🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 27

🔸 اينگونه سخنها و مانندهاي آن که درباره‌ی پومپيوس گفته مي‌شد و او كسي نبود كه نكوهش از كسي بپذيرد يا در برابر اميدواريهاي دوستان خود ايستادگي نمايد نتيجه آن مي‌شد كه عزم خردمندانه‌ی خود را رها كرده از عزمهاي ديگران پيروي نمايد. سستي كه در يك ناخداي كشتي ناپسند است بايد ديد در يك فرمانده بزرگ لشكر تا چه اندازه ناپسند خواهد بود. درست نظير آن بود كه او بجاي معالجه كردن به بيماريها و تبهاي همراهان خويش خود را تسليم آن بيماريها و تبها مي‌گردانيد. آيا نبايد گفت كه بيمار و ناتندرست بودند آن كساني كه لشكرگاه را بالا و پايين رفته و هنوز از اين هنگام براي خود رتبه‌هاي قونسولگري يا پرايتورگري خواستار مي‌شدند و اسكيپيو و اسپنثر و دومتيوس را نيز همدست خود ساخته در اين باره بكشاكش و گفتگو برمي‌خاستند كه آيا رتبه‌ی والاي كاهني كه قيصر دارد در آن رتبجاي وي را خواهند گرفت. اينان كار را چندان آسان گرفته بودند كه تو گويي با تيكران پادشاه ارمنستان نبرد مي‌نمايند يا با يكي از فرمانروايان نبطي كارزار دارند ، نه با قيصري كه تا آن هنگام هزار شهر را با شمشير گشاده و بيش از سيصد گونه مردم را زيردست خود گردانيده و آنهمه كارزارها را با جنگجويان گااول و جرمان انجام داده و در همه‌ی آنها فيروز درآمده و يك مليون مردم را دستگير خود ساخته و به همان اندازه مردم را در رزمگاهها نابود گردانيده است.
بهرحال اينان با اين خواهشهاي خام و گفتگوهاي پيچان خود پيشرفت مي‌نمودند تا آنجا كه بدشت فارساليا1 رسيدند. در آنجا به پومپيوس فشارآورده او را برانگيختند كه شوراي جنگي تشكيل دهد و چون تشكيل شد لابينوس سردار سوارگان پيش از ديگران بپا خاسته چنين سوگند بخورد كه من از جنگ بازپس نخواهم گشت مگر پس از شكستن دشمن. ديگران نيز همگي بدانسان سوگند خوردند. همان شب پومپيوس در خواب ديد كه به تياتر مي‌رود و در آنجا مردم پذيرايي شاياني ازو كردند سپس ديد پرستشگاه ونوس خداي فيروزمند را با بسياري از مالهاي تاراجي بياراست. از اين خواب گاهي دل پيدا كرده بر دليري مي‌افزود و گاهي مي‌انديشيد مبادا آن آرايش پرستشگاه ونوس با غنيمتهايي باشد كه از لشكرگاه او بدست قيصر بيافتد. زيرا قيصر نژاد خود را بآن خداي مادينه مي‌رساند. در بيرون هم يك رشته ترسها و سراسيمگيها در ميان لشكر پيدا آمده و چندان داد و فرياد پديد آورد كه اين آوازها او را از خواب بيدار ساخت. نيز نزديك بهنگام بامداد كه زمان عوض كردن پاسبانان رسيده بود در لشكرگاه قيصر ناگهان روشنايي بزرگي پديدار گرديد. با آنكه سپاهيان قيصر همه آرميده بودند و از آنجا يك تكه شعله بسوي لشكرگاه پومپيوس كشيده شد. درباره‌ی اين روشنايي است كه خود قيصر مي‌گويد من چون راه مي‌رفتم بروشني آن گرداگرد خود را مي‌ديدم.
اين هنگام قيصر عزم آن داشت كه چون بامداد بدمد چادرها را كنده سپاه را بسوي اسكوتوسا2 حركت دهد و سپاهيان چادرها را برمي‌انداختند كه بر چهارپايان بار كرده با نوكران خود از پيش بفرستند كه ناگهان ديده‌بانان رسيده خبر آوردند در لشكرگاه دشمن ديديم ابزارهاي جنگ را از يك سوي بسوي ديگر مي‌برند و هم شنيديم آوازها و هياهوها را كه برخاسته است و سپاهيان براي جنگ آماده مي‌شوند. اندكي ديرتر ديده‌بانان ديگر رسيده خبرهاي روشنتري آوردند بدينسان كه صف نخستين دشمن آماده ايستاده و حال جنگ را دارند. قيصر چون اين خبر را شنيد بسپاهيان خود گفت : آن روزي كه در انتظارش بوديم اينك رسيد. از اين پس مي‌توانيم بجاي نبرد با گرسنگي با آدميان جنگ كنيم. اين گفته فرمان داد كه رنگهاي سرخ در برابر چادر او پديد بياورند كه خود علامت جنگ است و همينكه سپاهيان چشمشان بدان رنگها افتاد همگي از چادرها دست برداشتند و با خروش و شادي بسوي ابزارهاي جنگي دويده خود را بياراستند. نيز سركردگان بصف‌آرايي پرداختند و هر سپاهي جاي خود را گرفته باندك زماني آراسته و آماده بايستادند بي‌آنكه هياهويي پديد بياورند يا نابساماني نشان دهند.


1ـ Pharsalia
2ـ Scotussa

نمایندگان «مجلس مقدس شورای ملی ایران» در آغاز راه افتادن آن.

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌وچهارم)

🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی یک از سه)

شما هر رشته از كارهای زندگانی را بگیرید در ایران درباره‌ی آن عقیده‌های متضاد گوناگون هست. من نخواهم توانست در اینجا از یكایك رشته‌ها سخن رانم و اختلافات را درباره‌ی هر كدام جداگانه شرح دهم. برای این كار یك كتاب بزرگی میباید. برای روشنی موضوع تنها بیك مثل بس میكنم :

حكومت یا سررشته‌داری یكی از كارهای اساسی زندگانیست. چنانكه گفته‌ایم در جایی كه بیست ملیون یا بیشتر یا كمتر در یكجا زندگی مینمایند و یك كشوری را برای خود جایگاه گرفته‌اند یك نیرویی میباید كه در آن كشور ایمنی را برپا گرداند و از بیگانگان جلوگیرد و باختلافات و دعاوی رسیدگی نماید و بپاكیزگی و تندرستی كوشد و اینگونه كارها بعهده‌ی او باشد. این نیرو حكومت یا سررشته‌داری نامیده می‌شود و چنانكه گفتیم یكی از كارهای اساسی زندگانیست.

در زمان باستان در هر كشوری یك پادشاهی بمردم چیره میگردیده و این رشته را بدست میگرفته و بیش یا كم آن را بانجام میرسانیده. حكومت در دست پادشاهان میبوده و چون كسانی از آنان مردان كاردان و نیكی بوده‌اند و كشور را ایمن و آباد گردانیده مردم را بآسایش میرسانیده‌اند اینست مردم بآنان با دیده‌ی احترام مینگریسته‌اند و از اینجا كسانی چنین پنداشته‌اند كه پادشاهی یك موهبت خداییست. پادشاه را خدا برمی‌گزیند و رشته‌ی كارها را بدست او می‌سپارد. اینست مردم باید فرمانبرداری كنند و همیشه خشنود و دعاگو باشند و اگر یك پادشاهی ستمگر درآمد از نفرین خودداری كرده از خدا خواهند كه او را اصلاح گرداند.

این عقیده تا چند قرن پیش در همه جا رواج داشته. در اروپا پادشاهان خود را گماشته‌ی خدا دانسته چنین میگفته‌اند : مردم همه مسئول پادشاهند و پادشاه تنها مسئول خداست. در ایران هم این عقیده رواج بسیار داشته. اینست حدیثها ساخته‌اند «السلطان ظل‌الله فی‌الارض» و «ان فؤاد السلطان بین اصبعی الرحمن». شاعران تكه‌های بسیاری بشعر كشیده‌اند : «پادشاهان مظهر شاهی و حق» یا «صلاح مملكت خویش خسروان دانند» و «پادشاهان از برای مصلحت صد خون كنند» و «هر عیب كه سلطان بپسندد هنر است». اینها كمی از چاپلوسی و كمی از روی عقیده‌های آن روزی بوده است.

این باورها در آن روزها اگر از یكسو زیانی داشته و بر استبداد پادشاهان می‌افزوده از سوی دیگر سودمند بوده و مردم را بآرامش و خاموشی و فرمانبری از پادشاهان ترغیب می‌نموده.

ولی سپس از اروپا كسانی برخاسته چنین گفتند : «مردم گوسفند نیستند كه خدا بآنان چوپانی گمارد. این پادشاهان خود با زور و چیرگی و یا بارث از پدر و عمو پادشاهی یافته‌اند و چگونه میتوان گفت كه خدا آنان را برگزیده؟!.. بویژه كه بیشتر آنان ستمگرانی بوده‌اند و جز خوشیهای خود را دنبال نكرده‌اند». اینان حكومت را بمعنی حقیقی آن برگردانیده چنین گفتند : «یك كشوری كه بیست ملیون یا بیشتر یا كمتر در آن زندگی میكنند آنجا خانه‌ی ایشان است كه باید خودشان دربند آبادی و ایمنی آن باشند و رشته‌ی كارهای آنجا نیز در دست خود مردم باید بود.[bud] چیزی كه هست چون همگی سررشته‌داری نتوانند كرد باید نمایندگانی را از میان خود برگزینند و رشته را بدست ایشان سپرده خود نگهبان باشند ...».

از اینگونه سخنان درمیان مردم پراكنده گردانیدند و
🔸اینها چون حقیقت بود در اندك زمانی در همه جا انتشار یافت
و چنانكه میدانیم در اروپا در همه‌ی كشورها شورشهایی پدید آمد و خونها ریخته گردید و از هر راهی بود این حقایق بمرحله‌ی عمل آمد و در سراسر اروپا رشته‌ی حكومت بدست توده‌ها افتاد كه با اصول پارلمانی آن را اداره میكردند.

🔸پادشاهی این زمان معنی دیگری پیدا كرده پادشاه جز نماینده‌ای از توده (یا یك نفر شاخصی) شمرده نگردید و در برخی كشورها بآن نیز نیازی ندیده و پادشاهی را یكباره از میان بردند.

پیداست كه این یك پیشرفتی در كار زندگانی آدمیان بود. توده‌ها از زیردستی بیرون آمده آزاد گردیدند ، كشورها رو بآبادی و آراستگی رفت ، از هر باره زندگانی پرمغزتر و پرمعنی‌تر گردید.

🔸یك تن پادشاه هرچه نیك باشد و بآبادی كشور كوشد بالاخره یك تن است و آنچه را یك توده میتواند از دست او برنمی‌آید.

پس از اروپا نوبت بآسیا رسید كه این طرز نوین حكومت را بپذیرد و زنجیرهای استبداد را از هم بگسلد ، و یكی از توده‌هایی كه باین كار برخاست ایران بود كه با كوششهای بسیار و با دادن قربانیهای فراوان محمدعلی‌میرزا شاه خودكامه‌ی قاجاری را از ایران بیرون راند و حكومت مشروطه را پایدار گردانید.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (تکه‌ی سه از چهار)

كسانی خواهند گفت : چرا نمی‌شود كه مردمان هم باینها پردازند و هم در اندیشه‌ی راستی و درستی و پیشرفت كار زندگی باشند و بآزادی كشور و جنگ با دشمنان و جانفشانی ارج گزارند؟!.. می‌گویم : سخن در اینجاست كه
🔸این كسان دین و رستگاری را جز در پرداختن بامامان و آن كارها نمی‌شناسند و دوستاری آنان را برای رستگاری بس می‌شمارند
و پیداست كه با این حال بچیزهای دیگری ارج نخواهند گزاشت و این چیزیست كه ما بدیده می‌بینیم و من گواهیها برای آن یاد كردم. وآنگاه آدمی نیروها و دریافتهایش پایان‌پذیر است و كسانی هرچه بآنها پردازند از كارهای دیگر بازخواهند ماند. یك دستگاه[ژنراتور] برقی كه برای روشنایی ده‌هزار خانه است اگر شما آن را برای روشنایی بیست‌هزار خانه بكار برید ناگزیر است كه از فروغ چراغها خواهد كاست.
امروز با این سختیِ كار جهان و با این كشاكش و هیاهو كه درمیان توده‌هاست چه رواست كه یك دسته‌ی انبوهی از یك توده خود را با چیزهایی سرگرم سازند كه نه سودی بجهان دارد و نه با دین و خداشناسی سازد؟!. آخر چه شده كه شما خدای زنده و جاویدان را كنار گزارده بكسانی كه هزار سال و دوهزار سال است از جهان درگذشته‌اند پردازید؟!.. چه شده كه میانه‌ی خود و خدایی كه از همه نزدیكتر است میانجی گیرید؟!.. چه شده كه شما بت‌پرستی خودتان را بنام دین پیش برید و بهیچ دلیلی گردن نگزارید؟!.. آخر شما نمی‌اندیشید كه خدا نه پادشاهست تا نیاز بوزیر و پیشكار پیدا كند؟!.. نمی‌اندیشید كه میانجیگری جز در برابر ستم یا خشم نتواند بود و در دستگاه داد هرگز میانجیگری نیست؟!. بدترین خطای شما همینست كه خدا را بپای فرمانروایان روی زمین می‌برید و بدینسان برایش دستگاه و دربار می‌چینید.
من نمی‌خواهم همه‌چیز را بنگارم : امروز كاری‌ترین افزار در دست دشمنان شرق همینست كه شماها را با چیزهایی سرگرم دارند و نگزارند در اندیشه‌ی كار و زندگانی خود باشید و بیاد گرفتاریها و بدبختیهای خود افتید. یك دسته را كه می‌خواهند فریب دهند و افسون كنند آشكاره نگویند كه ما می‌خواهیم شما را فریب دهیم و افسونتان كنیم. ناگزیر از راههای دیگری پیش آیند و ترانه‌های خوشایند سرایند و نامهایی را كه نزد آنان ارجمند است پیاپی بر زبان رانند و از گذشتگان و پیشینیان ستایشهای گزافه‌آمیز سرایند و چون بدینسان رامشان ساختند بدوششان سوار شوند. یك دسته را با «سیاست حسینیه» ، یك دسته را با خیام و یك دسته را با زردشت و یك دسته را با مولوی. اینها همه از یكجاست و همه برای افسون كردن و سرگرم داشتن شرقیان است. آخر شما نمی‌گویید مسیو ماربین آلمانی كجا و آنهمه شیعیگری بسیار تند كجا؟!.. گوستاو لوبون كجا و آنهمه ستایشهای گزافه‌آمیز از عرب كجا؟!.. نمی‌گویید پس از سه‌هزار سال اینهمه پرداختن به زردشت بهر چیست؟!.. نمی‌گویید اینهمه هواداری از خراباتیگری و صوفیگری برای چیست؟!..
این زمینه بسیار ارجدار است و من می‌دانم كسانی نخواهند توانست بآسانی دست از این دلبستگیهای خود بردارند و اینست آن را از راه دیگری پیش می‌آیم تا روشنترش گردانم :

ترجمه‌ی رباعیات خیام

ترجمه‌ی مثنوی مولوی به زبانهای دیگر

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 28

🔸 اما پومپيوس دست راست سپاه را خود داشت كه در برابر انتونيوس بايستد و پدرزن خود اسكيپيو را در دل (قلب) گزاشت كه در برابر كالونيوس1 باشد. دست چپ را به دوميتيوس سپرد و يك دسته‌ی سوارگان را براي پشتيباني او برگماشت. همه‌ی سوارگان در اينجا گرد آمده و چنين اميد داشتند كه قيصر را شكسته و لگيون دهم او را خرد كنند. چه اين لگيون شهرت بسياري داشت و چنين مي‌گفتند استوارترين دسته‌ی لشكر مي‌باشند و خود قيصر هميشه همراه اينان جنگ مي‌كرد. قيصر چون ديد كه دست چپ دشمن بدانسان آراسته گرديده و سوارگان در پشت سر آنان ايستاده‌اند از اين آمادگي و استواري بيم كرد و كس فرستاده شش كوهورت از سپاهي كه در پشت سر نگاهداشته بود پيش خواست و آنان را در پشت سر لگيون دهم جاي داده چنين سفارش كرد كه هرگز تكاني نكنند تا دشمن بودن آنان را درنيابد ليكن همينكه سوارگان دشمن از جاي خود بجنبند و بحمله پردازند آنان نيز بيدرنگ از جاي جنبيده و بچابكي و شتاب خود را بجلو صفها برسانند و از همه جلوتر بايستند و هرگز اين نكنند كه نيزه‌هاي خود را دور بياندازند چنانكه رسم جنگجويان دلاور است كه با اين كار مي‌خواهند بدشمن نزديكتر گرديده با شمشير نبرد نمايند بلكه نيزه‌هاي خود را بلند ساخته بچهره و چشم دشمن فرو ببرند ، گفت : اين رقاصان جوان و قشنگ هيچگاه در برابر نيزه‌هاي درخشان شما پافشاري نخواهند نمود بلكه بر رخساره‌هاي زيباي خود ترسيده روي بگريز خواهند آورد. اين يك جمله‌ی شوخي بود كه از وي در اين هنگام سر زد. هنگامي كه قيصر اين دستورها را بسپاهيان خود مي‌داد از آنسوي پومپيوس بر روي اسب صف‌آرايي دو سوي را از ديده گذرانيده چون مي‌ديد كه سپاه دشمن با همه‌گونه سامان و آراستگي ايستاده و منتظر اشارت جنگ است ولي از اينسوي سپاه خود او از نداشتن مشق و ورزش سخت نابسامان است و همچون دريا موج‌زن مي‌باشد از اين ديدار غمگين گرديده بيم آن نمي‌كرد مبادا در حمله‌ی نخست اين سپاهيان سامان خود را از دست داده درهم شكنند از اين جهت دستور داد كه تيپ نخستين در جاي خود ايستاده و صفها را بيكديگر نزديك گردانيده بدفع حمله‌ی دشمن بپردازد. قيصر اين فرمان او را سخت نكوهش كرده مي‌گويد گذشته از اينكه سپاه خود را از نيرويي كه از حمله بردن پديد مي‌آيد بي‌بهره گردانيد آنان را از جوشش خون و تكان دل كه براي هر سپاهي بيش از هر چيز دربايست مي‌باشد دور داشت. زيرا با آن خروشي كه سپاهيان حمله مي‌آغازند و با آن تندي كه گام برمي‌دارند خود اينها بر دليري آنان مي‌افزايد. پومپيوس كسان خود را از اين همه حمله! بي‌بهره گردانيد و آنان را در يكجا نگاهداشته از جوش و گرمي انداخت.
سپاه قيصر بيست و دو هزار تن بودند و سپاه پومپيوس اندكي بيشتر از دو برابر آن ميزان مي‌شد. و چون علامت از هر دو سوي داده شده و بوقها بصدا درآمد سراسر آن دشت پر از آدمي و اسب و ابزار جنگ گرديد و نخست كايوس كراسيانوس2 يك سرصده از سپاه قيصر بود كه بجنگ مبادرت نمود تا وعده‌اي را كه به قيصر داده بود انجام دهد. زيرا او يكصد و بيست تن سپاهي زير فرمان داشت و بامدادان قيصر او را ديد از لشكرگاه بيرون مي‌آيد باو سلام داده پرسيد : آيا درباره‌ی جنگ آينده چه مي‌پنداري؟... كايوس در پاسخ دست راست خود را بيرون آورده با آواز بلند چنين گفت : «اين فيروزمندي است اي قيصر! تو فيروزمند و سربلند خواهي گرديد و بر من هم بر زنده يا بر مرده‌ام ثنا خواهي گفت.» در نتيجه‌ی اين وعده بود كه اينزمان بيدرنگ بحمله پرداخت و كسان بسيار انبوهي از دنبال او حمله آوردند و خود را بانبوه دشمن زدند و در اندك زماني كار بجنگ با شمشير رسيد. كايوس كشتار بسياري نمود ولي همچنان مي‌خواست بر دشمن زند و تيپ پيشين را از هم بپراكند يكي از سپاهيان پومپيوس شمشير بدهان او فرو برد كه نوك آن از پشت گردن وي بيرون آمد و او كشته گرديد. پس از آن ، جنگ بحال ترديدآميزي پيش مي‌رفت و هر دو سوي يكسان مي‌نمود.


1ـ Lucius Calvinius
2ـ Caius Crassianus

مجلس شورای ملی

✴️ خرافات است یا گمراهی ویرانگر؟!
(تکه‌ی یک از چهار)

خرافات است یا گمراهی و بدآموزی؟
گفتاری از نویساد

هنگامی که یک واژه در جا یا معنی خود بکار نرود پرده بروی بینش آدمی می‌کشد و مایه‌ی گمراهی می‌گردد.

واژه‌ی «خرافات» یکی از آنهاست. خرافه آن باوریست که بیپا می‌باشد. باوریست که نه خرد ،‌ نه دانش و تجربه ، نه تاریخ آن را براست نمیدارد. مثلاً گفته می‌شود فلان آقا چشمش شور است یا «چشم زخم» میزند. این به آن معنیست که چون او برای مثال به خانه‌ا‌ی درآمد ، باید بیگمان بود که آسیبی برای افراد آن خانه در راهست. اگر بپرسید : از کجا چنین باوری پیدا کردید؟! پاسخهایی مانند این خواهید شنید : 1ـ یک بار از ما پول قبضهای برق و گاز و تلفنمان را پرسید. ما هم گفتیم. هرچه میگفتیم او میگفت : «شانس دارید! ، برای ما بیشتر می‌آید». پس از آن بود که پول قبضهامان خیلی زیاد شد. 2ـ همسایه‌مان خودرو نوی خریده بود. میگفت : همان آقای شورچشم «تا دید شروع کرد به تعریف کردن از آن. تعریف کردن او همان و تصادف شوهرم با یک کامیون دو روز دیگر همان ، که خودرو بیکبار داغان شد!».

چنانکه دیده می‌شود باور «شورچشمی» یک چیز بیپاست. زیرا دانش میان ستایش از خودرو و تصادفِ آن همبستگی‌ای نمی‌تواند نشان دهد. خرد نیز آن را نمی‌پذیرد. خرد در چنین جاهایی جستجوی علت میکند. چه همبستگی‌ میان تعریف از بهای برق مصرفی و افزایش ناگهانی بهای آن هست؟! یا چه همبستگی میان ستایش از خودروی نو و تصادفش هست؟!..

هیچ! ولی آنکه به این باور پوچ پابسته است از آنست که نه از خرد بلکه از پندارش پیروی میکند.

یک خردمندی که به این پندارها باور ندارد و میخواهد جستجوی علت کند ،‌ میکوشد نخست بیگمان گردد آگاهیهایی که به او رسیده درست بوده و پس از آن علت افزایش مصرف برق و یا تصادف خودروی همسایه را جستجو کند. مثلاً چه بسا گوینده پس از چنان گفتگویی یک اجاق مایکروویو خریده و هیچ نیندیشیده که مصرف برقش را همان اجاق افزایش داده است یا اینکه آقای همسایه گواهینامه‌اش مانند خودرو‌اش نو بوده و آزمودگی بایسته را نداشته و در تصادف هم مقصر بوده.

این یک نمونه از خرافه یا پندار است. خرافه یا پندار در برابر «اندیشه» می‌باشد. اندیشه نیروییست که بدستیاری آن مغز از چیزهای مسلّم (دانسته‌ها) بیک نادانسته‌ای پی می‌برد. بوارونه‌ی اندیشه ، پندار پروای درست و نادرستی آگاهیها را ندارد و میکوشد از آگاهیهای غیرمسلّمی نتیجه‌ی «مسلّمی» درآورد. به سخنی دیگر : اندیشه برای رسیدن به حقیقت پایش را روی جاهای استوار میگزارد ولی پندار از چیزهایی که یقین و استوار نیست میکوشد نتیجه‌ای (راست یا ناراست) بگیرد. امروز مردم به جای پندار واژه‌ی خرافات را بکار می‌برند. پندار هر دو معنی «خیال» و «خرافه» را دارد.

در این روزگار پیشرفت تند دانشها ، افسوسمندانه بیشتر مردم جهان به پندارهایی باور دارند. شگفت آنکه برخی از آنها میانشان مشترک است. شوم شمردن سیزده یکی از آنهاست. در ایران برخیها ناخن گرفتن در شب را مایه‌ی «بدیُمنی» می‌پندارند. گفته می‌شود همین پندار درمیان هندویان نیز هست. «به تخته زدن» یکی دیگر از پندارهاییست که ایرانیان و برخی توده‌ها‌ی دیگر باور دارند با آن از چشم‌زخم و بدیمنی دور خواهند بود. آب پشت سر مسافر بزمین ریختن که در ایران باور دارند نگاهدارنده‌ی مسافر از گزندهاست ، گفته می‌شود درمیان صربها نیز رسم است.

اگر پندارها را دسته‌بندی کنیم می‌بینیم یک دسته از آنها به پندار باورمندانشان برای جلوگیری از آسیب است. چیزهایی هست که «بدیُمن» و مایه‌ی «بد شانسی» شناخته شده‌اند. این دسته پندارها بیم‌دهنده‌اند. پندارپرستان از آنها می‌پرهیزند و اگر نشد و نتوانستند ، با کارهایی مانند اسفند دود کردن می‌پندارند که از آسیبهای آن دور خواهند ماند. برای مثال درمیان غربیان گربه‌ی سیاه نشان بدیمنی می‌باشد. این دسته از پندارها ریشه در خودخواهی آدمیان دارد. زیرا بدستاویز آنها هر کاری را که به نتیجه‌ی نیکی نینجامید بجای آنکه بجویند و ریشه‌اش را پیدا کنند و بسا که بکوتاهیهای خود پی برند ، به بدیمنیها می‌بندند.

دسته‌ی دوم آنهاییست که به وارونه‌ی دسته‌ی پیش ، مایه‌ی خوش بختی و شگون می‌باشد. مثال آن درمیان غربیان نعل اسبی است که مانند حرف U نهاده شده. این دسته از پندارها امیددهنده‌اند. پندارپرستان تو گویی با اینها دلگرمی می‌یابند.

دسته‌ی سوم ، آنهاییست که می‌پندارند خواست و آرزویی را برمی‌آورد. مانند سکه به حوض انداختن که در برخی جاها رواج دارد. یا دستمال به درخت «مقدسی» بستن. این را نیز میتوان در دسته‌ی امیددهنده‌ها جا داد.

کوتاهش اینکه : این پندارها یا امیددهنده‌اند یا بیم‌دهنده. دوری جستن از بیم‌دهندگان (مثلاً عدد سیزده) نیز برای افزودن به امید است.

گربه‌ی سیاه ـ به پندار برخی از مردم نشانه‌ی شومی است.

نعل اسب ـ به پندار برخی از مردم نشانه‌ی نیکبختی است.

باور به شومی عدد سیزده تا به آنجاست که برخی شرکتهای هوایی در هواپیماهاشان ردیف شماره‌ی 13 نمی‌گزارند!

پندار پرتاب سکه در حوض به آرزوی رخدادهای خوش

پندار دور کردن «چشم زخم» با دود کردن اسفند

ریختن آب پشت سر مسافر به پندار دور نگاه داشتن او از گزندها

🔶 محرم (یا بخشی از کتاب داوری (شیعیگری))

🔸 بخش 1 از 4

حسين‌بن‌علي به طلب خلافت برخاست و نتوانست و کاري از پيش نبرد. ليکن مردانگي بسيار ستوده‌اي از خود نشان داد ، و آن اينکه زبوني ننموده کشته شدن خود و فرزندان و يارانش را ، از گردن گزاردن به يزيد و ابن‌زياد بهتر دانسته مردانه پافشاري کرد و خود و پيروانش کشته گرديدند.
اين کار او بسيار ستوده بوده. ولي هرچه بوده بوده. هزار و سيصد سال گريستن چه معني دارد؟!... به آن نمايشهاي بسيار بيخردانه‌ي ‌محرم و صفر چه توان گفت؟!...
مي‌بايد از داستان گريه و روضه‌خواني نيز جداگانه سخن رانيم. اين نيز زيانهاي بسياري را درپي دارد.
چنانکه گفتيم نخست از اين راه سودجويي سياسي ميکرده‌اند ، به کسي که ستم رسيده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداري ازو نمايند. از اينرو سران شيعه از ستمديدگي حسين‌بن‌علي به پيشرفت کار خود مي‌افزوده‌اند.
چيزي که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهايي خواندن و گريستن» ميبوده که سالي يکبار و دوبار به آن مي‌پرداخته‌اند. در زمان خود امامان بيش از اين سراغ نميداريم. سپس در تاريخ‌ها مي‌بينيم که در زمان خاندان بويه در بغداد روزهاي عاشورا تکاني هم در شيعيان پديد مي‌آمده و نمايشي ميرفته.
پس از آن يادي درکتابها در اين باره نمي‌بينيم تا از زمان صفويان دوباره آغاز يافته است. ملاحسين‌کاشفي کتابي درباره‌ي داستان کربلا به نام «روضـة ‌الشهداء » نوشته بوده ، و کساني در نشستها از آن خوانده مردم را مي‌گريانيده‌اند و همانا نام «روضه‌خوان» از همانجا پيدا شده است.
گويا نخست نشستهاي ساده‌اي از سوي مردم برپا ميشده. ولي سپس شاه و پيرامونيان او بکار برخاسته‌اند و توان گفت که در روزهاي عاشورا برخي نمايشها از جمله شبيه‌سازي مي‌رفته است.
از آن زمان آگاهي کمتر است. ولي چون به زمان قاجاريان ميرسيم که نوشته‌هاي جهانگردان اروپايي در دستست مي‌بينيم دستگاه بزرگي در ميان ميبوده و در ايران و هندوستان و قفقاز و ديگر جاها در دوازده روزِ محرم روضه‌خوانيهايِ بسيار ميشده و سينه زني و قمه‌زني و شاه‌حسيني از همان زمانها شناخته ميبوده.
هرچه هست در زمان ما روضه‌خواني و نمايشهايِ محرمي يک گرفتاري بزرگي براي ايرانيان گرديده و اين ميدان بي‌اندازه پهناور شده بود. در شهرهاي بزرگ شماره‌ي روضه‌خوانها از دويست و سيصد گذشتي ، و بسياري از آنان از آن راه داراک اندوخته توانگر بودندي. برخي نيز به دربار بستگي داشته لقبهايي ـ از سلطان‌الذاکرين ، ملک‌الذاکرين و مانند اينها ـ يافتندي. در سراسر سال روضه‌خوانيها رفتي. اگر کسي درگذشتي ، و يا از سفر آمدي ، و يا عروسي کردي ، و يا خانه‌ي تازه خريدي ، و يا فرزندي پيدا کردي ، در خانه‌ي خود روضه‌خوانانيدي. هر توانگري سالانه ده‌روز يا بيشتر نشست برپا کردي و درِ خانه‌اش را بروي مردم گشادي. کمتر نشست بودي که روضه‌اي خوانده نشود.
شيعي بافهم و باور ، کسي بودي که اگر پدرش مرده به حسين گريد ، اگر برادرش درگذشته ياد عباس برادر حسين کند ، اگر پسر جواني از دستش رفته علي‌اکبر را بياد آورد ، اگر عروسي کند روضه از عروسيِ قاسم خواناند. يک زن شيعي بايستي هميشه ياد از زينب و ام‌کلثوم کند و هر اندوهي که رخ ‌دهد آن را به کنار گزارده به اندوه خواهران و زنان حسين گريد. اين دستوري ميبود که پيشوايانشان داده بودند : «و علي‌الحسين فليبک الباکون ليندب النادبون».1
از آنسوي چون محرم رسيدي بسياري از مردم رخت سياه پوشيدندي ، و از همان روز نخستين در تيمچه‌ها و کاروانسراها و در خانه‌هاي مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواري درچيده شدي. در همه جا روضه‌خواني‌ها آغاز يافتي. بازار روضه‌خوانان بسيار گرم شده هريکي سوار اسب يا خر از اينجا درآمده به آنجا شتافتي. در هرجايي روضه‌خوانان همينکه يکي از منبر پايين آمدي آن ديگري بالا رفتي.

1ـ بر حسين گريند گريه‌كنندگان و شيون كنند شيون‌كنندگان ـ و