🔶 در پیرامون اسلام

🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی

همه‌ی تکه‌ها در یکجا

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی پنچم)

🔶 امروز چه بايد كرد؟..

امروز ديده مي‌شود كه همه‌ی گناهان را بگردن ديكتاتوري انداخته و درباره‌ی انتخابات مي‌گويند در آن زمان اجباري بود و دولت كساني را كه مي‌خواست بمردم تحميل مي‌نمود. مي‌گويم : راست است. ولي ما نيك بياد داريم كه پيش از اين رفتار ، در انتخابات دوره‌ی چهارم و پنجم ، مردم كه آزادي داشتند برفتارهاي بسيار بدي برخاستند.

🔸بسياري از مردم معني درست نمايندگي مجلس را ، كه خود بار سنگيني بدوش برداشتن و در راه پيشرفت مصالح توده از جان و مال درگذشتن است ، نفهميده و آن را يك نوعي از رياست ، يا يك راهي از كسب و بازرگاني ، يا يكي از شغلهاي دولتي دانسته ، و كساني از جوانان ناآزموده و كمسال و از مردان بيمايه و ناآگاه ، از فلان معلم ، و بهمان بزاز ، و فلان رستورانچي و مانند اينها ، خود را نامزد وكالت نمودند ، و با پول پراكندن و دسته بستن و هو راه ‌انداختن به پيشرفت مقصود كوشيدند و صفحه‌هاي روزنامه‌ها را با نامهاي خود سياه ساختند ، و از آنسوي روزنامه‌نويسان نيز بازارِ گرمي پيدا كرده و از اين و از آن پول گرفته و با مقاصد لوس و پست آنان همراهي نشان دادند.

اينها را فراموش نكرده‌ايم. فراموش نكرده‌ايم كه ديهداران[=مالکان دهات] كه در آغاز مشروطه دشمنيها با آن كرده بودند اين زمان بآرزوي وكالت افتاده و روستاييان را بشهر مي‌ريختند و اينان كه يك مشت اسيراني بيش نيستند بي‌آنكه معنايي از مجلس و نماينده و انتخابات در مغزهاي آنان باشد ، بي‌عزم و اراده بحوزه‌ی انتخابات آمده رأي بوكالت ارباب خود مي‌دادند.

اينها همه ننگين‌كاريست. اينها همه از آماده نبودن توده است. همچون ناصرالملك و ديگران نمي‌گويم مشروطه براي اين توده زود است. بعكسِ آنها بايد گفت :

🔸ما بسيار دير كرده‌ايم و بايد شتاب كنيم. ما مي‌گوييم بايد كوشيد و باين ناآمادگيها چاره نمود.

بسخن بيش از اين دنباله نمي‌دهم. چهار چيز را شمردم و شرح دادم. اينهاست آنچه كه كشور امروز نياز دارد. اينهاست آنچه بايد مرام و مقصد هر غيرتمند باخردي باشد. اينهاست معني آنچه مي‌گوييم : «مشروطه و قانون اساسي اجرا گردد و حكومت توده بروي بنياد استواري گزارده شود». اينها براي جلوگيري از بازگشت استبداد و ديكتاتوريست. اينها براي روان گرديدن در راه پيشرفت است. جنبش مشروطه كه ناانجام ماند و بريده گرديد بايد آن را از سر گرفت و بانجام رسانيد.

از اینسوي كساني از جوانان و ديگران به ‌انديشه‌هاي تندي گراييده‌اند ، و هر گروهي يك راه ديگري بديده مي‌گيرند. بايد از اينها نيز جلو گرفت.

🔸امروز با حال كنوني براي هيچ تكاني زمينه درميان نيست. امروز ما را بيش از همه آرامش لازم است. بيش از همه يكدلي و يكزباني دربايست است. امروز هر انديشه‌ی نويني كه عنوان شود بيگمان به نتيجه نخواهد رسيد ، ولي بيگمان دستاويز بدست آشوبگران داده مايه‌ی هرج و مرج خواهد بود.

از اين گذشته ، در كشوري كه هنوز معني حكومت ملي دانسته نشده و هنوز اين اندازه كه هست زمينه برايش درميان توده آماده نگرديده بسيار بيجاست كه كساني بانديشه‌هاي ديگري افتند.

🔸شما در كوششهايي كه در راه كشور مي‌كنيد و مي‌خواهيد گامهايي بسوي پيش برداريد هميشه بايد يك نكته را بديده گيريد ، و آن اينكه توده را نيز با خود پيش بريد. اين بسيار خطاست كه چند تن خود پيش افتند ولي توده فرسنگها در عقب بمانند.

شما مي‌خواهيد بآيين دمكراسي سر فرونياوريد [1] و اين را ، در عالم بلندپروازي ، كمي خود مي‌شماريد.

🔸ولي توده‌اي كه در پشت سر شماست هنوز از تاريكيهاي زمان استبداد بيرون نيامده و هنوز انديشه‌هاي پست زمان مغول را از خود دور نگردانيده.

اين چيزيست كه مايه‌ی افتخار شما نخواهد بود و هوشياران جهان شما را يك مشت هوسبازان خام‌انديشه شناخته بنافهمي‌تان خواهند خنديد.

مَثل شما مَثل آن دسته سپاهيان ناآزموده خواهد بود كه تصور كنند هرچه جلو باز است بايد پيش رفت ، و اين ندانند كه سپاهيان بايد هميشه پشت سر خود را تأمين كنند و هيچگاه از بنه و مركز دور نيفتند.

[1] : چنانکه گفتیم چون از پیش از جنگ جهانی دوم در برخی کشورها همچون آلمان و شوروی بدمکراسی برخی بی‌پرواییهایی دیده شده و از آنسو اینان پیشرفتهای تندی کرده و در جنگ بلندآوازه گردیده بودند ، دسته‌هایی در ایران به هواخواهی آنها از دمکراسی نومیدی نشان داده آن را کهنه شده می‌شمردند و برآن بودند که سوسیالیزم و فاشیزم نوتر پس بهتر از دمکراسی است. اشاره‌ی نویسنده به اینگونه دسته‌هاست. ـ و

🔶 در پاسخ حقیقتگو
🔸 درباره‌ي اين كتاب

در سال 1318 كه سال پنجم مهنامه‌ي پيمان پراكنده مي‌شد يكي از خوانندگان آن كه آقاي آزاده از چهار محال اسپهان مي‌بود نامه‌اي بدستينه‌ي عبدالوهاب حقيقتگو فرستاده خرده‌هايي بنوشته‌هاي ما گرفته بود. عنوان گفته‌هاي او اين بود كه نوشته‌هاي من با باورهايي كه مسلمانان بويژه شيعيان درباره‌ي دين مي‌دارند نمي‌سازد و معنايي كه من به دين مي‌دهم كسي دين را بآن معني نشناخته است.
جاي شگفت آن بود كه همان آزاده يك سال پيش نامه‌اي نوشته بود در اين زمينه كه آيه‌هاي قرآن با دانشها نمي‌سازد و ايرادهاي بسيار دارد. از جمله قرآن گفته است : «وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ» (هيچ مردمي نبوده مگر از ميان آنها پيغمبر برخاسته.)1 ايراد گرفته بود كه پس چرا در آمريكا پيغمبري نبوده تا مردم آنجا را از وحشيگري رها گرداند. از اين گونه هجده ايراد گرفته بود كه من در نامه‌اي پاسخ دادم.
ولي اكنون مسلمان خشك شده آن نامه را نوشته بود. هرچه بود من نامه‌ي او را دستاويز گرفتم كه سخنان گفتني را بگويم و از شماره‌ي پنجم آغاز كرده گفتارهاي پياپي نوشتم.
چندي پيش برخي از ياران ـ آقاي سلطانزاده ـ خواستار شدند كه آنها را جداگانه برويه‌ي كتابي چاپ كنيم. اينبود شش گفتار را جدا گردانيده در اين كتاب بچاپ رسانيديم كه هم خواهش ياران جاي خود گيرد ، هم نمونه‌اي از گفتارهاي پيمان در دست باشد. گفتار هفتم كه در شماره‌ي 11 و 12 مهنامه بچاپ رسيده چون در زمينه‌ي اسلام و همبستگي آن با پاكديني بوده و ما آن را در كتاب «در پيرامون اسلام» و در جاهاي ديگر بگفتگو گزارده‌ايم در اينجا نياورديم.
احمد كسروي

بنام پاکْ‌آفریدگار

در این ماه نگارش درازی از یكی از خوانندگان پیمان رسیده كه اگرچه خود را پنهان داشته و نگارش را بنام حقیقتگو فرستاده و ما پیش از همه این ایراد را می‌گیریم كه كسی كه حقیقتگوست چرا خود را نشان ندهد و «آزادانه» سخن خود را نگوید؟!.. و از آنسوی این گونه خرده‌گیریها در زمینه‌ی دین تاكنون فراوان رسیده و ما آنها را در پیمان نیاورده همین اندازه بخودشان نوشته‌ایم كه نگارشهای ما را چه در پیمان و چه در «راه رستگاری» دوباره خوانند و نیك اندیشند و پاسخ خرده‌گیریهای خود را در آنها خواهند یافت ، با اینهمه چون می‌دانیم آقای حقیقتگو از خوانندگان دیرین پیمان است و نگارشهای ما را نیك خوانده و آنگاه او را باین خرده‌گیریها خودخواهی و رشک وانداشته از اینرو بنگارش او ارج گزارده در شماره‌های پیمان تكه تكه آورده و پاسخ خواهیم داد و اینك در اینجا یك تكه‌ی آن را می‌آوریم كه پاسخ نگاریم ، و ما آرزومندیم كسان دیگر نیز باین پاسخها بسنده كنند و بار دیگر برای این گونه خرده‌گیریها و پرسشها برنخیزند. حقیقتگو می‌نگارد :



1ـ سوره‌ی فاطر (35) آیه‌ی 24 ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 10

🔸 پس از اين كارها كه پومپيوس همه‌ی سامانها را داده و آن سرزمين را ايمن گردانيده بود با شكوه و سرفرازي بيهمالي حركت كرده روي بسوي ميهن خود روانه گرديد و چون بشهر ميتوليني1 رسيد بشهريان آزادي بخشيد و اين در سايه‌ی ميانجيگري ثئوفانيس بود و در مناظره‌ای كه شاعران فصل بفصل داشتند و اين هنگام تنها زمينه‌ی آن گزارش پيكارها و شهرگشاييهاي پومپيوس بود نيز حضور رسانيد. خود ، تياتر را نيز بسيار پسنديده دستور داد نمونه‌اش را تهيه نمايند كه از روي آن تياتري در روم ولي بزرگتر و بهتر بنياد گزارد و چون به رودس2 رسيد درسهايي را كه همه‌ی فيلسوفان آنجا مي‌دادند شنيده و به هر يكي از ايشان يك تالنت بخشيد. پوسيدونيوس3 مناظره‌اي را كه در جلو او با هرماگوراس4 دانشمند علم بديع در زمينه‌ی آفرينش گيتي داشت نيز نشر كرده است. در آتن نيز نوازشها بفيلسوفان كرده پنجاه تالنت پول داد كه شهر را آبادتر و قشنگتر گردانند. با اين پيشامدها و كارها پومپيوس اميد آن داشت با بزرگترين شكوه و با بلندترين نامي كه براي يك آدمي صورت‌پذير است به ايتالي بازگردد و خاندان خود را خواهان ديدار خود يابد بدانسان كه او خواهان ديدار ايشان مي‌باشد ولي آن نيروي بالاتر از طبيعت كه هميشه كار و عادت آن تيره گردانيدن صفاي خوشبختيهاست و هر فيروزبختي يا بزرگي كه براي كسي روي مي‌نمايد آن غم و اندوه درو مي‌آميزد اينزمان در خاندان پومپيوس نيز دست‌ اندر كار داشت و غم و تيره‌بختي براي وي تهيه مي‌ساخت. بدينسان كه موكيا5 در نبودن او رختخواب وي را آلوده گردانيده پومپيوس آن هنگام كه دور بود و كار بسيار داشت خبرهايي كه مي‌رسيد پروا نمي‌كرد. ولي چون اينزمان به ايتالي نزديكتر مي‌شد اين نزديكي انديشه‌ی او را بيشتر متوجه آن كار مي‌ساخت و از همانجا طلاقنامه براي آن زن فرستاد. ولي هيچگاه پس از آن جهت اين كار را در نگارشي يا در گفتگويي بازننمود و ما علت آن را تنها در نگارشهاي کيسرو6 مي‌يابيم.
خبرهاي گوناگوني درباره‌ی پومپيوس پراكنده شده و اين خبرها پيش از خود او به روم رسيده و در آنجا شورش و جنبش برپا ساخته بود. خبرها در اين زمينه بود كه وي مي‌خواهد با همان سپاه بيكران تا روم پيش رفته و آن شهر را بدست گرفته خود را يگانه فرومانرواي روم گرداند. كراسوس فرزندان و كسان خود را برداشته از شهر بيرون رفت و اين يا از آن جهت بود كه براستي مي‌ترسيد و يا از آن جهت كه مي‌خواست بدينسان شوريدگي مردم و خشم آنان را بيشتر گرداند و اين احتمال بيشتر مي‌رفت. ولي پومپيوس همينكه به ايتالي درآمد همه‌ی سپاهيان را براي سان عام پيش خود خواند و بر آنان سخناني گفته و رسم بدرود بجا آورد كه هر يكي بشهر و جاي خود برود ولي متوجه باشد كه بهنگام برپا كردن جشن فيروزي نزد او بشتابد. و اين پراكندن سپاهيان چون خبر آن ميانه‌ی مردم پراكنده گرديد نتيجه‌ی بس شگفتي داد. بدينسان كه مردم در شهرها چون شنيدند پومپيوس بزرگ تنها با يك دسته‌ی كوچكي از دوستان نزديك خود تهيدست و بي‌ابزار جنگ از خاكهاي آنان مي‌گذرد چنانكه تو گويي از گردش و تماشا بازمي‌گردد نه از جنگي كه در آن فيروزي يافته است هر كس كه اين را دانست آهنگ او كرد و همگي درود برو مي‌گفتند و ازو پاسباني مي‌كردند و بجلوش افتاده راه مي‌نمودند. چنان شد كه گروهي كه بر سر وي گرد آمد بيشتر از آن سپاهيان بودند كه از سر خود بپراكند كه اگر مي‌خواست هرگونه تبديل در كار كشور بدهد و بنياد نويني بگزارد بدستياري اين گروه مي‌توانست بي‌آنكه نيازي بسپاهيان خود پيدا نمايد.
1ـ Mitylene
2ـ Rhodes جزيره‌ی معروف درياي سياه.
3ـ Posidonius
4ـ Hermagoras
5ـ Mucia زن پومپيوس
6ـ Cisero خطيب معروف روم.

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی ششم)

🔶 امروز چه بايد كرد؟..

كساني مي‌گويند : اين قانون اساسي در سي و اند سال پيش نوشته شده ، و ايستادگيهاي محمدعلي‌ميرزا و دسته‌بنديهاي ملايان در آن كارگر بوده و به هر حال بكار امروز نمي‌خورد.
مي‌گويم : ما كه گفتيم قانون اساسي مقصودمان آنست كه استبداد نباشد ، ديكتاتوري نباشد ، هرج و مرج نباشد. آنست كه سررشته در دست برگزيدگان توده باشد.

ما هيچگاه نمي‌خواهيم از اين قانون مادّه بمادّه طرفداري نماييم. نواقص قانون اساسي را ما نيز مي‌دانيم چيزي كه هست ما مي‌گوييم : امروز جاي چنان گفتگويي نيست. امروز بايد دست بهم داد و از آشوب و هرج و مرج كه هر زمان بيم آن مي‌رود جلوگيري كرد ـ امروز در اين هنگام آشفتگي جهان بايد كوشيد و كشور را نگه داشت. دوباره مي‌نويسم : امروز هر عنوان نويني كه بشود به نتيجه‌اي نخواهد رسيد ولي مايه‌ی آشوب خواهد گرديد. امروز كشور دچار دشواريهاييست و دشواريهاي نوين ديگري بميان خواهد آمد.

از آن گذشته ، اينگونه درخواستها ، از جانب يك دسته‌ی صالحي بجاست. شما بگوييد كه كيستيد؟ ، چهار تن كه گرد هم آيند حق چنين درخواست را نخواهند داشت.

🔸اگر بناست هر چهار نفر كه گرد هم آمدند حق چنين درخواستي بخود دهند هزاران چهار تن‌ها پيدا خواهند شد ، و هزاران درخواستهاي گوناگون بميان خواهد آمد.

🔸شما برآن نباشيد كه تنها سخن گوييد. بر اين باشيد كه گامهايي نيز در راه كار برداريد.

شما تا يك دسته‌ی شايسته‌اي نباشيد ، و براي خود راهي پيش نگيريد ، و سران توده و مردان ارجدار را با خود همراه نگردانيد حق هيچ درخواست و پيشنهادي را نخواهيد داشت.

برخي از اينان مقصود خود را بقالب ديگري ريخته مي‌گويند : «مشروطه يا قانون اساسي در سي و اند سال پيش گرفته شده و هست. تنها مانع ديكتاتوري بود كه آن هم از ميان رفت». مي‌گويند : «ما بايد در طلب چيزهايي كه نيست باشيم و هر زمان يك قدم پيش رويم». مي‌گويند : «مشروطه يا حكومت دمكراسي كهنه شده و امروز اكثر ملل از آن اعراض كرده‌اند و ما نبايد از آنان عقبتر مانيم».

مي‌گوييم : بسيار دور افتاده‌ايد و ميانه‌ی شما با حقايق فرسنگها فاصله است ما بايد يكايك خطاهاي شما را توضيح دهيم :
مي‌گوييد : مشروطه و قانون اساسي گرفته شده و هست. اين سخن كجا راست است؟! در ايران جنبش مشروطه پيش آمد و خود يك جنبش بسيار نيكي بود. ولي چنانكه گفتيم آن ناانجام ماند ، و امروز در ايران از مشروطه و قانون اساسي تنها نامهاي آنها درميانست.

مي‌گوييد : تنها مانع ديكتاتوري بود كه آن هم از ميان رفت. اين نيز نه راست است. در ايران مانعهاي بزرگ ديگري درميانست كه بزرگترين آنها ناآمادگي توده است.

🔸 اما ديكتاتوري ، اگرچه از ميان رفته ولي عللي كه باعث توليد آن شده بود هنوز درميانست ، كه اگر از ريشه كنده نشود باز توليد ديكتاتوري خواهد كرد.

در پيشامدها هميشه بايد سرچشمه و انگيزه‌ی آن را بديده گرفت ، و اگر چاره كردنيست چاره را از ريشه آغاز نمود.

🔸شما خودِ ديكتاتوري را مي‌ديديد ، ولي ما نگاهمان بريشه و سرچشمه‌ی آن مي‌باشد.

مي‌گوييد : هميشه بايد يك قدم پيش رويم.اين راست است ، ولي
🔸پيشرفت ، جستجوي چيزهاي تازه كردن نيست.
شما اگر طالب پيشرفتيد ما راه آن را بشما نشان خواهيم داد.

مي‌گوييد : مشروطه يا دمكراسي كهنه شده. اين جمله بسيار بي‌معني است. در اين زمينه كه ماييم و سخن از رستگاري توده‌ها مي‌رانيم جايي براي گفتگو از تازگي و كهنگي نيست. آن در عالم تفنن و بازيچه و هوسبازيست كه بتازگي يا كهنگي وقعي گزارند و يك چيز چون كهنه گرديد از آن سيري نموده درپي عوض كردنش باشند. آن بچگانند كه يك بازيچه را با پافشاري و اشك‌ريزي خواهند و چون بدست آورده و چند روزي بازي كردند دورش اندازند. آن زنان خودآرايند كه رختي را باصرار و اوقات‌تلخي درخواست كنند و چون خريدند و چند زماني به تن كردند ديگر آن را نپسندند.
اين خود هوسبازيست كه شما بگوييد مشروطه كهنه شده. اين با زندگاني يك توده بازي كردنست. ما بايد در اين راه تنها درپي حقايق باشيم و جز دربند مصلحت كشور و توده نباشيم.

🔸حقايق هميشه تازه است و كهنه نخواهد بود.

مي‌گوييد : اكثر ملل از آن اعراض كرده‌اند. اين نيز دليل بيجاست. ما را با ديگران چه كار است؟! ما بايد خود فهم و خرد بكار انداخته يك راهي براي زندگاني پيش گيريم ـ راهي كه ما را برستگاري و فيروزي تواند رساند. اين بسيار نادانيست كه مردمي چشم بسوي ديگران دوزند و كوركورانه پيروي از ايشان كنند.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 1ـ خرده‌گیریهای حقیقتگو (تکه‌ی یک از دو)
اولاً پوزش می‌خواهم از اینكه مطالب خود را بسبك مطلوب شما كاملاً نمی‌نویسم. زیرا كه اگر آنطور می‌نوشتم ناچار بودم معنی را فدای لفظ بكنم ، آن هم خلاف شیوه‌ی شما است.
ثانیاً اگر مفصل یا مكرر بنگارم امید بخشش دارم چون كه بهتر و كوتاهتر از این ، مطالب خود را بطوری كه غرضم دانسته شود نمی‌توانم بنویسم. باری من یك نفر آدم گوشه‌گیری هستم كه چندان آمیزش با مردم ندارم و خوشترین اوقات خود آن را می‌دانم كه با خواندن كتاب یا نگارشات سودمند بسر برم ، اینست به هر وسیله بود از آغاز پیدایش پیمان همه‌ی شماره‌های آن را بدست آورده و خوانده‌ام. از شماره‌های اول آن خیلی خرسندم و شادان بوده و در همچو زمانی پیدایش یك همچو ماهنامه‌ای را كه نخستین كلام و بیان او از دیانت باشد مغتنم دانستم. تا كم‌كم سالهای پس از آن كه پاره‌ای مطالب را نگاشتید برخی اندیشه‌ها بدلم گذشته و بارها خواسته‌ام بشما یادآوری كرده بنویسم بجهاتی ننوشتم تا شماره‌ی سوم سال پنجم را كه در این نزدیكی خواندم دل بدریا زده و این نامه را بشما می‌نویسم :
می‌خواستم در زمینه‌هایی كه ایراد یا پرسشی دارم یكی یكی از شماره‌های پراكنده پیدا كرده و عین سخنان خودتان را بنویسم ولی برایم فراهم نبود لازم هم ندانستم چون آنچه نوشته‌اید فراموش نكرده‌اید. این است كه یادآور می‌شوم هرچه بنویسم مقصودم مفهوم و خلاصه‌ی مطالب شما در یكجا و یا جاهای متعدد است نه اینكه عین كلام شما را آورده باشم. این را می‌پذیرم كه خواست شما از نگارش و پراكنده كردن پیمان جز نیكخواهی توده نیست و راه بزرگی را در پیش گرفته‌اید ولی گفته‌هاتان را بی‌ایراد نمی‌بینم :
1ـ در زمینه‌ی دیانت آنچه از گفته‌های شما برمی‌آید گویا درباره‌ی دین عقیده‌ای‌ دارید كه در ادیان گذشته و در این هزار سال و كسری كه از اسلام می‌گذرد این عقیده سابقه نداشته. زیرا تنها چیزی را كه با آنها موافق هستید در زمینه‌ی خداشناسی و هستی و دانایی و توانایی او و جاودان بودن روان است. در چندین جا آشكارا نوشته‌اید دین عبارت است از شناختن خدا و جاودان دانستن روان و باهم بنیكی و مهربانی زندگانی را بسر بردن. پاره‌ای جاها هم علاوه كرده‌اید براست پنداشتن فرستاده‌های او را.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 11

🔸 باري چون قانون روا نمي‌شمارد كه يك فرماندهي پيش از انجام جشن فيروزي او بشهر درآيد پومپيوس كس به سناتوس فرستاده خواهش كرد كه بنام نوازش باو بگزيدن كونسولان را بتأخير بياندازند تا او بتواند با پيسو1 كه يكي از نامزدها (كانديدها) است روبرو شود. ولي در برابر اين خواهش اوكاتو ايستادگي كرد و آن را نپذيرفت. اين شگفت كه پومپيوس از اين كار او خرسند گرديده دليري و آزادگي را كه بتنهايي در راه نگهداري قانون و داد از خود نموده بود بسيار پسنديد و سخت آرزومند گرديد كه او را بسوي خود بكشد و دوستي او را به هر بهايي باشد خريداري كند و باين قصد چون كاتو دو دختر خواهر داشت پومپيوس يكي از آن دختران را براي خويش و ديگري را براي پسرش خواستگار گرديد ولي كاتو اين كار را نپسنديده چنين پنداشت كه پومپيوس مي‌خواهد از اين راه رخنه در بنياد سرفرازي و نيكنامي او پديد آورد و آن خود رشوه‌اي است كه باو داده مي‌شود و با آنكه زن و خواهر او سخت ناخرسند بودند كه از خويشاوندي با پومپيوس بزرگ چشم بپوشند وي پرواي ايشان نكرده آن درخواست را رد كرد. در اين ميان پومپيوس مي‌كوشيد كه آفرانيوس را به كونسولگري برساند و در اين راه پولهايي باين دسته و آن دسته مي‌بخشيد تا رأي باين كار بدهند از اين جهت مردم در باغهاي او آمدوشد مي‌نمودند و چون پرده از روي كار برداشته شده همگي آن را دانستند ناخرسندي سختي نمودار شد و چنين مي‌گفتند كه پومپيوس جايگاهي را كه براي خود او در پاداش يك رشته خدمتگزاريها داده شد براي يك مرد نابرازنده‌اي خواستار است و مي‌خواهد آن را با پول خريداري كند. اينبود كه كاتو به زن و خواهر خود خطاب كرده چنين گفت : «هرگاه ما با پومپيوس پيوند خويشاوندي مي‌نموديم كنون در اين بي‌آبروگري او ما نيز آلوده مي‌گرديديم.» از اينجا آن دو زن بخطاي خود اذعان نموده دانستند كه رأي كاتو بهتر از رأي آنان بوده.
جشن فيروزي كه براي پومپيوس گرفته شد چندان بزرگ و پرشكوه بود كه با آنكه دو روز را بآن صرف كردند باز وقت بسيار تنگ آمد. ساز و برگي كه براي اين كار آماده نموده بودند و بمصرف نرسيده بود براي جشن بزرگ ديگري بس بود. پيشاپيش همه لوحه‌هايي را مي‌كشيدند كه بر آنها نامهاي كشورهاي گشوده شده از پونتوس و ارمنستان و كاپادوكيا و بافلاگونيا و ماد2 و كولخيس و ايبريا و آلبانيا و سوريا و كيليكيا و مبسوپوتاميا و همچنين فنيگيا و فلسطين و يوداييا و عربستان و همچنين همه‌ی نيروهاي دزدان دريايي چه در آب و چه در خشكي نوشته شده بود. در اين سرزمينهاي گوناگون دزها و استواريها كه بدست آمده كمتر از هزار شمرده نمي‌شد ، نيز شهرها چندان كم از نهصد شهر نبود. رويهم‌رفته هشتصد كشتي از دزدان دريايي بدست آمده بود. سي و نه آبادي با دست او برپا گرديده بود. گذشته از اينها در آن لوحه‌ها حساب همه‌ی مالياتهاي امپراتوري قيد گرديده و نشان داده شده بود كه پيش از شهرگشاييهاي پومپيوس همه مالياتها باندازه‌ی پنجاه مليون بوده ولي پس از آن شهرگشاييها ميزان آن تا هشتاد و پنج مليون بالا رفته. نيز نشان داده شده بود كه پومپيوس باندازه‌ی بيست‌هزار تالنت از پول نقد و ظروفهاي زرينه و سيمينه و آرايش‌ابزار برای گنج جمهوري آورده. گذشته از آنكه تا اين هنگام بسپاهيان بخش يافته بود كه تنها سهم خود او دست‌كم هزار و پانصد درهم مي‌شد. اسيران جنگي كه در اين جشن همراه آورده مي‌شد گذشته از سردستگان دزدان دريايي يكي پسر تيكران پادشاه ارمنستان با زن و دختر خود ، ديگري زوسيمي3 زن خود تيكران ، سومي آريستوبولوس پادشاه يوداييا ، چهارمي خواهر پادشاه مثرادات با پنج پسر خود. گذشته از اينان زناني از اسكوثيا بودند. نيز گروهاني از آلبانيان و ايبريان با پادشاه كوماگيني همراه آورده مي‌شد. همچنين ابزارهاي جنگي فراوان كه از آن هر يك جنگي كه خود با يكي از سركردگان زيردست او كرده و فيروز درآمده بودند جداگانه آورده مي‌شد. ولي آنچه بيش از همه مايه‌ی سرفرازي او شمرده مي‌شد و خود سرفرازي بود كه هيچ رومي ديگري بهره از آن نداشت اين بود كه سومين فيروزي او بر سومين قطعه‌ی گيتي رويداده. زيرا ديگران هم از روميان بودند كه سه بار فيروزي يافته بودند. ولي فيروزيهاي اين نخستينش بر آفريكا و دومينش بر اروپا و سومينش بر آسيا و در اين جشن چنين نمودار بود كه وي همه‌ی گيتي را گرفتار كرده با خود مي‌آورد.

1ـ Piso
2ـ ندانستيم پومپيوس ماد را كي گشاده بود؟!
3ـ Zosime با آنكه خود تيكران بزرگ گردنكشي نكرده بود براي چه اين زن را دستگير كرده بوده‌اند؟! از اينجا مي‌توان پي برد كه پومپيوس هم از خودخواهي بركنار نبوده.

✴️ حقایق زندگانی را نمی‌دانند ولی گمان نادانی نیز بخود نمی‌برند. ✴️

🔸در این کشور یکی از کارهایی که باید بود آنست که انبوه توده با حقایق جهان آشنا گردند.

🔸یک دسته هستند که شما هر چیزی را بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمیدانستیم؟».

🔸ولی حقیقت اینست که این مردم بسیاری از چیزهای دانستنی را نمیدانند. از حقایق بسیار آشکار هم ناآگاهند.

🔸مثلاً آیین طبیعت را تغییر نتوان داد. نشدنیست که آدم کُنیاک خورد و مست نگردد.

🔸نشدنیست که کسی گرد سفیدی را «کِنین» [1] نام گزارد و بخورد و تبش بریده شود.

🔶 همچنان نشدنیست که یک توده نیک نباشند و از جهان نیکی ببینند.

🔶 نشدنیست که یک مردم همه درپی هوسها و کینه‌های خود باشند و بآسایش و سرفرازی رسند.

🔸این یک حقیقت آشکاریست. ولی انبوه مردم ایران آن را نمیدانند و در آرزوی اینند که طبیعت آیین خود را تغییر دهد.

🔸هزارها کسان هستند که پروایی بحال توده و کشور ندارند و یگانه وظیفه برای خود آن را میدانند که پولی درآورند و با خانواده‌ی خود زندگی کنند و در همان حال آرزومندند که همچون مردمان فرانسه و انگلیس و روس در جهان سرفراز باشند.

🔸هزارها کسان هستند که شما اگر سخنی از آلودگیهای توده رانید و آنها را بکوشش و همدستی خوانید ، ریشخند کنند. ولی اگر روزی یکی یک بدی دید (مثلاً ماستفروشی ماست را کم داد) فریاد میکشند : «پس این مردم کی اصلاح خواهند شد؟!..».

🔸هزارها کسان هستند که میهن‌پرستند. ولی میهن‌پرستی را جز آرزوهایی در دل و سخنانی بر سر زبان نمیدانند.

🔸اینها تو گویی می‌پندارند جز از مردمان دیگرند. عزیزکرده‌های خدایند. اینها باید نکوشند و نتیجه برند ، نکارند و بدروند.

🔸اینها اگر در سایه‌ی این بی‌پرواییها و هوسبازیها بذلت افتادند زمین لرزیدن خواهد گرفت. اگر فردا جنگی پیش آمد و بمبهای اتمی کشور را ویرانه گردانید ، آسمان باینها خون خواهد گریست.

🔸اینهاست آنچه میگویم : حقایق را نمیدانند. اینهاست آنچه میگویم آیین طبیعت را نمی‌شناسند.

(امروز چاره چیست؟ سات 35)

[1] : دارویی تب‌بر بوده. مانند استامینوفن امروز ـ و

کانال : چون این روزها باز هم در مجلس نمایندگان و درمیان کوشندگان سیاسی درباره‌ی پیمان حقوقی دریای کاسپین سخنانی بر زبانهاست , از اینرو به نشر دوباره‌ی دفتر پایین نیاز دیدیم. ما امیدمندیم روشن گردیدن اندیشه‌های مردم باعث شود که نمایندگان مجلس نیز به مسئولیت خود بیشتر بیندیشند و بدانند هر گامی که به زیان کشور بردارند پاسخده هستند و خواهد رسید روزی که مردم از ایشان حساب بخواهند.

📘 پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین یا ترکمانچایی دیگر

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔑 در پیرامون پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و گفتگوهای ایران با دیگر کشورهای عضو پیمان در سال ۱۳۹۷

🔸 شهریور ماه ۱۳۹۷

🔸 ۴۲ صفحه

✴️ از نوشته‌های خوانندگان

🔶 صبر تا کی؟

سالهاست که این شعر :

«صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند بر اثر صبر نوبت ظفر آید»

بزبان مردم افتاده. قرنهاست صبر نمودیم ظفری ندیدیم چرا؟ زیرا کوشش نکردیم ، تکانی بخود ندادیم ، و هر پیشامدی و مانعی برای ما جلو آمد همین شعر را خواندیم ، الصبر مفتاح الفرج گفتیم. کار ما گریه و زاری بود ، و منتظر دست غیبی بودیم که بیرون آید و ما را نجات دهد. غافل از اینکه آفریدگار اختیار کار را دست ما نهاده هرچه در این جهان ببینیم نتیجه‌ و اثر کارهای گذشته‌ی خودمان بوده و گفته‌ی آقای کسروی : «تا نیکی نکنی از جهان نیکی نبینی» کاملاً بجا و بمورد می‌باشد. تا چیزی نکاریم انتظار برداشتن کشت موقع خرمن بیفایده خواهد بود.

چند روز پیش با یکی از دوستان گفتگو از وضع حالی ایران میرفت. دوست من گفت : «صبر کن درست می‌شود. ایران از این بحرانها زیاد دیده» و بعد شعر بالایی را خواند. گفته‌های پیمان و پرچم درباره‌ی کارهای مستشرقین و همچنین تأثیر کارهای آنها در ایران و بیقیدی مردم بیادم افتاد. در نظرم مجسم شد که برای چه این مستشرقین از کتابهای پوسیده و مطرود ایرانی تشویقها کرده‌اند. آری در نظرم مجسم شد که آنها همین نتیجه را خواسته‌اند و ماها مثل اینکه یک گنج فراموش شده‌ای پیدا کرده‌ایم بنشر آنها کوشیده‌ایم حالا نیز به هر نحویست این شعرها را بملت ایران تزریق میکنیم. بدوستم گفتم مگر شما فعالیتی کردید که صبر کنید تا ثمره‌اش پیدا شود؟! گفت چکار باید کنیم مگر از دست ما کاری برمی‌آید باید خداوند درِ فرجی گشاید.

این بود پاسخی که آن دوستم بمن داد. این بود نتیجه‌ی درسی که از این شعرها گرفته‌اند.
نمیدانم تا کی مردم خواب خواهند بود و با این حرفها خود را قانع خواهند کرد؟ نمیدانم سایرین چکار میکنند که از دست ما برنمی‌آید؟! هر وقت ما آماده شدیم که پراکندگیها را از بین ببریم و تمام آرزو و مرام را یکی گردانیم و نتیجه از آن برنداشتیم آن روز است که توانیم گفت چکاری از دست ما برمی‌آید؟..
ا. ع

🔸پرچم : این نوشته از پست شهری رسیده و با اینکه دستینه‌ی روشنی نداشت چون یک سخن سودمندیست آن را آوردیم. ولی دوست میداریم نویسنده نام خود را آشکار گرداند و ما در روزنامه بنویسیم زیرا اینگونه گواهیها اثرش بیشتر خواهد بود اگر گواهی دهنده شناخته باشد. از آنسوی میخواهیم بدانیم از آشکار گردانیدن نام چه زیانی خواهد بود؟!. باید اینگونه کسان بسیار خرسند و خشنود باشند که از حقایق هواداری می‌نمایند و این کار را با سرفرازی و دلگرمی انجام دهند و از هیچ کسی و چیزی نترسند و پروا ننمایند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 142)

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی هفتم)

🔶 امروز چه بايد كرد؟..

شما اگر نيك انديشيد بهترين اصولِ سررشته‌داري يا حكومت همان مشورت مي‌باشد ، و استبداد چه از سوي يك تن و چه از سوي يك دسته استبداد است. ما هوادار اصول مشورتيم ، چيزي كه هست يك شرط صلاحيتي بآن خواهيم افزود.

ما زندگاني توده‌اي را معني كرده گفتيم يك مردمي بيست يا سي‌مليون يا بيشتر يا كمتر كه در يك جا مي‌زيند درميان ايشان پيمان وَرجاوَندي[مقدس] هست. پيمان آنكه در سود و زيان و اندوه و خوشي شريك باشند و در جلوگيري از دشمن و نگهداري كشور و ديگر كوششها همدستي نمايند. حكومت يا سررشته‌داري را نيز معني كرده گفتيم همان مصالح عمومي توده است كه چون همگي بآن نتوانند پرداخت نمايندگاني از ميان خود برگزيده باين كار مي‌گمارند.
كنون مي‌گوييم : كساني حق دخالت در مصالح عمومي و در برگزيدن نمايندگان دارند كه بآن پيمان ورجاوند داخل باشند. كساني اين حق را دارند كه بكشور و توده از درونِ دل علاقه داشته و خود را مؤظف بكوشش و جانفشاني در راه آن شناسند.

🔸كساني كه در اين كشور مي‌زيند ولي از معني حكومت توده‌اي آگاه نيستند و يا اگر آگاهند ايمان به آن ندارند و وظيفه‌اي براي خود در قبال كشور و توده نمي‌شناسند ، و يا با كشور و توده كارشكني و دشمني مي‌نمايند ـ چنين كساني را چه حق دخالتي در كار سررشته‌داري (چه از راه برگزيدن و چه از راه برگزيده شدن) تواند بود؟!.. اينان در اين كشور مي‌زيند ولي با آن بيگانه‌اند. بايد اين بيگانگان را كنار گرفت. [1]

🔸امروز در ايران بايد كساني كه بكشور و توده علاقمندند جدا گردند و دوباره پيمان ـ پيمان نگهداري كشور و جانفشاني در راه پيشرفت آن ـ تازه گردانند ، و يك دسته‌ی بزرگ و نيرومندي پديد آورده خود سررشته‌ی كارها را بدست گيرند ، و از ديگران كساني را كه اين مي‌پذيرند و براه مي‌آيند با خود همدست گردانند ، و آنان كه نمي‌پذيرند و همچنان گردنكشي كرده مي‌خواهند جز درپي هوسها و گمراهيهاي خود نباشند بيكبار كنارشان گردانند و جز رفتار بيگانگان با ايشان ننمايند ، اينست كاري كه بايد كرد. اينست شرط صلاحيتي كه ما مي‌افزاييم.

براي يك توده سرفرازيست كه رشته‌ی كارها را خود در دست دارند ، و يكايك ايشان در پيش بردن كارها شركت كنند ، و از درون دل علاقه‌مند بكشور و پيشرفت آن باشند ، و در هر دو سال يا چهار سال مردان كارآزموده و جانفشاني را از ميان خود برگزينند ، و باداره كردن كشور واداشته خود ناظر و پشتيبان آنان باشند ، و همگي افراد از جريان كارها آگاهي پيدا كنند ، و هر كس از روستايي و شهري و از توانگر و كمچيز راه رسيدن بنمايندگي توده و كارهاي بالاتر از آن را بروي خود باز يابد و در سايه‌ی جانفشانيهايي كه مي‌نمايد اميد هر گونه پيشرفت در دل پرورد.

من نمي‌دانم شما بكجاي اين ايراد مي‌كنيد؟!.. اگر توده‌هايي در اروپا ـ بجهتهايي كه خاص كشورهاي خودشان بوده ـ از اين اعراض كرده‌اند دليل است كه شما نيز اعراض كنيد؟!..

🔸اين خود خطاي بس بزرگيست كه هرچه اروپاييان مي‌كنند شما بخواهيد پيروي از آنان كنيد. بلكه اروپاييان يك روزي باستبداد بازگشتند ـ آيا شما نيز بازخواهيد گشت؟!..

كساني مي‌پندارند راههاي نويني كه در سالهاي آخر در اروپا پيدا شده يك گامي بسوي ترقي بوده و اينست تصور مي‌كنند اگر ما در ايران پيروي از ايشان ننماييم در عقب خواهيم ماند. اينان در دلهاي خود درجه‌بندي ميانه‌ی مسلكهاي معروف كرده‌اند و چنين مي‌دانند كه سوسياليسم بالاتر از دموكرات و فاشيسم بالاتر از سوسياليسم مي‌باشد. اين ناآگاهي عاميانه را با هوسبازي بهم مي‌آميزند و نتيجه آن مي‌شود كه در چنين هنگام گرفتاري كشور ، همه چيز را فراموش ساخته ، بآرزوهاي بسيار بيجايي مي‌افتند.

[1] : در این باره ویراینده را یادداشتی هست که در پایان دفتر خواهد آمد. ـ و

دم خروس را باور کنیم یا قسم حضرت عباس را؟!

اگر این رفتار درستیست که با چنین زشتگوییها و آلوده‌زبانیها به سنیان توهین روا میدارید دیگر جنب و جوشهاتان برای «تقریب مذاهب اسلامی» چیست؟! چرا دست از دورویی نمی‌کشید؟!

✴️ شیرزنی گرفتار بیداد ملایان ✴️

آنچه در زیر می‌آید کوتاهشده و نتیجه‌ی گفتگوی سه تن از یاران ما درباره‌ی محکومیت اخیر بانو نسرین ستوده بوده. چون ما در کانال (کوشاد تلگرام) از بیدادی که قوه‌ی قضاییه در حق بانو ستوده و بسیار کسان دیگر روا میدارد یاد کرده بودیم ، میان ایشان گفتگویی بدینسان رفته :

درود بر شرف و غیرت زنان و مردان پاکدلی که در این آشفته‌روزگارِ سیاهکاری‌های ملایان ، مفهوم والای "انسانیت" را به دیده گرفته ، بدور از هایهوی‌های روشنفکرنمایانه و فلسفه‌سرایی‌های بیهوده ، بدنبال راه‌چاره‌ی بدبختی‌های میهن‌مان هستند ، چه در رده‌ی کشوری و چه در رده‌ی شخصی همچون چاره‌جویی برای دیگر کردنِ سرنوشت دردآوری که ملایان برای خانم نسرین ستوده رقم زده‌اند.
برای آزادی این زن دلیر در زیر آنچه را بجا و درست میدانم مینویسم :
نباید دست از فریاد دادخواهی و آگاهی‌رسانی برداشت ، تا هنگامی که ، بیاری آفرنده‌ی یکتا ، کوششها به انجام رسد :
هراس ملایان از سازمان‌ها و انجمن‌های بین‌المللی ـ بویژه آن سازمان‌ها که پرآوازه‌اند و مورد پذیرش جهانیان هستند ـ بسیار بیشتر است تا از مردم خودمان (راستش ، مردم خودمان را هیچگاه به "هیچ" نگرفته‌اند. پاسخِ آن تیره‌درون نافهم در هواپیما یادتان هست؟ همان یک واژه‌ی «هیچ» ، بهترین تعریفِ "احساسات ملایان" نسبت به ایرانیان است).
به سخن باز‌می‌گردم :
بیایید ، به آن سازمان‌ها ـ بویژه به عفو‌بین‌الملل ـ پی‌در‌پی نامه (یا ایمیل) بفرستیم.
چنین بیندیشید که یک توماری با فرضاً ۱۰۰‌هزار امضا فراهم شده و به دست عفو‌ بین‌الملل رسیده. در هر‌حال ، آن یک تومار است و بس.
اکنون ، به آن بیندیشید که روزی ۱۰۰ ایمیل (نه حتی بیشتر) ، حتی از خودِ همان فرستندگانِ همیشگی ، اما روزانه و مسلسل‌وار ، به عفو‌ بین‌الملل برسد و در این ایمیل‌ها بر بیگناهی نسرین ستوده و دربایست بودن آزادی هرچه‌زودتر او پافشاری شود. پایانی هم در کار نباشد ... تا آزاد شدنِ خانم ستوده ، به امید خدا. ایمیل پشتِ ایمیل. پیام پشت پیام. اعتراض پشت اعتراض.
بیگمانست که این راه دوم کارآتر ، بُرّنده‌تر و هنایا‌تر خواهد بود.
هر کس از خانه‌ی خود بیآغازد. من به همسر و به فرزندانم خواهم سپرد.
اگر نیاز بود (که دور میدانم نیاز باشد) ، بالای سرشان می‌ایستم تا ایمیل به عفو ‌بین‌الملل را نوشته ، بفرستند تا خیالم آسوده شود! خود نیز البته خواهم فرستاد.
متن ایمیل چندان ارجدار نیست تا خود ایمیل. و اتفاقاً ، اگر متن ، یکسان نباشد بهتر است زیرا بدگمانی به ربات نویسنده را نیز نخواهد داشت.
تنها ، نام "خانم ستوده" ، نام "ایران" ، و واژه‌ی "آزادی" (freedom) یا "آزاد‌کنید" (Free با اف بزرگ) حتماً در متن باشد.
یکی دو گزاره‌ی ساده همچون اینها بسنده‌اند :
Free Nasrin Sotoudeh in Iran!
She is innocent!
اگر یک دو جمله نیز از سوی خود بیفزایید که بهتر.
نسرین ستوده را هرگز تنها نخواهیم گزاشت.
همچون نسرین ستوده دهها آزادیخواه و زندانیان هستند که باید به آنها نیز دل سوزانید. ولی مورد نسرین ستوده نباید عقب بیفتد. باید به این موضوع اولویت داد. به چند دلیل زیر که بکوتاهی خواهیم آورد :