🔶 غدیر خم : کشاکش هزار ساله

🔶 راز واعظی (بخش 2 از 4)
ن ـ حالا فهمیدم كه حتی فروع دینت را هم نمیدانی. رنگ از رویش پریده ، نفس تازه كرده ، راست نشست و گفت :
چطور ، نفهمیدم ، یعنی شما ریش تراشیده‌های مزّلف بهتر از ما میدانید؟.
ن ـ اوقاتت تلخ نشود ، و از حدود نزاكت خارج نشوید. اولاً ریش نمودار فهم و شعور نیست و الا بز هم ریش دارد. پس چرا ضرب‌المثل نافهمی است؟ ثانیاً زلف كه شرعاً اشكالی ندارد. مگر نه خودتان بالای منبر میگوئید : روز عاشورا لیلی زلف علی‌اكبر را شانه كرد و بمیدان فرستاد؟. ثالثاً اگر سر چَخِش= مجادله داری ما را با تو كاری نیست ، و اگر مقصودت فهمیدن است دلیل بخواه.
ح ـ بفرمایید.
ن ـ نخست آنكه یكی از ابواب فقه ولاء است. دوم آنكه ماده‌ی نهم فروع دین تولا و دهم تبرا است. در هر دو جا ولاء و تولا را دوست داشتن و محبت معنی كرده‌اند. پس مولی كه‌از ولاء مشتق است بهمان معنی دوستی است. فرهنگ (المنجد) هم حاضر است در واژه‌ی (المولی) میگوید :
« المالك. السید. العبد. المعتق. العتق. المنعم. المنعم علیه. المحب. الصاحب. الحلیف. الجار. النزیل. الشریك. الابن. ابن العم. ابن الاخت. العم. الصهر. القریب مطلقا. الولی. التابع » دیدید در هیچكدام معنی امارت. خلافت. سلطنت نیست.
از طرف دیگر بگفته‌ی شما پیغمبر پس از آن جمله فرموده : « اللهم و ال من والاء و عاد من عاداه» یعنی « خداوندا ، دوست دار كسی كه ‌او را دوست دارد و دشمن دار كسی كه ‌او را دشمن دارد» این همان خواست مرا میرساند و اگر بگفته‌ی شما « مولی» بمعنی جانشین و خلیفه باشد باید خَستُوان= معترف شد كه پیغمبر گفته‌است « خداوندا خلیفه كن كسی كه ‌او را خلیفه شناسد» پیداست كه خواست پیغمبر این نبوده وگرنه باید تمام شیعیان بخلافت و سلطنت برسند و دستگاه پادشاهی داشته باشند.
وانگهی در روز غدیر خم هزارها عرب و زبان فهم بوده‌اند كه بیگمان زبان تازی را صد بار بهتر از من و شما میدانسته‌اند و مقصود پیغمبر را در می‌یافتند و اگر راستی را مقصود پیغمبر جانشینی و خلافت بوده باوركردنی نیست كه هزاران مسلمان و اعراب كه چه در دین و چه در زبان از ما صد درجه بالاتر بوده‌اند اعتنائی بگفته‌ی دیروز پیغمبرشان نكرده ‌ابوبكر را بخلافت بپذیرند؟
میدانم خواهید گفت : « ارتد الناس الا اربعه». ولی این گفته با خرد ناسازگار است. وانگهی تاریخ میرساند كه در اوج عظمت و قدرت و فرمانروائی بنی‌امیه و بنی‌عباس ، شیعیان سرجنبان بودند و در گوشه و كنار زمزمه‌هائی میكردند و از كشتن و هرگونه آزار هراس نداشتند. آنوقت چطور میتوان باور كرد در صدر اسلام كه آزادی بیش از اندازه بود و مسلمانان میتوانستند بخلیفه‌ی خود بیپروا بگویند : « لقومناك بحد السیف» و میتوانستند بر خلیفه شوریده ‌او را بكشند و در جائی كه خلیفه خودش بالای منبر و در برابر صدها مسلمان بگوید « لقد ولیت علیكم و لست بخیركم» آنهمه مسلمانان بادین از جان‌گذشته خامش نشینند و شورش برای اجرای اوامر پیغمبر خود نكنند؟. با اینكه برای انتخاب جانشین پیغمبر میان مهاجرین و انصار گفتگوهائی رفت و برودتی روی داد باز هم هیچكدام اشاره بداستان غدیر خم نكردند و آن را دست‌آویزی برای جدائی نگرفتند. اعرابی كه مرتد شده و از دادن زكات خودداری نموده با عسکریان خلیفه‌ی ‌اول نبرد نمودند بخوبی میتوانستند از این داستان سودجوئی كنند.
اینها همه میرساند كه خواست پیغمبر جز این است كه شما مدعی هستید و راستی همانست كه ‌اعراب وقت فهمیده و بكار بسته‌اند.
بالاتر روم. میخواهم بگویم رفتار ابوبكر و عمر را با علی ابن ابیطالب كه عنوان كرده‌اید و راهی برای نان درآوردن شما روضه‌خوانها است سرتا پا دروغ است. منزلت و ارج امام علی والاتر از آن بود كه كس بتواند آن جسارتها را بنماید؟ سرشناسی و بلندنامی علی در میان تمام اعراب و محبوبیت او در میان مسلمانان عموماً بالاتر از آن بود كه دستخوش هوا و هوس یكی دو نفر قرار گیرد و آنهمه آزار بخود و همسرش رسانند كه ‌او خاموش نشیند و مسلمانان هم تماشاچی باشند. این داستانها كه در بالای منبرها خوانده میشود جز توهین و كوچك کردن امام نتیجه ندارد. شرم هم خوب چیز است. در واقعه‌ی ‌امام حسین كه خلافت بنی‌امیه در اوج قدرت و توانایی بود و مسلمانان هم آن فداكاری و خیمهای پسندیده یاران پیغمبر را نداشتند دیدیم چه هیاهویی بر پا كردند و مردانه ‌ایستادگیهایی نمودند كه خود یكی از علل انقراض دولت بنی‌امیه گردید. در اینصورت چگونه ممكن است كه پدر امام حسین آنهمه آزار و بی‌احترامی بیند و یاران پیغمبر خاموشی گزینند؟ چرا خرد خودتان را بداوری نمیخوانید؟!.

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی هفدهم)

🔶باید معنی درست مشروطه را فهمید و بدیگران هم فهمانید
(تکه‌ی دو از دو)

همان مشروطه در ایران با چه رنجهایی بدست آمده ، چه خونهایی در آن راه ریخته شده ، چه مردان گرانمایه‌ای بالای دار رفته‌اند. پس از ده سال کشاکش یک قانون اساسی و یک حکومت مشروطه در این کشور برقرار گردیده. ولی سی و اند سال میگذرد و هنوز عقیده‌ها درباره‌ی آن یكرویه نشده و هنوز معنی آن دانسته نگردیده.

یك دسته در همان آغاز كار مخالفت كردند و ایستادگیها نمودند و كنون همانان یا بازماندگانشان هستند و هنوز زبانهاشان به بدگویی از مشروطه باز است. از آنسوی عقیده‌های فراوان بسیاری كه با مشروطه مخالفت آشكار دارد درمیان توده رواج دارد.

بدتر از همه حال آن جوانانست كه بار آمده‌اند و یك حكومت مشروطه‌ی مفت و بی‌رنج بدستشان افتاده و بیشترشان جز عقیده‌های سست و مشوبی درباره‌ی آن ندارند.

من گاهی سخنان شگفتی می‌شنوم : فلان جوان می‌آید و می‌نشیند و زبان بسخن میگشاید و چنین میگوید : «شما طرفداری از مشروطه میكنید؟!. امروز دنیا عوض شده. دیگر مشروطه یا دمكراسی طرفدار ندارد» ، یا میگوید : «این مردم لایق دمكراسی نیستند. باید اینها را با دیكتاتوری اداره كرد» یا میگوید : «ما از دیگران عقب مانده‌ایم. مشروطه ما را عقب گذاشته. باید تند برویم تا بدیگران برسیم» [1] اینها سخنانی است كه در نزد ما میگویند. پیداست كه درمیان خودشان سخنان رنگینتر دیگری بزبان می‌آورند.

قانون اساسی كشور بر روی مشروطه و دمكراسیست ، ولی اینان آن را نمی‌پسندند و با زبانهای شگفتی خرده میگیرند و هر یكی اندیشه‌های بیجای دیگری در سر میدارند.

مشروطه بهنگامی كه در ایران آغاز یافت معنی درست آن روشن نگردید. كسانی پیدا نشدند كه معنی درست آن را بمردم شرح دهند و مزایای آن را روشن گردانند.

انبوه مردم از دربار قاجاری به تنگ آمده و در زیر فشار ستم كوفته شده و درپی قانون و عدالت بودند ، و چون مشروطه داده شد و مجلس برپا گردید دارالشورا را بیش از یك «عدالتخانه» نشناختند ، و این بود تا دیرزمانی هرچه ستم میدیدند شكایت از آن بمجلس شورا می‌بردند و داد از آنجا میخواستند.

🔸یك تبدل بزرگی در اندیشه‌ها پدید نیامد ، و مردم فرقی را كه در شكل زندگانی و طرز حكومت بایستی بود چندان درنیافتند و آن آمادگی كه بایستی در توده پدید آید نیامد.

🔸فرق مشروطه با خودكامگی (استبداد) تنها در بودن و نبودن قانون نیست. یك فرق بزرگ دیگر در آمادگی توده برای سررشته‌داری و در شایستگی آنست. در مشروطه توده سررشته‌ی حكومت را خود بدست میگیرد و باید برای چنان كاری آماده و شایسته باشد.

در توده‌ی ایرانی چنین آمادگی‌ای پیدا نشد. اساساً مردم مشروطه را باین معنی نشناختند تا آماده باشند. پس از آن در ایران «فرقه‌ی دموكرات» برپا گردید و در همه‌ی شهرهای كشور شاخه‌ها پیدا شد. این حزب در تاریخ نامی از خود گزاشت. دموكراتها بیشتر مردان غیرتمند و جانفشانی می‌بودند و كوششهای بسیار در راه پیشرفت مشروطه كردند. ولی معنی مشروطه یا سررشته‌داری توده را نه خود نیك فهمیدند و نه بتوده توانستند فهمانید. امروز بسیاری از آنان كه از دموكراتها بودند زنده‌اند. شما اگر بپرسید بیشتر آنان معنی درست مشروطه یا دمكراسی را شرح دادن نخواهند توانست ، و آنان كه بتوانند ، از شمردن مزایای آن خواهند درماند. زیرا اینها چیزهاییست كه خود آگاه نبوده‌اند و نمی‌باشند.

كوتاه سخن : ما در گام نخست بروشن گردانیدن معنی مشروطه ، و فهمانیدن آن بمردم ، و علاقه‌مند ساختن ایشان بكشور و آزادی آن ، خواهیم كوشید و با اندیشه‌های متضاد دیگر نبرد سختی خواهیم كرد.

از شماره‌ی آینده بگفتارهایی در این زمینه خواهیم پرداخت.
(پرچم روزانه شماره‌ی 6 یكشنبه 12 بهمن 1320)

[1] : با پیشرفتهایی كه شوروی ، ایتالیا و آلمان كرده و فیروزیهایی كه بدست آورده بودند (بویژه آلمان در آغاز جنگ جهانی) كسانی در ایران و دیگر كشورهای آسیایی دلباخته‌ی شیوه‌ی سررشته‌داری ایشان شده و آرزوهایی در سر می‌پروراندند كه مخالفت آشكار با دمكراسی داشت. در كشور ما «آلمانوفیلها» برای خود دسته‌ای بودند ، یكی از آنان «آیت الله» كاشانی بود.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 7ـ دین باید با خرد و دانش بسازد (تکه‌ی دو از دو)
ببینید : جاویدانی روان را فلسفه‌ی نوین نمی‌پذیرد و در دینها كه آمده دلیلی برای آن یاد نشده. این دینها هنگامی بنیاد یافته‌اند كه گمراهیهای امروزی درمیان نبوده و پیغمبران جز با كسان بی‌آلایش ساده‌درون روبرو نبوده‌اند ، اینست چندان دربند دلیل نبوده‌اند و همیشه بگفتارهای ساده‌ی طبیعی بسنده كرده‌اند و بایستی كنند. لیكن امروز ما بایستی دلیلی برای آن یاد كنیم و من تا چند سال درباره‌ی آن سخنی بزبان نمی‌آوردم تا داستان «جان و روان» برایم روشن گردید و بنگارش آن پرداختم. كنون شما ببینید كه دیگران چه كرده‌اند و چنانكه در جای دیگری نوشته‌ام دست بدامن افسانه‌ی «گفتگو با مردگان» (اسپرتیسم) كه از اروپا برخاسته زده‌اند و آن را دلیل جاویدانی روان گرفته‌اند كه باید گفت بنیادی بروی یخ گزارده‌اند. بارها من می‌شنوم می‌گویند : «چگونه شما گفتگو با مردگان را نمی‌پذیرید در جایی كه صدها پرفسور آن را پذیرفته‌اند؟!..» اینان آن نمی‌دانند كه پذیرفتن صدها پرفسور دلیل درستی یك چیز نتواند بود و این بهترین نمونه است كه جدا كردن راستیها از دروغها یك كار آسانی نیست و لغزشگاههای فراوان در آن راه است.
دوباره می‌گویم : پیغمبری یا برانگیختگی از خدا یكی از شگفتترین رازهای طبیعت می‌باشد ولی كیشها رنگی بآن داده‌اند كه هر كسی را می‌رماند. گذشته از آنكه بخود برانگیختگی یك رویه‌ی عامیانه داده‌اند دلیلی را كه راستگویی یك فرستاده با آن دانسته شود كارهای نیارَستنی (یا بگفته‌ی خودشان معجزه) گرفته‌اند و این گذشته از آنكه با دانشها درست نمی‌آید و تاریخ نیز آن را نمی‌پذیرد خود قرآن راستگوترین گواه است كه هر زمان كه از پیغمبر پاك اسلام معجزه خواسته‌اند آن را نپذیرفته است. آیا من چه بایستی كنم؟!. اگر گفتمی دلیل یك فرستاده كارهای نیارَستنی است بایستی با دانش و تاریخ بلكه با قرآن نیز نبرد كنم. اگر گفتمی معجزه یا كارهای نیارَستنی باور كردنی نیست در آن هنگام نیز بایستی از داستان پیغمبری و فرستادگی بیكبار چشم پوشم. یكی از دشواریهایی كه در گام نخست بآن برخوردم این بود و تا معنی درست فرستادگی و دلیل آن را نیافتم بنگارش در آن باره نپرداختم. آنچه من در این زمینه در كتاب «راه رستگاری» نوشته‌ام از هر باره درست است و نشانه‌ای كه برای راستگویی یك فرستاده نشان داده‌ام صد بار استوارتر از معجزه می‌باشد ولی این معنی بیكبار فراموش گردیده و از میان رفته بوده و تاكنون كسی آن را یاد ننموده و تنها كارلایل 1 انگلیسی دو سه گامی بآن نزدیك رفته است.
بیش از این در این باره نمی‌نگارم. ارزش این كار و نتیجه‌های آن خود بخود دانسته خواهد شد. ولی چون آقای حقیقتگو در ایرادگیری بنگارشهای ما تنها نیست و بسیاری از آنان كه دین را دستاویز خودنمایی و پول‌اندوزی گرفته‌اند ناسپاسانه اینهمه كوششهای ما را فراموش ساخته هر زمان ببهانه‌ی دیگری زبان بگله و ایراد باز می‌كنند و كسانی از آنان از زباندرازی و بیفرهنگی نیز بازنمی‌ایستند ، اینست در پایان گفتار روی سخن را بایشان گردانیده می‌گوییم : آیا شما تاكنون بفلسفه‌ی مادّی یا فلسفه‌ی داروین كه تكان به بنیاد دین داده و ملیونها كسان را بیدین گردانیده پاسخی ـ پاسخی كه درخور پذیرفتن باشد ـ داده‌اید؟.. اگر داده‌اید بگویید كدام كتاب یا گفتار است كه مردمان بخوانند و اندازه‌ی فهم و دانش شما را بدانند. اگر نداده‌اید و یا نتوانسته‌اید بدهید آیا این نشان درماندگی و یا بی‌پروایی شما در كار دین نخواهد بود؟!.. آیا با این بیپروایی یا درماندگی ، شما را می‌رسد كه به هر گفته‌ای از ما خرده گیرید و از در خودفروشی 2 درآیید؟!.. آیا این دلیل بیدینی و خداناشناسی شما نیست كه بنیاد دین را بیكبار فراموش كرده و كوششهای بسیار ارجدار ما را درباره‌ی آن بدیده نمی‌گیرید و در این شاخه و آن شاخه ناسپاسانه بگفتگو می‌پردازید؟!.. 3
ما از شما می‌پرسیم : آیا معنایی كه ما بفرستادگی می‌دهیم و دلیلی كه یاد می‌كنیم شما آن را درست می‌دانید یا نه؟.. اگر درست می‌دانید آیا این دلیل آن نیست كه شما تاكنون معنی درست فرستادگی را نمی‌دانستید و بیكبار از یك زمینه‌ی بس ارجداری از دین ناآگاه بودید و با این حال بسیار ناشایست است كه در برابر ما ایستید و زبان بایراد باز كنید. اگر می‌گویید آن معنی و آن دلیل درست نیست خودتان بگویید معنی فرستادگی و دلیل آن چیست تا مردم اندازه‌ی دانش و فهم شما را دریابند. این است سزای كسانی كه خدای آفریدگار و دین و راستی و فیروزی توده و همه چیز را فدای خودنماییها و بیفرهنگیهای خود می‌سازند.

1 : Thomas Carlyle ، کتاب «On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History» ـ و
2 : «خودفروشی» خودنمایی بیرون از اندازه است. آن معنایی را که بغلط از آن میخواهند باید از واژه‌ی «تن‌فروشی» خواست. ـ و
3 : باید افزود : بلکه دزدانه از آن بهره‌ها جسته با رنگ و روغن دیگری بنام خود و برای رونق دادن به کیش سراسر زیانمندی که دعوی پیشواییش را دارید بکار می‌برید؟!. ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 21

🔸 ولي از آنسوي قيصر همه‌گونه دقت بكار برده بپيشرفت كار خود بي‌اندازه مي‌كوشيد و هميشه در نزديكي سرحد آماده نشسته سپاهيان خود را بشهر مي‌فرستاد كه هر انتخابي كه مي‌شود آن را بپايند و بي‌خبر نباشند. گذشته از آنكه بسياري از بزرگان و پيشوايان را با پول فريفته بسوي خود مي‌كشيد كه از جمله‌ی آنان پاولوس 1 قونسول بود كه او را در نتيجه‌ی پرداخت يكهزار و پانصد تالنت بدست آورده بود. ديگري كوريو2 تريبون مردم بود كه او را از قرضهايي كه داشت آسوده گردانيده و بسوي خود كشيده بود. همين حال را داشت ماركوس انتونيوس3 كه با كوريو دوستي داشت و همچون او گرفتار بود. اين سخن را از روي راستي گفته‌اند كه يكي از سرصدگان (يوزباشي) قيصر در عمارت سناتوس گوش بگفتگوها مي‌داد و چون ديد سناتوس از بازگزاردن قيصر بر سر سمتش ايستادگي ورزيد دست بر شمشير خود زد و چنين گفت : «ولي اين او را بر سر سمت خود باز خواهد گزاشت.» راستي هم بسيجهايي كه قيصر مي‌ديد و آمادگيها كه داشت جز همين را نشان نمي‌داد. آنچه كه كوريو براي قيصر مي‌خواست بسيار منصفانه و خردمندانه مي‌نمود. چه او مي‌گفت : يكي از دو كار را بايد كرد. يا بايد پومپيوس را هم بر آن واداشت كه از زور و سپاهي كه زيردست خود دارد دست بردارد و يا بايد آنچه را كه قيصر دارد از او بازنگرفت. مي‌گفت : زيرا اگر هر دوي ايشان يك تن عادي باشند به هر قانون و حقي سر فرو خواهند آورد. و اگر هر دو زور امروزي خود را همچنان داشته باشند هر يكي حد خود را شناخته بيش از آنچه دارد خواستار نخواهد بود. از اين جهت هر آنكه مي‌خواهد از زور يكي از ايشان بكاهد خود بزور آن ديگري افزوده است.
ماركيلوس4 قونسول باين سخنان پاسخي نداده مي‌گفت : قيصر يك راهزني است كه اگر سپاهيان را از گرد سر خود پراكنده نگرداند بايد او را دشمن كشور اعلام كرد. ليكن كوريو بهمدستي انتونيوس و پيسو در اين پيشنهاد فيروزمند گرديد كه موضوع بگفتگو نهاده شده و رأي درباره‌ی آن گرفته شود. نخست اين زمينه را برأي گزاردند كه هر آنكه مي‌خواهد قيصر سپاه خود را پراكنده كند و تنها پومپيوس فرمانده باشد خود را كنار بكشد و در نتيجه بيشتر اعضا كنار كشيدند. ولي دوباره اين زمينه برأي گزارده شد كه هر دوي ايشان سپاه را پراكنده كنند و هيچ يكي فرمانده نباشند. در اين زمينه تنها بيست و دو تن هواداري از پومپيوس كردند و ديگران همگي هواداري كوريو را برگزيدند. اينبود كه او خود را فيروز يافته و از شادي خويش را بميان مردم انداخت و آنان وي را با همه‌گونه شادي پذيرفتند و دست زدند و تاجهاي گل و گل‌دسته‌ها باو پيشكش مي‌نمودند. پومپيوس اين هنگام در سناتوس نبود. زيرا قانون روا نمي‌دارد كه كسي كه سردار يك لشكري است بدرون شهر بيايد. ولي ماركيلئوس بپا خاسته گفت : من هرگز نمي‌توانم در اينجا نشسته گوش باين گفتگوها بدهم با آنكه مي‌بينم دو لگيون سپاه كوههاي آلپ را گزاشته‌اند و بر سر اين شهر مي‌آيند. من با اختياري كه در دست دارم كساني را خواهم فرستاد تا جلوي آنان را بگيرند و از كشور نگهداري نمايند.

1ـ Paulus
2ـ Curio
3ـ همان ماركوس انتونيوس كه ما سرگذشت آن را ترجمه كرده‌ايم و اينزمان هنوز معروف نبوده و آغاز كارش بوده.
4ـ Marcellus

مسجد یا موزه‌ی ایا صوفیه در استانبول

نامهایی که در لوحهای گرد نوشته شده : الله ، محمد ، ابوبکر ، عمر ، عثمان ، علی ، حسن ، حسین (چهار تای نخست در این پیکره دیده می‌شود)

🔶 غدیر خم : کشاکش هزار ساله

🔶 راز واعظی (بخش 3 از 4)
شیخ ح ـ تاب نیاورده ، برای بكرسی نشاندن ادعای خود این بار دلیل دیگری آورده گفت : امام علی ابن ابیطالب مأمور بسكوت و تحمل بود. فرمان داشت كه شمشیر از غلاف نكشد ، و از طرف دیگر نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد.
ن ـ بسیار خوب ، مأمور بخاموشی و بردباری بود ، فرمان داشت شمشیر از نیام نكشد ، دیگران چطور؟ آیا همه‌ی مسلمانان این مأموریت و فرمان را داشتند؟ در كتاب « علایلی» خوانده‌ام كه‌ آن بزرگوار شبانه فاطمه‌ی زهرا را برداشته درب خانه‌ی یكایك مهاجرین و انصار میرفت و استمداد میطلبید. اگر این داستان راست باشد چه شد كه دیگران شمشیر نكشیدند و یاری نكردند؟! اینكه میگویید امام با داشتن حق صریح ، سكوت اختیار كرد معنایش این است كه در اجرای اوامر پیغمبر و احقاق حق خود سستی نموده و بعقیده‌ی شما ركنی از اركان دین را كه (امامت) است مورد عمل قرار نداده. آیا راست است كه علی در اجرای اوامر الهی و پیغمبر كوتاهی كرده‌است؟
آمدیم بر سر قسمت دوم كه میگوئید : « نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد» پذیرفتم و باور كردم. ولی می‌پرسم : پس شما چكار دارید پس از 1360 سال جدایی میان مسلمانان می‌اندازید؟ صاحب حق خاموش بود شما چرا هیاهو میكنید؟ بقول معروف كاسه‌ی ‌از آتش گرمتر؟ وانگهی داستانی راست یا دروغ 1350 سال پیش رخداده بامروز چه بستگی دارد؟ جز جدایی و دشمنی و خونریزی تا بامروز چه نتیجه داده؟ فردا و آینده هم جز این نتیجه نخواهد داد كه مسلمانان بروی یكدیگر شمشیر كشند و یكدیگر را تكفیر كنند و خون یكدیگر را بریزند. این كار نه سود دنیوی دارد و نه ثواب اخروی ، هیچ سیاستی نمیتواند بهتر از این مسلمانان را پراكنده و بجان یكدیگر اندازد و زبون كند.
چون دیگر رهی نماند باز هم گردن بدلیل نگزارده گفت : آخر نمی‌شود.
این آخرین تیری بود كه در تركش داشت.
ن ـ چرا نمی‌شود؟ شما تجربه كردید و نشد؟ مردم بمب اتمی اختراع میكنند. تلویزیون می‌سازند. از رفتن بكره‌ی ماه سخن میرانند. ولی ما بفكر 1350 سال پیش هستیم و نخواسته‌ایم یك اختلاف بی‌اساسی را از میان برداریم. جز تیره‌دلی و « تعصب اعمی» علتی ندارد. داستان شما همان داستان 1380 سال پیش اعراب استكه برای مسائل پوچ و خیالی بر سرهم میكوفتند و یكدیگر را میچاپیدند و بخاك و خون میكشیدند. دین اساساً برای جلوگیری از اختلافات و ایجاد برادری است. برای این است كه همه‌ی پیروان آن دین در یك راه و یك اندیشه باشند. « و اذكروا نعمـة‌الله علیكم اذكنتم اعداء فألف بین قلوبكم فاصبحتم بنعمته ‌اخوانا» اما وضع امروز شما درست برعكس این آیه ‌است. شما برادر بودید ولی امروزه دشمن یكدیگرید.
اینجا دیگر شیخ درمانده و دست‌آویزی نیافته ، پس از كمی فكر ، دستی بریش جوگندمی خود مالیده گفت :
فلانی راستش را بگویم من هم در این اندیشه‌ها رفته‌ام و تا درجه‌ای با شما همراه و همرأیم ولی برادر ، باید نان بخوریم اگر بخواهم این حرفها را روی منبر بزنم نانم سنگ و آبم خشك میشود. چند روز زندگی را باید گذراند. ...

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی هجدهم)

🔶 معنی مشروطه چیست؟..
(تکه‌ی یک از دو)

اگر آدمیان همچون شیران و پلنگان ، در جنگل و كوهستان ، جدا از هم زیستندی بحكومت یا فرمانروایی نیاز نیفتادی. زیرا نیاز بفرمانروایی در نتیجه‌ی باهم بودن و باهم زیستن خاندانها پدید آمده.

چون هزار خاندانی در یكجا گرد می‌آیند و یك آبادی پدید می‌آورند ، از همینجا یك رشته كارهایی پیدا می‌شود.

زیرا این خاندانها با یكدیگر نزاعها خواهند داشت و یك كسی و یك دادگاهی میخواهد كه درمیان ایشان داوری كند ، برخی دزدان و راهزنانی پیدا خواهند شد و پاسبانی میخواهد كه مواظب ایمنی باشد ، همچشمی و دشمنی با آبادیهای همسایه خواهند داشت و سپاهی میخواهد كه از هجوم آنان جلو گیرد ، بیماری به خاندانها رو خواهد آورد و پزشكانی میخواهد كه با آنها بنبرد كوشد ... این كارها و مانند اینها كه در نتیجه‌ی باهم زیستن پدید می‌آید و ما آنها را در این گفتار «كارهای توده‌ای» خواهیم نامید ، یك دسته‌ای یا گروهی را میخواهد كه آنها را بعهده گیرند و مجری گردانند. این دسته یا این گروه همانند كه ما «حكومت» یا «فرمانروایی» یا «سررشته‌داری» مینامیم.

چنانكه میدانیم در زمانهای باستان ، این فرمانروایی صورت خودكامگی یا «استبداد» میداشته. باین معنی كه یك كسی چیره میگردیده و مردم را زیردست می‌ساخته و بدلخواه آنان را راه میبرده.

چیزی كه هست این فرمانروایانِ خودكامه گاهی ستمگر بودند و بمردم ستم و آزار دریغ نمیگفتند و گاهی دادگر بودند و با زیردستان با مهربانی و دادگری رفتار میكردند ، بلكه برخی از آنان همچون «نادرشاه» آسایش بخود حرام ساخته شب و روز در راه كشور و مردم میكوشیدند.

هرچه هست مردم در آن فرمانروایی زیردست بوده از خود اختیاری نداشتند. از آنسوی در برابر كشور هم دارای وظیفه‌ای نبودند و مسئولیتی متوجه آنان نمی‌شد. پادشاه ستمگر و چه دادگر ، مردم تنها می‌بایست مالیات پردازند ، و فرمان برند ، و به ستمها تاب آورند ، و بسربازی روند ، و همیشه دعاگو باشند ، و هیچگاه گفتگو از كشور و كارهای آن نكنند (صلاح مملكت خویش خسروان دانند). میبایست سرهاشان پایین انداخته بكسب و كار خود پردازند و جز در اندیشه‌ی زندگانی خود نباشند.

این بود شكل فرمانروایی كه تا قرنهای بسیار متمادی در جهان رواج داشت. ولی كم‌كم خردمندانی پیدا شدند و باین گونه فرمانروایی و این گونه زندگانی ایراد گرفته گفتند : این بزندگانی «بردگان» شبیه‌تر است تا بزندگانی یك مردم آزاد.

اینان در معنی حكومت دقیق گردیده و آن را بحقیقت خود رسانیده گفتند : «حكومت یا سررشته‌داری ازآنِ خود مردم است و هم باید خودشان اداره كنند. زیرا آن كارهایی كه پادشاه یا حكومت میكند در واقع كارهای خود این توده است. چیزی که هست چون خودشان نمی‌توانند همگی به آن کارها برخیزند اینست باید کسانی را از میان خود برگزینند و سر رشته‌ی کارها را بدست آنان سپارند ، و
🔸خودشان نظارت بآنها کرده همیشه دربند پیشرفت کارها باشند».

این سخنان راست است و سراپا با مصالح توده‌ها سازگار است. اینبود در جهان رو به پیشرفت گزاشت. همین سخنان كوچك آتشها در كشورها برافروخت و پادشاهان خودكامه‌ی بسیار بزرگ را از میان برداشت ، شارل دهم‌ها [1] و لویی شانزدهم‌ها و محمدعلی میرزاها و سلطان عبدالحمیدها زبون آنها گردیدند.

🔸پیشرفت این سخنان در جهان بهترین نمونه‌ای از نیروی حقیقت است. بهترین دلیل است كه نیرو در جهان تنها توپ و تفنگ و تانك و بمب و خمپاره نیست. یك نیروی دیگری بالاتر از آنها هست ، و آن نیروی راستیهاست.

🔸چیزی كه هست این سخنان ، چنانكه از یكسو بسود مردم است از سوی دیگر یك بارِ سنگینی بدوش آنان میگزارد.

[1] : شارل دهم شاه فرانسه که پس از ناپلئون و لویی هجدهم در 1824 م. به شاهی رسید ولی شش سال پس از آن با شورش مردم (بنام «شورش ژوئیه») ناچار به انگلستان گریخت. در چاپ شارل «دوم» آمده که لغزش است. ـ و

شارل دهم

سلطان عبدالحمید دوم پادشاه عثمانی

لویی شانزدهم پادشاه فرانسه که شورشیان فرانسه با گیوتین سرش را از تن جدا ساختند.

نگاره‌ای از شورش بزرگ فرانسه ـ
جدا کردن سر یکی از محکومان با گیوتین.

محمدعلی میرزا

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 8ـ ما جز درپی راستیها نیستیم
پیش از آنكه دنباله‌ی سخن خود را گیرم می‌باید گویم كه كسانی تنها درپی خود و باورهای خود هستند. بدینسان كه چون چیزهایی را از راست و دروغ فراگرفته و در دل جا داده‌اند همه می‌خواهند آنها را بجایی رسانند ، و اینان چون سخنی را در پیمان بسود خود می‌یابند خشنود می‌گردند و رو بسوی ما می‌آورند و برخی از ایشان شعر در ستایش پیمان می‌سرایند. و سپس چون سخنانی را با دانسته‌های خود ناسازگار می‌بینند زبان بایراد باز می‌كنند و یا رو برمی‌گردانند و تندیها می‌نمایند.
اینان باید بدانند كه ما جز درپی راستیها (حقایق) نیستیم و آرزویی كه می‌داریم بلندی نام خدای یگانه و رستگاری شرق است و این كار را چندان بزرگ می‌شماریم كه همه‌چیز را در برابر آن خُرد می‌گیریم. شما نیز اگر چنین آرزومندید با ما همراه باشید و پاكدلانه و راستی‌پرستانه بما پیوندید ، اگر نیستید خود را كنار كشید.
ما نیك می‌دانیم كه دست كشیدن از دانسته‌های خود سخت است ، بویژه در جایی كه خردها سست و ناتوان باشد. لیكن چه باید كرد؟!. آیا نباید باین پراكندگیها چاره اندیشید؟! ما بارها نوشتیم و اینك بار دیگری می‌نویسیم : بدانسان كه شما بر روی كیش خود ایستادگی می‌كنید دیگران نیز همین رفتار را می‌نمایند. بگویید پس چاره‌ی این پراكندگیها چیست؟!.
آیا شما خواهید توانست با این پریشانی بجایی رسید؟! آیا این بدترین زیانكاری نیست كه مردمی به هر سختی و زبونی تن دردهند و تنها درپی آن باشند كه هر كسی از فراگرفته‌های خود دست برندارد؟! ما تاکنون هرچه گفته‌ایم دلیلها از بهر آن آورده‌ایم و یك زمینه را تا نیك روشن نكنیم رها نكرده‌ایم و همیشه می‌گوییم : «می‌باید خرد را داور ساخت» ، راهی باین همواری كه پیش گرفته‌ایم باز شما نمی‌توانید همگام ما باشید. ببینید تا چه اندازه درمانده و بی‌تاب شده‌اید؟!.
ببینید كار بكجا كشیده كه كسانی می‌گویند : «مگر هر كاری با خرد درست می‌شود؟!..» یا می‌گویند : «مگر ما می‌توانیم پیروی از خرد كنیم؟!» و من چون این سخنان را می‌شنوم بیاد آن داستان می‌افتم كه در یكی از گوشه‌های ایران كه صد سال بیشتر دولت را در آنجا دست نبوده و زورمندان چیره گردیده و سالها با تاراج و ستم بسر برده و هر یكی دارایی انبوهی اندوخته بودند و چون دولت نیرومند شده و سپاه بآنجا فرستاده و برای رسیدگی بدادخواهیهای مردم عدلیه برپا كرده بود ، آن زورمندان سخت برآشفته و بگله برخاسته چنین می‌گفتند : «مگر ما می‌توانیم بعدلیه رویم؟!.. ما اگر بعدلیه رویم باید همه‌ی دار و ندار خود را بمردم دهیم و خودمان لخت بمانیم» گاهی نیز ریشخند نموده می‌گفتند : «عدلیه در فرنگستان! اینجا عربستانست» و چون یكی را بداوری خواندندی و بعدلیه آمدی نخست تا دیری بآن گِله‌ها و ریشخندها پرداختی و سپس چون گفته شدی : «پاسخ دادخواه را چه می‌دهی؟!..» چنین گفتی : «شما كه بدلیلهای ما گوش نمی‌دهید ، دیگر من چه پاسخی دهم؟!.»
من چون می‌اندیشم حال شما را از هر باره حال آن كسان می‌بینم. از بس سالهای دراز را با پندارهای بیهوده بسر برده و از خرد و اندیشه بدور بوده‌اید كنون بس دشوار می‌نماید كه گردن بداوری خرد بگزارید و آشكاره می‌گویید : «اگر كارها با خرد باشد ما باید از همه‌ی باورهای خود دست برداریم» و این درنمی‌یابید كه همین سخن دلیل بیهودگی و بیپایی باورهای شماست. با این درماندگی چه بودی اگر خودپسندی را از سر بیرون می‌كردید و باری این نبودی كه هر یكی خود را دانای بزرگی شمارید و هر سخنی كه می‌شنوید نافهمیده و نااندیشیده بنبرد برخیزید! چه بودی اگر بجای زباندرازی آنچه نمی‌فهمیدید می‌نوشتید و می‌پرسیدید و اگر ایرادی باندیشه‌تان می‌رسد برشته‌ی نگارش می‌كشیدید! چه بودی اگر راستی‌پرستی را كه گهریترین خوی آدمی است از دست نمی‌دادید.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 22

🔸 در نتيجه‌ی اين پيشامد سراسر شهر بناله و فرياد برخاست كه تو گويي بلاي بزرگي روي بآنجا آورده و ماركيلئوس همراه سناتوس با فر و شكوه به فوروم رفته با پومپيوس ديدار كرد و روي باو گردانيده چنين گفت : اي پومپيوس! من دستور بشما مي‌دهم كه بنگهداري كشور برخيزي و هرچه سپاه كه زير فرمان داري بكار انداخته و سپاهيان ديگر نيز آماده گرداني. لنتولوس1 كه براي قونسولي سال آينده برگزيده شده بود به همان عنوان گفتگو كرد. ولي پومپيوس برخلاف اين برداشت سناتوس در ميان همگي مردم نامه‌اي از قيصر درآورده بازخواند كه عنوان دلفريبي داشت و پيدا بود كه هر دوي ايشان سپاه را دور ساخته و از سمت خود بيزاري جسته به تنهايي در برابر مردم پديد آمده و حساب كارهاي خود را داده داوري را بمردم واگزارند. نتيجه‌ی خواندن اين نامه آن بود كه پومپيوس چون خواست مردم را براي سپاهيگري بخواند اميدي را كه داشت خلاف آن را پديدار يافت. زيرا كساني دعوت او را پذيرفته و آمدند ولي از درون ناراضي بودند. بيشتري هرگز پاسخ ندادند. انبوه مردم خواستار آشتي و آرامش گرديدند. لنتولوس كه اين هنگام نوبت قونسولگري او رسيده بود با همه‌ی اين پيشامد نخواست سناتوس را فراهم بياورد. ليكن كيسرو كه اينزمان از كيليكيا بازگشته بود براي آشتي دادن مي‌كوشيد و او چنين پيشنهاد مي‌نمود كه قيصر سمت خود را در گااول رها نمايد و همچنين سپاه را ترك كند و تنها دو لگيون نگهداشته بحكمراني اللوريكوم بسنده كند ولي براي قونسولگري بار دوم نيز نامزد باشد. پومپيوس چون آن شور و جنبش را دوست نمي‌داشت دوستان قيصر رضايت دادند كه او يكي از آن دو را رها نمايد. ولي لنتولوس همچنان ايستادگي مي‌نمود. كاتو نيز فرياد مي‌كرد كه پومپيوس بد مي‌كند كه دوباره فريب مي‌خورد. آشتي هرگز سر نخواهد گرفت.
همان هنگام خبرهايي رسيد كه قيصر بر آريمينيوم2 كه شهر بزرگي در ايتاليا بود دست يافته و با سپاهيان بر گرد سر خود آهنگ روم را دارد ليكن جمله‌ی آخر اين خبر دروغ بود. زيرا قيصر در اين هنگام بيش از سيصد سواره و پنجهزار پياده بر سر خود نداشت و هم نمي‌خواست براي رسيدن بازمانده‌ی سپاه از آنسوي آلپ درنگ نمايد بلكه بهتر آن مي‌دانست كه در حال پاشيدگي كار دشمن و بي‌خبري از آمدن او بر سر ايشان بتازد تا فرصت بسيج ساز و برگ ندهد. زماني كه بكنار رود ربيكون3 كه سرحد خاك او بود رسيد اندك زماني درنگ كرد كه تو گويي از بزرگي و بيمناكي قصد خود انديشه داشت و هنوز جرئت نمي‌كرد ولي سرانجام همچون كسي كه چشم رويهم گزارده خود را از بالاي پرتگاهي بدريا بياندازد جلو انديشه را گرفته و همه‌ی بيمها را از ياد برده لشكر را از آب بگذرانيد. همينكه اين خبر در روم پراكنده گرديد خروش و غوغا از سراسر شهر برخاست و ترسي در ميان مردم پيدا شد كه مايه شگفت بود و تا آنزمان چنان ترسي در روم ديده نشده بود. سراسر سناتوس بنزد پومپيوس دويدند و حكام نيز از دنبال آنان رسيدند. تولوس درباره‌ی لگيونها و سپاه او پرسش كرد. پومپيوس اندك درنگي نموده با ترديد پاسخ داد آن دو لگيون كه قيصر بازپس فرستاده آماده هستند و گذشته از آن از كساني كه پيش از اين سپاهيگري پذيرفته‌اند بزودي مي‌توانم تا سي‌هزار تن سپاهي آماده گردانم. از اين سخن او تولوس داد زده گفت : «شما ما را فريب داده‌ايد اي پومپيوس!» سپس راهنمايي كرد كه كسي را نزد قيصر بفرستند. فاوونيوس4 كه خود مردي نيكوخوي بوده جز اين عيبي نداشت كه سخنان بي‌مغز پيچيده‌ی خود را همپايه‌ی گفته‌هاي ساده و پرمغز كاتو مي‌پنداشت گفت : اي پومپيوس كنون بايد پاي بر زمين كوبيده سپاهياني را كه وعده داده‌اي بيرون بياوري. پومپيوس اين سركوفت نابهنگام او را با بردباري شنيده تحمل نمود. كاتو يادآوري مي‌كرد سخناني را كه مدتها پيش از آن درباره‌ی قيصر گفته بود. پومپيوس گفت : آري كاتو همچون پيغمبري پيشينگوييها مي‌كرد ولي همچون يك دوستي كوشش بكار مي‌برد. سپس كاتو پيشنهاد كرد كه پومپيوس را بسرداري برگزينند و همه‌گونه اختيار و توانايي بدست او بسپارند. زيرا مي‌گفت : كسي كه خطاي بزرگي را كرده هم او بهتر مي‌داند كه از كدام راه جلو آن خطا را بگيرد و گذشته را جبران نمايد. خود او به سيسيلي كه به سهم او افتاده بود رفت. همچنين ديگر اعضاي سناتوس هر كدام بسرزميني كه بحكمراني او سپرده شده بود حركت كردند.


1ـ Lentulus
2ـ Ariminum
3ـ Rubicon
4ـ Favonius