فلسفه علم
7.86K subscribers
885 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
Forwarded from نطقیات
دانشگاه امیرکبیر در یک اقدامی عجیب پذیرش دانشجو را در مقطع ارشد فلسفه علم حذف کرده است.

دکتر مصطفی مهاجری عضو هیئت علمی در نامه‌ای به این مسئله اعتراض کرده است.

#فروپاشی_دانشگاه
♦️♦️♦️

t.me/nutqiyyat

Instagram.com/nutqiyyat
👍5
شاهدی برای ظهور یکباره‌ی جانوران!

از معماهای پیش روی تکامل‌دانان پیدایی تقریباً یکباره‌ی جانوران است. از حدود نیم میلیارد سال پیش به بعد، شاهد حضور گسترده‌ی جانوران پرسلولی در فسیل‌ها هستیم. اما چطور ممکن است، به یکباره، جانورانی پرسلولی و پیچیده از موجودات ساده‌ای مانند باکتری‌ها و پروتوزوئرها تکامل یافته باشند؟

شواهدی که نتایج آن در یکی از نشریه‌های مهم تکامل منتشر شده نه تنها معما را (که برای خود داروین هم مطرح بوده است) حل نمی‌کند بلکه آن را پیچیده‌تر هم می‌کند.

ابتدا شرح معما در چند بند:

یک. در دوره‌ای (از ۵۳۹ تا ۴۳۸ میلیون سال پیش) که به انفجار کامبرین موسوم است، شاهد فسیل‌های بسیار متنوعی از جانوران هستیم.

دو. کمی قبل از این دوره، شاهد قدیمی‌ترین فسیل جانورانیم که مربوط به ۵۷۴ میلیون سال پیش است. این فسیل مربوط به جانوری است که به مقدار زیادی پیچیده است و نمی‌توانسته مستقیما از تک‌سلولی‌های ساده‌تر تکامل پیدا کرده باشد. بنابراین فرض عمومی بر این است که باید فسیل‌هایی از نیاکان قدیمی‌تر جانوران وجود داشته باشد.

سه. اما در حالیکه در قبل از این تاریخ فسیل باکتری‌ها و پروتوزوئرها یافت می‌شود، از فسیل جانوران خبری نیست.

چهار. مطابق پیش‌بینی انجام شده توسط تکنیک ساعت ملکولی از حدود ۸۰۰ میلیون سال پیش نیاکان ساده‌تر جانوران وجود داشته‌اند.

معما: پس چرا شواهدی از فسیل جانورانی که مثلا مربوط به ۸۰۰ تا ۶۰۰ میلون سال پیش بوده باشد پیدا نشده است؟

تا به امروز دو پاسخ ساده و رایج برای این پرسش داشته‌ایم:

پاسخ نخست: احتمالا بدن جانوران ابتدایی‌تر ظریف‌تر بوده و بنابراین امکان فسیل شدن آنها کمتر بوده است. (این پاسخ با این نقد مواجه است که به وفور در این دوران فسیل باکتری‌ها و پروتوزوئرهایی با ساختار بسیار ظریف یافت می‌شود.)

 پاسخ دوم: تشکیل فسیل‌ها برای جانوران شرایط خاصی داشته، و این شرایط همواره برقرار نبوده است. بنابراین تعداد کمتری از فسیل جانوران شکل گرفته است و باید صبور باشیم و بیشتر بگردیم: مگر نه اینکه همیشه شاهد کشف فسیل‌هایی هستیم که تاریخی قدیمی‌تر داشته‌اند.

در پژوهش کنونی، زمین‌شناسان دانشگاه آکسفورد به وجود گل‌ولایی میکروب‌کش اشاره می‌کنند که برای وجود فسیل‌ها ایده‌آل است؛ تا حدی که اگر فقط ۲۰ درصد محیط از این گل‌ولای باشد ۹۰ درصد احتمال تشکیل فسیل وجود دارد. اما یافته‌های ایشان نشان داد، در زمانی قبل از تاریخ قدیمی‌ترین فسیل جانوران، این نوع گل‌ولای وجود داشته است و با اینکه فسیل موجودات ساده‌تر در آن یافت می‌شود، اما هیچ شاهدی از فسیل جانوران در آن نیست.
به عبارتی، شرایط فسیل شدن فراهم بوده اما جانوری وجود نداشته که فسیل شود. بنابراین احتمالا پیش‌بینی انجام شده توسط تکنیک ساعت ملکولی تایید نمی‌شود.

هر دو پاسخ رایج تکامل‌دانان و همچنین مبنای نظری تکنیک ساعت ملکولی در یک چیز مشترک‌اند؛ اینکه بر مبنای پیش‌فرضی تدریجی‌گرایانه عرضه شده‌اند: این فرض که تغییرات تکاملی زمان‌بر، تدریجی‌‌، و با نرخی نسبتا ثابت رخ می‌دهند.
شاید این پیش‌فرض نیازمند بازبینی است. شاید چنانکه گولد در نظریه‌ی "تعادل منقطع" به ما گفته بود، در برهه‌هایی از تکامل شاهد تغییرات بسیار بزرگ در بازه‌های زمانی کوتاه بوده‌ایم.

هر چند این پاسخ معمای شکل‌گیری نخستین جانوران را رازآمیز‌تر می‌کند اما اکنون شاهدی به نفع آن داریم.

(برای دیدن برخی شواهد تجربی دیگر به نفع احتمال وقوع تکامل سریع اینجا را ببینید.)



هادی صمدی
@evophilosophy
👍2❤1
حیات محکوم به تنوع و آزادی‌ست!

پژوهشی که دیروز نتایج آن در نشریه‌ی نیچر چاپ شده یکی از قواعد حاکم بر تکامل زیستی را به بهترین شکل ممکن نشان می‌دهد. قاعده‌ای که وقتی در ساحت انسانی به کار بسته شود به وضوح نشان می‌دهد که به چه میزان یکسان‌سازی جوامع انسانی عملی خلاف منطق حاکم بر حیات است.

ابتدا دو نکته‌ی مقدماتی، و ساده‌سازی‌شده، برای کسانی که با زیست‌شناسی آشنایی کمتری دارند:

یک. در ژنوم (دی‌ان‌ای) موجودات زنده اطلاعات لازم برای ساخته شدن پروتئین‌ها وجود دارد. اما بخشی از ژنوم موجودات زنده پروتئینی ایجاد نمی‌کنند؛ و گویا اضافه‌اند. به همین دلیل گاه آن را «دی‌ان‌ای آشغال» نیز می‌نامند.

دو. امروزه می‌دانیم که «آشغال» نامیدن این بخش درست نبوده زیرا کارکردهای زیستی زیادی دارد، از جمله اینکه به عنوان خازن ذخیره‌ی تنوع‌ها برای مواقعی که تنش محیطی زیاد است عمل می‌کند. (این نشان می‌دهد که فراتر از سطح فردی، بخشی از دی‌ان‌ای هر فرد برای بقای گونه طراحی شده است.)

حالا به سراغ پژوهش جدید برویم.

 یک. فرض کنید یک باکتری طراحی کنیم که فقط حاوی یک ژنوم حداقلی باشد، یعنی شامل ژن‌های بسیار مهمی که باکتری بدون آنها نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد. به عبارتی دیگر، تمامی بخش‌های دی‌ان‌ای را که ظاهرا بدون کارکرد، یا آشغال، هستند از باکتری خارج کنیم.

دو. شرایط رشد و تقسیم باکتری را برای چندین نسل فراهم کنیم.
(ظاهرا ژن‌های باقیمانده آنقدر مهم هستند که هر جهشی در یکی از آنها خطر مرگ باکتری را به همراه دارد.)

سوال: اگر این باکتری به رشد سلولی ادامه دهد چه ترکیب ژنتیکی را انتظار داریم؟

زیست‌شناسان دانشگاه ایندیانا در پاسخ به این پرسش در سال ۲۰۱۶ از ۹۰۱ ژن موجود در نوعی مایکوپلاسما، ۴۵ درصد ژن‌ها را خارج کردند و به باکتری‌ای که فقط ۴۹۳ ژن داشت اجازه‌ی تولیدمثل دادند. از آنجا که این ژن‌ها برای حیات باکتری کاملا ضروری بودند پژوهش‌گران انتظار آن را داشتند که وقتی پس از چند نسل ژنوم باکتری را بررسی کنند همان ترکیب حداقلی اولیه را مشاهده کنند. اما کاملا خلاف انتظار ایشان، با افزایش تنش‌های محیطی باکتری‌ها منقرض نشدند. به عبارتی، جهش‌های زیادی در باکتری‌ها رخ داده، که باعث ادامه یافتن تبار آنها شده بود.

به تعبیر یکی از نویسندگان مقاله "حیات راه خود را پیدا می‌کند".

حیات در مواجهه با تغییرات محیطی آنقدر خود را تغییر می‌دهد تا باقی بماند. البته این تغییرات عموما به مرگ موجود زنده می‌انجامد اما اگر موجود زنده بماند روزنه‌ای یافته است تا به حیات ادامه دهد. در مورد باکتری‌ها هر کدام از آنها امتداد همان باکتری اولیه‌اند. مهم آن است که تبار باقی بماند.
این یافته به خوبی منطق حاکم بر تکامل را نشان می‌دهد: اینکه چرا تنوع اهمیت دارد.

در ادامه‌ی این آزمایش این باکتری‌ها را، که جهش‌های مکرری داشتند، با همتایان طبیعی خود مقایسه کردند. هرچند در مسابقه با آنها بازنده بودند اما دسته‌ی بزرگی از ویژگی‌های از دست رفته را جبران کرده بودند.

حذف تنوع‌ها موجود را ضعیف می‌کند اما اگر موجود زنده بماند مجدد تنوع‌ها را احیاء خواهد کرد.

اگر از این یافته بهره‌برداری تمثیلی کنیم بهتر می‌توان درک کرد که چرا تنوع در جوامع انسانی لازم است. چرا حذف آن جامعه را ضعیف می‌کند و اگر جامعه بقاء یابد مجدد بخشی از آنچه را حذف شده احیاء می‌کند.

در توجیهی برای کاربست این تمثیل به ساحت انسانی می‌توان به این نکته اشاره کرد که میزان این بخش از دی‌ان‌ای در انسان بسیار بیش از باکتری‌هاست. به عبارتی، با پیچیده‌تر شدن ارگانیسم، نه تنها از حجم دی‌ان‌ای آشغال کم نشده است بلکه گویا نیاز بیشتری به این بخش بوده است.
 
یکی از نویسندگان مقاله، همنوا با کاربست این استعاره به جوامع انسانی نقل قولی را از فیلم پارک ژوراسیک بیان می‌کند:

«گوش کن، اگر تاریخ تکامل یک چیز را به ما آموخته باشد این است که زندگی محدود نخواهد شد. زندگی آزاد می‌شود. به سرزمین‌های جدید گسترش می‌یابد، و به نحوی، هرچند دردناک یا حتی خطرناک، از موانع می‌گذرد، اما . . . زندگی راهی پیدا می‌کند.»
 
هادی صمدی
@evophilosophy
👍7
Audio
▪️نخستین جلسه از سلسله سخنرانی‌های گروه فلسفه علم امیرکبیر ۱۴۰۰-۱۴۰۱
🔈 منظرگرایی و نسبیت خاص| مهدی خلیلی| دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه آزاد آمستردام| ۶ آذر ۱۴۰۰
@PhilSciAUT
@philosophyofscience
سرزنش، ماهیت و هنجارهای آن
شروین میرزایی
▪️جلسه دوم از سلسله سخنرانی‌های گروه فلسفه علم امیرکبیر ۱۴۰۰-۱۴۰۱
🔈 سرزنش، ماهیت و هنجارهای آن|شروین میرزایی| دانشجوی دکتری فلسفه منچستر| ٢٧ آذر ۱۴۰۰
@PhilSciAUT
@philosophyofscience
می‌خواهی خوب به خاطر بسپاری و به یاد آوری؟ دستانت را مشت کن!

این توصیه آنقدر ساده و عجیب است که بسیار به داده‌های زردی می‌ماند که در شبکه‌های مجازی بازنشر می‌شوند. اما این خلاصه‌ی نتایج پژوهشی است که در قالب یک مقاله در یکی از نشریه‌های انجمن روان‌شناسی آمریکا منتشر شده است.

افراد را به دو گروه همتا تقسیم کردند. برای هر دو گروه اطلاعات شنیداری عرضه شد و در انتها درباره‌ی اطلاعات پخش‌شده، سوالاتی پرسیده شد. گروه آزمایش در حین گوش دادن، توپ کوچکی را در دست می‌فشردند و گروه کنترل این کار را نمی‌کردند. نتیجه آنکه گروه آزمایش اطلاعات دریافتی را بهتر  به یاد آوردند.

پژوهشگران این پژوهش معتقدند از این تکنیک می‌توان برای کمک به افراد مسنی که با مشکلات حافظه مواجه هستند بهره گرفت و به آنها توصیه کرد که طی روز از توپ‌های کوچک ابر فشرده که به "توپ استرس" موسوم‌اند استفاده کنند.
(هرچند به دانه‌های تسبیح در دست فشار زیادی وارد نمی‌شود اما شاید در دست گرفتن تسبیح نیز نقش مشابهی داشته باشد. به روان‌شناسان وطنی توصیه می‌کنم آزمایش کنند.)

همچنین شاید بتوان از این تکنیک در کلاس‌های درس برای افزایش کارکرد حافظه‌ی دانش‌آموزان، به ویژه آنها که اختلالات حافظه دارند، بهره گرفت.

یافته‌ها در حمایت از نظریه‌ی بدنمندی شناخت رو به فزونی‌اند.

هادی صمدی
@evophilosophy

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36931831/
👍11❤2👎1
تضادهای ذهنی یک متخصص طب سنتی ایرانی: چگونه می‌توان دو نظام متعارض طب اخلاطی و طب رایج را همزمان پذیرفت؟

"تخصص طب سنتی ایرانی" از تخصص‌های پزشکی در ایران است که فارغ‌التحصیلان پزشکی عمومی برای گذراندن دوران تخصص وارد آن می‌شوند. متافیزیک پزشکی اخلاطی با پزشکی رایج در تعارض است. نه فقط اختلاف نظری ساده و قابل اغماض؛ بلکه تعارضی کاملا آشکار.
پزشکی اخلاطی جهان را متشکل از چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش می‌داند. درحالی‌که جهان پزشکی رایج از اتم‌ها و مولکول‌ها تشکیل شده‌است. اخلاط اربعه (خون و سودا و بلغم و صفرا) و ویژگی‌های چهارگانه (سردی و گرمی و خشکی و رطوبت) نیز هیچ جایگاهی در پزشکی رایج ندارد.

به این ترتیب کار پزشک متخصص طب سنتی مانند آن منجمی است که درصدد باشد همزمان دو نظام کوپرنیک و بطلمیوس را در یک نظام واحد بگنجاند. البته از هر کدام از دو نظام بطلمیوس و کپرنیک می‌توان برای مسیریابی بهره برد اما ترکیب آن دو ما را به مقصدی نخواهد رساند.

پرسشی که مطرح است این است که چگونه پزشکان متخصص طب سنتی، در سطح روان‌شناختی، با این تعارض کنار می‌آیند؟

لئون فستینگر در سال 1956 نظریه‌ی «ناهماهنگی شناختی» را معرفی کرد. مطابق این نظریه وقتی ذهن با دو دسته اطلاعات متعارض مواجه می‌شود دچار تنش می‌شود و برای رفع این تنش به نحوی تلاش می‌کند که آن را برطرف کند. هرچند عقلانی‌ترین راه این است که با داوری میان اطلاعات متناقض یکی را طرد کند اما در عموم موارد فرد به نحوی از انجام این کار طفره می‌رود و تلاش می‌کند با ترفندی تعارض را دور بزند.

مطابق این نظریه متخصصان پزشکی سنتی دو راه اصلی پیش رو دارند تا ناهماهنگی شناختی خود را از بین ببرند:

یک. یکی از دو نظام را کلا کنار نهند. به وضوح از میان نظریه‌ی عناصر اربعه و نظریه‌ی اتمی، اولی باید کنار نهاده شود. اما این راه حل، که معقول‌ترین راهکار است، مورد توجه متخصصان طب سنتی نیست.

دو. راهکار دوم انکار تعارض است. در سال‌های اخیر روان‌شناسان پدیده‌ای را معرفی کرده‌اند با نام «جهل اختیاری» (که در اقتصاد «اجتناب از اطلاعات» نامیده می‌شود). به‌عنوان نمونه 10 درصد افرادی که تست اچ.آی.وی می‌دهند برای دریافت نتایج بازنمی‌گردند و ترجیح می‌دهند از ابتلای احتمالی خود به ایدز ناآگاه بمانند.

اینکه چرا دسته‌ای از پزشکان اینگونه عمل می‌کنند پرسشی تجربی است و نیازمند پژوهشی میدانی. اما از جمله فرضیه‌هایی که می‌توان برای آن عرضه کرد موارد زیر است:

یک. وجود این باور عمومی که تخصص در هر رشته‌ای بهتر از پزشکی عمومی است و احتمال پیدا کردن شغل مناسب را افزایش می‌دهد؛

دو. عدم رضایت از پزشکی رایج و برجسته به نظر رسیدن نقاط ضعف آن در چشم این دسته از پزشکان؛

سه. تلاشی برای برقراری آشتی میان سنت و مدرنیته که در زمینه‌ی پزشکی خود را در قالب تخصص طب سنتی نمایان می‌کند؛

چهار. وجود بازاری مناسب برای متخصصان این رشته. (که بررسی علل آن نیازمند پژوهشی در جامعه‌شناسی پزشکی است.)

ممکن است ترکیبی از این علل، یا مواردی دیگر، پزشک را به سمت تخصص طب سنتی سوق دهد. اما علت گرایش به این تخصص هر چه که باشد،  تعارض بنیادین در بطن آن را از بین نمی‌برد.

به احتمال زیاد این دسته از پزشکان تمایلی به خواندن متونی از این دست نیز ندارند و ترجیح می‌دهند از این دسته اطلاعات نیز اجتناب کنند.  

 هادی صمدی
@evophilosophy 
 
👍7👏2❤1
📣 برنامه نهایی مدرسه تابستانه فلسفه تحلیلی پژوهشگاه دانش های بنیادی IPM
💳 هزینه ثبت نام نهایی برای پذیرفته شدگان: ۲۰۰ هزار تومان
⏰ مهلت ثبت نام: ۲۴ مرداد
🗓 برگزاری به صورت حضوری در روزهای ۱۹ تا ۲۱ شهریور
📌 ثبت نام در لینک:https://forms.gle/5rbgNFbzLSzCSSN56
👍4
سخنرانی‌‌های مضامین فلسفی

خرسندیم که به اطلاع برسانیم که در چهارمین سخنرانی از سری جدید سخنرانی‌های مضامین فلسفی، میزبان علی معظمی خواهیم بود.

عنوان سخنرانی: «عدالت در تذکره‌ی شیخ»

تذکرة الغافل و ارشاد الجاهل رساله‌ای است از شیخ فضل‌الله نوری که در دوران استبداد صغیر نوشته و منتشر کرده است. رساله نام نویسنده ندارد، اما به‌رغم برخی تردیدهای بعدی از همان زمان انتشار شیخ فضل‌الله نوری را نویسنده‌اش می‌دانستند و دلالت‌های درون متنی واضحی هم برای این ادعا موجود است.
اهمیت این رساله از نظر من در دو چیز است: اول صورت‌بندی نظری واضحی  که علیه خواست‌های مساوات و حریت مشروطه‌خواهان می‌کند، و به این ترتیب راجع به کلیت مفهوم حکومت قانون و عدالت صوری داوری می‌کند. دوم اینکه این متن را می‌توان نیای رساله‌های سیاسی معاصر شیعی دانست. 
در این گفتار قصد دارم به معرفی رساله و همین  وجه اول اهمیتش بپردازم. 


زمان: چهارشنبه ۴ مرداد، ساعت ۱۴:۰۰ تا ۱۶:۰۰.
مکان: پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، ساختمان نیاوران.

متن رساله‌ی تذکرة الغافل و ارشاد الجاهل را این پایین خواهید یافت. شاید بد نباشد قبل از جلسه نگاهی به آن بیندازید.
ابطال نظریه‌ای ۷۰ ساله در زیست‌شناسی تکاملی
 
مطابق نظریه‌ی رایج و جاافتاده، که ۷۰ سال از عمر آن می‌گذرد و در عموم کتاب‌های درسی زیست‌شناسی که به این موضوع می‌پردازند نیز یافت می‌شود، از حدود ۸۰۰ تا ۶۵۰ میلیون سال پیش موجودات پرسلولی در اثر افزایش اکسیژن در سطح زمین شکل گرفتند و پس از چند میلیون سال در انفجار کامبرین گسترش یافتند.

اما پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ در پژوهشی که در سه کشور عمان، کانادا و چین انجام داده‌اند با عرضه‌ی شواهد فسیلی و با آزمایش‌های زمین‌شناختی نشان داده‌اند که نه تنها در این دوران اکسیژن زمین افزایش نیافته بلکه حتی اندکی نیز کاهش یافته است!

این یعنی تمامی روایت‌های گذشته که به این موضوع اختصاص دارند نیازمند بازبینی اساسی‌اند.

هرچند پژوهشگران این پروژه نظریه‌ی بدیلی عرضه نکرده‌اند اما به مورد مشابهی اشاره می‌کنند که شاید مبنای روایت‌های بعدی باشد. پژوهش‌گران سرطان و کسانی که بر روی سلول‌های بنیادی کار می‌کنند نیز متوجه تاثیرات کمبود اکسیژن در برخی فرایندهای پایه در این حوزه‌ها شده‌اند.
 
سلول‌های بنیادی در غلظت‌های پایین اکسیژن، رشدی پایدار و آرام دارند و با افزایش بیش از حد اکسیژن رشد سریعی پیدا می‌کنند و در بدترین حالت، به شدت جهش می‌یابند و از بین می‌روند. بنابراین بعید نیست که کمبود اکسیژن در گذشته‌های دور نیز چنین نقشی داشته و به پایداری رشد در موجودات پرسلولی کمک کرده است.

فیلسوفانی مانند پیرس و پوپر که بر خطاپذیری معرفت علمی تاکید دارند و معرفت بشر را همواره در مسیر بازبینی و اصلاح می‌دانند درست می‌گویند. رئالیسم خام را باید کنار نهاد. معرفت‌شناسی تکاملی ابزار مفهومی کارآمدتری در شرح آن چیزی است که در مرزهای علوم می‌گذرد.
 
برای مشاهده‌ی پژوهش دیگری که اخیرا توسط زمین‌شناسان انجام شد و به اصلاح یکی دیگر از نظریه‌های مرتبط با این موضوع در زیست‌شناسی تکاملی انجامید و نشان داد جانوران نه در زمانی حدود ۲۰۰ میلیون ساله، بلکه در زمان کوتاهی و در ابعاد یکی دو میلیون سال، به شکلی تقریبا یکباره بوجود آمده‌اند اینجا را ببینید.
 
هادی صمدی
@evophilosophy
👍5❤1👏1
دو جلسه لایو اینستاگرام

موضوع: گفت‌وگویی در باره‌ی شکوفایی‌‌ و خوب‌زیستن با نگاهی تکاملی.

صحبتی در باب اینکه تفسیر داروینیست‌های اجتماعی از تکامل چه خطاهایی داشت که وقتی آن را بر موضوع خوب‌زیستن انسان بار کردند به فجايع بزرگی انجامید؟

و اینکه تفاوت‌های انسان با سایر جانوران در کجاست که عدم توجه به آنها داروینیست‌های اجتماعی را (که واقع بیش از آنکه داروینی باشند اسپنسری بودند) به بیراهه کشاند؟

آیا می‌توان با در نظر گرفتن این تفاوت‌ها خوانش تکاملی جدیدی از به‌زیستی انسان در جهان پیش رو عرضه کرد؟ در پاسخ مثبت به این پرسش‌ است که میهمان دوستان عزیز در اسکای_گراویتی هستم.

به میزبانی دکتر رامتین بیدارس و دکتر ابوالفضل رفیعی‌پور

یکشنبه اول مرداد ساعت ۲۰:۳۰
یکشنبه ۸ مرداد ساعت ۲۰:۳۰

هادی صمدی

https://instagram.com/sky__gravity?igshid=MzRlODBiNWFlZA==

https://instagram.com/doxa__vision?igshid=MzRlODBiNWFlZA==
📣 پیش همایش بین المللی فلسفه ذهن

با حمایت ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی،
انجمن مغز و فلسفه ذهن دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی برگزار می‌کند:

مدرسه تابستانه فلسفه ذهن ۱۴۰۲

این رویداد با تدریس اساتید شناخته شدهٔ این حوزه امسال به مدت ۴ روز از ۳۰ مرداد تا ۲ شهریور در دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی برگزار می‌شود.

مبلغ ثبت‌نام: ۱۰۰ هزار تومان

به دلیل محدودیت در تعداد، جهت ثبت نام در رویداد لازم است که علاقه‌مندان از طریق فرم زیر اطلاعات خود را جهت بررسی ارسال کنند:
https://forms.gle/p5uQZ1nt5vDQVjG67

اطلاع‌رسانی‌های بیشتر از طریق کانال‌های اطلاع رسانی ستاد توسعه، سایت و کانال فلسفه ذهن و انجمن مغز و فلسفه ذهن انجام خواهد شد.

www.cogc.ir
@Philmind / www.philmind.ir
@Mindphilosa / www.mindphilosa.ir

@philsharif
👍5👎2
Audio
🔖 صوت جلسه آشنایی با فلسفهٔ #هوش_مصنوعی👆👆

🎙 دکتر مهدی همازاده

⏰ زمان: سه‌شنبه، ۲۳ خرداد ۱۴۰۲
📍 مکان: قم، دانشگاه ادیان و مذاهب

📌 «انجمن علمی دانشجویی فلسفه دانشگاه ادیان‌ومذاهب» (@PhilosophyAdyan) با همکاری «انجمن علمی فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه تهران» (@philosophyisl) و «انجمن علمی فلسفه دانشگاه اصفهان» (@Philosophy_Society_98)

@PhilMind
👍6👏1
کل یک چیز بیش از جمع اجزاء آن است!

درباره‌ی این اصل، بسیار شنیده‌ایم؛ از روان‌شناسی گشتالت گرفته تا علومی که به نظریه‌ی پیچیدگی می‌پردازند.

مثالی از میکروبیوم موجودات زنده که به تازگی در نشریه‌ی ساینس منتشر شده، شاهدی است بر صحت این اصل.

میکروبیوم‌ دسته‌ی بزرگی از میکروارگانیسم‌هایی‌ست که در بدن موجودات پرسلولی، مانند انسان، هم‌زیستی دارند. پیش‌فرض رایج این است که مثلا اگر سه میکروارگانیسم الف، ب، و ج همزمان در سطح پوست انسان زندگی می‌کنند منطقا باید دو به دو با هم همزیستی داشته باشند.

پس اگر الف و ب را همزمان در یک محیط، کشت دهیم هر دو باید بتوانند در آن محیط رشد کنند؛ و همچنین است در مورد ب و ج  یا در مورد الف و ج.

اما این پیش‌فرض، که بسیار منطقی به نظر می‌رسد، در پژوهشی که نتایج آن در نشریه‌ی ساینس منتشر شده ابطال شده است. گاه طبیعت تابع قواعد منطقی ما نیست.

در این پژوهش ۱۲ میکروارگانیسمی که در چند موجود زنده همزیستی دارند انتخاب شدند. طی این پژوهش مشخص شد که هیچ جفتی از این ۱۲ میکروارگانیسم در محیط کشت با هم رشد نمی‌کنند در حالیکه همه با هم در بدن موجودات دیگر زندگی می‌کنند!

گویا، با وام گرفتن استعاره‌ی سعدی، وقتی فقط دو تای آنها باهم در محیط کشت باشند، به سان دو پادشاهی‌اند که در اقلیمی نمی‌گنجند! اما وقتی تنوع آنها زیاد می‌شود همانند ده گدا در گلیمی می‌خسبند!

این آزمایش به بهترین وجهی نشان می‌دهد که چرا باید مبتنی بر شواهد سخن گفت، و عمل کرد، و شواهد تجربی را بر تبیین‌های ماشین‌انگارانه و منطقی اولویت داد. گاه "منطق واقعی" حاکم بر جهان طبیعت پیچیده‌تر از منطق ما است. اما تجربه، البته به نحوی خطاپذیر، دریچه‌ای رو به جهان را به روی ما می‌گشاید.

(همچنین این پژوهش مثال خوبی است برای نشان دادن اهمیت تنوع‌زیستی: اینکه چگونه زیست یک گونه به وجود تنوع در اکوسیستم وابسته است.)

 
هادی صمدی
@evophilosophy  
👍2
ریشه‌های زبان‌های هندی-اروپایی در کجاست؟ (مثالی از دانش توزیع‌شده و جمعی؛ و بهره‌گیری علوم انسانی از هم‌افزایی با علوم تجربی)

در بحث تکامل زبان، از منظر زیست‌شناسان تکاملی پرسش مهم این است که چگونه انسان‌ها شروع به سخن گفتن کردند. (به عنوان نمونه‌ اینجا را ببینید.)

اما از منظر تکامل فرهنگی نیز می‌توان به پرسش‌های دیگری درباره‌ی خاستگاه زبان‌ها پرداخت: اینکه چگونه زبان‌ها تغییر می‌کنند؟ درخت تبارشناسی زبان‌ها چگونه است؟

پژوهشی که اخیرا نتایج آن در نشریه‌ی ساینس چاپ شده در این زمره است و بر یکی از مسئله‌های محل مناقشه‌ی زبان‌شناسان نوری تازه می‌افکند تا گواهی باشد که چرا تکامل اینگونه به نظریه‌ی بنیادین در علوم انسانی نیز بدل شده است.

مسئله‌ی محل مناقشه این بوده است که ریشه‌های زبان‌های هندی-اروپایی در کجا بوده و این درخت چه زمانی سربرآورده است. دو نظریه‌ی رقیب در پاسخ به این پرسش عبارتند از نظریه‌ی استپ (یا نظریه‌ی کورگان) و نظریه‌ی آناتولی (یا نظریه‌ی کشاورزی).

مطابق نظریه‌ی نخست، که طرفدار بیشتری دارد، زبان‌های هندی اروپایی حدود ۶ هزار سال پیش در سبزدشت‌های شمال دریای خزر، که از غرب به اوکراین و از شرق به قزاقستان گسترش یافته، و به استپ پونیک-کاسپین موسوم است، به وجود آمده‌اند.

مطابق نظریه‌ی بدیل، یعنی نظریه‌ی آناتولی، ریشه‌های زبان‌های هندی اروپایی به شروع دوران کشاورزی بازمی‌گردد و حدودا ۹ هزار سال قدمت دارد.

حدودا دو سال پیش، دو تن از پژوهشگران دانشگاه کلرادو، با تحلیل ساختار دستور زبان ۱۲۵ زبان هندی‌-اروپایی و بهره‌گیری از نظریه‌‌ی تکامل به این نتیجه رسیده بودند که خاستگاه زبان‌های هندی‌-اروپایی حدودا در ۶۵۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش است. اما نظریه‌های قبلی، به ویژه اولی، ریشه‌دارتر از آن بودند که با این پژوهش انجام شده توسط دو زبانشناس کنار روند.

اکنون پژوهشگران موسسه‌ی ماکس پلانک برای حل مسئله کاری بس سترگ را به انجام رساندند تا نشان دهند که احتمالا هر دو نظریه نادرست‌اند. این بار پژوهشگران ۸۰ متخصص زبان‌شناسی را گرد هم آوردند و ۱۶۱ زبان هندی اروپایی، از جمله ۵۲ زبان باستانی و تاریخی را تحلیل کردند. اما چه کسی می‌تواند این حجم بزرگ داده‌ها را تحلیل کند؟ احتمالا کامپیوتر!

اما کامپیوتر برای انجام چنین کاری نیازمند یک برنامه است. در زیست‌‌شناسی تکاملی، ذیل بحث درخت فیلوژنی یا تبارزایی، روشی باب شده‌است که از استنباط بیزی استفاده می‌کند تا احتمال درستی یک شاخه‌ی پیشنهادی را بر اساس داده‌های جدید به روز کند. (در استنباط بیزی، که از نام تامس بیز می‌آید، با یک فرضیه اولیه آغاز، و این فرضیه را در مواجهه با داده‌ها تصحیح می‌کنیم.)
زبان‌شناسان ماکس پلانک دسته‌ای از شاخه‌های پیشنهادی زبان‌شناسان قبلی را در اختیار داشتند. و حالا با حجم بزرگ داده‌هایی که زبانشناسان این پروژه در مشورت با هم تهیه کرده بودند می‌توانستند از کامپیوتر بخواهند درخت‌های زبان‌شناسی موجود را به محک آزمون بزند و پیشنهادات خود را عرضه کند. نتیجه آن بود که نیای مشترک این زبان‌ها ۸۱۰۰ سال پیش و در منطقه‌ای در جنوب قفقاز بوده است. همچنین دریافتند حدود ۷ هزار سال پیش ۵ شاخه‌ی اصلی زبان‌های هندی-اروپایی از هم جدا شده‌اند. بنابراین هیچکدام از دو نظریه‌ی قبلی کاملا درست نبودند و احتمالا چیزی در میانه‌ی آن دو به حقیقت نزدیک‌تر است.

به دعوی مسئول پروژه نتایج این پروژه فراتر از تعیین محل و تاریخ ریشه‌های هندی اروپایی است: گامی بزرگ‌ست به جلو که یافته‌های باستان‌شناسی، انسان‌شناسی و ژنتیک را ادغام می‌کند.

سه نکته‌:
یک. اگر این ۸۰ زبان‌شناس در پروژه شرکت نمی‌کردند و همچنین متخصصان برنامه‌ریزی کامپیوتر از همکاری زیست‌شناسان متخصص تبارشناسی با روش بیزی بهره نمی‌بردند این نتیجه به‌دست نمی‌آمد. به محصول چنین پژوهش‌هایی که محصول جمعی از دانندگان است به نحوی که هیچ کدام از آنها به تنهایی کلیت دانش تولیدشده را ندارند "دانش توزیع‌شده" می‌گویند.

دو. در این مثال "تنوع" دانش افراد نقش مهمی را بازی می‌کند. آشنایی با ریشه‌شناسی ۱۶۱ زبان تنوع دانشی گسترده‌ای را می‌طلبد. به این تنوع، دانش‌ متخصص سیستماتیک، برنامه‌نویسی کامپیوتر، و ریاضیدان را بیافزایید. "دانش جمعی" این گروه متکثر امکان حل این مسئله را فراهم کرد.

سه. چنین پژوهش‌هایی فقط در فضای علمی موسسه‌هایی مانند ماکس پلانک، که در آنجا پژوهشگران علوم انسانی پذیرای داده‌ها و روش‌های علوم تجربی‌اند، امکان‌پذیر است. (البته ممکن است برخی از زبان‌شناسان پروژه نسبت به بهره‌گیری از نظریه‌ی تکامل در زبان‌شناسی تمایلی نداشته باشند یا حتی مخالف آن باشند. اما جو حاکم بر فضای موسسه باعث می‌شود پروژه به سرانجام برسد.) جای این جو علمی آشتی‌جویانه با علوم تجربی در دانشکده‌های علوم انسانی ما کاملا خالی‌ست.
 
هادی صمدی
@evophilosophy  
👍5
سخنرانی‌‌های مضامین فلسفی

خرسندیم که به اطلاع برسانیم که در پنجمین سخنرانی از سری جدید سخنرانی‌های مضامین فلسفی، میزبان ناهید عبدلی خواهیم بود.

عنوان سخنرانی: تکوین گفتمان حقوق زنان از عصر مشروطه تا پایان پهلوی اول

پس از انقلاب مشروطه، زنان به ‌طور جدی و مستمر وارد عرصۀ اجتماعی شدند و گفتمان حقوقی خود را شکل دادند. مطالبات حقوقی زنان در یک مرحله مطرح نشد، بلکه در پنج دورۀ مجزا تکوین یافت. این گفتمان را زنان طبقۀ بالای اجتماعی و در پیوند با گفتمان‌های روشن‌فکری، سیاسی، و دینی شکل دادند. در این نشست چگونگی تکوین و سرنوشت این گفتمان حقوقی را بررسی می‌کنیم.

زمان: چهارشنبه ۱۸ مرداد، ساعت ۱۴:۰۰ تا ۱۶:۰۰.
مکان: پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، ساختمان نیاوران.
بازار آزاد: خوب یا بد؟

اوایل قرن ۱۸ با کتابی همراه بود به نام افسانه‌ی زنبورها از برنارد مندِویل. مندویل در این کتاب خودخواهی فردی را عامل پیشرفت اقتصادی می‌دانست. در مقابل آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل نوشت که، خلاف نظر مندویل، تجارت فضیلت‌های انسان‌ها را پرورش می‌دهد.

اینکه اقتصاد چه ربطی با ارزش‌ها دارد فقط محل بحث فیلسوفان نبوده است. اینکه آیا بازار آزاد زندگی انسان‌ها را بهتر می‌کند یا بدتر مبنای نظری اردوگاه‌های اقتصادی راست و چپ بوده است و تاثیرات عملی آن را تمامی مردم جهان حس می‌کنند.

بزرگترین ایراد روش‌شناختی این بحث، در سه سده‌ی گذشته در نظری‌بودن بحث و بی‌توجهی یا کم‌توجهی به داده‌های تجربی بوده است. در مواردی نیز که به داده‌ها توجه شده، شواهد، گزینشی انتخاب شده‌اند: ایدئولوژی‌های اقتصادی، البته با نام مبانی نظری و فلسفی، چنان ذهن اقتصاددانان هر دوسو را جهت داده‌اند که ایشان فقط داده‌های مؤید نظر خود را می‌بینند و تمامی یافته‌های مخالف را یا کلا نادیده می‌گیرند یا با برچسب منفعت‌طلبی و ایدئولوژیک‌بودن طرد می‌کنند، غافل از آنکه موضع خود آنها نیز کمتر ایدئولوژیک نیست.

در دهه‌های اخیر شاهد تغییراتی اساسی در این مباحث هستیم. اقتصاد مبتنی‌برشواهد، اقتصاد تجربی، اقتصاد آزمایشی و غیره همگی در تلاش‌اند که با توجه عمیق‌تر به شواهد تجربی از دوگانه‌ی ایدئولوژیک معرفی‌شده رهایی یابند. البته رویکرد جدید نیز تابع پیش‌فرض‌های نظری است. با این تفاوت که خلاف آزمون‌های تجربی که توسط اقتصاددانان دو اردوگاه راست و چپ انجام می‌شد این‌بار آنچه قرار است آزموده شود خود در زمره‌ی پیش‌فرض‌های نظری نیست. (جای تعجب نیست که وقتی اقتصاددان راست، مثلا وقتی به مطالعه‌ی رابطه‌ی نابرابری و شادکامی می‌پردازند نتیجه می‌گیرد که نابرابری تأثیر منفی بر شادکامی مردم ندارد و اقتصاددان چپ نتیجه‌ای مخالف آن می‌گیرد.)

از جمله پیش‌فرض‌های رویکردهای تجربی و مبتنی‌برشواهد این است که:

ابتدا باید تلاش کنیم سازه‌های مفهومی مانند بازار آزاد، برابری، شادکامی، خودخواهی، فضیلت و غیره را به سازه‌های مفهومی کوچکتر و قابل سنجش تعریف کنیم. (بنابراین مطابق این رویکرد در پاسخ به این پرسش که بازار آزاد خوب است یا بد باید بگوییم منظور چه عاملی در بازار آزاد است و منظور از خوب و بد چیست.)

پیش‌فرض دیگر این رویکرد جدید این است که هر داده‌ی تجربی، خطاپذیر و اصلاح‌پذیر است و نظرات عام اقتصادی نیز باید به هنگام به‌روزشدن داده‌ها، خود را به‌روز کنند. دوران برخورد ایدئولوژیک با اقتصاد به پایان رسیده است.

پیش فرض دیگر، به‌ویژه در کسانی که اقتصاد شادکامی کار می‌کنند، این است که هدف نهایی تمامی برنامه‌های اقتصادی باید افزایش شادکامی عموم مردم باشد و برای رسیدن به این هدف نیازمند برنامه‌های اقتصادی مبتنی‌برشواهدتجربی هستیم.

محصول چنین پژوهش‌هایی رسیدن به درک عمیق‌تری از اقتصاد به عنوان علمی تجربی و در حال رشد است. البته در برقراری ارتباط میان داده‌های به‌دست آمده کماکان نیازمند پیش‌فرض‌های فلسفی و نظری هستیم با این تفاوت که اینبار هر ربطی که برقرار کردیم به سان یک فرضیه قابلیت تحقیق تجربی را نیز دارد.

یوهان خرافلانت هلندی در زمره‌ی نخستین اقتصاددانانی است که شخصا تلاش کرده در عمل چنین پژوهش‌هایی را در حوزه‌های اقتصاد شادکامی و برابری انجام دهد.

خرافلانت علاوه‌بر آنکه از پیشگامان رویکرد جدید است و پژوهش‌های تجربی بسیار گسترده‌ای در این حوزه انجام داده، در قامت یک معلم دانشگاه در زمینه‌ی نظری و فلسفی نیز به روابط متکثر بازار، شادکامی، برابری، فضایل اخلاقی، اعتماد عمومی و غیره پرداخته و کتابی عمومی برای آشنایی این حوزه با نام اخلاق و اقتصاد: مقدمه‌ای بر بازارهای آزاد، برابری، و شادکامی نگاشته که توسط انتشارات راتلج منتشر شده است.

کتاب به بهترین وجه نشان می‌دهد که چگونه باید میان مبانی نظری و فلسفی اقتصاد، و داده‌های تجربی جزئی، دیالوگ برقرار کرد. وقتی کتاب را می‌خوانیم متوجه می‌شویم کدام بخش‌ از بحث‌های رایجی که در جامعه‌ی اقتصاددانان سنتی دو اردوی راست و چپ در جریان است ایدئولوژی‌هایی نیازموده‌اند.

باعث افتخار است که وقتی ترجمه‌ی کتاب را به آقای وحید موسوی داور پیشنهاد دادم مورد توجه ایشان قرار گرفت و اکنون ترجمه‌ی بسیار خوبی از این کتاب توسط نشر دکسا وارد بازار شده است.

هادی صمدی
@evophilosophy
 
https://doxa-v.org/product/ethics-and-economics/
👍2