🔮دو شک هیوم و پاسخ به آنها❄️
✅اولین شک هیوم به این امکان باز میگردد که حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، آن فرضیه میتواند برقرار نباشد. مثالهای واقعی از خطاهای پزشکی و قضائی تا خطاهای معرفتی درباره قوانین و وقایع طبیعت، نشان میدهد که این شک هیوم تنها یک امکان صرف ناشی از پرچانگی فلسفی نیست. شکست قانون بقای پاریته P و CP، مشاهده قوهای سیاه پس از قرنها مشاهده بدون استثنا قو سفید، تنها نمونه هائی اندک از خیل عظیم خطاهای ثابت شده در استدلال استقرائی است.
حال با این امکان خطا در حاصل استدلال استقرائی چه کنیم؟ آیا این شک هیوم استدلال استقرائی را از اعتبار ساقط میکند؟ اما پاسخ این شک در خود شک نهفته است. در استدلال استقرائی برخلاف استدلال منطقی، نمیتوانیم صدق نتیجه را بدست آوریم. و البته چنین قصدی نیز نداریم.
◀️درصورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق بکار گرفته شود، این اعتراض هیوم به خطاپذیری استقراء کاملا وارد است.
حال اگر بجای نسبت صدق دادن به نتیجه استدلال استقرائی، یک نسبت با قوت کمتر از صدق(همانند حمایت یا احتمال صدق) به نتیجه استقرا نسبت بدهیم که امکان خطا در نتیجه گیری بر اساس استدلال استقرائی را از بین نبرد، شک هیوم با این پذیرش خطاپذیری بی اثر میشود. همواره اصابت به هدف صدق، با اتخاذ «حمایت» یا «احتمال صدق مناسب فرضیه» بجای «صدق فرضیه»، الزامی نیست. این دقیقا همان کاری است که در نظریه های تایید(Confirmation theorys)، و همچنین توجیه باورها انجام میشود.
✅دومین شک هیوم به این نکته باز میگردد که آیا برای خود استدلال استقرائی، استدلال مناسبی میتوانیم بیابیم. یا هیچ توجیه عقلانیای برای آن نمیتوانیم ارائه کنیم و در نتیجه باور ما به سودمندی استدلال استقرائی تنها یک ایمان کورکورانه است.
بطور خلاصه، اگر این استدلال برای استقراء، مبتنی بر استدلالی منطقی باشد، که دیگر استدلال استقرائی، استدلال استقرائی نیست. و اگر مبتنی بر یک استدلال استقرائی باشد بیانگر یک دور معرفتی است.
به شکل مفصلتر، هیوم استدلال میکند که ما نمیتوانیم برای باور خودمان به استدلال استقرائی دلیل مناسبی اقامه کنیم. وی میگوید که پیش فرض هرگونه اقامه دلیل به نفع استدلال استقرائی، فرض «یکنواختی طبیعت» است. کافی است تمامی استدلالهای استقرائی که در معرفت روزمره و همچنین معرفت علمی بکار میبریم را بیاد آوریم. در این استدلالهای استقرائی این فرض که «عناصر آزمایش نشده یک مجموعه-به لحاظ خصوصیات مورد بحث-، همان(یا شبیه) عناصر آزمایش شده آن مجموعه است.» بکار رفته است. حال آیا میتوان این فرض یکنواختی طبیعت را اثبات کرد؟
از آنجائیکه امکان وجود جهانی با عدم یکنواختی طبیعت را تصور-و فرض بدون همراهی تناقض- کنیم، اثبات منطقی برای فرض یکنواختی طبیعت وجود ندارد. از طرف دیگر به دنبال دلیل تجربی رفتن برای فرض یکنواختی طبیعت نیز بیفایده است. زیرا استدلالی از قبیل «فرض یکنواختی طبیعت تاکنون همواره صحیح بوده است، پس در آینده نیز صحیح خواهد بود.» تنها یک استدلال استقرائی دیگر، و در نتیجه یک مصادره به مطلوب است.
به عبارت دیگر صحت نتیجه یک استدلال استقرائی نه قابل اثبات و نه قابل توجیه مناسب است. به صورت دقیقتر، حکم استقراء مبنی بر حمایت یا افزایش احتمال صدق یک فرضیه، خود بر چه اساسی استوار است؟ آیا میتوان آن را اثبات کرد، یا احکام استقراء را تنها از روی ایمان کورکورانه میپذیریم؟
◀️جواب این شک نیز همانند شک قبلی، به این نکته وابسته است که استقرا را با چه هدفی بکار میبندیم. در صورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق باشد، این اعتراض هیوم کاملا وارد است. اما اگر استدلال استقرائی را معطوف به صدق بکار نبریم چه؟
درصورتیکه حکم استقرا، یک حکم کیفی باشد، باز هم پشتوانهای برای اثبات حکم استقراء در دست نداریم. و اعتراض هیوم همچنان پابرجا خواهد ماند.
🏆اما درصورتیکه حکم استقرا کمّی باشد، پشتوانه نظریه ریاضی احتمالات را برای اثبات حکم استقراء در دست داریم.
و بنابراین این امکان که بتوانیم یک حکم کمّی استقرا را اثبات کنیم برقرار است. و درصورتیکه بتوانیم واقعا به این اثبات دست پیدا کنیم، توجیه مناسبی برای استقرا خواهیم داشت. و اینچنین نخواهد بود که نتوانیم ارزش معرفتی استدلال استقرائی را اثبات کنیم و تنها یک باور کورکورانه به استقراء داریم.
اینجا است که ارزش شرط هفتم موفقیت نظریههای تایید خود را نمایان میکند. و نظریههای تاییدی که نمیتوانند شرط هفتم موفقیت نظریه تایید را ارضا کنند، در مواجهه با شکهای هیوم با شکست روبه رو میشوند. و اگر نخواهیم روش «تحمل کردن و دم نزدن» را در برابر شک دوم هیوم پیش بگیریم، این نظریه های تایید به حق باید به کناری نهاده شوند.
@philosophyofscience
✅اولین شک هیوم به این امکان باز میگردد که حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، آن فرضیه میتواند برقرار نباشد. مثالهای واقعی از خطاهای پزشکی و قضائی تا خطاهای معرفتی درباره قوانین و وقایع طبیعت، نشان میدهد که این شک هیوم تنها یک امکان صرف ناشی از پرچانگی فلسفی نیست. شکست قانون بقای پاریته P و CP، مشاهده قوهای سیاه پس از قرنها مشاهده بدون استثنا قو سفید، تنها نمونه هائی اندک از خیل عظیم خطاهای ثابت شده در استدلال استقرائی است.
حال با این امکان خطا در حاصل استدلال استقرائی چه کنیم؟ آیا این شک هیوم استدلال استقرائی را از اعتبار ساقط میکند؟ اما پاسخ این شک در خود شک نهفته است. در استدلال استقرائی برخلاف استدلال منطقی، نمیتوانیم صدق نتیجه را بدست آوریم. و البته چنین قصدی نیز نداریم.
◀️درصورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق بکار گرفته شود، این اعتراض هیوم به خطاپذیری استقراء کاملا وارد است.
حال اگر بجای نسبت صدق دادن به نتیجه استدلال استقرائی، یک نسبت با قوت کمتر از صدق(همانند حمایت یا احتمال صدق) به نتیجه استقرا نسبت بدهیم که امکان خطا در نتیجه گیری بر اساس استدلال استقرائی را از بین نبرد، شک هیوم با این پذیرش خطاپذیری بی اثر میشود. همواره اصابت به هدف صدق، با اتخاذ «حمایت» یا «احتمال صدق مناسب فرضیه» بجای «صدق فرضیه»، الزامی نیست. این دقیقا همان کاری است که در نظریه های تایید(Confirmation theorys)، و همچنین توجیه باورها انجام میشود.
✅دومین شک هیوم به این نکته باز میگردد که آیا برای خود استدلال استقرائی، استدلال مناسبی میتوانیم بیابیم. یا هیچ توجیه عقلانیای برای آن نمیتوانیم ارائه کنیم و در نتیجه باور ما به سودمندی استدلال استقرائی تنها یک ایمان کورکورانه است.
بطور خلاصه، اگر این استدلال برای استقراء، مبتنی بر استدلالی منطقی باشد، که دیگر استدلال استقرائی، استدلال استقرائی نیست. و اگر مبتنی بر یک استدلال استقرائی باشد بیانگر یک دور معرفتی است.
به شکل مفصلتر، هیوم استدلال میکند که ما نمیتوانیم برای باور خودمان به استدلال استقرائی دلیل مناسبی اقامه کنیم. وی میگوید که پیش فرض هرگونه اقامه دلیل به نفع استدلال استقرائی، فرض «یکنواختی طبیعت» است. کافی است تمامی استدلالهای استقرائی که در معرفت روزمره و همچنین معرفت علمی بکار میبریم را بیاد آوریم. در این استدلالهای استقرائی این فرض که «عناصر آزمایش نشده یک مجموعه-به لحاظ خصوصیات مورد بحث-، همان(یا شبیه) عناصر آزمایش شده آن مجموعه است.» بکار رفته است. حال آیا میتوان این فرض یکنواختی طبیعت را اثبات کرد؟
از آنجائیکه امکان وجود جهانی با عدم یکنواختی طبیعت را تصور-و فرض بدون همراهی تناقض- کنیم، اثبات منطقی برای فرض یکنواختی طبیعت وجود ندارد. از طرف دیگر به دنبال دلیل تجربی رفتن برای فرض یکنواختی طبیعت نیز بیفایده است. زیرا استدلالی از قبیل «فرض یکنواختی طبیعت تاکنون همواره صحیح بوده است، پس در آینده نیز صحیح خواهد بود.» تنها یک استدلال استقرائی دیگر، و در نتیجه یک مصادره به مطلوب است.
به عبارت دیگر صحت نتیجه یک استدلال استقرائی نه قابل اثبات و نه قابل توجیه مناسب است. به صورت دقیقتر، حکم استقراء مبنی بر حمایت یا افزایش احتمال صدق یک فرضیه، خود بر چه اساسی استوار است؟ آیا میتوان آن را اثبات کرد، یا احکام استقراء را تنها از روی ایمان کورکورانه میپذیریم؟
◀️جواب این شک نیز همانند شک قبلی، به این نکته وابسته است که استقرا را با چه هدفی بکار میبندیم. در صورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق باشد، این اعتراض هیوم کاملا وارد است. اما اگر استدلال استقرائی را معطوف به صدق بکار نبریم چه؟
درصورتیکه حکم استقرا، یک حکم کیفی باشد، باز هم پشتوانهای برای اثبات حکم استقراء در دست نداریم. و اعتراض هیوم همچنان پابرجا خواهد ماند.
🏆اما درصورتیکه حکم استقرا کمّی باشد، پشتوانه نظریه ریاضی احتمالات را برای اثبات حکم استقراء در دست داریم.
و بنابراین این امکان که بتوانیم یک حکم کمّی استقرا را اثبات کنیم برقرار است. و درصورتیکه بتوانیم واقعا به این اثبات دست پیدا کنیم، توجیه مناسبی برای استقرا خواهیم داشت. و اینچنین نخواهد بود که نتوانیم ارزش معرفتی استدلال استقرائی را اثبات کنیم و تنها یک باور کورکورانه به استقراء داریم.
اینجا است که ارزش شرط هفتم موفقیت نظریههای تایید خود را نمایان میکند. و نظریههای تاییدی که نمیتوانند شرط هفتم موفقیت نظریه تایید را ارضا کنند، در مواجهه با شکهای هیوم با شکست روبه رو میشوند. و اگر نخواهیم روش «تحمل کردن و دم نزدن» را در برابر شک دوم هیوم پیش بگیریم، این نظریه های تایید به حق باید به کناری نهاده شوند.
@philosophyofscience
فلسفه علم
🔮دو شک هیوم و پاسخ به آنها❄️ ✅اولین شک هیوم به این امکان باز میگردد که حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، آن فرضیه میتواند برقرار نباشد. مثالهای واقعی از خطاهای پزشکی و قضائی تا خطاهای معرفتی درباره قوانین و وقایع طبیعت، نشان میدهد که این شک هیوم…
⏪شرط هفتم موفقیت یک نظریه تایید: اگر نظریه تایید حاوی عنصر "افزایش احتمال صدق" باشد، بتواند این افزایش احتمال صدق را اثبات کند. اما این شرط به این معنی نیست که نظریه های تایید کیفی، بدون اثباتِ حکم نهایی ارزیابی فرضیه توسط شواهد، معتبر هستند.
@philosophyofscience
@philosophyofscience
فلسفه علم
🔮دو شک هیوم و پاسخ به آنها❄️ ✅اولین شک هیوم به این امکان باز میگردد که حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، آن فرضیه میتواند برقرار نباشد. مثالهای واقعی از خطاهای پزشکی و قضائی تا خطاهای معرفتی درباره قوانین و وقایع طبیعت، نشان میدهد که این شک هیوم…
در مورد امکان اثبات افزایش احتمال صدق یک فرضیه توسط مشاهده در نظریه استاندارد احتمال، سخن گفتیم.
اما آیا چنین اثباتی موجود است؟
با قاطعیت کامل میتوان پاسخ مثبت داد.
✅اثباتی برای افزایش احتمال صدق یک فرضیه توسط مشاهده وجود دارد.
این اثبات مبنای بیزگرائی و معرفتشناسی بیزی(Bayesian Epistemology) است.
💣طبق معمول "اما"
اما حتی با اثبات افزایش احتمال صدق، مشکلات فنی، مانع بسیار بزرگی بر سر راه ادعای "امکان شناخت توسط مشاهده" قرار داده اند.
این مشکلات عبارتند از:
پارادوکس کلاغ(Raven Paradox)
پارادوکس عطف نامربوط(Irrelevant Conjunction Paradox)
پارادوکس سابی(Grue Paradox)
پارادوکس بخت آزمایی(Lottery Paradox)
متخصصین نظریههای تایید(Confirmation Theory) در حال حاضر در حال فعالیت برای برطرف کردن این پارادوکسها هستند. اما راه حل نهائی همچنان از دستان ایشان گریزان است.
@philosophyofscience
اما آیا چنین اثباتی موجود است؟
با قاطعیت کامل میتوان پاسخ مثبت داد.
✅اثباتی برای افزایش احتمال صدق یک فرضیه توسط مشاهده وجود دارد.
این اثبات مبنای بیزگرائی و معرفتشناسی بیزی(Bayesian Epistemology) است.
💣طبق معمول "اما"
اما حتی با اثبات افزایش احتمال صدق، مشکلات فنی، مانع بسیار بزرگی بر سر راه ادعای "امکان شناخت توسط مشاهده" قرار داده اند.
این مشکلات عبارتند از:
پارادوکس کلاغ(Raven Paradox)
پارادوکس عطف نامربوط(Irrelevant Conjunction Paradox)
پارادوکس سابی(Grue Paradox)
پارادوکس بخت آزمایی(Lottery Paradox)
متخصصین نظریههای تایید(Confirmation Theory) در حال حاضر در حال فعالیت برای برطرف کردن این پارادوکسها هستند. اما راه حل نهائی همچنان از دستان ایشان گریزان است.
@philosophyofscience
فلسفه علم
مقام توجیه و نظریه های تایید confirmation theories استفاده از استقرای ناقص، از زمان آغاز فلسفه در یونان باستان همواره چالش برانگیز بوده است. طیف این چالشها از خطاپذیری استقراء، تا نتایج عجیب حاصل از بکارگیری استدلال استقرائی، دیوارهای به نظر تخریب ناپذیری…
پارادوکسهای تایید
قبلا به تمایز «استقرا در مقام کشف» و «استقرا در مقام توجیه» اشاره کردیم. هنگامیکه میخواهیم یک نظریه دقیق صوری برای بیان استقرا در مقام توجیه ارائه کنیم، در واقع در حال نوشتن(بیان) یک نظریه تایید هستیم. البته نظریه تایید گستردهتر از استقرا است، و حتی موارد استدلال بر مبنای یک مشاهده را نیز در برمیگیرد.
تا کنون چنین بوده است که: بعد از بدست آوردن نظریههای تایید و بررسی فرمولهای بدست آمده، تعدادی پارادوکس ظاهر میشدند. مهمترین این پارادوکسها عبارتند از:
1⃣پارادوکس کلاغ(Raven Paradox)
(وارد جزئیات فنی نمیشویم، اما اگر به این جزئیات علاقه داشتید کافی است نام انگلیسی این پارادوکس را سرچ کنید)
نتیجه عجیب این پارادوکس این است که با مشاهده لیوان سبز، طوطی سفید، خورشید زرد و ...، فرضیه «همه کلاغها سیاه هستند» تایید میشود.(کافی است اجسام غیرسیاه و غیرکلاغ مشاهده شود)
در حالت کلیتر: فرضیه «همه Aها B هستند» توسط مشاهده اشیائی که نه A هستند و نهB، تایید میشود!!!
فریب ظاهر ساده این پارادوکس را نخورید. این پارادوکس از بدترین پارادوکسهائی است که ظاهر شده، و تا کنون در برابر تمامی راه حلهای ارائه شده سرسختانه مقاومت کرده است.
2⃣پارادوکس عطف نامربوط(Irrelevant Conjunction Paradox)
این پارادوکس مخصوص نظریه تایید HD است(hypothetico-deductivism confirmation). بنابراین برخلاف پارادوکس کلاغ در تمامی نظریههای تایید ظاهر نمیشود.
این پارادوکس باعث میشود که با تایید یک فرضیه، تمامی فرضیههای قویتر از فرضیه اول(از نوع عطفی) تایید شوند.
مثلا با تایید فرضیه «همه کلاغها سیاهاند» تمامی فرضیههای «همه کلاغها سیاهاند و H» تایید میشوند.(H یک فرضیه دلخواه است.)
3⃣پارادوکس سابی(Grue Paradox)
این پارادوکس مسئول از بین بردن امکان صوری سازی استقرا، و اثبات عدم امکان عبور از تعیین ناقص است.
به طور خلاصه با مشاهده دائمی و بدون استثنا (و تا به اکنون) زمردهای سبز، تمامی (بینهایت) فرضیه زیر تایید میشوند:
همه زمردها سبزاند.
همه زمردها سابی2050 هستند.
همه زمردها سرمز2100 هستند.
...
سابی2050= یک شی سابی 2050 است اگر تا سال 2050سبز باشد و پس از سال 2050 آبی باشد.
سرمز2100= یک شی سرمز 2100 است اگر تا سال 2100سبز باشد و پس از سال 2100 قرمز باشد.
4⃣پارادوکس بخت آزمایی(Lottery Paradox)
این پارادوکس مسئول این است که با وجود احتمال صدق فراوان یک فرضیه، نتوانیم بگوییم در باور به آن فرضیه موجه هستیم. و نتوانیم بگوییم که با توجه به احتمال صدق بالای یک فرضیه، امکان شناخت با اتکا بر آن فرضیه برای ما فراهم است.
در این متن تنها به وجود این پارادوکسها اشاره شد. هیچ شرح جدیای از تاریخ راه حلها و شکستها نرفته است. بنابراین اگر علاقهمند شدید، با پیگیری متون مربوط به نظریه تایید میتوانید با این پارادوکسها و راه حلهای ارائه شده آشنا شوید.
@philosophyofscience
قبلا به تمایز «استقرا در مقام کشف» و «استقرا در مقام توجیه» اشاره کردیم. هنگامیکه میخواهیم یک نظریه دقیق صوری برای بیان استقرا در مقام توجیه ارائه کنیم، در واقع در حال نوشتن(بیان) یک نظریه تایید هستیم. البته نظریه تایید گستردهتر از استقرا است، و حتی موارد استدلال بر مبنای یک مشاهده را نیز در برمیگیرد.
تا کنون چنین بوده است که: بعد از بدست آوردن نظریههای تایید و بررسی فرمولهای بدست آمده، تعدادی پارادوکس ظاهر میشدند. مهمترین این پارادوکسها عبارتند از:
1⃣پارادوکس کلاغ(Raven Paradox)
(وارد جزئیات فنی نمیشویم، اما اگر به این جزئیات علاقه داشتید کافی است نام انگلیسی این پارادوکس را سرچ کنید)
نتیجه عجیب این پارادوکس این است که با مشاهده لیوان سبز، طوطی سفید، خورشید زرد و ...، فرضیه «همه کلاغها سیاه هستند» تایید میشود.(کافی است اجسام غیرسیاه و غیرکلاغ مشاهده شود)
در حالت کلیتر: فرضیه «همه Aها B هستند» توسط مشاهده اشیائی که نه A هستند و نهB، تایید میشود!!!
فریب ظاهر ساده این پارادوکس را نخورید. این پارادوکس از بدترین پارادوکسهائی است که ظاهر شده، و تا کنون در برابر تمامی راه حلهای ارائه شده سرسختانه مقاومت کرده است.
2⃣پارادوکس عطف نامربوط(Irrelevant Conjunction Paradox)
این پارادوکس مخصوص نظریه تایید HD است(hypothetico-deductivism confirmation). بنابراین برخلاف پارادوکس کلاغ در تمامی نظریههای تایید ظاهر نمیشود.
این پارادوکس باعث میشود که با تایید یک فرضیه، تمامی فرضیههای قویتر از فرضیه اول(از نوع عطفی) تایید شوند.
مثلا با تایید فرضیه «همه کلاغها سیاهاند» تمامی فرضیههای «همه کلاغها سیاهاند و H» تایید میشوند.(H یک فرضیه دلخواه است.)
3⃣پارادوکس سابی(Grue Paradox)
این پارادوکس مسئول از بین بردن امکان صوری سازی استقرا، و اثبات عدم امکان عبور از تعیین ناقص است.
به طور خلاصه با مشاهده دائمی و بدون استثنا (و تا به اکنون) زمردهای سبز، تمامی (بینهایت) فرضیه زیر تایید میشوند:
همه زمردها سبزاند.
همه زمردها سابی2050 هستند.
همه زمردها سرمز2100 هستند.
...
سابی2050= یک شی سابی 2050 است اگر تا سال 2050سبز باشد و پس از سال 2050 آبی باشد.
سرمز2100= یک شی سرمز 2100 است اگر تا سال 2100سبز باشد و پس از سال 2100 قرمز باشد.
4⃣پارادوکس بخت آزمایی(Lottery Paradox)
این پارادوکس مسئول این است که با وجود احتمال صدق فراوان یک فرضیه، نتوانیم بگوییم در باور به آن فرضیه موجه هستیم. و نتوانیم بگوییم که با توجه به احتمال صدق بالای یک فرضیه، امکان شناخت با اتکا بر آن فرضیه برای ما فراهم است.
در این متن تنها به وجود این پارادوکسها اشاره شد. هیچ شرح جدیای از تاریخ راه حلها و شکستها نرفته است. بنابراین اگر علاقهمند شدید، با پیگیری متون مربوط به نظریه تایید میتوانید با این پارادوکسها و راه حلهای ارائه شده آشنا شوید.
@philosophyofscience
Forwarded from فلسفه علم
هزینه برای تبلیغات 10 شب تا 8 صبح به عنوان پست آخر 50 هزار تومان و برای 24 ساعت به عنوان پست آخر 100 هزار تومان می باشد.
@philosophyofscience
@philosophyofscience
دکتر #ضیاء_موحد
🔹منطق، ریاضیات فلسفه است.
🔹حلقهای که دور کریپکی شکل گرفت، به کمک تحلیلات منطقی، به متافیزیک پرداختند و اغلب کارهایشان متافیزیکی است.
🔹منطق، پیشنیاز همهی علوم حتی خودش است و اگر کسی خیال میکند این دورِ باطل است، همان بهتر که منطق را رها کند و برود.
🔹منطق، دانشِ فرم در انتزاعیترین شکل آن است.
🔹اینکه وایتهد میگوید «ارسطو با کشف صورت، علم را پایهگذاری کرد» نکتهی بسیار دقیقی است.
🔹 اقبال ما به منطق، جایگاه علمی ما را لو میدهد؛ دکتر ضیاموحد در این سخنرانی بیاعتنایی به منطق را مهمترین نشانه عقبماندگی علمی در ایران میداند.
✅ «منطق»، ریاضیات فلسفه است. این گزاره، نقطهی تأکید دکتر ضیاء موحد در تصویری است که در این سخنرانی، از منطق و وضعیت کمابیش آشفتهی آموزش آن در ایران به دست میدهد. دربارهی حیثیت ریاضیداشتن، میتوان از جهات مختلفی سخن گفت. اما عمومیترین و البته انضمامیترین درکی که از #ریاضیات و ریاضیبودن وجود دارد، همان کلیت و یونیورسالیتی (universality) موجود در زبان ریاضی است. ریاضیات، زبان جهانی و زبان طبیعت چیزهاست.
✅ با اینحال، اگر منطق، نوعی جهانشمولی با خود دارد، پس سخن گفتن از #اقسام_فرهنگی_منطق مثلا منطق اسلامی، منطق یونانی، منطق اروپایی و… به چه معناست؟ شاید مهمترین درکی که دکتر موحد در این سخنرانی به دست ما میدهد این است که چگونه این قبیل طبقهبندیهای فرهنگی منطق، یکسره متعلق به #تاریخنگاری_منطق است. ظهور یک منطق جدید، منطقهای پیش از خود را دستهبندی نمیکند؛ بلکه آنها را به حیطهی تاریخ میراند. تاریخ داشتن، شرط آینده داشتن است، اما این نهایتا درگیربودن با مسائل منطقی جدید است که امکان مشارکت عالمانه در جهان علمی عصر را برای ما میگشاید. اینکه در دپارتمانهای فلسفه ما، پرداختن به تاریخ منطق، اشتغال اصلی اساتید و دانشجویان است، بسیار بیشتر از تعداد مقالات ISI و افزایش و کاهش آن، حاشیهای بودن موقعیت ما در علم جهانی را افشا میکند.
✅ پرداختن به تاریخ منطق، کار به غایت مهمی است، اما اشتغال اصلیِ دانشجویان منطق، باید بررسی مسائل جدید منطقی باشد. از انتشار مفهومنگاری فرگه که در 1879منتشر شد و گفته میشود بعد از ارغنون ارسطو، مهمترین کتاب در تحوّل منطق است، 133 سال میگذرد، از اصول ریاضیات راسل هم حدود 100 سال میگذرد. در این 100 سال، #منطق_ارسطویی به تاریخ منطق (Traditional logic) تبدیل شده و در مقابلش #منطق_جدید فرگه و راسل، به عنوان منطق رائج و جاافتاده (classical logic) شناخته میشود.
@philosophyofscience
🔹منطق، ریاضیات فلسفه است.
🔹حلقهای که دور کریپکی شکل گرفت، به کمک تحلیلات منطقی، به متافیزیک پرداختند و اغلب کارهایشان متافیزیکی است.
🔹منطق، پیشنیاز همهی علوم حتی خودش است و اگر کسی خیال میکند این دورِ باطل است، همان بهتر که منطق را رها کند و برود.
🔹منطق، دانشِ فرم در انتزاعیترین شکل آن است.
🔹اینکه وایتهد میگوید «ارسطو با کشف صورت، علم را پایهگذاری کرد» نکتهی بسیار دقیقی است.
🔹 اقبال ما به منطق، جایگاه علمی ما را لو میدهد؛ دکتر ضیاموحد در این سخنرانی بیاعتنایی به منطق را مهمترین نشانه عقبماندگی علمی در ایران میداند.
✅ «منطق»، ریاضیات فلسفه است. این گزاره، نقطهی تأکید دکتر ضیاء موحد در تصویری است که در این سخنرانی، از منطق و وضعیت کمابیش آشفتهی آموزش آن در ایران به دست میدهد. دربارهی حیثیت ریاضیداشتن، میتوان از جهات مختلفی سخن گفت. اما عمومیترین و البته انضمامیترین درکی که از #ریاضیات و ریاضیبودن وجود دارد، همان کلیت و یونیورسالیتی (universality) موجود در زبان ریاضی است. ریاضیات، زبان جهانی و زبان طبیعت چیزهاست.
✅ با اینحال، اگر منطق، نوعی جهانشمولی با خود دارد، پس سخن گفتن از #اقسام_فرهنگی_منطق مثلا منطق اسلامی، منطق یونانی، منطق اروپایی و… به چه معناست؟ شاید مهمترین درکی که دکتر موحد در این سخنرانی به دست ما میدهد این است که چگونه این قبیل طبقهبندیهای فرهنگی منطق، یکسره متعلق به #تاریخنگاری_منطق است. ظهور یک منطق جدید، منطقهای پیش از خود را دستهبندی نمیکند؛ بلکه آنها را به حیطهی تاریخ میراند. تاریخ داشتن، شرط آینده داشتن است، اما این نهایتا درگیربودن با مسائل منطقی جدید است که امکان مشارکت عالمانه در جهان علمی عصر را برای ما میگشاید. اینکه در دپارتمانهای فلسفه ما، پرداختن به تاریخ منطق، اشتغال اصلی اساتید و دانشجویان است، بسیار بیشتر از تعداد مقالات ISI و افزایش و کاهش آن، حاشیهای بودن موقعیت ما در علم جهانی را افشا میکند.
✅ پرداختن به تاریخ منطق، کار به غایت مهمی است، اما اشتغال اصلیِ دانشجویان منطق، باید بررسی مسائل جدید منطقی باشد. از انتشار مفهومنگاری فرگه که در 1879منتشر شد و گفته میشود بعد از ارغنون ارسطو، مهمترین کتاب در تحوّل منطق است، 133 سال میگذرد، از اصول ریاضیات راسل هم حدود 100 سال میگذرد. در این 100 سال، #منطق_ارسطویی به تاریخ منطق (Traditional logic) تبدیل شده و در مقابلش #منطق_جدید فرگه و راسل، به عنوان منطق رائج و جاافتاده (classical logic) شناخته میشود.
@philosophyofscience
🔎طبیعت گرایی چیست؟/ نقدی بر طبیعت گرایی
مقاله پیش رو به قلم تیموتی ویلیامسون، استاد منطق دانشگاه آکسفورد، که توسط زهیر باقری نوع پرست ترجمه شده است به معرفی و نقد «طبیعت گرایی» می پردازد؛ تیموتی ویلیامسون، استاد کرسی منطق ویکهم در دانشگاه آکسفورد، عضو آکادمی بریتانیا و عضو افتخاری خارجی در آکادمی علوم و هنر آمریکاست. او همچنین به عنوان استاد مدعو در دانشگاه ام.آی.تی و پرینستون کار کرده است.
بسیاری از فیلسوفهای معاصر خود را طبیعتگرا میخوانند. یعنی آنها اعتقاد دارند که تنها جهان طبیعی وجود دارد و بهترین راه برای درک آن روش علمی است. من نیز گاهی طبیعتگرا توصیف میشوم. چرا در برابر این توصیف مقاومت میکنم؟ نه به دلیل اصول مذهبی که دارم بلکه به این دلیل که پذیرفتن شعار طبیعتگرایی بدون نگاه کردن به آنچه در پسِ بستهبندی جذاب آن وجود دارد، روشی غیرعلمی برای شکلدادن به جهانبینی است و این کاری نیست که طبیعتگراها بخواهند آن را توصیه کنند.
پس اول ببینیم جهان طبیعی چیست؟ اگر بگوییم جهان ماده است، یا جهان متشکل از اتمهاست، خیلی از فیزیک نوین عقب افتادهایم زیرا فیزیک نوین جهان را با اصطلاحهای بسیار انتزاعیتری توصیف می کند. به هر حال، بهترین نظریههای علمی کنونی به احتمال زیاد با پیشرفتهای علمی در آینده اعتبار خود را از دست خواهند داد. بنابراین شاید بهتر است جهان طبیعی را به عنوان آنچه که روش علمی در نهایت کشف خواهد نمود تعریف کنیم. در این صورت طبیعتگرایی به باور به آنچه که روش علمی در نهایت کشف خواهد کرد تبدیل خواهد شد و (جای تعجب نیست) که بهترین راه برای درک آن روش علمی خواهد بود. چرا نباید چیزهایی وجود داشته باشند که به روشی به غیر از روشهای علمی قابل کشف باشند یا چرا نباید چیزهایی وجود داشته باشند که اصلا قابل کشف نباشند؟
با این وجود طبیعتگرایی آن طور که به نظر میرسد انحصارطلبانه نیست. بهطور مثال، برخی از طرفداران پروپا قرص آن تلاش میکنند تا روح یا خدا را در صورتی که چنین امری بخشی از بهترین توضیح ممکن برای تجربه ما باشد مسلم فرض کنند؛ زیرا چنین کاری کاربرد روش علمی را خواهد داشت. طبیعتگرایی در اصول خود با انواع مذهبها غیرمنطبق نیست. اما در عمل اغلب طبیعتگراها شک دارند که باور به روح یا خدا بتواند در برابر کاوش علمی تاب بیاورد.
منظور از روش علمی چیست؟ چرا فرض کنیم که علم تنها یک روش دارد؟ برای طبیعتگراها گرچه علوم طبیعی مانند فیزیک یا زیستشناسی، در برخی موارد خاص با هم تفاوت دارند، اما در مرحلهای که به طور کافی انتزاعی باشد، تمام آنها از یک روش علمی کلی استفاده میکنند. این روش شامل ساختن فرضیههای علمی و آزمودن پیشبینیها در مشاهدههای نظاممند و آزمایشهای کنترلشده است. این روش، قیاسی فرضیهای نامیده میشود.
چالشی برای طبیعت گرایی یافتن جایی برای ریاضیات است. علوم طبیعی مبتنی بر ریاضی هستند، اما آیا میتوانیم ریاضی را ذاتا علم بخوانیم؟ اگر چنین کنیم، پس توصیف ارائهشده از روش علمی در بالا غلط خواهد بود؛ زیرا، علم ریاضی در آن جای نخواهد گرفت چرا که نتایج آن با استدلالهای عقلانی و نه روش قیاسی فرضیهای اثبات میشود. گرچه برخی طبیعتگراها مانند کواین استدلال کردهاند که شواهد واقعی برای ریاضی حاصل کاربرد آن در علوم طبیعی است و بنابراین به طور غیرمستقیم حاصل مشاهده و آزمایش است؛ اما این دیدگاه با ریاضیات آنچنان که وجود دارد همخوانی ندارد.
هنگامی که ریاضیدان ها یک حکم پیشنهاد شده جدید را مورد ارزیابی قرار میدهند، به نتیجه های درون ریاضیات نظر میکنند نه خارج از آن. از سوی دیگر اگر ریاضی محض را علم ندانیم، در نتیجه اثبات ریاضیاتی در ریاضی را از شیوهی علمی خارج کرده و در این صورت طبیعتگرایی را بیاعتبار نمودهایم. زیرا طبیعتگرایی روش علمی را بالاتر از هر روش دیگری میداند و ریاضی یکی از چشمگیرترین داستانهای موفقیت در تاریخ دانش بشری است.
...
بخش[1]
@philosophyofscience
مقاله پیش رو به قلم تیموتی ویلیامسون، استاد منطق دانشگاه آکسفورد، که توسط زهیر باقری نوع پرست ترجمه شده است به معرفی و نقد «طبیعت گرایی» می پردازد؛ تیموتی ویلیامسون، استاد کرسی منطق ویکهم در دانشگاه آکسفورد، عضو آکادمی بریتانیا و عضو افتخاری خارجی در آکادمی علوم و هنر آمریکاست. او همچنین به عنوان استاد مدعو در دانشگاه ام.آی.تی و پرینستون کار کرده است.
بسیاری از فیلسوفهای معاصر خود را طبیعتگرا میخوانند. یعنی آنها اعتقاد دارند که تنها جهان طبیعی وجود دارد و بهترین راه برای درک آن روش علمی است. من نیز گاهی طبیعتگرا توصیف میشوم. چرا در برابر این توصیف مقاومت میکنم؟ نه به دلیل اصول مذهبی که دارم بلکه به این دلیل که پذیرفتن شعار طبیعتگرایی بدون نگاه کردن به آنچه در پسِ بستهبندی جذاب آن وجود دارد، روشی غیرعلمی برای شکلدادن به جهانبینی است و این کاری نیست که طبیعتگراها بخواهند آن را توصیه کنند.
پس اول ببینیم جهان طبیعی چیست؟ اگر بگوییم جهان ماده است، یا جهان متشکل از اتمهاست، خیلی از فیزیک نوین عقب افتادهایم زیرا فیزیک نوین جهان را با اصطلاحهای بسیار انتزاعیتری توصیف می کند. به هر حال، بهترین نظریههای علمی کنونی به احتمال زیاد با پیشرفتهای علمی در آینده اعتبار خود را از دست خواهند داد. بنابراین شاید بهتر است جهان طبیعی را به عنوان آنچه که روش علمی در نهایت کشف خواهد نمود تعریف کنیم. در این صورت طبیعتگرایی به باور به آنچه که روش علمی در نهایت کشف خواهد کرد تبدیل خواهد شد و (جای تعجب نیست) که بهترین راه برای درک آن روش علمی خواهد بود. چرا نباید چیزهایی وجود داشته باشند که به روشی به غیر از روشهای علمی قابل کشف باشند یا چرا نباید چیزهایی وجود داشته باشند که اصلا قابل کشف نباشند؟
با این وجود طبیعتگرایی آن طور که به نظر میرسد انحصارطلبانه نیست. بهطور مثال، برخی از طرفداران پروپا قرص آن تلاش میکنند تا روح یا خدا را در صورتی که چنین امری بخشی از بهترین توضیح ممکن برای تجربه ما باشد مسلم فرض کنند؛ زیرا چنین کاری کاربرد روش علمی را خواهد داشت. طبیعتگرایی در اصول خود با انواع مذهبها غیرمنطبق نیست. اما در عمل اغلب طبیعتگراها شک دارند که باور به روح یا خدا بتواند در برابر کاوش علمی تاب بیاورد.
منظور از روش علمی چیست؟ چرا فرض کنیم که علم تنها یک روش دارد؟ برای طبیعتگراها گرچه علوم طبیعی مانند فیزیک یا زیستشناسی، در برخی موارد خاص با هم تفاوت دارند، اما در مرحلهای که به طور کافی انتزاعی باشد، تمام آنها از یک روش علمی کلی استفاده میکنند. این روش شامل ساختن فرضیههای علمی و آزمودن پیشبینیها در مشاهدههای نظاممند و آزمایشهای کنترلشده است. این روش، قیاسی فرضیهای نامیده میشود.
چالشی برای طبیعت گرایی یافتن جایی برای ریاضیات است. علوم طبیعی مبتنی بر ریاضی هستند، اما آیا میتوانیم ریاضی را ذاتا علم بخوانیم؟ اگر چنین کنیم، پس توصیف ارائهشده از روش علمی در بالا غلط خواهد بود؛ زیرا، علم ریاضی در آن جای نخواهد گرفت چرا که نتایج آن با استدلالهای عقلانی و نه روش قیاسی فرضیهای اثبات میشود. گرچه برخی طبیعتگراها مانند کواین استدلال کردهاند که شواهد واقعی برای ریاضی حاصل کاربرد آن در علوم طبیعی است و بنابراین به طور غیرمستقیم حاصل مشاهده و آزمایش است؛ اما این دیدگاه با ریاضیات آنچنان که وجود دارد همخوانی ندارد.
هنگامی که ریاضیدان ها یک حکم پیشنهاد شده جدید را مورد ارزیابی قرار میدهند، به نتیجه های درون ریاضیات نظر میکنند نه خارج از آن. از سوی دیگر اگر ریاضی محض را علم ندانیم، در نتیجه اثبات ریاضیاتی در ریاضی را از شیوهی علمی خارج کرده و در این صورت طبیعتگرایی را بیاعتبار نمودهایم. زیرا طبیعتگرایی روش علمی را بالاتر از هر روش دیگری میداند و ریاضی یکی از چشمگیرترین داستانهای موفقیت در تاریخ دانش بشری است.
...
بخش[1]
@philosophyofscience
👍2
فلسفه علم
🔎طبیعت گرایی چیست؟/ نقدی بر طبیعت گرایی مقاله پیش رو به قلم تیموتی ویلیامسون، استاد منطق دانشگاه آکسفورد، که توسط زهیر باقری نوع پرست ترجمه شده است به معرفی و نقد «طبیعت گرایی» می پردازد؛ تیموتی ویلیامسون، استاد کرسی منطق ویکهم در دانشگاه آکسفورد، عضو آکادمی…
چه رشته های دیگری علم شمرده میشوند؟ منطق؟ زبانشناسی؟ تاریخ؟ نظریه ادبی؟ چگونه باید تصمیم بگیریم؟ دوراهی طبیعتگراها در این است. اگر آنچه را که آنها علم میخوانند بیش از اندازه فراگیر باشد، طبیعتگرایی جذابیت خود را از دست خواهد داد. به طور معمول، طبیعتگراها برخی ازشکل های سنتی فلسفه را به دلیل این که به حد کافی علمی نیستند مورد انتقاد قرار میدهند زیرا فلسفههای سنتی آزمایشهای تجربی را نادیده میگیرند. چگونه می توانند این نقد خود را محفوظ بدارند به جز اینکه روش علمی را به روش قیاسی فرضیهای محدود نمایند؟ اما اگر در رابطه با آنچه که علم میخوانند بیش از اندازه انحصاری عمل کنند، طبیعتگرایی با وارد کردن روش مناسب علوم طبیعی در حوزههای نامناسب، اعتبارش را از دست خواهد داد. متاسفانه به جای روشن کردن موضوع، بسیاری ازطبیعتگراها ابراز تردید میکنند. هنگامی که حمله میکنند، علم را قیاسی فرضیهای میپندارند و هنگامی که به آنها حمله میشود، به سوی یک درک بسیار فراگیر از علم عقبنشینی میکنند که طبیعتگرایی را بسیار رقیقتر مینماید. چنین مانورهایی، طبیعتگرایی را به مسئله ایمانی مبهمی تبدیل میکند. من خودم را طبیعتگرا نمیخوانم زیرا نمی خواهم در چنان تعصب مبهم و نامشخصی شریک جرم باشم. رد یک ایده به دلیل «عدم انطباق با طبیعتگرایی» اندکی بهتر از رد آن به دلیل «عدم انطباق با مسیحیت» است.
با این وجود، من با یکی از انگیزههای طبیعتگرایی؛ یعنی آرمان اندیشه با روحیه علمی، همدردی میکنم. این عبارتی مبهم است، اما میتوان با تاکید بر ارزشهایی مانند کنجکاوی، صداقت، دقت، موشکافی و صلابت شروع به توضیح دادن آن نمود. آنچه مهم است این نیست که این ارزش ها را ریاکارانه بستاییم – که آسان است- بلکه واقعا آنها را در عمل به کار ببریم – که دشوار است. لازم نیست تظاهر کنیم که انگیزههای دانشمندها خالصاند، آنها هم انسانند. علم به بیتفاوتی نسبت به شهرت، پیشرفت شغلی، پول یا مقایسه با رقبا وابسته نیست. در عوض، جستجوی حقیقت به بهترین وجه در محیطهای اجتماعی، جوامع فکری که تعارض میان چنین انگیزههای حضیض و روحیهی علمی را به حداقل میرسانند، و با پاداش دادن به کاری که فضیلتهای علمی را مجسم مینمایند، میسر میگردد. چنین سنتهایی وجود دارند، آن هم نه فقط در علوم طبیعی.
روحیه علمی همانقدر به ریاضی، تاریخ، فلسفه و رشتههای دیگر مرتبط است که به علوم طبیعی. هنگامی که آزمایش کردن بهترین راه برای یافتن پاسخ مسئلهای است، روحیه علمی، آزمایش کردن را فرامیخواند. هنگامی که دیگر روشها – اثبات ریاضی، استدلال فلسفی، پژوهش آرشیومحور- با مسئله ما ارتباط بیشتری دارند، روحیه علمی این روشها را فرامیخواند. گرچه روشهای علوم طبیعی را میتوان به طور مفید گستردهتر از کاربرد کنونیشان مورد استفاده قرار داد، فرض پایه باید این باشد که افرادی که در یک رشته که بنیان محکمی دارد فعال هستند میدانند چه می کنند و روشهای موجود را به مناسبترین حالت برای یافتن پاسخ برای مسایل مورد استفاده قرار میدهند. استثناها ممکن است حاصل یک سنت محافظهکار یا سنتی باشد که روحیهی علمی را ارزشمند نمیداند. با این وجود، عدم تحمل هر روشی، به جز روشهای علوم طبیعی، مبنای ضعیفی برای شناسایی این استثناها است.
طبیعتگرایی در تلاش است که روحیه علمی را در یک نظریه فلسفی خلاصه کند. اما هیچ نظریهای نمیتواند جایگزین چنان روحیهای گردد، زیرا هر نظریهای میتواند با روحیه غیرعلمی به عنوان یک ابزار جدلی برای تقویت یک تعصب مورد استفاده قرار گیرد. طبیعتگرایی به عنوان یک تعصب، دشمنی دیگر برای روحیه علمی خواهد بود.
end
بخش[2]
@philosophyofscience
با این وجود، من با یکی از انگیزههای طبیعتگرایی؛ یعنی آرمان اندیشه با روحیه علمی، همدردی میکنم. این عبارتی مبهم است، اما میتوان با تاکید بر ارزشهایی مانند کنجکاوی، صداقت، دقت، موشکافی و صلابت شروع به توضیح دادن آن نمود. آنچه مهم است این نیست که این ارزش ها را ریاکارانه بستاییم – که آسان است- بلکه واقعا آنها را در عمل به کار ببریم – که دشوار است. لازم نیست تظاهر کنیم که انگیزههای دانشمندها خالصاند، آنها هم انسانند. علم به بیتفاوتی نسبت به شهرت، پیشرفت شغلی، پول یا مقایسه با رقبا وابسته نیست. در عوض، جستجوی حقیقت به بهترین وجه در محیطهای اجتماعی، جوامع فکری که تعارض میان چنین انگیزههای حضیض و روحیهی علمی را به حداقل میرسانند، و با پاداش دادن به کاری که فضیلتهای علمی را مجسم مینمایند، میسر میگردد. چنین سنتهایی وجود دارند، آن هم نه فقط در علوم طبیعی.
روحیه علمی همانقدر به ریاضی، تاریخ، فلسفه و رشتههای دیگر مرتبط است که به علوم طبیعی. هنگامی که آزمایش کردن بهترین راه برای یافتن پاسخ مسئلهای است، روحیه علمی، آزمایش کردن را فرامیخواند. هنگامی که دیگر روشها – اثبات ریاضی، استدلال فلسفی، پژوهش آرشیومحور- با مسئله ما ارتباط بیشتری دارند، روحیه علمی این روشها را فرامیخواند. گرچه روشهای علوم طبیعی را میتوان به طور مفید گستردهتر از کاربرد کنونیشان مورد استفاده قرار داد، فرض پایه باید این باشد که افرادی که در یک رشته که بنیان محکمی دارد فعال هستند میدانند چه می کنند و روشهای موجود را به مناسبترین حالت برای یافتن پاسخ برای مسایل مورد استفاده قرار میدهند. استثناها ممکن است حاصل یک سنت محافظهکار یا سنتی باشد که روحیهی علمی را ارزشمند نمیداند. با این وجود، عدم تحمل هر روشی، به جز روشهای علوم طبیعی، مبنای ضعیفی برای شناسایی این استثناها است.
طبیعتگرایی در تلاش است که روحیه علمی را در یک نظریه فلسفی خلاصه کند. اما هیچ نظریهای نمیتواند جایگزین چنان روحیهای گردد، زیرا هر نظریهای میتواند با روحیه غیرعلمی به عنوان یک ابزار جدلی برای تقویت یک تعصب مورد استفاده قرار گیرد. طبیعتگرایی به عنوان یک تعصب، دشمنی دیگر برای روحیه علمی خواهد بود.
end
بخش[2]
@philosophyofscience
👍1
Audio
حسین استکی (دکترای نوروفیزیولوژی از دانشگاه تگزاس، استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی) با موضوع: «تأثیر ساختارهای مغز بر کارکردهای آگاهانه»
@cognitive_science_iran
@cognitive_science_iran
❓چرا ریاضیات میخوانیم؟
✅چرا باید ریاضیات بخوانیم؟ راجر بیکن، فیلسوف انگلیسی در سال 1267 میلادی پاسخ این سؤال را این چنین داده است: «کسی که این کار را نکند نمیتواند چیزی از بقیهی علوم و هر آنچه در این جهان هست بفهمد... چیزی که بدتر است این است که کسانی که ریاضیات نمیدانند به جهالت خودشان پی نمیبرند و درنتیجه در پی چارهجویی برنمیآیند.»
میتوانم همین جا سخن را پایان دهم اما ممکن است بعضیها فکر کنند که شاید خیلی چیزها در هفت قرن گذشته تغییر کرده باشد.
شاهدی تازه میآورم. پل دیراک از خالقان مکانیک کوانتومی، معتقد است که وقتی تئوری فیزیکیای را پایهریزی میکنید نباید به هیچ شهود فیزیکی اعتماد کنید. پس به چه چیزی اعتماد کنید؟ به گفتهی این فیزیکدان مشهور، فقط به برنامهای متکی بر ریاضیات ولو اینکه در نگاه اول ربطی به فیزیک نداشته باشد.
🔶درحقیقت، در فیزیک تمام ایدههای صرفاً فیزیکی رایج در ابتدای این قرن کنار گذاشتهاند در حالی که الگوهای ریاضیای که به زرادخانههای فیزیکدانها راه یافتهاند بهتدریج معنای فیزیکی یافتهاند. در اینجاست که قابل اعتماد بودن ریاضیات به روشنی رخ مینمایاند؛ بنابراین الگوسازی ریاضی روشی پربار برای شناخت در علوم طبیعی است.
💠موریس کلاین مینویسد: «یونانیهای قدیم واقعیتهای دنیای اطراف خود را با علم ریاضیات منطبق میدیدند و حقیقتنمایی طرح کیهان را در ریاضیات مییافتند. آنها بین قانونهای طبیعت و قانونهای ریاضی شباهتهایی را احساس میکردند که اکنون یکی از پایههای اساسی علوم را تشکیل میدهد. بعدها یونانیها در شناخت طبیعت پیشتر رفتند و اعتقاد استواری پیدا کردند که جهان بر اساس قانونهای ریاضی طراحی شده و دستگاه کنترلشدهای است که از قانونهایی پیروی میکند و برای بشر قابل درک است.»
🎵دست آخر اینکه ریاضیات موسیقی ذهن است؛ پس باید آن را نواخت.
✅چرا باید ریاضیات بخوانیم؟ راجر بیکن، فیلسوف انگلیسی در سال 1267 میلادی پاسخ این سؤال را این چنین داده است: «کسی که این کار را نکند نمیتواند چیزی از بقیهی علوم و هر آنچه در این جهان هست بفهمد... چیزی که بدتر است این است که کسانی که ریاضیات نمیدانند به جهالت خودشان پی نمیبرند و درنتیجه در پی چارهجویی برنمیآیند.»
میتوانم همین جا سخن را پایان دهم اما ممکن است بعضیها فکر کنند که شاید خیلی چیزها در هفت قرن گذشته تغییر کرده باشد.
شاهدی تازه میآورم. پل دیراک از خالقان مکانیک کوانتومی، معتقد است که وقتی تئوری فیزیکیای را پایهریزی میکنید نباید به هیچ شهود فیزیکی اعتماد کنید. پس به چه چیزی اعتماد کنید؟ به گفتهی این فیزیکدان مشهور، فقط به برنامهای متکی بر ریاضیات ولو اینکه در نگاه اول ربطی به فیزیک نداشته باشد.
🔶درحقیقت، در فیزیک تمام ایدههای صرفاً فیزیکی رایج در ابتدای این قرن کنار گذاشتهاند در حالی که الگوهای ریاضیای که به زرادخانههای فیزیکدانها راه یافتهاند بهتدریج معنای فیزیکی یافتهاند. در اینجاست که قابل اعتماد بودن ریاضیات به روشنی رخ مینمایاند؛ بنابراین الگوسازی ریاضی روشی پربار برای شناخت در علوم طبیعی است.
💠موریس کلاین مینویسد: «یونانیهای قدیم واقعیتهای دنیای اطراف خود را با علم ریاضیات منطبق میدیدند و حقیقتنمایی طرح کیهان را در ریاضیات مییافتند. آنها بین قانونهای طبیعت و قانونهای ریاضی شباهتهایی را احساس میکردند که اکنون یکی از پایههای اساسی علوم را تشکیل میدهد. بعدها یونانیها در شناخت طبیعت پیشتر رفتند و اعتقاد استواری پیدا کردند که جهان بر اساس قانونهای ریاضی طراحی شده و دستگاه کنترلشدهای است که از قانونهایی پیروی میکند و برای بشر قابل درک است.»
🎵دست آخر اینکه ریاضیات موسیقی ذهن است؛ پس باید آن را نواخت.
🔴آیا طبق فیزیک کوانتوم الکترون می تواند همزمان در دو مکان باشد ؟
در آزمایش دوشکاف گفته میشود که تابع موج الکترون به هنگام رسیدن به دوشکاف به دوقسمت تبدیل شده و هر کدوم از شکاف ها می گذرند (البته طبق تفسیر کپنهاک)
پس آیا میتوان نتیجه گرفت الکترون همزمان از دو شکاف گذشته ⁉️
▪️این نتیجه گیری درست نیست
باید توجه باشید که ، مکانیک کوانتوم واقعیت را توصیف نمیکم بلکه هدفش فقط پیش بینی نتایج آزمایش هاست.
و مفهوم تابع موج ممکن است به هیچ چیز عینی اشاره نداشته باشد.
🔻هایزنبرگ :
"فرمول های ریاضی جدید دیگر خود طبیعت را توصیف نمی کنند ، بلکه بیانگر دانش ما از طبیعت هستند. ما مجبور شده ایم توصیف طبیعت را که قرن هاست هدف واضح علوم به حساب می آمد را کنار بگذاریم"
Ref:
Heisenberg، W.، The Physicist's Conception of Nature، (Westport-conn.:Greenwood Press، 1970)، P.25
🔻وی همچنین میگوید
"ما سرانجام به این عقیده رسیدیم که قوانین طبیعت که در نظریه کوانتم به صورت ریاضی فرمول بندی می کنیم دیگر با خود ذرات سروکار ندارد بلکه با دانش ما از ذرات بنیادی سروکار دارد"
Ref:
Heisenberg، W.، Daedalus، 87، 1985، PP. 99-100.
@philosophyofscience
در آزمایش دوشکاف گفته میشود که تابع موج الکترون به هنگام رسیدن به دوشکاف به دوقسمت تبدیل شده و هر کدوم از شکاف ها می گذرند (البته طبق تفسیر کپنهاک)
پس آیا میتوان نتیجه گرفت الکترون همزمان از دو شکاف گذشته ⁉️
▪️این نتیجه گیری درست نیست
باید توجه باشید که ، مکانیک کوانتوم واقعیت را توصیف نمیکم بلکه هدفش فقط پیش بینی نتایج آزمایش هاست.
و مفهوم تابع موج ممکن است به هیچ چیز عینی اشاره نداشته باشد.
🔻هایزنبرگ :
"فرمول های ریاضی جدید دیگر خود طبیعت را توصیف نمی کنند ، بلکه بیانگر دانش ما از طبیعت هستند. ما مجبور شده ایم توصیف طبیعت را که قرن هاست هدف واضح علوم به حساب می آمد را کنار بگذاریم"
Ref:
Heisenberg، W.، The Physicist's Conception of Nature، (Westport-conn.:Greenwood Press، 1970)، P.25
🔻وی همچنین میگوید
"ما سرانجام به این عقیده رسیدیم که قوانین طبیعت که در نظریه کوانتم به صورت ریاضی فرمول بندی می کنیم دیگر با خود ذرات سروکار ندارد بلکه با دانش ما از ذرات بنیادی سروکار دارد"
Ref:
Heisenberg، W.، Daedalus، 87، 1985، PP. 99-100.
@philosophyofscience
Forwarded from پژوهشکده تاریخ علم
Dr Karbasizadeh.mp3
12.7 MB
دکتر امیراحسان کرباسیزاده
منتهی الإدراک برای فیلسوفان علم
وبینار جلسۀ رونمایی و نقدوبررسی کتاب
منتهی الإدراک فی تقاسیم الأفلاک، نوشتۀ عبدالجبار خرقی
نخستین رسالۀ جامع در هیئت بطلمیوسی
انتشارات مرکز پژوهشی میراث مکتوب
یکشنبه 8 تیرماه 1399
@hisofsci
منتهی الإدراک برای فیلسوفان علم
وبینار جلسۀ رونمایی و نقدوبررسی کتاب
منتهی الإدراک فی تقاسیم الأفلاک، نوشتۀ عبدالجبار خرقی
نخستین رسالۀ جامع در هیئت بطلمیوسی
انتشارات مرکز پژوهشی میراث مکتوب
یکشنبه 8 تیرماه 1399
@hisofsci
باور(Belief)
باور مهمترین گرایش گزارهای(propositional attitude) است.
گرایشهای گزارهای، حالاتی ذهنی نسبت به گزارهها هستند. همانند:
◀️ترس
علی میترسد که «هوا بارانی باشد»
◀️میل
حسن میل دارد که «فردا بارانی باشد»
◀️آرزو
امید آرزو دارد که «اصفهان زیباترین شهر ایران است»
◀️باور
قاسم باور دارد که «اصفهان زیباترین شهر ایران است»
و ...
✅همانطور که میبینیم، هر گرایش گزارهای یک متعلَق دارد. این متعلَق یک گزاره است.
اما اهمیت باور در چیست؟
برنارد ویلیامز پاسخ را در یک گزینگوی(slogan)، که نظر اکثر فیلسوفان ذهن معاصر است، بیان میکند:
«باور معطوف به هدف صدق است»
به عبارت دیگر اهمیت "باور"، در رابطه منحصر به فرد "باور" و "صدق" است.
✅از زمان افلاطون تا بهحال، باور یکی از شرطهای لازم معرفت(knowledge) قلمداد شده است. بدون داشتن باور، معرفت نیز وجود ندارد.
💡در اوایل و میانه قرن بیستم، تعدادی از فرضیههای فلسفی، این اهمیت باور را به چالش کشیدند. که البته دوام چندانی نداشتند.
اکثر سخنانی که بر علیه "باور" میشنویم یا شنیدهایم، یادگارهائی از این فرضیهها هستند.
معروفترین این فرضیهها عبارتند از:
رفتارگرائی(Behaviorism)
کارکردگرائی(Functionalism)
ماتریالیسم حذفگرا(Eliminative Materialism)
✅فرضیههائی که به وجود و اهمیت باور اذعان دارند، در دو دسته سنتی و مدرن دستهبندی میشوند:
بر طبق فرضیههای سنتی، باور امری مطلق و غیرمشکک است؛ یا به گزاره p باور داریم، یا نداریم، حد وسطی وجود ندارد.
بر طبق فرضیههای مدرن، باور امری مشکک و غیر مطلق است؛ باور به گزاره p شدت و ضعف دارد.
✅در معرفتشناسی، صرف باور، معرفت محسوب نمیشود.
طبق تحلیل استاندارد، علاوه بر باور، متعلَق باور باید صادق و موجه باشد. به عبارت دیگر:
شخص S به گزاره p معرفت دارد، اگر و تنها اگر
1. شخص S به گزاره p باور داشته باسد
2. گزاره p صادق باشد
3. باور شخص S به گزاره p موجه باشد
این تحلیل استاندارد(که به JTB معروف است) از زمان افلاطون تا 1963 مقبول همگان بود. در این سال ادموند گتیه در مثال نقضی نشان داد تحلیل استاندارد، کفایت ندارد. اما تا به اکنون راهحلی که از تمام این نقصها بری باشد یافت نشده است و این مساله همچنان باز است.
◀️با این حال همچنان «صرف باور» معرفت محسوب نمیشود.
✅باور و آگاهی
آیا داشتن باور مسلتزم داشتن آگاهی است؟
یا باورهائی داریم که به آنها آگاه نیستیم؟
دو دسته فرضیه رقیب در پاسخ به این سوالات وجود دارد.
فرضیه اول(و دارای عمر درازتر) مدعی است داشتن باور، همواره همراه با آگاهی است. برای داشتن باور به یک گزاره، باید آن گزاره در ذهن مرور شود.
فرضیه دوم که پس از کارهای فروید و طرفدارانش پا گرفت، مخالف این الزام است. و انسانها دارای باورهائی هستند که به آنها آگاهی ندارند.
✅یکی از خطاهای رایج در عامه این است که «"باور" نوعی "گزاره" است» یا «"گزاره" جنس "باور" است».
برای شرح این خطا به این مثال توجه کنید:
فوتبال نوعی بازی با توپ است. به عبارت دیگر: بازیهای توپی، جنس فوتبال است.
اما علاقه به فوتبال، نوعی فوتبال یا نوعی بازی با توپ نیست. این علاقه یک گرایش ذهنی است.
به همین ترتیب، گزاره نوعی جمله است. اما باور نوعی گزاره نیست. باور یک گرایش ذهنی به گزارهها است.
🙈نمونهای از این خطا:
باور یک گزاره است که که به روش علمی همچون «واقعیت ها»، «قوانین»، «فرضیه ها» و «نظریه ها» قابل اثبات نیست.
@philosophyofscience
باور مهمترین گرایش گزارهای(propositional attitude) است.
گرایشهای گزارهای، حالاتی ذهنی نسبت به گزارهها هستند. همانند:
◀️ترس
علی میترسد که «هوا بارانی باشد»
◀️میل
حسن میل دارد که «فردا بارانی باشد»
◀️آرزو
امید آرزو دارد که «اصفهان زیباترین شهر ایران است»
◀️باور
قاسم باور دارد که «اصفهان زیباترین شهر ایران است»
و ...
✅همانطور که میبینیم، هر گرایش گزارهای یک متعلَق دارد. این متعلَق یک گزاره است.
اما اهمیت باور در چیست؟
برنارد ویلیامز پاسخ را در یک گزینگوی(slogan)، که نظر اکثر فیلسوفان ذهن معاصر است، بیان میکند:
«باور معطوف به هدف صدق است»
به عبارت دیگر اهمیت "باور"، در رابطه منحصر به فرد "باور" و "صدق" است.
✅از زمان افلاطون تا بهحال، باور یکی از شرطهای لازم معرفت(knowledge) قلمداد شده است. بدون داشتن باور، معرفت نیز وجود ندارد.
💡در اوایل و میانه قرن بیستم، تعدادی از فرضیههای فلسفی، این اهمیت باور را به چالش کشیدند. که البته دوام چندانی نداشتند.
اکثر سخنانی که بر علیه "باور" میشنویم یا شنیدهایم، یادگارهائی از این فرضیهها هستند.
معروفترین این فرضیهها عبارتند از:
رفتارگرائی(Behaviorism)
کارکردگرائی(Functionalism)
ماتریالیسم حذفگرا(Eliminative Materialism)
✅فرضیههائی که به وجود و اهمیت باور اذعان دارند، در دو دسته سنتی و مدرن دستهبندی میشوند:
بر طبق فرضیههای سنتی، باور امری مطلق و غیرمشکک است؛ یا به گزاره p باور داریم، یا نداریم، حد وسطی وجود ندارد.
بر طبق فرضیههای مدرن، باور امری مشکک و غیر مطلق است؛ باور به گزاره p شدت و ضعف دارد.
✅در معرفتشناسی، صرف باور، معرفت محسوب نمیشود.
طبق تحلیل استاندارد، علاوه بر باور، متعلَق باور باید صادق و موجه باشد. به عبارت دیگر:
شخص S به گزاره p معرفت دارد، اگر و تنها اگر
1. شخص S به گزاره p باور داشته باسد
2. گزاره p صادق باشد
3. باور شخص S به گزاره p موجه باشد
این تحلیل استاندارد(که به JTB معروف است) از زمان افلاطون تا 1963 مقبول همگان بود. در این سال ادموند گتیه در مثال نقضی نشان داد تحلیل استاندارد، کفایت ندارد. اما تا به اکنون راهحلی که از تمام این نقصها بری باشد یافت نشده است و این مساله همچنان باز است.
◀️با این حال همچنان «صرف باور» معرفت محسوب نمیشود.
✅باور و آگاهی
آیا داشتن باور مسلتزم داشتن آگاهی است؟
یا باورهائی داریم که به آنها آگاه نیستیم؟
دو دسته فرضیه رقیب در پاسخ به این سوالات وجود دارد.
فرضیه اول(و دارای عمر درازتر) مدعی است داشتن باور، همواره همراه با آگاهی است. برای داشتن باور به یک گزاره، باید آن گزاره در ذهن مرور شود.
فرضیه دوم که پس از کارهای فروید و طرفدارانش پا گرفت، مخالف این الزام است. و انسانها دارای باورهائی هستند که به آنها آگاهی ندارند.
✅یکی از خطاهای رایج در عامه این است که «"باور" نوعی "گزاره" است» یا «"گزاره" جنس "باور" است».
برای شرح این خطا به این مثال توجه کنید:
فوتبال نوعی بازی با توپ است. به عبارت دیگر: بازیهای توپی، جنس فوتبال است.
اما علاقه به فوتبال، نوعی فوتبال یا نوعی بازی با توپ نیست. این علاقه یک گرایش ذهنی است.
به همین ترتیب، گزاره نوعی جمله است. اما باور نوعی گزاره نیست. باور یک گرایش ذهنی به گزارهها است.
🙈نمونهای از این خطا:
باور یک گزاره است که که به روش علمی همچون «واقعیت ها»، «قوانین»، «فرضیه ها» و «نظریه ها» قابل اثبات نیست.
@philosophyofscience
فلسفه علم
تعیین ناقص(UT) Underdetermination برادر کوچکتان 100 ریال با خود به خرید میبرد تا سیب و گلابی بخرد. قیمت هر سیب 10 ریال، و قیمت هر گلابی 20 ریال است. شما اطلاع ندارید که برادرتان دقیقا چه خریده است، اما میدانید که همه 100 ریال را خرج خرید این دو میوه کرده…
تعین ناقص(UT)
Underdetermination
[بخش دوم]
انواع تعین ناقص:
1) هم ارزی منطقی
دو فرضیه منطقا هم ارزند، اگر و تنها اگر گزاره های یکسانی را صادق محسوب کنند. مثل:
مکانیک لاگرانژی|مکانیک هیلبرتی|مکانیک نیوتونی
مکانیک موجی کوانتوم|مکانیک ماتریسی کوانتوم
2) تعین ناقص قوی(SUT)
قبلا در متن «آنتیرئالیسم علمی» تماییز مشاهدهپذیر و مشاهدهناپذیر شرح داده شد.
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در SUT هستند، اگر و تنها اگر، بخش مشاهدهپذیر دو فرضیه یکسان باشد، و بخش مشاهدهناپذیر دو فرضیه اختلاف داشته باشد.
با بروز این وضع، آزمایش و مشاهده هیچ کمکی برای انتخاب بین دو فرضیه نخواهد کرد.
همانند تفسیرهای مختلف مکانیک کوانتوم
3) تعین ناقص ضعیف(WUT)
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در وضعیت «تعین ناقص ضعیف» هستند، اگر و تنها اگر، آزمایشها و مشاهدات فعلی نتواند بین دو فرضیه قضاوت کند. به عبارتی هیچ کدام از دو فرضیه توسط آزمایش و مشاهدات فعلی ابطال نشود.
همانند: مکانیک کوانتوم کلاسیک و مکانیک کوانتوم بوهمی
4) تعین ناقص قویتر (StrongerUT)
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در وضعیت «تعین ناقص قویتر» هستند، اگر و تنها اگر، دو فرضیه علاوه بر اینکه نسبت به یکدیگر در وضعیت SUT باشند، معیارهای غیرمعرفتی(همانند زیبائی، سادگی و ...) نیز نتواند تماییزی بین دو فرضیه قائل شوند.
✅مسلما در همارزی منطقی، هم در بخش مشاهدهپذیر و هم در بخش مشاهدهناپذیر دو فرضیه، اختلافی وجود ندارد.
مغالطهشناسی:
عدم توجه به این انواع UT، میتواند باعث بروز مغالطاتی در استدلالها شود.
مثلا شخصی در دفاع از فرضیه خود، فکر میکند که توانسته SUT را در برابر فرضیه رقیب برقرار کند، در حالیکه چنین نیست و در وضعیت WUT است.
💠در این متن جهت سادگی لفظ «فرضیه» جایگزین لفظ «جهانبینی(پارادایم، شبکه معرفت، چهارچوب شناختی-هنجاری و ...» شده است.
@philosophyofscience
Underdetermination
[بخش دوم]
انواع تعین ناقص:
1) هم ارزی منطقی
دو فرضیه منطقا هم ارزند، اگر و تنها اگر گزاره های یکسانی را صادق محسوب کنند. مثل:
مکانیک لاگرانژی|مکانیک هیلبرتی|مکانیک نیوتونی
مکانیک موجی کوانتوم|مکانیک ماتریسی کوانتوم
2) تعین ناقص قوی(SUT)
قبلا در متن «آنتیرئالیسم علمی» تماییز مشاهدهپذیر و مشاهدهناپذیر شرح داده شد.
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در SUT هستند، اگر و تنها اگر، بخش مشاهدهپذیر دو فرضیه یکسان باشد، و بخش مشاهدهناپذیر دو فرضیه اختلاف داشته باشد.
با بروز این وضع، آزمایش و مشاهده هیچ کمکی برای انتخاب بین دو فرضیه نخواهد کرد.
همانند تفسیرهای مختلف مکانیک کوانتوم
3) تعین ناقص ضعیف(WUT)
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در وضعیت «تعین ناقص ضعیف» هستند، اگر و تنها اگر، آزمایشها و مشاهدات فعلی نتواند بین دو فرضیه قضاوت کند. به عبارتی هیچ کدام از دو فرضیه توسط آزمایش و مشاهدات فعلی ابطال نشود.
همانند: مکانیک کوانتوم کلاسیک و مکانیک کوانتوم بوهمی
4) تعین ناقص قویتر (StrongerUT)
دو فرضیه نسبت به یکدیگر در وضعیت «تعین ناقص قویتر» هستند، اگر و تنها اگر، دو فرضیه علاوه بر اینکه نسبت به یکدیگر در وضعیت SUT باشند، معیارهای غیرمعرفتی(همانند زیبائی، سادگی و ...) نیز نتواند تماییزی بین دو فرضیه قائل شوند.
✅مسلما در همارزی منطقی، هم در بخش مشاهدهپذیر و هم در بخش مشاهدهناپذیر دو فرضیه، اختلافی وجود ندارد.
مغالطهشناسی:
عدم توجه به این انواع UT، میتواند باعث بروز مغالطاتی در استدلالها شود.
مثلا شخصی در دفاع از فرضیه خود، فکر میکند که توانسته SUT را در برابر فرضیه رقیب برقرار کند، در حالیکه چنین نیست و در وضعیت WUT است.
💠در این متن جهت سادگی لفظ «فرضیه» جایگزین لفظ «جهانبینی(پارادایم، شبکه معرفت، چهارچوب شناختی-هنجاری و ...» شده است.
@philosophyofscience
✅پس از اینکه افلاطون معرفت را تعریف کرد، این تعریف نسبتاً ثابت ماند و تغییر زیادی نکرد. درست هم به نظر میرسید؛ برای معرفتداشتن به چیزی، اولاً نباید در آن شک کنید، ثانیاً آن معرفت باید درست باشد و ثالثاً بدانید چرا آن معرفت درست است. اما بهیکباره گتیه ظهور کرد و همهچیز را به هم ریخت. او پرسید: «اگر شناخت ما از سرِ شانس درست باشد، آن وقت چه؟». پنجاه سال میگذرد و متفکران همچنان درگیر مسئلۀ گتیهاند
نوتیلوس — در دهۀ ۱۹۶۰، فیلسوف آمریکایی ادموند گتیه آزمایشی فکری را ابداع کرد که با نام «مثال گتیه»۱ شناخته میشود. این آزمایش نشان میدهد که چیزی «نادرست» دربارۀ شیوۀ فهم ما از معرفت وجود دارد. این آزمایشِ سخت «مسئلۀ گتیه»۲ نامیده شده است و، ۵۰ سال بعد، فیلسوفان هنوز دربارۀ آن بحث و مناقشه دارند. جنیفر نیگل، فیلسوف ذهن در دانشگاه تورنتو، گیرایی آن را چنین خلاصه میکند: «انعطافپذیری مسئلۀ گتیه نشان میدهد که صورتبندی هرگونه نظریۀ معرفتِ تقلیلگرایانۀ صریح (اگر ناممکن نباشد) دشوار است».
معرفت چیست؟ خب، اندیشمندان در طول چند هزار سال کموبیش یک تعریف را بدیهی میانگاشتند: معرفت یعنی «باور صادق موجه». استدلال آنها استوار به نظر میرسید: صِرف باور به چیزی که اتفاقاً صادق باشد ضرورتاً آن را به معرفت تبدیل نمیکند. اگر دوستتان به شما بگوید که میداند شما شب گذشته چه خوردهاید (مثلاً پیتزا خورده باشید) و حدسش اتفاقاً درست باشد، این بدان معنا نیست که او میدانسته است. آن فقط حدسی موفقیتآمیز بوده، یک باور صادق صِرف. اما، دوستتان در صورتی میداند، که بگوید پیتزا خوردهاید زیرا شما را در حال خوردن آن دیده است، این بخشْ «توجیه» تعریف فوق است. در این صورت، دوست شما دلیل خوبی خواهد داشت که باور کند شما پیتزا خوردهاید.
دلیل شهرت مسئلۀ گتیه آن است که او با استفاده از داستانهای کوتاه نشان داد که این تعریف شهودی از معرفت نادرست است. مقالۀ او در سال ۱۹۶۳، با عنوان «آیا معرفتْ باور صادق موجه است؟»۳، شبیه تکلیف دانشجویان دورۀ کارشناسی است. این مقاله فقط سه صفحه است. اما کل آن چیزی است که گتیه نیاز داشت تا در حوزۀ تحقیقاتی خود، معرفتشناسی، یعنی مطالعۀ نظریۀ معرفت، انقلاب ایجاد کند.
«مسئله» در یک مسئلۀ گتیه از بطن توصیفات کوتاه و بیادعا ظهور میکند. گتیه توصیفات خاص خود را داشت، و فیلسوفان پس از او با گونههایی از توصیفات خاص خود این مسئله را مطرح کردهاند. این نسخه را از اسکات استرجن، فیلسوف دانشگاه بیرمنگام، در نظر بگیرید:
فرض کنید من برای دزدی وارد خانۀ شما میشوم، دو بطری نوشابه در آشپزخانه پیدا میکنم، آنها را مینوشم و با دو بطری دیگر جایگزین میکنم. شما به یاد میآورید که نوشابه خریدهاید و به این باور میرسید که دو بطری نوشابه در خانه وجود دارد. باور شما صادق و موجه است، اما شما نمیدانید چه چیزی رخ داده است.
آیا این عجیب به نظر میرسد که بگوییم شما میدانید که دو بطری نوشابه در یخچال شما است؟ بیگمان، شما مطمئن هستید که آنها آنجا هستند. اما تنها دلیل آنکه آنها آنجا هستند آن است که این دزد ظاهراً دستخوش دگرگونی روحی شده است. اما، شما باور دارید که آنها آنجا هستند، زیرا شما آنها را آنجا گذاشتهاید. شما درست فکر میکنید که در یخچال شما نوشابه هست، و دلیل خوبی دارید که باور کنید هنگام بازگشت شما آنها آنجا هستند، اما آیا باور صادق و موجهتان مبنی بر اینکه دو بطری نوشابه در خانه دارید، بهنوعی خوششانسی به نظر نمیرسد؟ هر چه باشد، باور شما تنها بدان دلیل صادق است که دزد نوشابهها را جایگزین کرده است. آیا رسیدن به باوری صادق و موجه از روی خوششانسی معرفت محسوب میشود؟
مثال دیگری را از جان توری، فیلسوف آمریکایی، در نظر بگیرید:
ماری وارد خانه میشود و به اتاق نشیمن نگاه میاندازد. یک صورت آشنا از روی صندلی شوهرش به او خوشآمد میگوید. او فکر میکند که «شوهرم در اتاق نشیمن نشسته است» و سپس راهی اتاق خواب میشود. اما ماری مرد روی صندلی را اشتباه گرفته است. او شوهرش نیست، بلکه آن برادرش است که مریم هیچ دلیلی ندارد حتی فکر کند در داخل کشور است. اما شوهرش، در سوی دیگر اتاق نشیمن، دور از دید ماری، نشسته است و در صندلی متفاوتی چرت میزند.
در اینجا نیز عنصر شانس دخیل است. آیا ماری میداند که شوهرش در اتاق نشمین است؟ او باور دارد که او آنجاست، برای این باور توجیه دارد، و حق با او است. اما، همانند مثال نوشابهها، وسوسه میشویم که بگوییم نه. توری میگوید: «مسئلۀ گتیه ما را به چالش میکشد تا تشخیص دهیم که چرا افراد در مثالهای گتیه از معرفت برخوردار نیستند. بسیاری میپندارند که غلبه بر این چالش به نظریۀ معرفت درستی منجر میشود. برخی این چالش را به باد انتقاد میگیرند یا آن را رد میکنند. اما شمار اندکی از فریبندگی آن در امان هستند».
[۱]
نوتیلوس — در دهۀ ۱۹۶۰، فیلسوف آمریکایی ادموند گتیه آزمایشی فکری را ابداع کرد که با نام «مثال گتیه»۱ شناخته میشود. این آزمایش نشان میدهد که چیزی «نادرست» دربارۀ شیوۀ فهم ما از معرفت وجود دارد. این آزمایشِ سخت «مسئلۀ گتیه»۲ نامیده شده است و، ۵۰ سال بعد، فیلسوفان هنوز دربارۀ آن بحث و مناقشه دارند. جنیفر نیگل، فیلسوف ذهن در دانشگاه تورنتو، گیرایی آن را چنین خلاصه میکند: «انعطافپذیری مسئلۀ گتیه نشان میدهد که صورتبندی هرگونه نظریۀ معرفتِ تقلیلگرایانۀ صریح (اگر ناممکن نباشد) دشوار است».
معرفت چیست؟ خب، اندیشمندان در طول چند هزار سال کموبیش یک تعریف را بدیهی میانگاشتند: معرفت یعنی «باور صادق موجه». استدلال آنها استوار به نظر میرسید: صِرف باور به چیزی که اتفاقاً صادق باشد ضرورتاً آن را به معرفت تبدیل نمیکند. اگر دوستتان به شما بگوید که میداند شما شب گذشته چه خوردهاید (مثلاً پیتزا خورده باشید) و حدسش اتفاقاً درست باشد، این بدان معنا نیست که او میدانسته است. آن فقط حدسی موفقیتآمیز بوده، یک باور صادق صِرف. اما، دوستتان در صورتی میداند، که بگوید پیتزا خوردهاید زیرا شما را در حال خوردن آن دیده است، این بخشْ «توجیه» تعریف فوق است. در این صورت، دوست شما دلیل خوبی خواهد داشت که باور کند شما پیتزا خوردهاید.
دلیل شهرت مسئلۀ گتیه آن است که او با استفاده از داستانهای کوتاه نشان داد که این تعریف شهودی از معرفت نادرست است. مقالۀ او در سال ۱۹۶۳، با عنوان «آیا معرفتْ باور صادق موجه است؟»۳، شبیه تکلیف دانشجویان دورۀ کارشناسی است. این مقاله فقط سه صفحه است. اما کل آن چیزی است که گتیه نیاز داشت تا در حوزۀ تحقیقاتی خود، معرفتشناسی، یعنی مطالعۀ نظریۀ معرفت، انقلاب ایجاد کند.
«مسئله» در یک مسئلۀ گتیه از بطن توصیفات کوتاه و بیادعا ظهور میکند. گتیه توصیفات خاص خود را داشت، و فیلسوفان پس از او با گونههایی از توصیفات خاص خود این مسئله را مطرح کردهاند. این نسخه را از اسکات استرجن، فیلسوف دانشگاه بیرمنگام، در نظر بگیرید:
فرض کنید من برای دزدی وارد خانۀ شما میشوم، دو بطری نوشابه در آشپزخانه پیدا میکنم، آنها را مینوشم و با دو بطری دیگر جایگزین میکنم. شما به یاد میآورید که نوشابه خریدهاید و به این باور میرسید که دو بطری نوشابه در خانه وجود دارد. باور شما صادق و موجه است، اما شما نمیدانید چه چیزی رخ داده است.
آیا این عجیب به نظر میرسد که بگوییم شما میدانید که دو بطری نوشابه در یخچال شما است؟ بیگمان، شما مطمئن هستید که آنها آنجا هستند. اما تنها دلیل آنکه آنها آنجا هستند آن است که این دزد ظاهراً دستخوش دگرگونی روحی شده است. اما، شما باور دارید که آنها آنجا هستند، زیرا شما آنها را آنجا گذاشتهاید. شما درست فکر میکنید که در یخچال شما نوشابه هست، و دلیل خوبی دارید که باور کنید هنگام بازگشت شما آنها آنجا هستند، اما آیا باور صادق و موجهتان مبنی بر اینکه دو بطری نوشابه در خانه دارید، بهنوعی خوششانسی به نظر نمیرسد؟ هر چه باشد، باور شما تنها بدان دلیل صادق است که دزد نوشابهها را جایگزین کرده است. آیا رسیدن به باوری صادق و موجه از روی خوششانسی معرفت محسوب میشود؟
مثال دیگری را از جان توری، فیلسوف آمریکایی، در نظر بگیرید:
ماری وارد خانه میشود و به اتاق نشیمن نگاه میاندازد. یک صورت آشنا از روی صندلی شوهرش به او خوشآمد میگوید. او فکر میکند که «شوهرم در اتاق نشیمن نشسته است» و سپس راهی اتاق خواب میشود. اما ماری مرد روی صندلی را اشتباه گرفته است. او شوهرش نیست، بلکه آن برادرش است که مریم هیچ دلیلی ندارد حتی فکر کند در داخل کشور است. اما شوهرش، در سوی دیگر اتاق نشیمن، دور از دید ماری، نشسته است و در صندلی متفاوتی چرت میزند.
در اینجا نیز عنصر شانس دخیل است. آیا ماری میداند که شوهرش در اتاق نشمین است؟ او باور دارد که او آنجاست، برای این باور توجیه دارد، و حق با او است. اما، همانند مثال نوشابهها، وسوسه میشویم که بگوییم نه. توری میگوید: «مسئلۀ گتیه ما را به چالش میکشد تا تشخیص دهیم که چرا افراد در مثالهای گتیه از معرفت برخوردار نیستند. بسیاری میپندارند که غلبه بر این چالش به نظریۀ معرفت درستی منجر میشود. برخی این چالش را به باد انتقاد میگیرند یا آن را رد میکنند. اما شمار اندکی از فریبندگی آن در امان هستند».
[۱]
فلسفه علم
✅پس از اینکه افلاطون معرفت را تعریف کرد، این تعریف نسبتاً ثابت ماند و تغییر زیادی نکرد. درست هم به نظر میرسید؛ برای معرفتداشتن به چیزی، اولاً نباید در آن شک کنید، ثانیاً آن معرفت باید درست باشد و ثالثاً بدانید چرا آن معرفت درست است. اما بهیکباره گتیه ظهور…
بنابراین، اگر معرفتْ باور صادق موجه نیست، پس چیست؟ در این نقطه، چند سال پس از پنجاهمین سالگرد انتشار معمای گتیه، گروهی از فیلسوفان و روانشناسان فکر میکنند که کوشش برای پاسخ به این پرسش احمقانه است و همواره چنین بوده است. آلن هزلت، فیلسوف دانشگاه نیومکزیکو، میگوید: «اکنون مُد روز است که تحقیقات اولیه دربارۀ مسئلۀ گتیه کوچک شمرده شود، یا در وهلۀ اول آن را کوششی بیهوده در زمینۀ چیزی احمقانه بدانند، یا (آنچنان که گویی جوهر ریختهشده گونهای از خون ریختهشده باشد) بربادرفتن تراژیک کوشش فلسفی به حساب بیاید». اما دانکن پریچارد، فیلسوف دانشگاه ادینبورو، با این دیدگاه مخالف است. او میگوید: «آن نهتنها یک هدف بر باد رفته نیست، بلکه درواقع زنده و فعال است».
پریچارد با الهام از مسئلۀ گتیه، تعریف خاص خودش را از معرفت به دست داده است. در مقالهای در سال ۲۰۱۲، توضیح میدهد که چرا شما نمیدانید در داخل یخچال نوشابه است، هرچند باور شما صادق و موجه باشد، و این همان چیزی است که تعریف سنتی، «باور صادق موجه»، از انجام آن ناتوان است.
پریچارد میگوید راهکار مسئله آن است که نخست توجه کنیم که دو «شهود اصلی» دربارۀ معرفت وجود دارد که دو «روی» یک شهود منفرد به نظر میرسند، اما [درحقیقت] چنین نیستند. اینها عبارتاند از «شهود ضدشانس»۴ (باور صادق شما، که پریچارد آن را یک «موفقیت شناختی» مینامد، برای آنکه معرفت در نظر گرفته شود، نمیتواند ناشی از خوششانسی باشد) و «شهود توانایی»۵ (باور صادق شما باید بهنحوی محصول توانایی شناختی شما باشد). (در اینجا باید متذکر شد که برخی در این امر تردید دارند که مطالعۀ شهودها، آنچنان که پریچارد انجام میدهد، سودمند باشد. نیگل فکر میکند که این امر سودمند است: او در مقالهای در سال ۲۰۱۳، منتشره در مجلۀ کارنت کانترورسی۶، چنین مینویسد: «شهود معرفتشناختی خطاناپذیر نیست، اما اکنون بهاندازۀ کافی قابلاعتماد به نظر میرسد که به کارکرد سنتی خود ادامه دهد، یعنی شواهد ارزشمندی دربارۀ سرشت معرفت در اختیار ما بگذارد»).
پریچارد میگوید «چه چیزی نیاز است تا به ما اطمینان دهد موفقیت شناختی فرد نتیجۀ شانس نیست؟ خب، بههرحال بهطور شهودی میفهمیم که شرط لازم چنین است: موفقیت شناختی باید محصول توانایی شناختی فرد باشد. و بالعکس، تاآنجاکه موفقیت شناختی فرد محصول توانایی شناختی فرد باشد، باز بهطور شهودی توقع داریم که آن معرفت بدین ترتیب مصون از شانس نابودگر معرفت باشد». اما او میگوید که این شیوهای نادرست برای اندیشیدن به این موضوع است. مثال گتیه را دربارۀ فردی به نام تمپ در نظر بگیرید تا دلیل این امر را دریابید:
تمپ باور خود را دربارۀ دمای اتاق با نگاه به دماسنج شکل میدهد. باورهای او، که چنین شکل میگیرند، بسیار اعتمادپذیرند، چراکه هر باوری که او بر این مبنا شکل میدهد همواره درست خواهد بود. بهعلاوه، او هیچ دلیلی ندارد که فکر کند این دماسنج عیب و ایرادی دارد. اما دماسنج در واقع خراب است، و بهطور تصادفی در گسترۀ خاصی در نوسان است. بدون آگاهی تمپ، عاملی در اتاق پنهان است که کنترل ترموستات را در دست دارد و وظیفۀ او آن است که مطمئن شود که، هر بار تمپ به دماسنج نگاه میکند، «عدد» روی دماسنج مطابق با دمای اتاق است.
باور صادق تمپ دربارۀ دمای کنونی اتاق ناشی از خوششانسی نیست، او باوری صادق دارد زیرا هر بار که به دماسنج نگاه میکند، فردی آگاهانه دمای درست را در اختیارش میگذارد. آنچنان که پریچارد میگوید: «مشکل موجود در رابطه با باورهای تمپ آن است که آن باورها جهتِ نادرستی را برای سازگاری با واقعیتها نشان میدهند، زیرا درحالیکه باورهای شکلگرفتۀ او بر این مبنا قطعاً صادقاند، درستی آنها هیچ ارتباطی با تواناییهای تمپ ندارد و سراسر به عاملی مربوط میشود که خارج از عاملیت شناختی وی است». به دیگر سخن، همانطور که پریچارد در ادامه میافزاید: «درحالیکه موفقیت شناختی [تمپ] محصول توانایی شناختی وی نیست، صرفاً هم ناشی از شانس نیست».
بنابراین، پریچارد نتیجه میگیرد که راه دستیابی به معرفت آن است که تواناییهای شناختی مربوطۀ شما باوری را تولید کند که نهتنها صادق و محصول عاملیت شما باشد، بلکه ایمن نیز باشد. منظور پریچارد از «ایمن» آن است که باور شما نباید بهراحتی نادرست باشد. برای مثال، باور تمپ در صورتی ایمن است که فردی در اتاق پنهان است که تضمین میکند او هر بار به دماسنج نگاه میکند دمای درست را باور خواهد داشت (اگر شما با خودتان میاندیشید که، «اما فرد پنهان در اتاق بهراحتی میتواند تصمیم بگیرد که دمای نادرست را به تمپ نشان دهد»، فقط تصور کنید که بهجای یک فرد یک ماشین در اتاق پنهان باشد که طوری برنامهریزی شده است تا همواره باعث شود تا دماسنج دمای درست را نشان دهد). اما باور شما مبنی بر اینکه نوشابه در داخل یخچال است،
[۲]
پریچارد با الهام از مسئلۀ گتیه، تعریف خاص خودش را از معرفت به دست داده است. در مقالهای در سال ۲۰۱۲، توضیح میدهد که چرا شما نمیدانید در داخل یخچال نوشابه است، هرچند باور شما صادق و موجه باشد، و این همان چیزی است که تعریف سنتی، «باور صادق موجه»، از انجام آن ناتوان است.
پریچارد میگوید راهکار مسئله آن است که نخست توجه کنیم که دو «شهود اصلی» دربارۀ معرفت وجود دارد که دو «روی» یک شهود منفرد به نظر میرسند، اما [درحقیقت] چنین نیستند. اینها عبارتاند از «شهود ضدشانس»۴ (باور صادق شما، که پریچارد آن را یک «موفقیت شناختی» مینامد، برای آنکه معرفت در نظر گرفته شود، نمیتواند ناشی از خوششانسی باشد) و «شهود توانایی»۵ (باور صادق شما باید بهنحوی محصول توانایی شناختی شما باشد). (در اینجا باید متذکر شد که برخی در این امر تردید دارند که مطالعۀ شهودها، آنچنان که پریچارد انجام میدهد، سودمند باشد. نیگل فکر میکند که این امر سودمند است: او در مقالهای در سال ۲۰۱۳، منتشره در مجلۀ کارنت کانترورسی۶، چنین مینویسد: «شهود معرفتشناختی خطاناپذیر نیست، اما اکنون بهاندازۀ کافی قابلاعتماد به نظر میرسد که به کارکرد سنتی خود ادامه دهد، یعنی شواهد ارزشمندی دربارۀ سرشت معرفت در اختیار ما بگذارد»).
پریچارد میگوید «چه چیزی نیاز است تا به ما اطمینان دهد موفقیت شناختی فرد نتیجۀ شانس نیست؟ خب، بههرحال بهطور شهودی میفهمیم که شرط لازم چنین است: موفقیت شناختی باید محصول توانایی شناختی فرد باشد. و بالعکس، تاآنجاکه موفقیت شناختی فرد محصول توانایی شناختی فرد باشد، باز بهطور شهودی توقع داریم که آن معرفت بدین ترتیب مصون از شانس نابودگر معرفت باشد». اما او میگوید که این شیوهای نادرست برای اندیشیدن به این موضوع است. مثال گتیه را دربارۀ فردی به نام تمپ در نظر بگیرید تا دلیل این امر را دریابید:
تمپ باور خود را دربارۀ دمای اتاق با نگاه به دماسنج شکل میدهد. باورهای او، که چنین شکل میگیرند، بسیار اعتمادپذیرند، چراکه هر باوری که او بر این مبنا شکل میدهد همواره درست خواهد بود. بهعلاوه، او هیچ دلیلی ندارد که فکر کند این دماسنج عیب و ایرادی دارد. اما دماسنج در واقع خراب است، و بهطور تصادفی در گسترۀ خاصی در نوسان است. بدون آگاهی تمپ، عاملی در اتاق پنهان است که کنترل ترموستات را در دست دارد و وظیفۀ او آن است که مطمئن شود که، هر بار تمپ به دماسنج نگاه میکند، «عدد» روی دماسنج مطابق با دمای اتاق است.
باور صادق تمپ دربارۀ دمای کنونی اتاق ناشی از خوششانسی نیست، او باوری صادق دارد زیرا هر بار که به دماسنج نگاه میکند، فردی آگاهانه دمای درست را در اختیارش میگذارد. آنچنان که پریچارد میگوید: «مشکل موجود در رابطه با باورهای تمپ آن است که آن باورها جهتِ نادرستی را برای سازگاری با واقعیتها نشان میدهند، زیرا درحالیکه باورهای شکلگرفتۀ او بر این مبنا قطعاً صادقاند، درستی آنها هیچ ارتباطی با تواناییهای تمپ ندارد و سراسر به عاملی مربوط میشود که خارج از عاملیت شناختی وی است». به دیگر سخن، همانطور که پریچارد در ادامه میافزاید: «درحالیکه موفقیت شناختی [تمپ] محصول توانایی شناختی وی نیست، صرفاً هم ناشی از شانس نیست».
بنابراین، پریچارد نتیجه میگیرد که راه دستیابی به معرفت آن است که تواناییهای شناختی مربوطۀ شما باوری را تولید کند که نهتنها صادق و محصول عاملیت شما باشد، بلکه ایمن نیز باشد. منظور پریچارد از «ایمن» آن است که باور شما نباید بهراحتی نادرست باشد. برای مثال، باور تمپ در صورتی ایمن است که فردی در اتاق پنهان است که تضمین میکند او هر بار به دماسنج نگاه میکند دمای درست را باور خواهد داشت (اگر شما با خودتان میاندیشید که، «اما فرد پنهان در اتاق بهراحتی میتواند تصمیم بگیرد که دمای نادرست را به تمپ نشان دهد»، فقط تصور کنید که بهجای یک فرد یک ماشین در اتاق پنهان باشد که طوری برنامهریزی شده است تا همواره باعث شود تا دماسنج دمای درست را نشان دهد). اما باور شما مبنی بر اینکه نوشابه در داخل یخچال است،
[۲]
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
فلسفه علم چیست؟
فلسفهی علم شاخهای از فلسفه است که به مطالعهی علم (ساختار نظریههای علمی، رابطهی شواهد علمی و نظریهها، تبیین علمی، ...) میپردازد.
گاهی این مباحث در شکلی کلی، یعنی بدون توجه به علمی خاص انجام میشود؛ چه علوم تجربی (فیزیک، شیمی، زیستشناسی،... ) و چه علوم اجتماعی (جامعهشناسی، اقتصاد،...). در اینصورت به آن «فلسفه علم عمومی» (general philosophy of science) گوییم.
از جمله پرسشهای مطرح در فلسفهی علم عمومی این پرسشها هستند:
چه ویژگیهایی علم را از غیرعلم و شبهعلم جدا میکند؟
آیا علم پیشرفت میکند؟ اگر میکند به چه معنا؟
آیا نظریههای خوب جاافتادهی علمی گزارشی واقعنمایانه از جهان عرضه میکنند؟
قوانین طبیعت چه هستند؟
گاهی فلسفهی علم به پرسشهای جزئیتر مطرح شده در مرزهای علوم میپردازد که در اینصورت به آن «فلسفهی علوم خاص» (philosophy of the particular sciences) گوییم؛ از جمله: فلسفهی زیستشناسی، فلسفهی فیزیک، فلسفهی شیمی، و غیره
مثلاً در فلسفهی زیستشناسی از چیستی گونههای زیستی، وجود تعادل در طبیعت، نقش شانس در فرایند تکامل، چیستی ژنها و غیره بحث میشود.
یا در فلسفهی فیزیک از چیستی زمان، تفاسیر مختلف مکانیک کوانتومی، تفاسیر متفاوت احتمال در آن و غیره سخن میرود.
فلسفهی علوم اجتماعی شاخهای از فلسفهی علم است که به پرسشهای کلی پیرامون چیستی علوم اجتماعی و تفاوت آن با علوم طبیعی میپردازد. مثلاً به این پرسشها:
آیا علوم اجتماعی روش خاص خود را دارند یا از روشهای رایج در علومی مانند فیزیک و زیستشناسی بهره میبرند؟
آیا در علوم اجتماعی نیز قوانینی کلی مانند قانون عمومی گازها وجود دارد؟
نهادهای اجتماعی به چه معنا وجود دارند؟
در مواردی در فلسفهی علوم اجتماعی وارد پرسشهای جزئیتر میشویم. مثلاً در فلسفهی اقتصاد این بحث مطرح میشود که وقتی کنشگران اقتصادی در جهت بیشینه کردن سود خود وارد معاملات اقتصادی میشوند آیا مطابق قواعد عقلانیت عمل میکنند یا کنش آنها عمدتا تابعی از هیجانات حاکم بر بازار است؟
در پاسخ به تمامی پرسشهای یادشده در بالا گاهی از منظری کاملا پیشینی (غیرتجربی) وارد بحث میشویم. اما گاهی در پاسخ به این پرسشها از یافتههای خود علوم نیز بهره میگیریم. در اینصورت وارد شاخهای از فلسفه شدهایم موسوم به طبیعت گرایی. به چنین فلسفهی علمی «فلسفهی علم طبیعت گرایانه» گویند (naturalistic or naturalized philosophy of science).
هادی صمدی
@evophilosophy
فلسفهی علم شاخهای از فلسفه است که به مطالعهی علم (ساختار نظریههای علمی، رابطهی شواهد علمی و نظریهها، تبیین علمی، ...) میپردازد.
گاهی این مباحث در شکلی کلی، یعنی بدون توجه به علمی خاص انجام میشود؛ چه علوم تجربی (فیزیک، شیمی، زیستشناسی،... ) و چه علوم اجتماعی (جامعهشناسی، اقتصاد،...). در اینصورت به آن «فلسفه علم عمومی» (general philosophy of science) گوییم.
از جمله پرسشهای مطرح در فلسفهی علم عمومی این پرسشها هستند:
چه ویژگیهایی علم را از غیرعلم و شبهعلم جدا میکند؟
آیا علم پیشرفت میکند؟ اگر میکند به چه معنا؟
آیا نظریههای خوب جاافتادهی علمی گزارشی واقعنمایانه از جهان عرضه میکنند؟
قوانین طبیعت چه هستند؟
گاهی فلسفهی علم به پرسشهای جزئیتر مطرح شده در مرزهای علوم میپردازد که در اینصورت به آن «فلسفهی علوم خاص» (philosophy of the particular sciences) گوییم؛ از جمله: فلسفهی زیستشناسی، فلسفهی فیزیک، فلسفهی شیمی، و غیره
مثلاً در فلسفهی زیستشناسی از چیستی گونههای زیستی، وجود تعادل در طبیعت، نقش شانس در فرایند تکامل، چیستی ژنها و غیره بحث میشود.
یا در فلسفهی فیزیک از چیستی زمان، تفاسیر مختلف مکانیک کوانتومی، تفاسیر متفاوت احتمال در آن و غیره سخن میرود.
فلسفهی علوم اجتماعی شاخهای از فلسفهی علم است که به پرسشهای کلی پیرامون چیستی علوم اجتماعی و تفاوت آن با علوم طبیعی میپردازد. مثلاً به این پرسشها:
آیا علوم اجتماعی روش خاص خود را دارند یا از روشهای رایج در علومی مانند فیزیک و زیستشناسی بهره میبرند؟
آیا در علوم اجتماعی نیز قوانینی کلی مانند قانون عمومی گازها وجود دارد؟
نهادهای اجتماعی به چه معنا وجود دارند؟
در مواردی در فلسفهی علوم اجتماعی وارد پرسشهای جزئیتر میشویم. مثلاً در فلسفهی اقتصاد این بحث مطرح میشود که وقتی کنشگران اقتصادی در جهت بیشینه کردن سود خود وارد معاملات اقتصادی میشوند آیا مطابق قواعد عقلانیت عمل میکنند یا کنش آنها عمدتا تابعی از هیجانات حاکم بر بازار است؟
در پاسخ به تمامی پرسشهای یادشده در بالا گاهی از منظری کاملا پیشینی (غیرتجربی) وارد بحث میشویم. اما گاهی در پاسخ به این پرسشها از یافتههای خود علوم نیز بهره میگیریم. در اینصورت وارد شاخهای از فلسفه شدهایم موسوم به طبیعت گرایی. به چنین فلسفهی علمی «فلسفهی علم طبیعت گرایانه» گویند (naturalistic or naturalized philosophy of science).
هادی صمدی
@evophilosophy
فلسفه علم
بنابراین، اگر معرفتْ باور صادق موجه نیست، پس چیست؟ در این نقطه، چند سال پس از پنجاهمین سالگرد انتشار معمای گتیه، گروهی از فیلسوفان و روانشناسان فکر میکنند که کوشش برای پاسخ به این پرسش احمقانه است و همواره چنین بوده است. آلن هزلت، فیلسوف دانشگاه نیومکزیکو،…
💠مساله گتیه بخش سوم
... و باور ماری مبنی بر اینکه شوهرش در اتاق نشیمن است، ایمن نیستند، زیرا دزد بهراحتی میتوانسته است نوشابهها را جایگزین نکند، و شوهر ماری بهراحتی میتوانسته است در اتاقی دیگر باشد.
برای درک راحتتر این امر، پریچارد از ما میخواهد که به موفقیت شناختی، همانند یک باور صادق، بههمان شیوهای بیاندیشیم که دربارۀ موفقیت در تیراندازی میاندیشیم. معرفت یک دستاورد است، درست همانطور که زدن به وسط هدف با تکیه بر توانایی خودتان یک دستاورد است: شما این کار را انجام دادهاید و این شانس صرف نیست. پریچارد در این باره چنین میگوید:
دستاوردها بهوضوح دربرگیرندۀ موفقیت هستند، اما تیراندازی که بدون هرگونه تواناییِ مربوطه به هدف میزند، حتی با وجود موفقیت خود دستاوردی را نشان نداده است. بهعلاوه، این همچنین امری حیاتی است که موفقیت تیرانداز باید بهدلیل بهکارگیری تواناییهای مربوطهاش باشد. تیرانداز ماهری که به هدف شلیک میکند، اما تنها بهدلیل وزش اتفاقی باد موفق به اصابت به آن هدف میشود، دستاوردی را به نمایش نمیگذارد، هرچند موفق است و از تواناییهای مربوطه نیز برخوردار است (این نوعی از مثال گتیه خواهد بود). بنابراین، آنچه نیاز است عبارت است از موفقیتی که به بهترین نحو برحسب بهکارگیری تواناییهای کنشگر تبیین میشود، یعنی موفقیتی که حاصل توانایی فرد است و این همان چیزی است که در این مورد وجود ندارد.
به دیگر سخن، موفقیت تنها در صورتی دستاورد است که شما خودتان بهتنهایی آن را انجام داده باشید. همین امر دربارۀ باور صادق نیز درست است، آن تنها در صورتی معرفت است که شما خودتان مسئول درستیاش باشید. (این بدان معنا نیست که خودتان باید همه چیز را بهصورت دست اول دریابید؛ وگرنه این نظریه، برای مثال، امکان کسب معرفت از کتابها را رد خواهد کرد).
شاید شما از خودتان بپرسید که گتیه دربارۀ این موضوعات چه میاندیشد. آنچنانکه پیداست، او چندان به این موضوعات نمیاندیشد، یا، اگر نظری در این باره دارد، دغدغۀ چندانی برای انتشار آن نداشته است. درواقع، او هرگز مقالۀ دیگری بهجز «آیا معرفت باور صادق موجه است؟» منتشر نکرده است و او در ماه اکتبر ۹۰ ساله میشود. وی، در پاسخ این پرسش که «چرا نباشد؟»، گفته است «من چیز بیشتری برای گفتن ندارم».
[۳]
End
@philosophyofscience
... و باور ماری مبنی بر اینکه شوهرش در اتاق نشیمن است، ایمن نیستند، زیرا دزد بهراحتی میتوانسته است نوشابهها را جایگزین نکند، و شوهر ماری بهراحتی میتوانسته است در اتاقی دیگر باشد.
برای درک راحتتر این امر، پریچارد از ما میخواهد که به موفقیت شناختی، همانند یک باور صادق، بههمان شیوهای بیاندیشیم که دربارۀ موفقیت در تیراندازی میاندیشیم. معرفت یک دستاورد است، درست همانطور که زدن به وسط هدف با تکیه بر توانایی خودتان یک دستاورد است: شما این کار را انجام دادهاید و این شانس صرف نیست. پریچارد در این باره چنین میگوید:
دستاوردها بهوضوح دربرگیرندۀ موفقیت هستند، اما تیراندازی که بدون هرگونه تواناییِ مربوطه به هدف میزند، حتی با وجود موفقیت خود دستاوردی را نشان نداده است. بهعلاوه، این همچنین امری حیاتی است که موفقیت تیرانداز باید بهدلیل بهکارگیری تواناییهای مربوطهاش باشد. تیرانداز ماهری که به هدف شلیک میکند، اما تنها بهدلیل وزش اتفاقی باد موفق به اصابت به آن هدف میشود، دستاوردی را به نمایش نمیگذارد، هرچند موفق است و از تواناییهای مربوطه نیز برخوردار است (این نوعی از مثال گتیه خواهد بود). بنابراین، آنچه نیاز است عبارت است از موفقیتی که به بهترین نحو برحسب بهکارگیری تواناییهای کنشگر تبیین میشود، یعنی موفقیتی که حاصل توانایی فرد است و این همان چیزی است که در این مورد وجود ندارد.
به دیگر سخن، موفقیت تنها در صورتی دستاورد است که شما خودتان بهتنهایی آن را انجام داده باشید. همین امر دربارۀ باور صادق نیز درست است، آن تنها در صورتی معرفت است که شما خودتان مسئول درستیاش باشید. (این بدان معنا نیست که خودتان باید همه چیز را بهصورت دست اول دریابید؛ وگرنه این نظریه، برای مثال، امکان کسب معرفت از کتابها را رد خواهد کرد).
شاید شما از خودتان بپرسید که گتیه دربارۀ این موضوعات چه میاندیشد. آنچنانکه پیداست، او چندان به این موضوعات نمیاندیشد، یا، اگر نظری در این باره دارد، دغدغۀ چندانی برای انتشار آن نداشته است. درواقع، او هرگز مقالۀ دیگری بهجز «آیا معرفت باور صادق موجه است؟» منتشر نکرده است و او در ماه اکتبر ۹۰ ساله میشود. وی، در پاسخ این پرسش که «چرا نباشد؟»، گفته است «من چیز بیشتری برای گفتن ندارم».
[۳]
End
@philosophyofscience
👍1
با سلام،
به اطلاع دانشجویان گرامی میرساند از آنجا که تا کنون مجوز پذیرش دانشجوی دکتریِ فلسفه تحلیلی در سال 1399-1400 برای پژوهشکده فلسفه تحلیلی صادر نشده است و با توجه به محدودیتهای ناشی از همهگیری کرونا، پژوهشکده فلسفه تحلیلی در آزمون دکتری امسال دانشجویی نخواهد گرفت. بدین وسیله، از دانشجویانی که متقاضیِ شرکت در دوره دکتریِ فلسفه تحلیلی در سال تحصیلی پیش رو بودند، ولی به دلیل شرایط پیش آمده چنین امکانی عملا برای ایشان منتفی شده است عذرخواهی میکنیم؛ امیدواریم در شرایط بهتری در آینده این امکان فراهم شود.
با احترام،
پژوهشکده فلسفه تحلیلی
به اطلاع دانشجویان گرامی میرساند از آنجا که تا کنون مجوز پذیرش دانشجوی دکتریِ فلسفه تحلیلی در سال 1399-1400 برای پژوهشکده فلسفه تحلیلی صادر نشده است و با توجه به محدودیتهای ناشی از همهگیری کرونا، پژوهشکده فلسفه تحلیلی در آزمون دکتری امسال دانشجویی نخواهد گرفت. بدین وسیله، از دانشجویانی که متقاضیِ شرکت در دوره دکتریِ فلسفه تحلیلی در سال تحصیلی پیش رو بودند، ولی به دلیل شرایط پیش آمده چنین امکانی عملا برای ایشان منتفی شده است عذرخواهی میکنیم؛ امیدواریم در شرایط بهتری در آینده این امکان فراهم شود.
با احترام،
پژوهشکده فلسفه تحلیلی