنكه زبوني را بيرون از اندازه گردانيده مي‌خواست همچون يك زيردست عادي بزانو بيفتد اگر نبود اينكه پومپيوس جلوگيري كرد و دست او را گرفته در نزديكي خود بنشاند. خود او را در يك سمت و پسرش را در سمت ديگر. سپس پومپيوس سخن آغاز كرده گفت : باعث زيانهاي گذشته لوكولوس بوده كه سوريا و فنيگيا و كيليكيا و گالانيا و سوفيني را از دست شما درآورده. ولي سرزمينهايي كه تاكنون در دست خود نگهداشته‌اي از اين پس هم در دست خودت بماند ولي در برابر زيانهايي كه به روميان رسيده بجريمه‌ی آن بايد ششهزار تالنت بپردازي و پسر تو حكمران سوفيني باشد. خود تيكران از اين شرطها خرسندي مي‌نمود و چون روميان بنام پادشاهي برو درود گفتند سخت شادماني نموده به هر يك سپاهي يك‌نيم مينا نقره و به هر سرصده (يوزباشي) ده مينا و به هر تريبون يك تالنت وعده‌ی پيشكش داد. اما پسر او ناخرسندي مي‌نمود و چون او را براي شام خوردن بخواندند پاسخ داد : من بچنان نوازشي نيازمند نيستم در بيرون هم مي‌توانم يك رومي پيدا كرده با او شام بخورم و در نتيجه‌ی اين كار بود كه او را سخت بند كرده براي محاكمه نگاهداشتند.
چندي از اين پيشامد نگذشت كه پادشاه پارتيا (اشكاني) كسي نزد پومپيوس فرستاده در خواست نمود كه تيكران كوچك را كه داماد او بود بدست او بسپارند و نيز سرحد ميانه‌ی ايران و روم رود ايوفراتيس (فرات) باشد. پومپيوس پاسخ داد آنكه تيكران است به پدر طبيعي خود بيشتر مي‌رسد تا به پدر خويشاوندي. اما درباره سرحد من خواهم كوشيد كه از راستي و دادگري بركنار نباشم.
1ـ خوانندگان در شگفت نباشند كه پادشاهان ارمنستان دستار بر سر داشته. آن زمان در ايران و ارمنستان دستار بستن شيوع داشته و پادشاهان نيز دستار بر سر مي‌بسته‌اند. گذشته از دليلهايي كه از كتابها بدست مي‌آيد از تصويرها كه بر روي سنگها و مانند آن از آن زمانها بازمانده نيز اين موضوع پيداست.

✴️ از نامه‌های خوانندگان

آقای کسروی دارنده‌ی نامه‌ی گرامی پرچم :

اگرچه سلیقه‌ی شما اینست که به پاسخ یاوه‌گویان کمتر می‌پردازید زیرا که وقت شما گرانبهاتر از آنست که با مجادله‌ی اشخاص نادان تلف شود ـ حتا میدانم که به بیشتر گفتارهایی که از هواداران پرچم در پاسخ بدگویان میرسد اجازه نمیدهید که در پرچم چاپ شود. در عین حال آرزومندم این چند سطر در آن نامه چاپ شود تا خفاش‌صفتانی که تاب دیدن روشنایی حقیقت را ندارند باشتباه خود پی برده و بدانند که توده آنها را خوب شناخته دیگر فریب لفاظی و مغالطه‌کاری آنان را نخواهد خورد.

حقیقتاً جای بسی تأسف است که نیروی گرانبهای راستی‌پژوهی که از فضایل عالیه‌ی انسانی است در برخی کسان باندازه‌ای سست گردیده که گاهی با بدیهیات و محسوسات نیز معارضه نموده بجای پذیرفتن حقایق بمقام جسارت و فضولی برآمده زبان بفحش و ناسزا می‌گشایند.
در صورتی که اگر آنان بهره‌ای از این نعمت خدادادی داشته باشند باید نوشته‌های شما را که سرتاسر حقیقت و بسود توده و کشور ایرانست پذیرفته و در پیشرفت آنها مردانه بکوشند و اگر چنانچه برخلاف حقیقت تشخیص دادند پاسخی توأم با دلیل و منطق نوشته قضاوت را بنظر جامعه موکول کنند ، ولی این بیچارگان از فرط درماندگی نه حوصله‌ی پذیرفتن حقایق را دارند و نه در برابر نوشته‌های شما پاسخ حسابی ، از اینسو هم خوی پلید رشک و خودخواهی آنان را ناراحت کرده وادارشان می‌سازد که خود را در نظر خاص و عام رسوا گردانند.

آقای کسروی ما میدانیم که یاوه‌گوییهای اینگونه اشخاص مغرض در کوششهای شما بقدر کاهی تأثیر نخواهد داشت ، شما بنویسید حقایق را انتشار دهید ، خدا پشتیبان شماست و خردمندان و پاکدلان در هر جا که باشند با شما همداستانند.

کوششهای خستگی‌ناپذیر شما را در راه نشر حقایق و بیداری توده ، تاریخ هرگز فراموش نخواهد کرد. کسانی که در برابر افکار بلند شما ایستادگی میکنند دیر یا زود از کرده‌ی خود پشیمان خواهند شد مگر تیره‌دلانی که یک عمر با متلک‌گویی و مسخره‌بازی بسر برده و از این راه بنان و نوایی رسیده‌اند و میخواهند دیگران نیز زندگی را با گمراهی بسر برند. البته آنها در نادانی خود پافشاری کرده ولی بجز رسوایی بهره‌ای نخواهند برد.

آری آنان که از راه پیچیدگی بمردم بوسیله‌ی ورق‌پاره‌های سیاه و ننگین خود روزی میخورند حق دارند که در برابر گفته‌های شما جار و جنجال راه بیندازند زیرا آنان همیشه از کردارهای زشت و ناشایست خود نگران بوده و میترسند که بزودی نامه‌ی حقگوی پرچم پرده از روی سیاهکاریهای آنان بردارد اینک بجلو افتاده میخواهند با هیاهو و هوچیگری خلط مبحث کنند اینگونه عناصر ناپاک که از روزنامه‌نویسی مقصودی جز نان خوردن ندارند (آن هم بطور نامشروع) چه حق دارند که در برابر مقاصد عالیه‌ی شما عرض ‌اندام کنند اگر آنان هدفی جز این دارند بگویند که در مدت نویسندگی خود چه مقصدی را تعقیب کرده و چه کسانی را با خود هم‌اندیشه گردانیده‌اند چون اینان در عالم اجتماع وظیفه‌ای برای خود قائل نیستند اینست که در راه کشور و توده هرگز بکوشش برنخاسته و تا میتوانند بکوششهای دیگران نیز رشک برده و بکارشکنی می‌پردازند.

اگر خار و خاشاک تواند جلو سیل را بگیرد دسیسه‌های اینان نیز خواهد توانست در برابر تعلیمات سودمند شما ایستادگی کند.
تبریز ـ نوشته‌ی آقای اسلامی
(پرچم روزانه شماره‌ی 140)

🔶 در پیرامون اسلام

🔸 گفتار چهارم : بنیاد همه‌ی دینها یکیست

همه‌ی تکه‌ها در یکجا

کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

احمد کسروی

برگرداننده : کوشاد تلگرام

#اقتصادی

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاكديني - تکه‌ی دوم

خردها از داوري افتاده و براي نيك و بد ، ترازويي جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود ، هر كسي مي‌بايست براي گفته‌هايش دليل از سخن فلان مسيو و بهمان مادام بياورد وگرنه پذيرفته نمي‌شد.
اينبود اروپاگري ، و يكي از نتيجه‌هاي بسيار زيانمند آن رواج بيديني مي‌بود. چنانكه نوشته‌ايم از دير باز در اروپا مادّيگري رواج گرفته ريشه‌ی دين را برانداخته بود ، و اين زمان در شرق هايهوي آن ـ آري هايهوي آن ـ لرزه به بنياد دين انداخته ، انبوهي از مردم بيديني را مايه‌ی سرفرازي پنداشته از دين بيزاري مي‌نمودند. چنين پنداشته مي‌شد دانشهاي اروپايي ريشه‌ی دينها را كنده و بيپايي همه‌ی آنها را روشن گردانيده. بسياري آشكاره مي‌گفتند : «در قرن بيستم هم كسي بزير بار دين مي‌رود؟!.» نام داروين و فلسفه‌اش بزبانها افتاده گروه انبوهي بي‌آنكه بدانند داروين چه گفته و چه ايرادي به دين گرفته ، بنام پيروي از فلسفه‌ی او بيديني آشكار مي‌ساختند. جمله‌هاي «زندگاني نبرد است» و «ناتوان خوراك تواناست» و «هر كسي بايد دربند خوشيهاي خود باشد» ، بزبانها افتاده و پياپي بگوشها مي‌خورد.
در چنان هنگامي كه چند هياهوي بزرگي از اروپاگري و بيديني و هواداري از خيام و حافظ و دلبستگي بشعر و ادبيات و مانند اينها ، درگرفته و ديوانگيها بهم آميخته بود ، ما كوشش آغاز كرديم و چون مي‌بايست راه را گام بگام پيماييم در گام نخست به اروپاگري پرداخته با آن به نبرد سختي برخاستيم ، و يك سال بيشتر گفتارهاي پياپي نوشته اين روشن گردانيديم كه اروپاييان خود راه زندگي را گم كرده‌اند و با گرفتاريهاي سختي روبرو مي‌باشند. و اين بسيار خامست كه شرقيان دنبال آن را گيرند. پس از كشاكشي كه با بسياري از درسخواندگان درگرفت به ياري خدا آن هياهو را شكسته از ميان برديم.
اين گام يكم مي‌بود. در گام دوم به پشتيباني از دينها برخاسته اين نشان داديم كه دانشها جهانيان را از دين بي‌نياز نمي‌گرداند. نشان داديم كه در زمينه‌ی شناختن جهان و زندگاني و رسيدن بآسايش و خرسندي يك رشته آميغهاي بسيار ارجداري هست كه دينها آنها را دنبال كرده بمردمان ياد داده‌اند. نشان داديم كه آنچه مادّيان درباره‌ی دينها پنداشته و آنها را ساخته و بيپا دانسته‌اند نتيجه‌ی ناآگاهي ايشانست و خود پندار بيپايي مي‌باشد. در اين زمينه نيز يك سال بيشتر گفتارها نوشتيم و در همين هنگام بود كه از «خرد» (يا بهتر گويم : از نيرويي كه داور راست و كج و شناسنده‌ی نيك و بد مي‌باشد) بسخن پرداخته به مادّيان و ديگران كه از بودن چنان نيرويي در آدمي ناآگاهي مي‌نمودند پاسخهاي استواري نوشتيم ، و چون ما در گفته‌هاي خود ، پيش از همه داوري خرد را پيش مي‌كشيم (و مي‌بايست كشيم) در زمينه‌ی آن بگفتارهاي ارجدار بسياري پرداختيم.
سپس در گام سوم به دين اسلام كه بازپسين از دينهاي گذشته و خود دينيست كه در ايران و در پيرامونهاي آن رواج مي‌داشته پرداخته از يكسو درباره‌ی راستي و استواري آن گفتارها نوشته و از يكسو بنياد آن دين را نشان داده ، يا بهتر گويم بگوهرش بازگردانيديم.
گوهر اسلام چيست؟. باور داشتن بخدا ، يگانه شناختن او ، دست اندر كارهاي جهان نشناختن كسي ، پابستگي به نيكي و پاكي ، كوشيدن در راه زندگاني ، دشمني با گمراهان و بيدينان ، باور داشتن بجهان پاداش و كيفر و مانند اينها. اينهاست خواستهاي اسلام. اينهاست پايه‌هاي آن دين.
اينها را بازنموده نشان داديم كه كيشهايي كه از اسلام جدا گرديده جز كوره‌راههايي نمي‌باشند ، نشان داديم كه خود شاهراه از ميان رفته و اين كوره‌راههاي گمراه كننده جاي آن را گرفته است. يك سال بيشتر نيز در اين زمينه گفتارها مي‌نوشتيم.
كساني كه امروز مي‌گويند : «اسلام را باصلش بازگردانيم» و اين را بهانه‌اي براي خود گرفته‌اند ، نمي‌دانند كه ما آن كار را كرده بانجام رسانيده‌ايم. آنان چنانكه معني دين را نمي‌دانند از معني «بازگردانيدن دين بگوهرش» نيز آگاه نمي‌باشند.

چارلز داروین دانشمند انگلیسی

نیتچه فیلسوف مادی سده‌ی نوزدهم

ادوارد براون شرقشناس انگلیسی که به هیاهوی «ادبیات» از بیرون ایران دامن میزد.

در پیرامون خرد

احمد کسروی

#اجتماعی