✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌وپنجم)
🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی 2 از 3)
كنون سی‌وشش سالست كه در این كشور حكومت مشروطه یا سررشته‌داری توده بنیاد یافته. ولی سخن در اینجاست كه هنوز آن اندیشه‌ی كهن درباره‌ی پادشاهان از این كشور بیرون نرفته و هنوز آن نیز پایدار است. زیرا از یكسو تاكنون معنی درست مشروطه را بتوده‌ی انبوه نفهمانیده‌اند و بیشتر مردم با این اندیشه‌ی نوین آشنا نمی‌باشند. از آنسوی هزارها كتابی كه در زمانهای استبداد تألیف گردیده و پر از اندیشه‌های كهن آنزمانی میباشد درمیان مردم رواج دارد و توده همیشه سر و كارشان با آن كتابهاست. اینست شما اگر جستجویی كنید خواهید دید یك دسته‌ی انبوهی از مردم هنوز از معنی مشروطه آگاه نیستند و در دلهاشان جز چیزهایی كه درباره‌ی پادشاه و پادشاهی از پدرانشان شنیده بوده‌اند نیست. یك دسته‌ی انبوه دیگری ، هم معنی مشروطه را شنیده و در دل جا داده‌اند و هم آن سخنان كهن را در یاد میدارند و هنوز آنها را رها نكرده‌اند.
اینك یك نمونه از اندیشه‌های متضادی كه در ایران رواج دارد. شما دیدید كه در زمان شاه گذشته كسانی همان اندیشه‌ی كهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسه‌ی «پرورش افكار»[1] بدستاویز سخنان بی‌مغز و پوچی كه از شعرای چاپلوس و بیهوده‌گوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره‌ی یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاه‌پرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آكنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا كنفرانس «شاه پرستی» داد و او نیز آنچه از این گفته‌های كهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین كار را كردند.
پس از سی‌وشش سال هنوز اندیشه‌ها درباره‌ی مشروطه و استبداد یكسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان كدام یك از این دو نوع حكومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یكسو در روزنامه‌ها هر روز نام مشروطه برده می‌شود و گفتگو از آزادی و سررشته‌داری توده میرود و یكسو كتابهایی كه پر از ستایش استبداد است یكی پس از دیگری پراكنده می‌شود.
یك روزی در ایران معمول بوده كه شاعران شعرسرایی را پیشه‌ی خود گرفته پی كاری یا داد و ستدی نمیرفته‌اند ، و كسانی از آنان خود را بدربار یك پادشاهی یا یك حكمرانی بسته با ستایشگری ازو صله و انعام گرفته و از این راه زندگی میكرده‌اند. اینان برای آنكه احساسات خودخواهانه‌ی ممدوح را راضی گردانند از هیچ گزافه‌ای بازنمی‌ایستاده‌اند و برای آنكه در ستایشگری بالادست پیشینیان را گیرند ، حقایق را با پندارها و با بافندگیهای شاعرانه‌ی خود بهم آمیخته یك مضمون‌ها ـ یا بهتر گویم یك معجونهای غریبی پدید می‌آورده‌اند. بگفته‌ی خودشان نُه كرسی فلك را زیر پای قزل‌ارسلان میگزارده‌اند تا یك صله و انعام بزرگی ازو دریافت كنند.
پیداست كه سخنان اینها بسیار سست و بیپایه بوده و این بسیار غبن است كه امروز مردمی در كارهای زندگانی بگفته‌ی اینها استناد كنند و از آنها پیروی نمایند.
یكی از آن شاعران نظامی گنجه‌ای بوده. این مرد در ستایش یک بهرامشاه حاكم ارزنجان میگوید :
با فلك آن دم كه نشینی بخوان پیش من افكن قدری استخوان
كاخر لاف سگیت میزنم دبدبه‌ی بندگیت میزنم
ببینید : یك بهرامشاه را چندان بالا میبرد كه با فلك بیك خوانش می‌نشاند. از اینسوی خود را چندان پست میكند كه شایسته‌ی سگی او نشمارده میگوید : «لاف سگیت میزنم» و از وی طلب استخوان میكند. این نمونه‌ای از بی‌پروایی و گزافگویی اوست. چنین شاعری یك روز هم از روی مبالغه چنین گفته :
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیك انگشتری
این گفته بسیار بیپاست. پیغمبری كجا و شاهی كجا؟!.. این سخن در آنزمان هم ناشایا بوده.
[1] : سازمانی دولتی در زمان رضاشاه بود که خواست آرمانیش آماده کردن اندیشه‌های مردم با جنبشهای نوخواهانه و همراه گردانیدن توده با دولت بود. به گمان سران سازمان این خواست با یک رشته سخنرانی و جشن انجام گرفتنی بود.
(تکه‌ی بیست‌وپنجم)
🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی 2 از 3)
كنون سی‌وشش سالست كه در این كشور حكومت مشروطه یا سررشته‌داری توده بنیاد یافته. ولی سخن در اینجاست كه هنوز آن اندیشه‌ی كهن درباره‌ی پادشاهان از این كشور بیرون نرفته و هنوز آن نیز پایدار است. زیرا از یكسو تاكنون معنی درست مشروطه را بتوده‌ی انبوه نفهمانیده‌اند و بیشتر مردم با این اندیشه‌ی نوین آشنا نمی‌باشند. از آنسوی هزارها كتابی كه در زمانهای استبداد تألیف گردیده و پر از اندیشه‌های كهن آنزمانی میباشد درمیان مردم رواج دارد و توده همیشه سر و كارشان با آن كتابهاست. اینست شما اگر جستجویی كنید خواهید دید یك دسته‌ی انبوهی از مردم هنوز از معنی مشروطه آگاه نیستند و در دلهاشان جز چیزهایی كه درباره‌ی پادشاه و پادشاهی از پدرانشان شنیده بوده‌اند نیست. یك دسته‌ی انبوه دیگری ، هم معنی مشروطه را شنیده و در دل جا داده‌اند و هم آن سخنان كهن را در یاد میدارند و هنوز آنها را رها نكرده‌اند.
اینك یك نمونه از اندیشه‌های متضادی كه در ایران رواج دارد. شما دیدید كه در زمان شاه گذشته كسانی همان اندیشه‌ی كهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسه‌ی «پرورش افكار»[1] بدستاویز سخنان بی‌مغز و پوچی كه از شعرای چاپلوس و بیهوده‌گوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره‌ی یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاه‌پرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آكنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا كنفرانس «شاه پرستی» داد و او نیز آنچه از این گفته‌های كهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین كار را كردند.
پس از سی‌وشش سال هنوز اندیشه‌ها درباره‌ی مشروطه و استبداد یكسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان كدام یك از این دو نوع حكومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یكسو در روزنامه‌ها هر روز نام مشروطه برده می‌شود و گفتگو از آزادی و سررشته‌داری توده میرود و یكسو كتابهایی كه پر از ستایش استبداد است یكی پس از دیگری پراكنده می‌شود.
یك روزی در ایران معمول بوده كه شاعران شعرسرایی را پیشه‌ی خود گرفته پی كاری یا داد و ستدی نمیرفته‌اند ، و كسانی از آنان خود را بدربار یك پادشاهی یا یك حكمرانی بسته با ستایشگری ازو صله و انعام گرفته و از این راه زندگی میكرده‌اند. اینان برای آنكه احساسات خودخواهانه‌ی ممدوح را راضی گردانند از هیچ گزافه‌ای بازنمی‌ایستاده‌اند و برای آنكه در ستایشگری بالادست پیشینیان را گیرند ، حقایق را با پندارها و با بافندگیهای شاعرانه‌ی خود بهم آمیخته یك مضمون‌ها ـ یا بهتر گویم یك معجونهای غریبی پدید می‌آورده‌اند. بگفته‌ی خودشان نُه كرسی فلك را زیر پای قزل‌ارسلان میگزارده‌اند تا یك صله و انعام بزرگی ازو دریافت كنند.
پیداست كه سخنان اینها بسیار سست و بیپایه بوده و این بسیار غبن است كه امروز مردمی در كارهای زندگانی بگفته‌ی اینها استناد كنند و از آنها پیروی نمایند.
یكی از آن شاعران نظامی گنجه‌ای بوده. این مرد در ستایش یک بهرامشاه حاكم ارزنجان میگوید :
با فلك آن دم كه نشینی بخوان پیش من افكن قدری استخوان
كاخر لاف سگیت میزنم دبدبه‌ی بندگیت میزنم
ببینید : یك بهرامشاه را چندان بالا میبرد كه با فلك بیك خوانش می‌نشاند. از اینسوی خود را چندان پست میكند كه شایسته‌ی سگی او نشمارده میگوید : «لاف سگیت میزنم» و از وی طلب استخوان میكند. این نمونه‌ای از بی‌پروایی و گزافگویی اوست. چنین شاعری یك روز هم از روی مبالغه چنین گفته :
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیك انگشتری
این گفته بسیار بیپاست. پیغمبری كجا و شاهی كجا؟!.. این سخن در آنزمان هم ناشایا بوده.
[1] : سازمانی دولتی در زمان رضاشاه بود که خواست آرمانیش آماده کردن اندیشه‌های مردم با جنبشهای نوخواهانه و همراه گردانیدن توده با دولت بود. به گمان سران سازمان این خواست با یک رشته سخنرانی و جشن انجام گرفتنی بود.
🔶 در پاسخ حقیقتگو
🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (تکه‌ی چهار از چهار)
یك بار شما می‌اندیشید كه خدا چند كسی را آفریده و آنان را دوست داشته و بس گرامی گرفته و این از بهر ایشان ـ از بهر شكوه و آذین ایشان ـ بوده كه جهان را پدید آورده و جهانیان را آفریده و اینست مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان كه خدا را می‌شناسند) و سررشته‌دار كارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری آنان شمارند و همیشه بیاد آنان پردازند و پس از هزار و دوهزار سال هم باشد نامهای آنان را از زبان نیندازند و خود و زندگانی خود را فراموش كرده جز بآنان نپردازند و اگرهم ستم دیدند و بدست بیگانگان افتادند دربند آن نباشند و تنها كاری كنند كه دستگاه و شكوه آن گرامیان بهم نخورد و تنها بستمدیدگی آنان گریه كنند ، جهان نیز چندان بزرگ نیست زیرا آنان كه گوهر آفرینش بودند زمان خود را بسر داده‌اند و خدا آنچه درباره‌ی جهان بایستی كردن كرده و دیگر او را هیچ كاری با جهان نیست و بگفته‌ی شاعر : در پس پرده آنچه بوده آمده و دیگر چیزی بازنمانده.
یك بار هم می‌اندیشیم كه خدا هیچ كسی را از بهر هیچ كس نیافریده و همه در نزد او یكسانند ، جهان را از بهر همه آفریده و همه را در آسایش و خرسندی میخواهد و پیغمبران كه برخاسته‌اند از بهر رستگاری مردم برخاسته‌اند ، از بهر آن برخاسته‌اند كه مردمان را از گمراهی و پراكندگی رهانند و از افتادن به لجنزار پندارهای بیهوده بازدارند و اینان برگزیدگیشان همینست كه برستگاری مردمان كوشیده‌اند. اینان آیند و روند ، و آنچه بازماند و جاویدانست جز خدای آفریدگار نمی‌باشد كه همیشه بجهان پردازد و همیشه آن را راه برد. جهانی كه صدهزارها سال و ملیونها سال برپا خواهد بود جهانی كه آینده‌ی آن بسیار پرشكوهتر از گذشته‌اش میباشد.
یك بار چنان اندیشید و یك بار چنین. روشنتر گویم : یك بار مردمان را از بهر دین شمارید و یك بار دین را از بهر مردمان. آن چیزیست كه كیشها میگوید و این چیزیست كه خرد و دانش میگوید. شما بگویید كه كدام یك را می‌پذیرید؟!.. آیا می‌توانید با خرد جنگید و با دانش جنگید؟!.. گرفتم که شما كردید ، آیا جهانیان شما را نادان و بیخرد نخواهند شمرد؟!..
آخر خرد چگونه پذیرد كه خدا جهان را از بهر چند تن آفریده؟!.. چگونه پذیرد كه خدا با آفریدگان خود مهر ورزیده؟!.. مگر خدا آدمیست كه مهر ورزد و بلهوسی نماید؟!.. گیرم كه خرد نمی‌دارید شرمتان كجاست؟! می‌دانم كسانی گفته‌ی «لولاك لولاك ...» را به رخ ما خواهند كشید ـ آری بود روزی كه فریبكاران بدنهادی خدا و فرستادگان او را بازیچه‌ی پنداربافیها و فریبكاریهای خود می‌گرفتند. یكی می‌ساخت : «لولاك لولاك لما خلقت الافلاك» (1) دیگری می‌افزود : «و لولا علی لما خلقتك» ، سومی می‌سرود ، «و لولا فاطمة لما خلقت علیا» ولی نزد ما اینها جز برای آتش نیست.
ببینید : مردی كه قرآن درباره‌ی او میگوید : «محمد جز فرستاده‌ای نیست كه فرستادگان دیگر پیش ازو آمده و رفته‌اند» (2) اینان درباره‌اش چه گزافه‌ها بافته‌اند! روی بیشرمی سیاه باد!
ما از یكسو ناگزیریم اینها را بنگاریم ـ بنگاریم تا پندارهای بیهوده‌ای كه در دلها جا گرفته تكان خورد ، تا میدان براستیهایی باز شود ، تا دوسخنیها كه بر سر این چیزها میان مردمست برداشته شود. از آنسو هم نمی‌خواهیم خود اینها مایه‌ی سرگرمی برای مردم باشد. نمی‌خواهیم كسانی بر سر اینها باهم بكشاكش برخیزند. ما نتیجه‌ی این سخنان را در پایان این رشته گفتار خود خواهیم بازنمود. این نگارشها از بهر یك نتیجه‌ی بسیار بزرگیست كه خواهیم نگاشت و به هر حال خرسندی نمی‌دهیم كسانی اینها را دستاویز كشاكش و گفتگو گیرند. اگرهم كسانی را سخنی هست تا پایان گفتارها نگاه دارند.
(1) : این گفته یك غلط هم دربر می‌دارد و پیداست كه سازنده‌ی آن عربی را درست نمی‌دانسته. زیرا اگر درست دانستی بایستی بگوید : «لولا انت ...» «لولاك» گاهی شنیده شده ولی نتوان آن را درست شمرد.
(2) : وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ سوره‌ی آل‌عمران (3) ، آیه‌ی 144
🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (تکه‌ی چهار از چهار)
یك بار شما می‌اندیشید كه خدا چند كسی را آفریده و آنان را دوست داشته و بس گرامی گرفته و این از بهر ایشان ـ از بهر شكوه و آذین ایشان ـ بوده كه جهان را پدید آورده و جهانیان را آفریده و اینست مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان كه خدا را می‌شناسند) و سررشته‌دار كارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری آنان شمارند و همیشه بیاد آنان پردازند و پس از هزار و دوهزار سال هم باشد نامهای آنان را از زبان نیندازند و خود و زندگانی خود را فراموش كرده جز بآنان نپردازند و اگرهم ستم دیدند و بدست بیگانگان افتادند دربند آن نباشند و تنها كاری كنند كه دستگاه و شكوه آن گرامیان بهم نخورد و تنها بستمدیدگی آنان گریه كنند ، جهان نیز چندان بزرگ نیست زیرا آنان كه گوهر آفرینش بودند زمان خود را بسر داده‌اند و خدا آنچه درباره‌ی جهان بایستی كردن كرده و دیگر او را هیچ كاری با جهان نیست و بگفته‌ی شاعر : در پس پرده آنچه بوده آمده و دیگر چیزی بازنمانده.
یك بار هم می‌اندیشیم كه خدا هیچ كسی را از بهر هیچ كس نیافریده و همه در نزد او یكسانند ، جهان را از بهر همه آفریده و همه را در آسایش و خرسندی میخواهد و پیغمبران كه برخاسته‌اند از بهر رستگاری مردم برخاسته‌اند ، از بهر آن برخاسته‌اند كه مردمان را از گمراهی و پراكندگی رهانند و از افتادن به لجنزار پندارهای بیهوده بازدارند و اینان برگزیدگیشان همینست كه برستگاری مردمان كوشیده‌اند. اینان آیند و روند ، و آنچه بازماند و جاویدانست جز خدای آفریدگار نمی‌باشد كه همیشه بجهان پردازد و همیشه آن را راه برد. جهانی كه صدهزارها سال و ملیونها سال برپا خواهد بود جهانی كه آینده‌ی آن بسیار پرشكوهتر از گذشته‌اش میباشد.
یك بار چنان اندیشید و یك بار چنین. روشنتر گویم : یك بار مردمان را از بهر دین شمارید و یك بار دین را از بهر مردمان. آن چیزیست كه كیشها میگوید و این چیزیست كه خرد و دانش میگوید. شما بگویید كه كدام یك را می‌پذیرید؟!.. آیا می‌توانید با خرد جنگید و با دانش جنگید؟!.. گرفتم که شما كردید ، آیا جهانیان شما را نادان و بیخرد نخواهند شمرد؟!..
آخر خرد چگونه پذیرد كه خدا جهان را از بهر چند تن آفریده؟!.. چگونه پذیرد كه خدا با آفریدگان خود مهر ورزیده؟!.. مگر خدا آدمیست كه مهر ورزد و بلهوسی نماید؟!.. گیرم كه خرد نمی‌دارید شرمتان كجاست؟! می‌دانم كسانی گفته‌ی «لولاك لولاك ...» را به رخ ما خواهند كشید ـ آری بود روزی كه فریبكاران بدنهادی خدا و فرستادگان او را بازیچه‌ی پنداربافیها و فریبكاریهای خود می‌گرفتند. یكی می‌ساخت : «لولاك لولاك لما خلقت الافلاك» (1) دیگری می‌افزود : «و لولا علی لما خلقتك» ، سومی می‌سرود ، «و لولا فاطمة لما خلقت علیا» ولی نزد ما اینها جز برای آتش نیست.
ببینید : مردی كه قرآن درباره‌ی او میگوید : «محمد جز فرستاده‌ای نیست كه فرستادگان دیگر پیش ازو آمده و رفته‌اند» (2) اینان درباره‌اش چه گزافه‌ها بافته‌اند! روی بیشرمی سیاه باد!
ما از یكسو ناگزیریم اینها را بنگاریم ـ بنگاریم تا پندارهای بیهوده‌ای كه در دلها جا گرفته تكان خورد ، تا میدان براستیهایی باز شود ، تا دوسخنیها كه بر سر این چیزها میان مردمست برداشته شود. از آنسو هم نمی‌خواهیم خود اینها مایه‌ی سرگرمی برای مردم باشد. نمی‌خواهیم كسانی بر سر اینها باهم بكشاكش برخیزند. ما نتیجه‌ی این سخنان را در پایان این رشته گفتار خود خواهیم بازنمود. این نگارشها از بهر یك نتیجه‌ی بسیار بزرگیست كه خواهیم نگاشت و به هر حال خرسندی نمی‌دهیم كسانی اینها را دستاویز كشاكش و گفتگو گیرند. اگرهم كسانی را سخنی هست تا پایان گفتارها نگاه دارند.
(1) : این گفته یك غلط هم دربر می‌دارد و پیداست كه سازنده‌ی آن عربی را درست نمی‌دانسته. زیرا اگر درست دانستی بایستی بگوید : «لولا انت ...» «لولاك» گاهی شنیده شده ولی نتوان آن را درست شمرد.
(2) : وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ سوره‌ی آل‌عمران (3) ، آیه‌ی 144
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 29
🔸 پومپيوس هنوز دست راست را بجنگ برنيانگيخته بود و نگران نتيجه بود كه سوارگان در دست چپ چه كاري انجام خواهند داد. اينان اسكادران را پيش برده مي‌خواستند با سپاهيان پيرامون قيصر درآويزند و نخست دسته‌ی اندكي از سوارگان را كه در جلو بودند بپس‌نشيني واداشته آنان را بر روي دسته‌هاي پياده بياندازند. ولي از آنسوي قيصر علامت براي سوارگان خود داد كه اندكي پس‌نشيني كنند و راه براي گذشتن كوهورت كه در پشت سر گزارده بود باز كنند. بدينسان كوهورتها كه شماره‌شان سه‌هزار سپاهي بود بيرون آمده با دشمن بپيكار برخاستند و بدانسان كه بآنان دستور داده شده بود پهلوي سوارگان ايستاده نيزه خود را بلند كرده درست چهره‌هاي آنان را آماج مي‌نمودند. سوارگان كه خود ورزيده‌ی جنگ نبودند و بهرحال اينگونه زخم زدن و گزند رسانيدن را انتظار نداشتند هرگز نمي‌توانستند ايستادگي كنند و چهره‌هاي خود را بر آن زخمها آماده نگاهدارند و اينبود كه روي برگردانيدند و از شرمساري دست بر روي چشمهاي خود گزارده بگريز پرداختند. كسان قيصر از دنبال آنان نرفته بسر وقت پيادگان شتافتند و بر آن دست لشكر كه گريختن سوارگان بي‌پاسبان و بي‌پشتيبانش گردانيده و بآساني مي‌توانستند چرخي زده از پشت سر آنان درآيند پرداختند. بدينسان اين دست از سپاه پومپيوس دچار خطر سختي گرديده آن دسته‌ی سوارگان از پهلو و لگيون دهم از جلو حمله بر آنان مي‌نمودند و آنان نمي‌توانستند از خود دفاع نمايند و نمي‌توانستند بيش از آن ايستادگي كنند بويژه كه خود را گرد فرو گرفته مي‌ديدند كه راهي براي دست باز كردن و جنگ كردن نمي‌يافتند. اينبود سرانجام ناگزير شده روي بپراكندن و گريختن گزاردند. پومپيوس چون گردي برخاسته ديد دانست كه سرنوشت سوارگانش چه شده و خود كار دشواري است كه دريابيم در اين هنگام چه حالي باو رو داده و چه انديشه‌هايي در مغزش پديد آمد. درست مانند كسي كه از خود بيخود گرديده و هوش خويش را باخته باشد بي‌آنكه پرواي چيزي يا كسي را بكند بآرامي بسوي چادر خود باز گشت و هيچ سخني بكسي نگفت بدين حال بچادر درآمده فرو نشست و همچنان خاموش و بي‌زبان بود تا هنگامي كه چند تن از لشكريان دشمن آهنگ آن چادر نمودند و كساني ازآن خود او بجلوگيري پرداختند و هياهو برخاست. در اين هنگام بود كه زبان باز كرده تنها اين جمله را گفت : «چه! باين چادر هم؟!..» اين گفته بپا خاست و رختي كه شايسته‌ی اين حال او بود در تن كرده نهاني بيرون رفت. اينزمان بازمانده‌ی سپاهيان نيز شكست يافته و روي بگريز آورده بودند و در لشكرگاه او كشتار سختي در كار رويدادن بود كه نوكران و پاسبانان چادرها را بي‌دريغ مي‌كشتند. ليكن از خود سپاهيان بيش از ششهزار تن كشته نشده بود (بدانسان كه اسنيوس1 پولليو كه خود او يكي از جنگجويان در نزد قيصر بوده گفته است). و چون كسان قيصر چادرهاي پومپيوس را بدست آوردند اينزمان بود كه بنادانيها و هوسبازيهاي دشمن پي بردند. زيرا همه‌ی خرگاهها و چادرها را پر از تاجهاي گل و پرده‌هاي زردوزي شده مي‌يافتند و آويزهاي فراوان و ميزها با ساغرهاي زرين بر روي آنها پيدا مي‌كردند و خمها را پر از باده مي‌ديدند و اينها همگي ساز و برگ آن جشني بود كه يقين داشتند در سايه‌ی چيرگي بر دشمن برپا خواهند ساخت. اين حال آنان شايسته‌ی كساني بوده كه قربانيهاي خود را گذرانيده مي‌خواهند بجشن پردازند نه شايسته كساني كه جنگ در پيش دارند و بيم و اميد هر دو را بايد داشته باشند.
1ـ Asinius
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 29
🔸 پومپيوس هنوز دست راست را بجنگ برنيانگيخته بود و نگران نتيجه بود كه سوارگان در دست چپ چه كاري انجام خواهند داد. اينان اسكادران را پيش برده مي‌خواستند با سپاهيان پيرامون قيصر درآويزند و نخست دسته‌ی اندكي از سوارگان را كه در جلو بودند بپس‌نشيني واداشته آنان را بر روي دسته‌هاي پياده بياندازند. ولي از آنسوي قيصر علامت براي سوارگان خود داد كه اندكي پس‌نشيني كنند و راه براي گذشتن كوهورت كه در پشت سر گزارده بود باز كنند. بدينسان كوهورتها كه شماره‌شان سه‌هزار سپاهي بود بيرون آمده با دشمن بپيكار برخاستند و بدانسان كه بآنان دستور داده شده بود پهلوي سوارگان ايستاده نيزه خود را بلند كرده درست چهره‌هاي آنان را آماج مي‌نمودند. سوارگان كه خود ورزيده‌ی جنگ نبودند و بهرحال اينگونه زخم زدن و گزند رسانيدن را انتظار نداشتند هرگز نمي‌توانستند ايستادگي كنند و چهره‌هاي خود را بر آن زخمها آماده نگاهدارند و اينبود كه روي برگردانيدند و از شرمساري دست بر روي چشمهاي خود گزارده بگريز پرداختند. كسان قيصر از دنبال آنان نرفته بسر وقت پيادگان شتافتند و بر آن دست لشكر كه گريختن سوارگان بي‌پاسبان و بي‌پشتيبانش گردانيده و بآساني مي‌توانستند چرخي زده از پشت سر آنان درآيند پرداختند. بدينسان اين دست از سپاه پومپيوس دچار خطر سختي گرديده آن دسته‌ی سوارگان از پهلو و لگيون دهم از جلو حمله بر آنان مي‌نمودند و آنان نمي‌توانستند از خود دفاع نمايند و نمي‌توانستند بيش از آن ايستادگي كنند بويژه كه خود را گرد فرو گرفته مي‌ديدند كه راهي براي دست باز كردن و جنگ كردن نمي‌يافتند. اينبود سرانجام ناگزير شده روي بپراكندن و گريختن گزاردند. پومپيوس چون گردي برخاسته ديد دانست كه سرنوشت سوارگانش چه شده و خود كار دشواري است كه دريابيم در اين هنگام چه حالي باو رو داده و چه انديشه‌هايي در مغزش پديد آمد. درست مانند كسي كه از خود بيخود گرديده و هوش خويش را باخته باشد بي‌آنكه پرواي چيزي يا كسي را بكند بآرامي بسوي چادر خود باز گشت و هيچ سخني بكسي نگفت بدين حال بچادر درآمده فرو نشست و همچنان خاموش و بي‌زبان بود تا هنگامي كه چند تن از لشكريان دشمن آهنگ آن چادر نمودند و كساني ازآن خود او بجلوگيري پرداختند و هياهو برخاست. در اين هنگام بود كه زبان باز كرده تنها اين جمله را گفت : «چه! باين چادر هم؟!..» اين گفته بپا خاست و رختي كه شايسته‌ی اين حال او بود در تن كرده نهاني بيرون رفت. اينزمان بازمانده‌ی سپاهيان نيز شكست يافته و روي بگريز آورده بودند و در لشكرگاه او كشتار سختي در كار رويدادن بود كه نوكران و پاسبانان چادرها را بي‌دريغ مي‌كشتند. ليكن از خود سپاهيان بيش از ششهزار تن كشته نشده بود (بدانسان كه اسنيوس1 پولليو كه خود او يكي از جنگجويان در نزد قيصر بوده گفته است). و چون كسان قيصر چادرهاي پومپيوس را بدست آوردند اينزمان بود كه بنادانيها و هوسبازيهاي دشمن پي بردند. زيرا همه‌ی خرگاهها و چادرها را پر از تاجهاي گل و پرده‌هاي زردوزي شده مي‌يافتند و آويزهاي فراوان و ميزها با ساغرهاي زرين بر روي آنها پيدا مي‌كردند و خمها را پر از باده مي‌ديدند و اينها همگي ساز و برگ آن جشني بود كه يقين داشتند در سايه‌ی چيرگي بر دشمن برپا خواهند ساخت. اين حال آنان شايسته‌ی كساني بوده كه قربانيهاي خود را گذرانيده مي‌خواهند بجشن پردازند نه شايسته كساني كه جنگ در پيش دارند و بيم و اميد هر دو را بايد داشته باشند.
1ـ Asinius
ma'nie Mawrute 3-4.pdf
221.7 KB
🔶 معنی مشروطه
(بخشهای 3 و 4 در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتارهایی از پرچم روزانه)
(بخشهای 3 و 4 در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتارهایی از پرچم روزانه)
✴️ خرافات است یا گمراهی ویرانگر؟!
(تکه‌ی 2 از 4)
خرافات است یا گمراهی و بدآموزی؟
گفتاری از نویساد
زیان این پندارها آنست که آیین طبیعت و قانونهایی را که در زندگی فرمانرواست تحریف میکند. در آیین طبیعت چیزی بنام بخت نیست. پیشامدها همه نتیجه‌ی قانونهای طبیعی است. این تواند بود که پیشامدی بسود یا زیان کسی درآید و آن را بخت (نیک یا بد) خوانیم. ولی این چیزی جز یک تصادف نیست و همیشگی نتواند بود. بخت راستین همانا نتیجه‌ی کوششهای ماست. آری ، رخدادها همه در اختیار ما نیست ، مثلاً باغداری که یک سال کوشیده و به درختهایش رسیدگی کرده و همه‌ی امیدش به برداشت تابستانی است ، بارش تگرگ نابهنگامی در بهار درختان پرشکوفه‌اش را لگدکوب میکند و بدینسان بیشتر رنجهایش به باد میرود.
این از بدی بخت یا «روزگار غدّار» نیست ، در آیین طبیعت تگرگ یا سرمای «نابهنگام» پیشامد ناشناخته‌ای نیست. در هر حال آن باغدار اگر به بخت بد باور دارد تنها میتواند اندوه خورد و امیدهایش را از دست دهد که باید گفت آسیب بزرگتریست. در حالی که او میتواند بجای اندوه خوردن و بخت بد را گناهکار دانستن ، ببیند دیگر باغداران برای این گرفتاری چه میکنند. میتواند خود بجستجو و اندیشه پردازد ، باشد که راهی برای جلوگیری از آسیب تگرگ یا کاستن از آن بیابد. در هر حال این پیشامد هر سال رخ نمی‌دهد و میتواند آن سال بدشواریها تاب آورده باز به درختان رسیدگی کند تا سال دیگر بتواند جبران کند. میتواند جویای بیمه باشد یا خود اندوخته‌ای برای اینگونه پیشامدها فراهم کند تا از بار دشواریها کاسته شود.
باور به بخت (که یکی خود را همیشه بختیار و دیگری خود را بدبخت و بدشانس بداند) یک نمونه از پندارهاست که باید پندارپرستان را از آسیب و زیان آنها آگاه گردانید و با چنان باورهایی نبردید. اکنون پرسش اینست که آیا بدآموزیهای کیشها و باورهای ویرانگرِ آنها را هم خرافات (یا پندار) نامیدن درست است؟!. مثلاً همه شنیده‌اید گفته می‌شود : «خرافات دینها ما را بدبخت گردانیده». «شیعیگری سراسر خرافات است». «خرافات مانع رواج دانشهاست» و مانندهای آن.
ما میگوییم این نامگزاری مایه‌ی گمراهیست. زیرا بدآموزیهای زهرآلود این کیشها زندگانی را برای شرقیان دشوار ، بلکه «مردگانی» گردانیده. اینها با سکه در آب انداختن ، یا دوری کردن از عدد سیزده ، در زیانمندی و آسیب‌رسانیدن در یک پایه نیستند که همه را با یک نام بخوانیم. از آنسو بسیار پیش می‌آید که کسانی از گمراهیهای بزرگ و ویرانگری مانند شیعیگری ، بهاییگری ، صوفیگری ، جبریگری و خراباتیگری به آسانی میگذرند و چنین بهانه می‌آورند : «خرافات در دیگر توده‌ها نیز هست!». روشنتر بگوییم : این نامگزاریِ بیجا بهانه بدست کسانی داده که باور به پندارهای بدیمنی گربه‌ی سیاه و نعل اسب به خودرو و سردرِ خانه آویزان کردن (مانند کاری که ایرانیان با «و ان یکاد» میکنند که البته برای جلوگیری از چشم زخم است.) و مانند اینها را که در برخی توده‌ها هست بهانه کنند و چنین وانمایند که اینها مایه‌ی بدبختی نتواند بود زیرا درمیان توده‌های پیشرفته‌ی جهان نیز خرافات هست.
این کسان باید بدانند ژرفای زیانهایی را که از کیشها و گمراهیها برمیخیزد درنیافته‌اند وگرنه آنها را با باور به شومی گربه‌ی سیاه و عدد سیزده به یک رشته نمی‌کشیدند.
برخی از پندارهایی را که درمیان ما و توده‌های دیگر رواج دارد یاد کردیم و اکنون برای روشنی زمینه باید زیان کیشها و دیگر گمراهیها و آموزاکهای[تعلیمات] آنها را بازتر گردانیم تا دانسته شود چنان نیست که این بهانه‌جویان وامی‌نمایند.
برای مثال ، یکی از باورهای کیش شیعی ، میهن‌پرستی را بت‌پرستی دانستنست. این را در چهل پنجاه سال اخیر پیشوایان یا پیروان شیعیگری به این بیپردگی نگفته‌اند ولی از رفتار حکومت ملایان این معنی نیک پیداست. اینها تا میتوانند سخنانشان را در پرده میگویند که اگر روزی ناچار گردیدند بتوانند با گزارش (تأویل) معنی دیگری از آن درآورند. ولی ملایان این سخن را تا زمانی که به حکومت دست نیافته بودند آشکار می‌گفتند و از زمانی که به حکومت رسیدند با گفتن اینکه ما باید با مسلمانان جهان یکی گردیم (انگیزه‌ی برپایی «دارالتقریب مذاهب اسلامی») و دست یگانگی به هم دهیم و اینگونه سخنان ، دشمنی با میهن‌پرستی را به حال نیمه آشکار درآورده‌اند. این نه چیزیست که بتوان پرده برویش کشید.
اکنون ما می‌پرسیم : آنها که میگویند اروپاییان نیز خرافات دارند ، آیا میتوانند یک نمونه نشان دهند که با میهن‌پرستی دشمنی کند تا با باور ملایان در یک پایه باشد؟!.
(تکه‌ی 2 از 4)
خرافات است یا گمراهی و بدآموزی؟
گفتاری از نویساد
زیان این پندارها آنست که آیین طبیعت و قانونهایی را که در زندگی فرمانرواست تحریف میکند. در آیین طبیعت چیزی بنام بخت نیست. پیشامدها همه نتیجه‌ی قانونهای طبیعی است. این تواند بود که پیشامدی بسود یا زیان کسی درآید و آن را بخت (نیک یا بد) خوانیم. ولی این چیزی جز یک تصادف نیست و همیشگی نتواند بود. بخت راستین همانا نتیجه‌ی کوششهای ماست. آری ، رخدادها همه در اختیار ما نیست ، مثلاً باغداری که یک سال کوشیده و به درختهایش رسیدگی کرده و همه‌ی امیدش به برداشت تابستانی است ، بارش تگرگ نابهنگامی در بهار درختان پرشکوفه‌اش را لگدکوب میکند و بدینسان بیشتر رنجهایش به باد میرود.
این از بدی بخت یا «روزگار غدّار» نیست ، در آیین طبیعت تگرگ یا سرمای «نابهنگام» پیشامد ناشناخته‌ای نیست. در هر حال آن باغدار اگر به بخت بد باور دارد تنها میتواند اندوه خورد و امیدهایش را از دست دهد که باید گفت آسیب بزرگتریست. در حالی که او میتواند بجای اندوه خوردن و بخت بد را گناهکار دانستن ، ببیند دیگر باغداران برای این گرفتاری چه میکنند. میتواند خود بجستجو و اندیشه پردازد ، باشد که راهی برای جلوگیری از آسیب تگرگ یا کاستن از آن بیابد. در هر حال این پیشامد هر سال رخ نمی‌دهد و میتواند آن سال بدشواریها تاب آورده باز به درختان رسیدگی کند تا سال دیگر بتواند جبران کند. میتواند جویای بیمه باشد یا خود اندوخته‌ای برای اینگونه پیشامدها فراهم کند تا از بار دشواریها کاسته شود.
باور به بخت (که یکی خود را همیشه بختیار و دیگری خود را بدبخت و بدشانس بداند) یک نمونه از پندارهاست که باید پندارپرستان را از آسیب و زیان آنها آگاه گردانید و با چنان باورهایی نبردید. اکنون پرسش اینست که آیا بدآموزیهای کیشها و باورهای ویرانگرِ آنها را هم خرافات (یا پندار) نامیدن درست است؟!. مثلاً همه شنیده‌اید گفته می‌شود : «خرافات دینها ما را بدبخت گردانیده». «شیعیگری سراسر خرافات است». «خرافات مانع رواج دانشهاست» و مانندهای آن.
ما میگوییم این نامگزاری مایه‌ی گمراهیست. زیرا بدآموزیهای زهرآلود این کیشها زندگانی را برای شرقیان دشوار ، بلکه «مردگانی» گردانیده. اینها با سکه در آب انداختن ، یا دوری کردن از عدد سیزده ، در زیانمندی و آسیب‌رسانیدن در یک پایه نیستند که همه را با یک نام بخوانیم. از آنسو بسیار پیش می‌آید که کسانی از گمراهیهای بزرگ و ویرانگری مانند شیعیگری ، بهاییگری ، صوفیگری ، جبریگری و خراباتیگری به آسانی میگذرند و چنین بهانه می‌آورند : «خرافات در دیگر توده‌ها نیز هست!». روشنتر بگوییم : این نامگزاریِ بیجا بهانه بدست کسانی داده که باور به پندارهای بدیمنی گربه‌ی سیاه و نعل اسب به خودرو و سردرِ خانه آویزان کردن (مانند کاری که ایرانیان با «و ان یکاد» میکنند که البته برای جلوگیری از چشم زخم است.) و مانند اینها را که در برخی توده‌ها هست بهانه کنند و چنین وانمایند که اینها مایه‌ی بدبختی نتواند بود زیرا درمیان توده‌های پیشرفته‌ی جهان نیز خرافات هست.
این کسان باید بدانند ژرفای زیانهایی را که از کیشها و گمراهیها برمیخیزد درنیافته‌اند وگرنه آنها را با باور به شومی گربه‌ی سیاه و عدد سیزده به یک رشته نمی‌کشیدند.
برخی از پندارهایی را که درمیان ما و توده‌های دیگر رواج دارد یاد کردیم و اکنون برای روشنی زمینه باید زیان کیشها و دیگر گمراهیها و آموزاکهای[تعلیمات] آنها را بازتر گردانیم تا دانسته شود چنان نیست که این بهانه‌جویان وامی‌نمایند.
برای مثال ، یکی از باورهای کیش شیعی ، میهن‌پرستی را بت‌پرستی دانستنست. این را در چهل پنجاه سال اخیر پیشوایان یا پیروان شیعیگری به این بیپردگی نگفته‌اند ولی از رفتار حکومت ملایان این معنی نیک پیداست. اینها تا میتوانند سخنانشان را در پرده میگویند که اگر روزی ناچار گردیدند بتوانند با گزارش (تأویل) معنی دیگری از آن درآورند. ولی ملایان این سخن را تا زمانی که به حکومت دست نیافته بودند آشکار می‌گفتند و از زمانی که به حکومت رسیدند با گفتن اینکه ما باید با مسلمانان جهان یکی گردیم (انگیزه‌ی برپایی «دارالتقریب مذاهب اسلامی») و دست یگانگی به هم دهیم و اینگونه سخنان ، دشمنی با میهن‌پرستی را به حال نیمه آشکار درآورده‌اند. این نه چیزیست که بتوان پرده برویش کشید.
اکنون ما می‌پرسیم : آنها که میگویند اروپاییان نیز خرافات دارند ، آیا میتوانند یک نمونه نشان دهند که با میهن‌پرستی دشمنی کند تا با باور ملایان در یک پایه باشد؟!.
غدیر خم کشاکش هزارساله.pdf
227.2 KB
🔶 غدیر خم : کشاکش هزارساله
🔸 همه‌ی تکه‌ها در یک فایل
🔸 همه‌ی تکه‌ها در یک فایل
🔶 محرم (یا بخشی از کتاب داوری (شیعیگری))
🔸 بخش 2 از 4
در همان هنگام از هر کويي دستهاي راه افتادي. سينه زنها ، عربها ، زنجيرزنان ، هر گروهي دنبال ديگري را گرفته ، درفشهاي بسيار جلو انداخته ، با طبل و شيپور ( و يا بي‌آنها ) نالان و مويان به راه افتادندي. در بازارها گرديده و به تيمچه‌ها و خانه‌هاي مجتهدان و بزرگان رفته بدينسان روز را به پايان رسانيدندي .هنگام شام در هر کويي و کوچه‌اي دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي. سپس نيز در هر مسجدي روضه‌خواني رفتي.
از روزهاي هشتم يا نهم «شبيه» نيز درآمدي. شمر و يزيد و حسين و عباس و علي‌اکبر و قاسم و زين‌العابدين بيمار و زينب و ام‌کلثوم و سکينه بروي اسبها در بازارها گرديدندي. در تبريز روز نهم «شير» آوردندي که خود داستاني داشتي.
روز دهم يا عاشورا «ديوانگي» بالا گرفتي. از آغاز روز صد دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي .از هر کوي و کويچه قمه‌زنان با سرهاي شکافته و کفنهاي سفيدِ خون‌آلود بيرون آمدندي. مردم قره‌باغ در تبريز و تهران «قفل بتنان» آوردندي. در اين روز ملايان و بازرگانان و توانگران نيز خودداري ننموده با پاهاي برهنه و سرهاي باز ، گِل برو ماليده به جلو‌ي دسته‌ها افتادندي ، به سرهاشان خاکستر و کاه ريختندي ، کساني چندان گريستندي و بسر کوفتندي که از خود رفته افتادندي. بدينسان دسته‌هاي گوناگون از اينسو و از آنسو راه افتادندي و در بازارها بهم رسيدندي. انبوه زنان و مردان به تماشا ايستاده گريه کردندي. بسياري از قمه‌زنان به خودنمايي چندان زدندي که افتاده از خود رفتندي و سالانه چند کس با اين آسيب درگذشتندي.
در بسياري از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانيدندي. يک چيز بسيار بزرگ و سنگين از چوب ساخته «نخل » ناميدندي. هر کويي نخلي داشتي و در آن روز بيست و سي تن يا بيشتر به زيرش رفته و آنرا برداشتندي و در کوچه‌ها گردانيدندي و چون دو نخل بهم رسيدي به يکديگر راه نداده به پيکار برخاستندي و سر و روي همديگر را خستندي. گاهي نيز خون ريختندي.
در شهرهايي که دو تيرگي حيدري و نعمتي از ميان نرفته بود ، هرساله در روز عاشورا پيکار به ميان افتادي و سرها شکسته و تنها کوفته شدي.
از اين نادانيها چندان بودي که اگر کسي بشمارد و داستان همه را بنويسد يک کتاب بزرگي باشد. اين نادانيها در ايران رواج ميداشت تا رضاشاه‌پهلوي جلو گرفت که ده سال بيشتر ، کم نشاني از اين نمايشها ديده شدي. ولي چنانکه ميدانيم پس از رفتن او دولت به جلوگيري نميکوشد و ملايان ميکوشند که بار ديگر آنها را رواج دهند و چنانکه مي‌شنويم در بسياري از شهرها آغاز يافته در محرم همان نمايشها به ميان مي‌آيد.
چنانکه گفتيم اين کارها زيانهايي را درپي ميداشت و اينک آنها را فهرست وار به کوتاهي مي‌شماريم :
1ـ داستاني که هزار و سيصد سال پيش رخ داده به آن پرداختن و به گريه و سوگواري برخاستن از خرد رو گردانيدن و آنرا لگدمال ساختنست. اينکه پنداشته‌اند که خدا از اين گريه و زاري خشنود گردد و پاداشها دهد ناداني ديگري از آنان مي‌باشد. خدا از کاري خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخيزد. گريه و مويه به يک داستان کهن هزار ساله چه سودي تواند داد؟!... چرا خدا به آن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسين ، خودشان پس از يکي دو سال ، پيشامد را فراموش ساختند و به زندگي پرداختند. چنانکه گفتيم علي‌بن‌الحسين با يزيد آشتي کرد و با او دوستي نمود. سکينه دختر حسين که به گفته‌ي روضه‌خوانان در ويرانه‌ي شام مرده است ، و باشد که شيعيان به اين مرگ او خروارها اشک ريخته‌اند سالها پس از آن زيسته و زن مصعب‌بن‌زبير شده بود که سپس نيز زن عبدالملک‌بن‌مروان گرديد و با خوشيها زندگي بسر داد.
ولي شيعيان پس از هزار و سيصد سال آن داستان را فراموش نمي‌کنند و آيا اين دليل روشني به سبک مغزي و بيخِرَدي يک مردمي شمرده نخواهد بود؟!...
🔸 بخش 2 از 4
در همان هنگام از هر کويي دستهاي راه افتادي. سينه زنها ، عربها ، زنجيرزنان ، هر گروهي دنبال ديگري را گرفته ، درفشهاي بسيار جلو انداخته ، با طبل و شيپور ( و يا بي‌آنها ) نالان و مويان به راه افتادندي. در بازارها گرديده و به تيمچه‌ها و خانه‌هاي مجتهدان و بزرگان رفته بدينسان روز را به پايان رسانيدندي .هنگام شام در هر کويي و کوچه‌اي دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي. سپس نيز در هر مسجدي روضه‌خواني رفتي.
از روزهاي هشتم يا نهم «شبيه» نيز درآمدي. شمر و يزيد و حسين و عباس و علي‌اکبر و قاسم و زين‌العابدين بيمار و زينب و ام‌کلثوم و سکينه بروي اسبها در بازارها گرديدندي. در تبريز روز نهم «شير» آوردندي که خود داستاني داشتي.
روز دهم يا عاشورا «ديوانگي» بالا گرفتي. از آغاز روز صد دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي .از هر کوي و کويچه قمه‌زنان با سرهاي شکافته و کفنهاي سفيدِ خون‌آلود بيرون آمدندي. مردم قره‌باغ در تبريز و تهران «قفل بتنان» آوردندي. در اين روز ملايان و بازرگانان و توانگران نيز خودداري ننموده با پاهاي برهنه و سرهاي باز ، گِل برو ماليده به جلو‌ي دسته‌ها افتادندي ، به سرهاشان خاکستر و کاه ريختندي ، کساني چندان گريستندي و بسر کوفتندي که از خود رفته افتادندي. بدينسان دسته‌هاي گوناگون از اينسو و از آنسو راه افتادندي و در بازارها بهم رسيدندي. انبوه زنان و مردان به تماشا ايستاده گريه کردندي. بسياري از قمه‌زنان به خودنمايي چندان زدندي که افتاده از خود رفتندي و سالانه چند کس با اين آسيب درگذشتندي.
در بسياري از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانيدندي. يک چيز بسيار بزرگ و سنگين از چوب ساخته «نخل » ناميدندي. هر کويي نخلي داشتي و در آن روز بيست و سي تن يا بيشتر به زيرش رفته و آنرا برداشتندي و در کوچه‌ها گردانيدندي و چون دو نخل بهم رسيدي به يکديگر راه نداده به پيکار برخاستندي و سر و روي همديگر را خستندي. گاهي نيز خون ريختندي.
در شهرهايي که دو تيرگي حيدري و نعمتي از ميان نرفته بود ، هرساله در روز عاشورا پيکار به ميان افتادي و سرها شکسته و تنها کوفته شدي.
از اين نادانيها چندان بودي که اگر کسي بشمارد و داستان همه را بنويسد يک کتاب بزرگي باشد. اين نادانيها در ايران رواج ميداشت تا رضاشاه‌پهلوي جلو گرفت که ده سال بيشتر ، کم نشاني از اين نمايشها ديده شدي. ولي چنانکه ميدانيم پس از رفتن او دولت به جلوگيري نميکوشد و ملايان ميکوشند که بار ديگر آنها را رواج دهند و چنانکه مي‌شنويم در بسياري از شهرها آغاز يافته در محرم همان نمايشها به ميان مي‌آيد.
چنانکه گفتيم اين کارها زيانهايي را درپي ميداشت و اينک آنها را فهرست وار به کوتاهي مي‌شماريم :
1ـ داستاني که هزار و سيصد سال پيش رخ داده به آن پرداختن و به گريه و سوگواري برخاستن از خرد رو گردانيدن و آنرا لگدمال ساختنست. اينکه پنداشته‌اند که خدا از اين گريه و زاري خشنود گردد و پاداشها دهد ناداني ديگري از آنان مي‌باشد. خدا از کاري خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخيزد. گريه و مويه به يک داستان کهن هزار ساله چه سودي تواند داد؟!... چرا خدا به آن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسين ، خودشان پس از يکي دو سال ، پيشامد را فراموش ساختند و به زندگي پرداختند. چنانکه گفتيم علي‌بن‌الحسين با يزيد آشتي کرد و با او دوستي نمود. سکينه دختر حسين که به گفته‌ي روضه‌خوانان در ويرانه‌ي شام مرده است ، و باشد که شيعيان به اين مرگ او خروارها اشک ريخته‌اند سالها پس از آن زيسته و زن مصعب‌بن‌زبير شده بود که سپس نيز زن عبدالملک‌بن‌مروان گرديد و با خوشيها زندگي بسر داد.
ولي شيعيان پس از هزار و سيصد سال آن داستان را فراموش نمي‌کنند و آيا اين دليل روشني به سبک مغزي و بيخِرَدي يک مردمي شمرده نخواهد بود؟!...
✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌وششم)
🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی 3 از 3)
بهرحال این بسیار غبن است كه كسی امروز در این دوره‌ی مشروطه و حكومت دمكراسی بچنان شعری تمسك نماید و آن را سند گفته‌های خود گرداند. بسیار غبن است كه كسی امروز شعرهای فردوسی را بگوشها كشاند و از آنها دلیل بیاورد. امروز پادشاهی بمعنی دیگریست و یك پادشاه دخالتی در كارها ندارد.
🔸در زندگانی امروزی نیرو در دست توده‌هاست و اگر سخنی باید گفت از توده‌ها باید گفت.
یك كسی اگر میخواهد چیزهایی بمردم بیاموزد و یک راهنمایی كند باید از طرز زندگانی توده‌ای و از چگونگی سررشته‌داری آنها گفتگو نماید. نه آنكه همه‌ی اینها را فراموش كند و خود و شنوندگان را بزمان سلجوقیان كشاند و اندیشه‌های بیهوده‌ی آنزمان را تازه گرداند.
🔸🔸این اندیشه‌ها در ایران بود كه مردم رو بسوی اروپا آوردند و مشروطه را از آنان گرفتند و با صد رنج و زیان آن را پایدار گردانیدند. اینها بود و مردم نتیجه‌ی آنها را كه ویرانی كشور و این بدبختی توده بود میدیدند و برای رهایی از آنها بود كه آنهمه كوششها را بكار بردند. كنون چه شده دوباره بآنها برگردند؟!.. اگر چنینست كه مردم از روی اندیشه‌های فردوسی و نظامی زندگانی كنند دیگر مشروطه چه میبایست؟!.. بآن خونریزیها و كشاكشها چه نیاز بود؟!.. دیگر قانون اساسی چه نتیجه دارد؟!.. پارلمان برای چیست؟!.. این وزارتخانه‌ها چه لازم است؟!.. اگر این راستست «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» ، راستست : «پادشاهان مظهر شاهی و حق» ، راستست : «صلاح مملكت خویش خسروان دانند» ، پس آن شوریدن بمحمد‌علی‌میرزا برای چه بوده؟!.. آن جنگها و خونریزیها چه معنی داشته؟!..
در ایران زمانی كه مشروطه شد بایستی یكی از كوششها در این راه باشد كه مردم را با معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده آشنا گردانند و مزیت چنین زندگانی را بآنان بفهمانند. این كار از همه لازمتر بود زیرا چنانكه بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون اساسی نیست. یك فرق بزرگ در آمادگی مردم برای زندگانی آزادانه است ، و این آمادگی هنگامی‌توانستی بود كه مردم معنی درست مشروطه را بدانند و مزایای آن را دریابند.
🔸میبایست سالها روزنامه‌های ایران در این زمینه گفتارها نویسند تا این اندیشه‌ی نوین را در دلها جا دهند و آن باورهای كهن را بیرون گردانند.
ولی در آغاز مشروطه بچنین كاری برنخاستند و سپس نیز جنگها و كشاكشها فرصت نداد و نتیجه آن شد كه امروز از یكسو اصول حكومت كشور مشروطه است و قانون اساسی بروی آن نوشته شده و از یكسو دلها پر از باورهاییست كه بضد آن میباشد.
اگر شما جستجو كنید خواهید دید امروز چند عقیده‌ی ضد هم درباره‌ی حكومت در ایران رواج دارد : یك دسته حكومت را جز بمعنی هزار سال پیش آن نمیدانند و با فردوسی و نظامی همباورند. یك دسته حكومت را حق علما دانسته دخالت دولت را چه باستبداد باشد و چه بمشروطه حرام می‌شمارند. یك دسته به پیروی از برخی كشورهای اروپا هوادار دیكتاتوری هستند و بگفته‌ی خودشان مشروطه را كهنه شده می‌شمارند. اینست باورهای گوناگون كه شما درمیان مردم توانید یافت.
چنانكه گفتیم : این یك نمونه‌ایست. چون حكومت یا سررشته‌داری یكی از كارهای مهم زندگانیست آن را برای مثل یاد كردیم. وگرنه در همه‌ی رشته‌های زندگانی این تشویش و پراكنده‌اندیشی رواج دارد. در هر یكی از آنها نیز شما چند عقیده‌ی ضد هم را توانید پیدا كرد.
این بخشِ نخست مبحث ماست. كنون باید به بخش دوم درآییم و رابطه‌ای را كه درمیان این اندیشه‌های پراكنده و درماندگیها و بدبختیها توده است شرح دهیم ، و این چیزیست كه از شماره‌ی فردا بآن خواهیم پرداخت.
(پرچم روزانه شماره‌های 80 و 81 سال یكم دوشنبه 7 و سه شنبه 8 اردیبهشت ماه 1321)
(تکه‌ی بیست‌وششم)
🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی 3 از 3)
بهرحال این بسیار غبن است كه كسی امروز در این دوره‌ی مشروطه و حكومت دمكراسی بچنان شعری تمسك نماید و آن را سند گفته‌های خود گرداند. بسیار غبن است كه كسی امروز شعرهای فردوسی را بگوشها كشاند و از آنها دلیل بیاورد. امروز پادشاهی بمعنی دیگریست و یك پادشاه دخالتی در كارها ندارد.
🔸در زندگانی امروزی نیرو در دست توده‌هاست و اگر سخنی باید گفت از توده‌ها باید گفت.
یك كسی اگر میخواهد چیزهایی بمردم بیاموزد و یک راهنمایی كند باید از طرز زندگانی توده‌ای و از چگونگی سررشته‌داری آنها گفتگو نماید. نه آنكه همه‌ی اینها را فراموش كند و خود و شنوندگان را بزمان سلجوقیان كشاند و اندیشه‌های بیهوده‌ی آنزمان را تازه گرداند.
🔸🔸این اندیشه‌ها در ایران بود كه مردم رو بسوی اروپا آوردند و مشروطه را از آنان گرفتند و با صد رنج و زیان آن را پایدار گردانیدند. اینها بود و مردم نتیجه‌ی آنها را كه ویرانی كشور و این بدبختی توده بود میدیدند و برای رهایی از آنها بود كه آنهمه كوششها را بكار بردند. كنون چه شده دوباره بآنها برگردند؟!.. اگر چنینست كه مردم از روی اندیشه‌های فردوسی و نظامی زندگانی كنند دیگر مشروطه چه میبایست؟!.. بآن خونریزیها و كشاكشها چه نیاز بود؟!.. دیگر قانون اساسی چه نتیجه دارد؟!.. پارلمان برای چیست؟!.. این وزارتخانه‌ها چه لازم است؟!.. اگر این راستست «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» ، راستست : «پادشاهان مظهر شاهی و حق» ، راستست : «صلاح مملكت خویش خسروان دانند» ، پس آن شوریدن بمحمد‌علی‌میرزا برای چه بوده؟!.. آن جنگها و خونریزیها چه معنی داشته؟!..
در ایران زمانی كه مشروطه شد بایستی یكی از كوششها در این راه باشد كه مردم را با معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده آشنا گردانند و مزیت چنین زندگانی را بآنان بفهمانند. این كار از همه لازمتر بود زیرا چنانكه بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون اساسی نیست. یك فرق بزرگ در آمادگی مردم برای زندگانی آزادانه است ، و این آمادگی هنگامی‌توانستی بود كه مردم معنی درست مشروطه را بدانند و مزایای آن را دریابند.
🔸میبایست سالها روزنامه‌های ایران در این زمینه گفتارها نویسند تا این اندیشه‌ی نوین را در دلها جا دهند و آن باورهای كهن را بیرون گردانند.
ولی در آغاز مشروطه بچنین كاری برنخاستند و سپس نیز جنگها و كشاكشها فرصت نداد و نتیجه آن شد كه امروز از یكسو اصول حكومت كشور مشروطه است و قانون اساسی بروی آن نوشته شده و از یكسو دلها پر از باورهاییست كه بضد آن میباشد.
اگر شما جستجو كنید خواهید دید امروز چند عقیده‌ی ضد هم درباره‌ی حكومت در ایران رواج دارد : یك دسته حكومت را جز بمعنی هزار سال پیش آن نمیدانند و با فردوسی و نظامی همباورند. یك دسته حكومت را حق علما دانسته دخالت دولت را چه باستبداد باشد و چه بمشروطه حرام می‌شمارند. یك دسته به پیروی از برخی كشورهای اروپا هوادار دیكتاتوری هستند و بگفته‌ی خودشان مشروطه را كهنه شده می‌شمارند. اینست باورهای گوناگون كه شما درمیان مردم توانید یافت.
چنانكه گفتیم : این یك نمونه‌ایست. چون حكومت یا سررشته‌داری یكی از كارهای مهم زندگانیست آن را برای مثل یاد كردیم. وگرنه در همه‌ی رشته‌های زندگانی این تشویش و پراكنده‌اندیشی رواج دارد. در هر یكی از آنها نیز شما چند عقیده‌ی ضد هم را توانید پیدا كرد.
این بخشِ نخست مبحث ماست. كنون باید به بخش دوم درآییم و رابطه‌ای را كه درمیان این اندیشه‌های پراكنده و درماندگیها و بدبختیها توده است شرح دهیم ، و این چیزیست كه از شماره‌ی فردا بآن خواهیم پرداخت.
(پرچم روزانه شماره‌های 80 و 81 سال یكم دوشنبه 7 و سه شنبه 8 اردیبهشت ماه 1321)
🔶 در پاسخ حقیقتگو
🔸 11ـ چهارمین آسیب كیشها
چهارمین آسیب كیشهاست كه هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری كشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. كسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز كردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنكه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنكه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را كه خواست دینست در چشمها بی‌ارج می‌نماید این زیان را هم با خود می‌دارد كه هوشها را بزمانهای بسیار دور كشانیده از زمان خود ناآگاه می‌گزارد ، و این یك آسیب بس بیمناكسیت و چنین كسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اكنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» كسانی ایراد گرفتند كه ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. می‌گویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه كوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بت‌پرستیها كه دلهای خود را با آن خوش ساخته‌اید نخواهید داشت ، این كیشهای پراكنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت كه مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید. آن را نخواهید داشت كه صد گزند از آزمندان اروپا بینید و كینه‌ی زاده‌ی قحافه و زاده‌ی خطاب 1 را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت كه یك نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدك را خورید.
آن نخواهید داشت كه پس از هزار و سیصد و چهل و اند سال كه از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایه‌ی دین او رخنه‌ها افتاده شما هنوز كشاكش و دوسخنی را درباره‌ی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبكر و عمر و علی كه هر سه مردان پاكی بودند و باهم خوش زیستند دسته‌بندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها كمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمی‌یابند. كسانی كه بخود و زمان خود ارجی نمی‌گزارند ، آنان كه خود را جز دنباله‌ی كاروان زندگی نمی‌شناسند ، آنان كه می‌پندارند ستم آنست كه یزید كرده ، و گمراهی آنست كه بت‌پرستان قریش داشته‌اند ، و جانبازی آنست كه یاران پیغمبر اسلام نموده‌اند و بایستی نمایند ـ از چنین كسانی چه شگفت كه اندازه‌ی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نكنند؟!.. چه شگفت كه بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. 2 من گاهی چیزهایی از اینها می‌شنوم كه درمی‌مانم و نمی‌دانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این كه به تبریز رفتم كسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند كه چرا ارجی بكیش شیعی نمی‌گزارم و آن را بیهوده می‌شمارم و یكی از ایشان دلیلهای بسیاری می‌سرود درباره‌ی آنكه خلافت ، امام علی بن ابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی كه پیغمبر اسلام در گذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی كه یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
پس از هزار و سیصد سال كه خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه می‌رانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد می‌كنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفته‌ی خود از ایمان) می‌شمارند. در اینجاست كه می‌گویم من نمی‌دانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست كه می‌گویم اینان از معنی دین بیكبار ناآگاهند.
دیگری از یك شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یكی از سخنانش اینست كه چگونه من نام امام علی بن ابیطالب را با دو خلیفه‌ی دیگر (صدیق و فاروق) در یك جا می‌برم در جایی كه این دو بیشتر زندگانی خود را با بت‌پرستی بسر برده بودند. این را كسی می‌نویسد كه خود در بت‌پرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یك شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش كرده و در اندیشه‌ی داستانهای سیزده صده‌ی پیش میباشد.
اگر شما در كتاب «هزار و یك شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی می‌خواندی كه در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده كه چون بر كسی می‌دمیده‌اند یا می‌خورانیده‌اند بیكبار بیخویشتن می‌شده كه زیر پای خود را نمی‌دیده و از هیاهویی كه در پیرامونش برمی‌خاسته آگاه نمی‌گردیده و تكانی بخود نمی‌داده. لیكن در همان حال در دو فرسخی دیهی را می‌دیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمی‌یافته و از آنها بتكان می‌آمده ، بیگمان چنین افسانه‌ای را باور نكردی و خود بایستی باور نكنی ولی چه باید گفت كه ما اكنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نكردنی‌ای تماشا می‌كنیم.
🔸 11ـ چهارمین آسیب كیشها
چهارمین آسیب كیشهاست كه هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری كشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. كسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز كردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنكه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنكه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را كه خواست دینست در چشمها بی‌ارج می‌نماید این زیان را هم با خود می‌دارد كه هوشها را بزمانهای بسیار دور كشانیده از زمان خود ناآگاه می‌گزارد ، و این یك آسیب بس بیمناكسیت و چنین كسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اكنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» كسانی ایراد گرفتند كه ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. می‌گویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه كوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بت‌پرستیها كه دلهای خود را با آن خوش ساخته‌اید نخواهید داشت ، این كیشهای پراكنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت كه مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید. آن را نخواهید داشت كه صد گزند از آزمندان اروپا بینید و كینه‌ی زاده‌ی قحافه و زاده‌ی خطاب 1 را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت كه یك نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدك را خورید.
آن نخواهید داشت كه پس از هزار و سیصد و چهل و اند سال كه از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایه‌ی دین او رخنه‌ها افتاده شما هنوز كشاكش و دوسخنی را درباره‌ی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبكر و عمر و علی كه هر سه مردان پاكی بودند و باهم خوش زیستند دسته‌بندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها كمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمی‌یابند. كسانی كه بخود و زمان خود ارجی نمی‌گزارند ، آنان كه خود را جز دنباله‌ی كاروان زندگی نمی‌شناسند ، آنان كه می‌پندارند ستم آنست كه یزید كرده ، و گمراهی آنست كه بت‌پرستان قریش داشته‌اند ، و جانبازی آنست كه یاران پیغمبر اسلام نموده‌اند و بایستی نمایند ـ از چنین كسانی چه شگفت كه اندازه‌ی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نكنند؟!.. چه شگفت كه بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. 2 من گاهی چیزهایی از اینها می‌شنوم كه درمی‌مانم و نمی‌دانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این كه به تبریز رفتم كسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند كه چرا ارجی بكیش شیعی نمی‌گزارم و آن را بیهوده می‌شمارم و یكی از ایشان دلیلهای بسیاری می‌سرود درباره‌ی آنكه خلافت ، امام علی بن ابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی كه پیغمبر اسلام در گذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی كه یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
پس از هزار و سیصد سال كه خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه می‌رانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد می‌كنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفته‌ی خود از ایمان) می‌شمارند. در اینجاست كه می‌گویم من نمی‌دانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست كه می‌گویم اینان از معنی دین بیكبار ناآگاهند.
دیگری از یك شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یكی از سخنانش اینست كه چگونه من نام امام علی بن ابیطالب را با دو خلیفه‌ی دیگر (صدیق و فاروق) در یك جا می‌برم در جایی كه این دو بیشتر زندگانی خود را با بت‌پرستی بسر برده بودند. این را كسی می‌نویسد كه خود در بت‌پرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یك شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش كرده و در اندیشه‌ی داستانهای سیزده صده‌ی پیش میباشد.
اگر شما در كتاب «هزار و یك شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی می‌خواندی كه در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده كه چون بر كسی می‌دمیده‌اند یا می‌خورانیده‌اند بیكبار بیخویشتن می‌شده كه زیر پای خود را نمی‌دیده و از هیاهویی كه در پیرامونش برمی‌خاسته آگاه نمی‌گردیده و تكانی بخود نمی‌داده. لیكن در همان حال در دو فرسخی دیهی را می‌دیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمی‌یافته و از آنها بتكان می‌آمده ، بیگمان چنین افسانه‌ای را باور نكردی و خود بایستی باور نكنی ولی چه باید گفت كه ما اكنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نكردنی‌ای تماشا می‌كنیم.
1 : زاده‌ی قحافه = ابوبکر ، زاده‌ی خطّاب = عمر ـ و
2 : این داستان را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آورده‌اند که ما در اینجا بگواهی می‌آوریم :
«نقل می‌كنند كه یكی از علمای بزرگ در یكی از شهرستانها تا اندازه‌ای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی كه روی منبر گفته می‌شد اعتراض میكرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته كنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشكیل داد و همان واعظ را دعوت كرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من می‌خواهم به عنوان نمونه یك مجلسی ترتیب بدهم كه در آن ، روضه‌ی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی كه جز از كتاب‌های معتبر ، هیچ روضه‌ای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت كه از آن زهرماری‌ها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت می‌شود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع كرد به خواندن روضه و خود را مقید كرده بود كه جز روضه‌ی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تكان نخورد و مجلس همین طور یخ كرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاك نیست كه مجلسش نمی‌گیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا كربلا شده بود. دید كه آبرویش میرود به فکر رفت که چه بكند؟ یواشكی و زیر چشمی به واعظ گفت یك كمی از آن زهرماری‌ها قاطی كن. حماسه‌ی حسینی (شهید مطهری)» ـ و
2 : این داستان را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آورده‌اند که ما در اینجا بگواهی می‌آوریم :
«نقل می‌كنند كه یكی از علمای بزرگ در یكی از شهرستانها تا اندازه‌ای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی كه روی منبر گفته می‌شد اعتراض میكرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته كنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشكیل داد و همان واعظ را دعوت كرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من می‌خواهم به عنوان نمونه یك مجلسی ترتیب بدهم كه در آن ، روضه‌ی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی كه جز از كتاب‌های معتبر ، هیچ روضه‌ای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت كه از آن زهرماری‌ها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت می‌شود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع كرد به خواندن روضه و خود را مقید كرده بود كه جز روضه‌ی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تكان نخورد و مجلس همین طور یخ كرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاك نیست كه مجلسش نمی‌گیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا كربلا شده بود. دید كه آبرویش میرود به فکر رفت که چه بكند؟ یواشكی و زیر چشمی به واعظ گفت یك كمی از آن زهرماری‌ها قاطی كن. حماسه‌ی حسینی (شهید مطهری)» ـ و
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 30
🔸 پومپيوس چون قدري از لشكرگاه دور شد از اسب پياده گرديده آن را رها كرد و جز پيرامونيان اندكي با خود نداشت و چون ديد كسي از دنبال او نمي‌آيد آهسته راه مي‌رفت. كسي كه در مدت سي و چهار سال هميشه در جنگها فيروز بوده و جز شكوه و سربلندي دشمن‌شكني نديده كنون در پايان عمر خود براي نخستين بار شكست يافته و تازه مي‌دانست حال زبوني و شكستگي چگونه مي‌باشد. اين تأثر براي او كوچك نبود كه مي‌ديد نيكنامي و شكوه و ارجي را كه در نتيجه‌ی آنهمه جنگها و خونريزيها بدست آورده بوده همگي آنها را اينزمان از دست هشته است. مي‌ديد كه يك ساعت پيش آنهمه لشكرهاي پياده و اسكادرانهاي سواره و دسته‌هاي كشتي گرد سر و زير فرمان او بودند اكنون بدين حال افتاده كه جز يك دسته‌ی كوچكي بر گرد سر ندارد كه اگر همان دشمنان دچارش گردند او را با اين حال نخواهند شناخت. بدينسان چون از شهر لاريسا گذشته بگذرگاه تمپي1 رسيد از تشنگي كه داشت زانو بزمين نهاده از آب آن رود بخورد. سپس برخاسته از رود بگذشت و از ميان خاك تمپي راه پيموده بكنار دريا درآمد و در آنجا بازمانده‌ی شب را در كلبه‌ی يك ماهيگيري گزارده فردا بامداد بيكي از قايقهاي رودخانه برنشسته از آزادمنشي كه داشت هيچيك از نوكران خود را همراه نبرد بلكه بر آنان پند داد كه بازگشته آزادانه نزد قيصر بروند و خودشان را باو بشناسانند بي‌آنكه ترس داشته باشند. در آن قايق از كنار دريا راه مي‌پيمود و پارو مي‌زد تا ناگهان كشتي بازرگاني بزرگي را دريافت كه در كنار دريا ايستاده و آماده‌ی سفر مي‌باشد. خداوند اين كشتي يكي از شهرنشينان روم پتيكيوس2 نام بود كه اگرچه آشنايي با پومپيوس نداشت ولي او را ديده و مي‌شناخت. قضا را شب گذشته خوابي بدينسان ديده بود كه با پومپيوس دچار شده ولي او نه در حال هميشگي خود مي‌باشد بلكه در پريشاني و تيره‌روزي است و با او نشسته بگفتگو پرداخته. اين هنگام در كنار دريا با كساني آن خواب را در ميان داشت كه يكي از ناخدايان نزديك شده گفت : مردي در قايق نشسته پاروزنان از كنار خشكي دور مي‌شود و مرداني از كنار رختهاي خود را تكان داده يا دستهاي خود را بسوي او دراز مي‌نمودند كه آنان را نيز همراه بردارد. پتيكيوس از اين سخن روي بآنسوي برگردانده ناگهان پومپيوس را ديد درست بدان حالي كه در خواب خود ديده بود و با دست بر سر خود زده و ناخدايان را دستور داد كه قايق كشتي را بآب بياندازند و خويشتن دست خود را بتكان آورده او را با نام آواز داد و چون از رخت و حال او چگونگي را دريافته بود بي‌آنكه بگفتگويي بپردازد او را بكشتي آورده و كساني از ياران او را كه شايسته مي‌دانست با هم نشانده بيدرنگ كشتي را حركت داد. در آنجا همراه پومپيوس يكي لنتلي و ديگري فاوونيوس بودند. پس از ديري ديوتاروس3 پادشاه را نيز ديدند كه از كنار دريا بسوي آنان مي‌آيد و اينبود ايستاده او را نيز همراه برداشتند. بهنگام شام خداوند كشتي از آنچه در كشتي داشت بسيج شام ديد و سپس پومپيوس چون نوكر همراه نداشت خواست كفشهاي خود را با دست خويش دربياورد فاوونوس آن ديده بدويد و كفشها را از پاي او درآورد. نيز در ديگر كارها باو ياري نمود و از آن پس هميشه پرستاري او را عهده‌دار بود بدانسان كه نوكر پرستاري خواجه‌ی خود را عهده‌دار مي‌شود تا آنجا كه پايهاي او را مي‌شست و شام براي او آماده مي‌كرد.
1ـ Tempe شهري در تسالي بوده و گويا رودي در نزديكي آن بوده.
2ـ Peticius
3ـ Deiotarus
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 30
🔸 پومپيوس چون قدري از لشكرگاه دور شد از اسب پياده گرديده آن را رها كرد و جز پيرامونيان اندكي با خود نداشت و چون ديد كسي از دنبال او نمي‌آيد آهسته راه مي‌رفت. كسي كه در مدت سي و چهار سال هميشه در جنگها فيروز بوده و جز شكوه و سربلندي دشمن‌شكني نديده كنون در پايان عمر خود براي نخستين بار شكست يافته و تازه مي‌دانست حال زبوني و شكستگي چگونه مي‌باشد. اين تأثر براي او كوچك نبود كه مي‌ديد نيكنامي و شكوه و ارجي را كه در نتيجه‌ی آنهمه جنگها و خونريزيها بدست آورده بوده همگي آنها را اينزمان از دست هشته است. مي‌ديد كه يك ساعت پيش آنهمه لشكرهاي پياده و اسكادرانهاي سواره و دسته‌هاي كشتي گرد سر و زير فرمان او بودند اكنون بدين حال افتاده كه جز يك دسته‌ی كوچكي بر گرد سر ندارد كه اگر همان دشمنان دچارش گردند او را با اين حال نخواهند شناخت. بدينسان چون از شهر لاريسا گذشته بگذرگاه تمپي1 رسيد از تشنگي كه داشت زانو بزمين نهاده از آب آن رود بخورد. سپس برخاسته از رود بگذشت و از ميان خاك تمپي راه پيموده بكنار دريا درآمد و در آنجا بازمانده‌ی شب را در كلبه‌ی يك ماهيگيري گزارده فردا بامداد بيكي از قايقهاي رودخانه برنشسته از آزادمنشي كه داشت هيچيك از نوكران خود را همراه نبرد بلكه بر آنان پند داد كه بازگشته آزادانه نزد قيصر بروند و خودشان را باو بشناسانند بي‌آنكه ترس داشته باشند. در آن قايق از كنار دريا راه مي‌پيمود و پارو مي‌زد تا ناگهان كشتي بازرگاني بزرگي را دريافت كه در كنار دريا ايستاده و آماده‌ی سفر مي‌باشد. خداوند اين كشتي يكي از شهرنشينان روم پتيكيوس2 نام بود كه اگرچه آشنايي با پومپيوس نداشت ولي او را ديده و مي‌شناخت. قضا را شب گذشته خوابي بدينسان ديده بود كه با پومپيوس دچار شده ولي او نه در حال هميشگي خود مي‌باشد بلكه در پريشاني و تيره‌روزي است و با او نشسته بگفتگو پرداخته. اين هنگام در كنار دريا با كساني آن خواب را در ميان داشت كه يكي از ناخدايان نزديك شده گفت : مردي در قايق نشسته پاروزنان از كنار خشكي دور مي‌شود و مرداني از كنار رختهاي خود را تكان داده يا دستهاي خود را بسوي او دراز مي‌نمودند كه آنان را نيز همراه بردارد. پتيكيوس از اين سخن روي بآنسوي برگردانده ناگهان پومپيوس را ديد درست بدان حالي كه در خواب خود ديده بود و با دست بر سر خود زده و ناخدايان را دستور داد كه قايق كشتي را بآب بياندازند و خويشتن دست خود را بتكان آورده او را با نام آواز داد و چون از رخت و حال او چگونگي را دريافته بود بي‌آنكه بگفتگويي بپردازد او را بكشتي آورده و كساني از ياران او را كه شايسته مي‌دانست با هم نشانده بيدرنگ كشتي را حركت داد. در آنجا همراه پومپيوس يكي لنتلي و ديگري فاوونيوس بودند. پس از ديري ديوتاروس3 پادشاه را نيز ديدند كه از كنار دريا بسوي آنان مي‌آيد و اينبود ايستاده او را نيز همراه برداشتند. بهنگام شام خداوند كشتي از آنچه در كشتي داشت بسيج شام ديد و سپس پومپيوس چون نوكر همراه نداشت خواست كفشهاي خود را با دست خويش دربياورد فاوونوس آن ديده بدويد و كفشها را از پاي او درآورد. نيز در ديگر كارها باو ياري نمود و از آن پس هميشه پرستاري او را عهده‌دار بود بدانسان كه نوكر پرستاري خواجه‌ی خود را عهده‌دار مي‌شود تا آنجا كه پايهاي او را مي‌شست و شام براي او آماده مي‌كرد.
1ـ Tempe شهري در تسالي بوده و گويا رودي در نزديكي آن بوده.
2ـ Peticius
3ـ Deiotarus