Forwarded from دوره‌های مدرسه بیدار / ۱۴۰۵
درسگفتار (حضوری، آنلاین و آفلاین)
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
@bidarschool
@bidarcourses
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
@bidarschool
@bidarcourses
👍1👎1
Forwarded from دوره‌های مدرسه بیدار / ۱۴۰۵
درسگفتار (حضوری، آنلاین و آفلاین)
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
جنبش‌های اجتماعی عموماً در اعتراض به شکلی از اَشکالِ بی‌عدالتی و تبعیضِ فراگیر و ساختاری نسبت به گروه‌های اقلیت و به‌حاشیه‌رانده‌شده در جامعه شکل می‌گیرد. هدف از این جنبش‌ها مقاومت در مقابل سازوکارهای سرکوبگر مقوّمِ آن تبعیض‌ها و تغییرِ ساختارهای تقویت‌کننده‌ی آنهاست. هدف ما در این دوره آشنایی با برخی مباحث و مناقشات معرفت‌شناختیِ ناظر بر این جنبش‌هاست. در این دوره به اَشکال مختلفِ تبعیض‌های معرفتی در جامعه، چالش‌های معرفتی پیشِ‌روی جنبش‌های مقاومتی و اعتراضی علیه این تبعیض‌ها، وظایفِ معرفتی شهروندان در قبال این جنبش‌ها، و کارکردهای معرفتی آنها در جامعه می‌پردازیم؛ مشخصاً تمرکز خواهیم کرد بر آرایِ خوزه مدینا (José Medina) در دو کتابِ معرفت‌شناسی مقاومت (۲۰۱۳) و معرفت‌شناسی اعتراض (۲۰۲۳).
آنچه در این دوره بیش از همه موردِ توجه ما خواهد بود تحلیل مدینا از کارکردِ جنبش‌های اجتماعی به‌مثابه‌ی سازوکارهایی برای دگردیسی معرفتی در جامعه است؛ توضیح آنکه گروه‌های اقلیتِ معترض در جنبش‌های اجتماعی عدالت‌طلبانه (مانند جنبش‌های لغو برده‌داری، حقوق زنان، حقوق اقلیت‌های جنسی، #می‌تو، یا #زندگی‌ـ‌سیاهان‌ـمهم‌ـاست)، علاوه بر سرکوب سیاسی از سوی قدرتِ حاکم، اغلب شکل دیگری از سرکوب را نیز تجربه می‌کنند که از سوی جامعه اعمال می‌شود و ماهیتی معرفتی دارد. بسیاری از فعالان در جنبشی از این جنس، خصوصاً در مراحل اولیه‌ی آن، با انتقاداتی از این دست مواجه می‌شوند:
- معلوم نیست که معترضان کیستند و دقیقاً چه خواسته‌ای دارند؛
- مشخص نیست تبعیضی که آنها بدان معترضند دقیقاً چیست؛
- مشخص نیست گزارش‌های آنها از تبعیض‌هایی که تجربه کرده‌اند تا چه‌اندازه قابل‌اعتماد است؛
- شکلی از تبعیض که آنها بدان معترضند مسئله‌ی مهم و اساسی‌ای نیست و اولویتی ندارد؛
- مشخص نیست اعتراض آنها دقیقاً خطاب به چه کس یا چه گروهی است.
مدینا تلاش می‌کند نشان دهد که این اعتراض‌ها عمدتاً ناشی از تصوری ابزارگرایانه به اعتراض و کارکرد آن در جامعه است که مطابق آن، در جنبش‌های اعتراضی، گروهی از‌پیش‌منسجم و شکل‌گرفته اعتراضی ازپیش‌صورت‌بندی‌شده و با محتوایی آماده را برای مخاطبانی که ازپیش انتخاب کرده است، با ابزار جنبش اعتراضی، بیان می‌کند. در این تصویر، موجه‌بودن یا نبودن این محتوای اعتراضی بر اساس معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری‌های ازپیش‌موجود در جامعه سنجیده می‌شود و درباره‌ی اعتبار یا اضظرار آن قضاوت می‌شود.
مدینا، از جمله با بررسی‌های تاریخی گسترده، نشان می‌دهد که این تصویر ابزارگرایانه به‌کلّی نقش و کارکرد دگردیسانه‌ی جنبش‌های اعتراضی را نادیده می‌گیرد. در تحلیل او، این جنبش‌ها فرایندهایی اجتماعی‌اند که اولاً گروه‌های معترض از خلال آنها، و نه پیش از آنها، شکل می‌گیرند؛ و ثانیاً کنش آنها از اعتراض اولیه به تبعیض به مطالبه‌ای با محتوایی مشخص تغییر می‌کند و تکامل می‌یابد؛ و ثالثاً این جنبش‌ها مخاطب خود را در خود این فرایند پیدا می‌کنند یا می‌سازند. در فرایند این جنبش‌های اعتراضی، معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری جامعه نیز دچار دگردیسی می‌شود. علاوه‌بر این سویه‌های توصیفی، تحلیل مدینا دربردارنده‌ی سویه‌هایی هنجاری نیز هست. او، براساس این تصویر دگردیسانه از کارکرد جنبش‌های اعترضی، وظایف معرفتی اکثریت در قبال این جنبش‌ها را بررسی می‌کند.
در این دوره ضمن آشنایی با اهمّ استدلال‌های مدینا و اشاره به دیدگاه‌های دیگر در این باب، درباره‌ی موضوعاتی نظیر ماهیت جامعه‌ی عادلانه و دموکراتیک، حقوق شهروندان، و تکالیف آنها در چنین جامعه‌ای بحث و گفت‌وگو خواهیم کرد.
ساجد طیبی فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد از گروه فلسفه‌ی علم دانشگاه صنعتی شریف و دکتری از پژوهشکده‌ی فلسفه‌ی تحلیلیِ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی است. حوزه‌ی پژوهشی اصلی او فلسفه‌ی زبان است و پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله‌ی دکتری خود را در حوزه‌ی معناشناسی الفاظ ارجاعی در زبان به انجام رسانده است. عنوان رساله‌ی دکتری او «مفردانگاری رويکردی تاريخی-شکّاکانه» است. طیبی در سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی به‌عنوان محقق پسادکتری و سپس عضو هیأت علمی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی مشغول به کار بوده است و در کنار فعالیت‌های پژوهشی، دروس گوناگونی در حوزه‌ی فلسفه‌ی زبان و فلسفه‌ی تحلیلی در دانش‌گاه‌های تهران، صنعتی شریف، و صنتعی امیرکبیر تدریس کرده است. برخی از علائق پژوهشی او عبارت‌اند از: معناشناسی و کاربردشناسی زبان طبیعی، نظریه‌ی کنش‌های گفتاری، نظریاتِ ارجاع در زبان و اندیشه، ابعادِ اجتماعی و سیاسی زبان، و تاریخِ اولیه‌ی فلسفه‌ی تحلیلی.
@bidarschool
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
جنبش‌های اجتماعی عموماً در اعتراض به شکلی از اَشکالِ بی‌عدالتی و تبعیضِ فراگیر و ساختاری نسبت به گروه‌های اقلیت و به‌حاشیه‌رانده‌شده در جامعه شکل می‌گیرد. هدف از این جنبش‌ها مقاومت در مقابل سازوکارهای سرکوبگر مقوّمِ آن تبعیض‌ها و تغییرِ ساختارهای تقویت‌کننده‌ی آنهاست. هدف ما در این دوره آشنایی با برخی مباحث و مناقشات معرفت‌شناختیِ ناظر بر این جنبش‌هاست. در این دوره به اَشکال مختلفِ تبعیض‌های معرفتی در جامعه، چالش‌های معرفتی پیشِ‌روی جنبش‌های مقاومتی و اعتراضی علیه این تبعیض‌ها، وظایفِ معرفتی شهروندان در قبال این جنبش‌ها، و کارکردهای معرفتی آنها در جامعه می‌پردازیم؛ مشخصاً تمرکز خواهیم کرد بر آرایِ خوزه مدینا (José Medina) در دو کتابِ معرفت‌شناسی مقاومت (۲۰۱۳) و معرفت‌شناسی اعتراض (۲۰۲۳).
آنچه در این دوره بیش از همه موردِ توجه ما خواهد بود تحلیل مدینا از کارکردِ جنبش‌های اجتماعی به‌مثابه‌ی سازوکارهایی برای دگردیسی معرفتی در جامعه است؛ توضیح آنکه گروه‌های اقلیتِ معترض در جنبش‌های اجتماعی عدالت‌طلبانه (مانند جنبش‌های لغو برده‌داری، حقوق زنان، حقوق اقلیت‌های جنسی، #می‌تو، یا #زندگی‌ـ‌سیاهان‌ـمهم‌ـاست)، علاوه بر سرکوب سیاسی از سوی قدرتِ حاکم، اغلب شکل دیگری از سرکوب را نیز تجربه می‌کنند که از سوی جامعه اعمال می‌شود و ماهیتی معرفتی دارد. بسیاری از فعالان در جنبشی از این جنس، خصوصاً در مراحل اولیه‌ی آن، با انتقاداتی از این دست مواجه می‌شوند:
- معلوم نیست که معترضان کیستند و دقیقاً چه خواسته‌ای دارند؛
- مشخص نیست تبعیضی که آنها بدان معترضند دقیقاً چیست؛
- مشخص نیست گزارش‌های آنها از تبعیض‌هایی که تجربه کرده‌اند تا چه‌اندازه قابل‌اعتماد است؛
- شکلی از تبعیض که آنها بدان معترضند مسئله‌ی مهم و اساسی‌ای نیست و اولویتی ندارد؛
- مشخص نیست اعتراض آنها دقیقاً خطاب به چه کس یا چه گروهی است.
مدینا تلاش می‌کند نشان دهد که این اعتراض‌ها عمدتاً ناشی از تصوری ابزارگرایانه به اعتراض و کارکرد آن در جامعه است که مطابق آن، در جنبش‌های اعتراضی، گروهی از‌پیش‌منسجم و شکل‌گرفته اعتراضی ازپیش‌صورت‌بندی‌شده و با محتوایی آماده را برای مخاطبانی که ازپیش انتخاب کرده است، با ابزار جنبش اعتراضی، بیان می‌کند. در این تصویر، موجه‌بودن یا نبودن این محتوای اعتراضی بر اساس معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری‌های ازپیش‌موجود در جامعه سنجیده می‌شود و درباره‌ی اعتبار یا اضظرار آن قضاوت می‌شود.
مدینا، از جمله با بررسی‌های تاریخی گسترده، نشان می‌دهد که این تصویر ابزارگرایانه به‌کلّی نقش و کارکرد دگردیسانه‌ی جنبش‌های اعتراضی را نادیده می‌گیرد. در تحلیل او، این جنبش‌ها فرایندهایی اجتماعی‌اند که اولاً گروه‌های معترض از خلال آنها، و نه پیش از آنها، شکل می‌گیرند؛ و ثانیاً کنش آنها از اعتراض اولیه به تبعیض به مطالبه‌ای با محتوایی مشخص تغییر می‌کند و تکامل می‌یابد؛ و ثالثاً این جنبش‌ها مخاطب خود را در خود این فرایند پیدا می‌کنند یا می‌سازند. در فرایند این جنبش‌های اعتراضی، معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری جامعه نیز دچار دگردیسی می‌شود. علاوه‌بر این سویه‌های توصیفی، تحلیل مدینا دربردارنده‌ی سویه‌هایی هنجاری نیز هست. او، براساس این تصویر دگردیسانه از کارکرد جنبش‌های اعترضی، وظایف معرفتی اکثریت در قبال این جنبش‌ها را بررسی می‌کند.
در این دوره ضمن آشنایی با اهمّ استدلال‌های مدینا و اشاره به دیدگاه‌های دیگر در این باب، درباره‌ی موضوعاتی نظیر ماهیت جامعه‌ی عادلانه و دموکراتیک، حقوق شهروندان، و تکالیف آنها در چنین جامعه‌ای بحث و گفت‌وگو خواهیم کرد.
ساجد طیبی فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد از گروه فلسفه‌ی علم دانشگاه صنعتی شریف و دکتری از پژوهشکده‌ی فلسفه‌ی تحلیلیِ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی است. حوزه‌ی پژوهشی اصلی او فلسفه‌ی زبان است و پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله‌ی دکتری خود را در حوزه‌ی معناشناسی الفاظ ارجاعی در زبان به انجام رسانده است. عنوان رساله‌ی دکتری او «مفردانگاری رويکردی تاريخی-شکّاکانه» است. طیبی در سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی به‌عنوان محقق پسادکتری و سپس عضو هیأت علمی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی مشغول به کار بوده است و در کنار فعالیت‌های پژوهشی، دروس گوناگونی در حوزه‌ی فلسفه‌ی زبان و فلسفه‌ی تحلیلی در دانش‌گاه‌های تهران، صنعتی شریف، و صنتعی امیرکبیر تدریس کرده است. برخی از علائق پژوهشی او عبارت‌اند از: معناشناسی و کاربردشناسی زبان طبیعی، نظریه‌ی کنش‌های گفتاری، نظریاتِ ارجاع در زبان و اندیشه، ابعادِ اجتماعی و سیاسی زبان، و تاریخِ اولیه‌ی فلسفه‌ی تحلیلی.
@bidarschool
👍2👎2
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
عوارض سرگرم کردن نوزادان با صفحات نمایش‌گر:
تأثيرات بالقوه‌ی آن در تکامل انسان
قوای حسی ما محصول میلیون‌ها سال تکامل زیستی است. اما اکنون وارد جهانی یکسره متفاوت از آنچه با آن سازگار شده بودیم، شده‌ایم. امروزه ابرمحرک‌هایی مانند تلویزیون یا گوشی‌های همراه، بیشتر انسان‌ها را محاصره کرده‌اند. به این ابزارها ابرمحرک می‌گویند زیرا حجم نامتعارفی از رنگ‌ها و صداها و موضوعات بسیار جالب و سرگرم‌کننده را پشت سر هم به نمایش می‌گذارند. نتیجه‌ی آن هم چیزی نیست جز اعتیاد به آن و بی‌علاقگی به زندگی طبیعی، درست به‌سان اعتیاد به موادمخدر در فردی که ترجیح می‌دهد به جای گشت‌وگذار در طبیعت و بالابردن سطح متعارف برخی هورمون‌ها، با مصرف موادمخدر در یک محیط بسته تجربه‌های شدید لذت را در کوتاه‌مدت تجربه کند.
مطابق پژوهشی که اخیراً نتایج آن منتشر شده نوزادان و کودکان نوپایی که در معرض تماشای تلویزیون یا ویدئو قرار می‌گیرند رفتارهای حسی نامتعارفِ بیشتری از خود نشان می‌دهند؛ به فعالیت‌های طبیعی بی‌علاقه می‌شوند؛ دائماً در جست‌وجوی محرک‌های شدیدتر در محیط پیرامونی بوده؛ و جویای صداهای بلندتر و نورهای تندترند.
مطابق این پژوهش، هر چه مواجهه‌ی کودک با صفحات نمایش‌گر در سنین پایین‌تر رخ دهد صدمات حسی آن بیشتر است.
به‌طور متعارف بازی‌های فیزیکی و به‌ویژه بازی‌هایی که دست در آنها نقش مهمی دارد باعث ایجاد و پیشرفت انواع جدیدی از تفکرات در کودک می‌شوند. کم‌رنگ شدن این بخش در بازی کودکان باعث ضعف تفکر می‌شود و وقتی جایگزین این بازی‌ها، بمباران کودک با رنگ‌ها و صداهای صفحه نمایش باشد تعامل حسی کودک با جهان نیز صدمه خواهد دید.
طی تکامل انحراف از مسیرهای متعارف پدیده‌ای رایج بوده است. اما این تغییرات گاهی طی صدها و بلکه میلیون‌ها سال رخ داده‌اند. تغییراتی که اکنون طی یک سده‌ی گذشته شاهد آن بوده‌ایم و طی سال‌های پیش‌ِرو و با ورود به جهان متاورس شدیدتر نیز خواهند بود، در هیچ دوره از تاریخ تکاملی انسان همتایی ندارد. عوارض دقیق این تغییرات طی دهه‌های آتی است که مشخص خواهد شد؛ اما اکنون نیز می‌توان پیش‌بینی‌هایی داشت.
از یک منظر نوعی هم‌تکاملی میان ژن‌ها، فرهنگ‌ها، و تکنولوژی‌ها در جریان است و احتمالاً در چند دهه‌ی آتی عموم افراد جامعه با چنین ساختارهای حسی و تفکری جوامع انسانی را شکل می‌دهند و مفهوم "نرمال" در آن زمان به نحوی اساسی متفاوت با امروز خواهد بود؛ چنانکه از هم‌اکنون نیز تفاوت‌های روانشناختی نسل زِد و نسل آلفا با نسل‌های قبلی توسط داده‌های تجربی متعددی به ثبت رسیده است. به‌عنوان نمونه، تنهایی در انسان‌ها رو به افزایش، و متناظر با آن اندرکنش انسان با صفحات نمایش نیز رو به افزایش است؛ که به نوبه‌ی خود در مسیری بازخوردی، تنهایی را افزایش می‌دهد.
از منظری دیگر تغییراتی در این حد گسترده در آنچه طی میلیون‌ها سال فرایندهای تکاملی در نوع انسان ابقا شده است ممکن است به نیک‌زیستی او ختم نشود. توجه کنیم که فرایند تکامل به نیک‌زیستن انسان‌ها توجهی ندارد زیرا "نیک" و "بد" و "رضایت" و "عدم‌رضایت" در جهان زیستی معنایی ندارند.
بنابراین معقول‌تر به نظر می‌رسد که به راحتی با هر نوع تغییری که مد می‌شود هم‌گام نشویم. به توصیه‌ی قابل استنباط از این پژوهش گوش فرا دهیم و ساعات مواجهه‌ی کودکان با صفحات نمایش را کم کنیم و درعوض ساعات بازی‌های فیزیکی و جمعی کودکان در محیط‌های طبیعی را افزایش دهیم.
پژوهشگران این پژوهش معتقدند نتایج این پژوهش می‌تواند به درک بهتری از بیش‌فعالی و اوتیسم نیز بیانجامد. مثلاً این پرسش مطرح است که ممکن است از علل افزایش بیش‌فعالی و اوتیسم در جوامع، افزایش ساعات مواجه‌ی کودکان با صفحات نمایش‌گر باشد؟!
هادی صمدی
@evophilosophy
تأثيرات بالقوه‌ی آن در تکامل انسان
قوای حسی ما محصول میلیون‌ها سال تکامل زیستی است. اما اکنون وارد جهانی یکسره متفاوت از آنچه با آن سازگار شده بودیم، شده‌ایم. امروزه ابرمحرک‌هایی مانند تلویزیون یا گوشی‌های همراه، بیشتر انسان‌ها را محاصره کرده‌اند. به این ابزارها ابرمحرک می‌گویند زیرا حجم نامتعارفی از رنگ‌ها و صداها و موضوعات بسیار جالب و سرگرم‌کننده را پشت سر هم به نمایش می‌گذارند. نتیجه‌ی آن هم چیزی نیست جز اعتیاد به آن و بی‌علاقگی به زندگی طبیعی، درست به‌سان اعتیاد به موادمخدر در فردی که ترجیح می‌دهد به جای گشت‌وگذار در طبیعت و بالابردن سطح متعارف برخی هورمون‌ها، با مصرف موادمخدر در یک محیط بسته تجربه‌های شدید لذت را در کوتاه‌مدت تجربه کند.
مطابق پژوهشی که اخیراً نتایج آن منتشر شده نوزادان و کودکان نوپایی که در معرض تماشای تلویزیون یا ویدئو قرار می‌گیرند رفتارهای حسی نامتعارفِ بیشتری از خود نشان می‌دهند؛ به فعالیت‌های طبیعی بی‌علاقه می‌شوند؛ دائماً در جست‌وجوی محرک‌های شدیدتر در محیط پیرامونی بوده؛ و جویای صداهای بلندتر و نورهای تندترند.
مطابق این پژوهش، هر چه مواجهه‌ی کودک با صفحات نمایش‌گر در سنین پایین‌تر رخ دهد صدمات حسی آن بیشتر است.
به‌طور متعارف بازی‌های فیزیکی و به‌ویژه بازی‌هایی که دست در آنها نقش مهمی دارد باعث ایجاد و پیشرفت انواع جدیدی از تفکرات در کودک می‌شوند. کم‌رنگ شدن این بخش در بازی کودکان باعث ضعف تفکر می‌شود و وقتی جایگزین این بازی‌ها، بمباران کودک با رنگ‌ها و صداهای صفحه نمایش باشد تعامل حسی کودک با جهان نیز صدمه خواهد دید.
طی تکامل انحراف از مسیرهای متعارف پدیده‌ای رایج بوده است. اما این تغییرات گاهی طی صدها و بلکه میلیون‌ها سال رخ داده‌اند. تغییراتی که اکنون طی یک سده‌ی گذشته شاهد آن بوده‌ایم و طی سال‌های پیش‌ِرو و با ورود به جهان متاورس شدیدتر نیز خواهند بود، در هیچ دوره از تاریخ تکاملی انسان همتایی ندارد. عوارض دقیق این تغییرات طی دهه‌های آتی است که مشخص خواهد شد؛ اما اکنون نیز می‌توان پیش‌بینی‌هایی داشت.
از یک منظر نوعی هم‌تکاملی میان ژن‌ها، فرهنگ‌ها، و تکنولوژی‌ها در جریان است و احتمالاً در چند دهه‌ی آتی عموم افراد جامعه با چنین ساختارهای حسی و تفکری جوامع انسانی را شکل می‌دهند و مفهوم "نرمال" در آن زمان به نحوی اساسی متفاوت با امروز خواهد بود؛ چنانکه از هم‌اکنون نیز تفاوت‌های روانشناختی نسل زِد و نسل آلفا با نسل‌های قبلی توسط داده‌های تجربی متعددی به ثبت رسیده است. به‌عنوان نمونه، تنهایی در انسان‌ها رو به افزایش، و متناظر با آن اندرکنش انسان با صفحات نمایش نیز رو به افزایش است؛ که به نوبه‌ی خود در مسیری بازخوردی، تنهایی را افزایش می‌دهد.
از منظری دیگر تغییراتی در این حد گسترده در آنچه طی میلیون‌ها سال فرایندهای تکاملی در نوع انسان ابقا شده است ممکن است به نیک‌زیستی او ختم نشود. توجه کنیم که فرایند تکامل به نیک‌زیستن انسان‌ها توجهی ندارد زیرا "نیک" و "بد" و "رضایت" و "عدم‌رضایت" در جهان زیستی معنایی ندارند.
بنابراین معقول‌تر به نظر می‌رسد که به راحتی با هر نوع تغییری که مد می‌شود هم‌گام نشویم. به توصیه‌ی قابل استنباط از این پژوهش گوش فرا دهیم و ساعات مواجهه‌ی کودکان با صفحات نمایش را کم کنیم و درعوض ساعات بازی‌های فیزیکی و جمعی کودکان در محیط‌های طبیعی را افزایش دهیم.
پژوهشگران این پژوهش معتقدند نتایج این پژوهش می‌تواند به درک بهتری از بیش‌فعالی و اوتیسم نیز بیانجامد. مثلاً این پرسش مطرح است که ممکن است از علل افزایش بیش‌فعالی و اوتیسم در جوامع، افزایش ساعات مواجه‌ی کودکان با صفحات نمایش‌گر باشد؟!
هادی صمدی
@evophilosophy
Jamanetwork
Early-Life Digital Media Experiences and Development of Atypical Sensory Processing
This study attempts to determine the association between early-life digital media exposure and sensory processing outcomes among toddlers.
👍1👎1
https://direct.mit.edu/books/oa-edited-volume/5634/Evolution-On-Purpose-Teleonomy-in-Living-Systems
@philosophyofscience
@philosophyofscience
MIT Press
Evolution "On Purpose": Teleonomy in Living Systems
A unique exploration of teleonomy—also known as “evolved purposiveness”—as a major influence in evolution by a broad range of specialists in biology and th
👍2👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
آیا در تمامی نخستی‌ها نرها بر ماده‌ها غلبه دارند؟
وقتی قرار است پدیده‌ای را در علم توضیح دهیم ابتدا باید توصیف دقیقی از آن پدیده در اختیار داشته باشیم. بنابراین وقتی قرار است تبیینی تکاملی درباره‌ی برخی عادات رفتاری متفاوت مردان و زنان ارائه کنیم اولاً باید توصیفی دقیق از عادات متفاوت رفتاریِ زنان و مردان امروزی داشته باشیم، ثانیاً باید بتوانیم آن عادات رفتاری را در گذشته‌های دور توصیف کنیم. سپس باید روایتی عرضه کنیم که بگوید چگونه از عادات رفتاری گذشته به عادات رفتاری امروزی رسیده‌ایم. این روایت باید مبتنی بر شواهد تجربی باشد و علی‌الاصول قابل آزمون تجربی مستقل.
بخش اول کار، یعنی عرضه‌ی توصیف اختلاف عادات رفتاری زنان و مردان در جهان امروز، که در بدو امر کم‌دردسرترین بخش کار به نظر می‌رسد، با مشکلات زیادی مواجه بوده است. کافی است نگاهی به گوشه‌کنار جهان بیاندازیم. رفتارها و خصیصه‌های زنان در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف بسیار متفاوت است. در مردان نیز چنین است. ممکن است بگوییم آن عادات رفتاری را که در زنان مشترک است مستقل از تأثيرات آداب و سنن در نظر بگیریم و همین کار را درباره‌ی مردان نیز انجام دهیم. اما اولاً در همین بخش نیز اختلاف‌نظرهایی وجود دارد و ثانیاً و مهم‌تر از آن، انسان‌ها محصول هم‌تکامی ژن/فرهنگ هستند و نمی‌شود بخش فرهنگی رفتارها را از تبیین‌های تکاملی کنار نهاد. پس اختلاف رفتار زنانه و مردانه چیزی نیست که به این سادگی قابل توصیف باشد.
دومی، یعنی توصیفی از تفاوت رفتارها و خصیصه‌های زنانه و مردانه در میان شکارچی‌گردآورندگان نیای ما بسیار مبهم‌تر، و با حدس‌های زیادی آمیخته است و اجماع کمتری در آن وجود دارد.
وقتی در سطح توصیف با این دشواری‌ها مواجه‌ایم واضح است که در تبیین چگونگی گذار از آن شرایط گذشته (که دقیقاً مشخص نیست چه بوده) به شرایط کنونی (که دقیقاً مشخص نیست چه هست) اختلاف‌نظرها زیاد باشد و کلیشه‌های جنسیتی هم توصیف و هم تبیین را تحت تأثیر قرار دهند.
طی سال‌های آتی به احتمال زیاد مهم‌ترین کشف‌ها در سطح توصیف شرایط خواهد بود. به چند مورد آنها که اخیراً عرضه شده و به‌طورکلی با توصیف‌های قدیمی در تعارض است اشاره کنیم.
برخی داده‌های جدید:
یک. خلاف آنچه تا کنون فکر می‌کردیم زنان نیز هم‌پای مردان شکار می‌کرده‌اند (اینجا را ببینید).
دو. خلاف تصور شایع، یافته‌ها نشان می‌دهند که زندگی مشترک با یک جفت ثابت مخصوص گونه‌ی انسان نیست و بسیاری دیگر از نخستی‌ها نیز جفت‌هایی از این سنخ دارند. احتمالاً بسیاری از توصیفاتی که درباره‌ی نقش خاص و ویژه‌ی انتخاب همسر به صورت جفت‌های دوتایی در انسان‌ها عرضه شده بودند با این داده‌ی جدید نیازمند بازبینی‌اند.
سه. یافته‌ای که ماه گذشته نتایج آن منتشر شد نظریه‌ای را به چالش می‌کشد که تقریباً مقبولیتی تمام‌عیار داشت. زیست‌شناسان به صورت پیش‌فرض می‌پنداشتند که تقریباً در تمامی نخستی‌ها، نرها بر ماده‌ها برتری دارند. یافته‌ی جدید نشان می‌دهد که هرچند این پدیده شایع‌تر است اما استثناها بسیار بیش از پیش‌فرض قبلی ما است. علاوه‌بر لمورهای ماداگاسکار، در گیبون‌های جنوب شرق آسیا، و مارموست‌های آمریکایی نیز غلبه‌ی ماده‌ها مشاهده شده است، و وقتی به سراغ نیاکان قدیمی‌تر نخستی‌ها می‌رویم شواهد غلبه‌ی نرها کمتر می‌شود. به‌علاوه در دسته‌ای دیگر از نخستی‌ها هیچ‌کدام از دو جنس بر دیگری غلبه ندارد.
اهمیت این داده‌ها:
اهمیت این داده‌ها در تبیین تکامل انسان آنجاست که بخش مهمی از روایت‌ها درباره‌ی تکامل انسان با این پیش فرض آغاز می‌شده است که شروع تکامل انسان با کاهش غلبه‌ی نرها بر ماده‌ها همراه بوده است. اما اکنون معلوم نیست که وضعیت در نیاکان چندمیلیون سال پیش غلبه‌ی نرها بوده باشد. به عبارتی در گونه‌های دیگری از نخستی‌ها نیز کاهش اختلاف نر و ماده مشاهده شده و ممکن است تبیین زیستی که آنجا عرضه می‌کنیم درباره‌ی انسان نیز کارآمد باشد.
نقش هوش مصنوعی در پژوهش‌های تکاملی:
شیوه‌ی رسیدن به این نتیجه نیز جالب است. همانند یافته‌ای که شکارگری را در زنان نشان می‌داد در اینجا نیز پژوهشگران مستقیماً پژوهشی میدانی را انجام نداده‌اند بلکه با کمک رایانه اطلاعات موجود در بانک‌های اطلاعاتی را تحلیل کرده‌اند. گواهی بر اینکه شاید اطلاعات دیگری از پژوهش‌های گذشته به‌صورت پراکنده وجود دارند که اگر به‌درستی در کنار هم قرار گیرند و جدا از پیش‌فرض‌های جنسیتی پژوهشگران، با کمک کامپیوترها پردازش شوند به درکی بهتر از تکامل انسان یاری می‌رسانند. در چنین شرایطی نوع پرسش‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. آنها که شجاعانه پیش‌فرض‌های جنسیتی مرسوم در جوامع را به چالش بکشند می‌توانند با کمک همین داده‌های پراکنده‌ی موجود در بانک‌های اطلاعاتی فهم بهتری از نقش جنسیت در تکامل گونه‌ی انسانی فراهم کنند.
هادی صمدی
@evophilosophy
وقتی قرار است پدیده‌ای را در علم توضیح دهیم ابتدا باید توصیف دقیقی از آن پدیده در اختیار داشته باشیم. بنابراین وقتی قرار است تبیینی تکاملی درباره‌ی برخی عادات رفتاری متفاوت مردان و زنان ارائه کنیم اولاً باید توصیفی دقیق از عادات متفاوت رفتاریِ زنان و مردان امروزی داشته باشیم، ثانیاً باید بتوانیم آن عادات رفتاری را در گذشته‌های دور توصیف کنیم. سپس باید روایتی عرضه کنیم که بگوید چگونه از عادات رفتاری گذشته به عادات رفتاری امروزی رسیده‌ایم. این روایت باید مبتنی بر شواهد تجربی باشد و علی‌الاصول قابل آزمون تجربی مستقل.
بخش اول کار، یعنی عرضه‌ی توصیف اختلاف عادات رفتاری زنان و مردان در جهان امروز، که در بدو امر کم‌دردسرترین بخش کار به نظر می‌رسد، با مشکلات زیادی مواجه بوده است. کافی است نگاهی به گوشه‌کنار جهان بیاندازیم. رفتارها و خصیصه‌های زنان در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف بسیار متفاوت است. در مردان نیز چنین است. ممکن است بگوییم آن عادات رفتاری را که در زنان مشترک است مستقل از تأثيرات آداب و سنن در نظر بگیریم و همین کار را درباره‌ی مردان نیز انجام دهیم. اما اولاً در همین بخش نیز اختلاف‌نظرهایی وجود دارد و ثانیاً و مهم‌تر از آن، انسان‌ها محصول هم‌تکامی ژن/فرهنگ هستند و نمی‌شود بخش فرهنگی رفتارها را از تبیین‌های تکاملی کنار نهاد. پس اختلاف رفتار زنانه و مردانه چیزی نیست که به این سادگی قابل توصیف باشد.
دومی، یعنی توصیفی از تفاوت رفتارها و خصیصه‌های زنانه و مردانه در میان شکارچی‌گردآورندگان نیای ما بسیار مبهم‌تر، و با حدس‌های زیادی آمیخته است و اجماع کمتری در آن وجود دارد.
وقتی در سطح توصیف با این دشواری‌ها مواجه‌ایم واضح است که در تبیین چگونگی گذار از آن شرایط گذشته (که دقیقاً مشخص نیست چه بوده) به شرایط کنونی (که دقیقاً مشخص نیست چه هست) اختلاف‌نظرها زیاد باشد و کلیشه‌های جنسیتی هم توصیف و هم تبیین را تحت تأثیر قرار دهند.
طی سال‌های آتی به احتمال زیاد مهم‌ترین کشف‌ها در سطح توصیف شرایط خواهد بود. به چند مورد آنها که اخیراً عرضه شده و به‌طورکلی با توصیف‌های قدیمی در تعارض است اشاره کنیم.
برخی داده‌های جدید:
یک. خلاف آنچه تا کنون فکر می‌کردیم زنان نیز هم‌پای مردان شکار می‌کرده‌اند (اینجا را ببینید).
دو. خلاف تصور شایع، یافته‌ها نشان می‌دهند که زندگی مشترک با یک جفت ثابت مخصوص گونه‌ی انسان نیست و بسیاری دیگر از نخستی‌ها نیز جفت‌هایی از این سنخ دارند. احتمالاً بسیاری از توصیفاتی که درباره‌ی نقش خاص و ویژه‌ی انتخاب همسر به صورت جفت‌های دوتایی در انسان‌ها عرضه شده بودند با این داده‌ی جدید نیازمند بازبینی‌اند.
سه. یافته‌ای که ماه گذشته نتایج آن منتشر شد نظریه‌ای را به چالش می‌کشد که تقریباً مقبولیتی تمام‌عیار داشت. زیست‌شناسان به صورت پیش‌فرض می‌پنداشتند که تقریباً در تمامی نخستی‌ها، نرها بر ماده‌ها برتری دارند. یافته‌ی جدید نشان می‌دهد که هرچند این پدیده شایع‌تر است اما استثناها بسیار بیش از پیش‌فرض قبلی ما است. علاوه‌بر لمورهای ماداگاسکار، در گیبون‌های جنوب شرق آسیا، و مارموست‌های آمریکایی نیز غلبه‌ی ماده‌ها مشاهده شده است، و وقتی به سراغ نیاکان قدیمی‌تر نخستی‌ها می‌رویم شواهد غلبه‌ی نرها کمتر می‌شود. به‌علاوه در دسته‌ای دیگر از نخستی‌ها هیچ‌کدام از دو جنس بر دیگری غلبه ندارد.
اهمیت این داده‌ها:
اهمیت این داده‌ها در تبیین تکامل انسان آنجاست که بخش مهمی از روایت‌ها درباره‌ی تکامل انسان با این پیش فرض آغاز می‌شده است که شروع تکامل انسان با کاهش غلبه‌ی نرها بر ماده‌ها همراه بوده است. اما اکنون معلوم نیست که وضعیت در نیاکان چندمیلیون سال پیش غلبه‌ی نرها بوده باشد. به عبارتی در گونه‌های دیگری از نخستی‌ها نیز کاهش اختلاف نر و ماده مشاهده شده و ممکن است تبیین زیستی که آنجا عرضه می‌کنیم درباره‌ی انسان نیز کارآمد باشد.
نقش هوش مصنوعی در پژوهش‌های تکاملی:
شیوه‌ی رسیدن به این نتیجه نیز جالب است. همانند یافته‌ای که شکارگری را در زنان نشان می‌داد در اینجا نیز پژوهشگران مستقیماً پژوهشی میدانی را انجام نداده‌اند بلکه با کمک رایانه اطلاعات موجود در بانک‌های اطلاعاتی را تحلیل کرده‌اند. گواهی بر اینکه شاید اطلاعات دیگری از پژوهش‌های گذشته به‌صورت پراکنده وجود دارند که اگر به‌درستی در کنار هم قرار گیرند و جدا از پیش‌فرض‌های جنسیتی پژوهشگران، با کمک کامپیوترها پردازش شوند به درکی بهتر از تکامل انسان یاری می‌رسانند. در چنین شرایطی نوع پرسش‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. آنها که شجاعانه پیش‌فرض‌های جنسیتی مرسوم در جوامع را به چالش بکشند می‌توانند با کمک همین داده‌های پراکنده‌ی موجود در بانک‌های اطلاعاتی فهم بهتری از نقش جنسیت در تکامل گونه‌ی انسانی فراهم کنند.
هادی صمدی
@evophilosophy
PubMed
Evolutionary Patterns of Intersexual Power - PubMed
Dominance and leverage are both possible causes of social inequality. If sexual dimorphism influences patterns of intersexual dominance, we predicted that highly dimorphic species are constrained to exhibit male-biased power (MP), but species with low sexual…
👍5👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
سهره‌های داروین و روش‌های نوین پژوهش در تکامل
تقریبا هر کس آشنایی مختصری با نظریه‌ی تکامل و آرای داروین داشته باشد مطالبی درباره‌ی سهره‌ها یا فنچ‌های گالاپاگوس شنیده است. چنانکه معروف است -و البته در اینکه این مشاهدات چنان نقش مهمی در نظریه‌پردازی داروین داشته‌اند یا خیر، مناقشه است- داروین با مشاهده‌ی تفاوت سهره‌ها در هر جزیره از جزایر گالاپاگوس، به این نتیجه رسید که احتمالا همه‌ی سهره‌ها نیای مشترکی داشته‌اند اما در هر جزیره، متناسب با دانه‌ها و سایر خوراکی‌های هر جزیره نوک سهره‌ها به مرور برای خوردن آن دانه‌ها سازگاری یافته و تغییر شکل داده است و آنها که با رسیدن به جزیره‌ی جدید مسیر سازگاری را طی نکرده‌اند حذف شده‌اند و به این ترتیب تنوع‌هایی از سهره‌ها در جزایر شکل گرفته است؛ تبیینی بسیار معقول که امروزه نیز کاملا پذیرفتنی است.
اما به چه میزان این تبیین قابل آزمودن است. گستردگی و تنوع جزایر، تنوع سهره‌ها و تنوع منابع غذایی آنها طرح بسیار جامع و پرهزینه‌ای می‌طلبد که همواره مانعی بزرگ بر آزمودن تجربی این فرضیه بوده است. اما بار دیگر شیوه‌های نوین پژوهش در تکامل به یاری آمده‌اند.
در قرن بیستم سهره‌هایی که داروین به مطالعه‌ی آنها پرداخته بود تبدیل به یکی از بهترین مدل‌ها برای مطالعه‌ی تکامل در طبیعت شدند و با پژوهش بر روی آنها بسیاری از زوایای پنهان تکامل آشکارتر گشت. طی دو دهه‌ی گذشته نیز صدها پژوهش کوچک و محدود در جزایر گالاپاگوس بر روی سهره‌ها انجام شده است.
اما آنچه پژوهشگران دانشگاه مک‌گیل انجام‌دادند نیازی به رفتن به گالاپاگوس نداشت. این پژوهشگران بانک اطلاعاتی بزرگی از پژوهش‌های کوچکی که بر روی سهره‌های گالاپاگوس انجام شده بود تهیه کردند و باتوجه به داده‌های مربوط به ۳۴۰۰ سهره، متعلق یه چهارگونه از سهره‌ها، رابطه‌ی میان طول‌عمر پرنده و تناسب نوک را با دانه‌های محیطی سنجیدند. نتایج همان بود که داروین حدس زده بود: هرجا تناسب میان نوک و نوع دانه‌ها بیشتر بود طول‌عمر پرنده‌ها بالاتر بود؛ و طول‌عمر بیشتر یعنی بخت بیشتر برای زادآوری.
قبلا نیز با مثال‌های دیگری دیده بودیم که انواع جدید پژوهش با بهره‌گیری از برنامه‌های کامپیوتری، چگونه توانسته است از درکنار هم قرار دادن داده‌های متکثر موجود، تصویر دقیق‌تری از تکامل را به نمایش گذارد. (به این نکته توجه کنیم که در فراتحلیلی، که سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، داده‌هایی "مشابه" را در کنار هم قرار می‌دهیم که با روش کنونی متفاوت است.)
به نظر می‌رسد زیست‌شناسی تکاملی، با اتخاذ منظری کلان‌نگر، روش‌های نوینی را در دستور کار قرار داده است. روش‌های نوین همواره منادی نظریه‌های بدیع‌اند. البته داده‌های جزیی‌نگر حذف نخواهند شد و حتی در سایه‌ی تصاویر کلان‌نگر پیشرفت نیز خواهند کرد.
به‌رغم این نوآوری‌ها در پژوهش‌های تکاملی به نظر می‌رسد لذتی که زیست‌شناسان گالاپاگوس تجربه می‌کنند چیز دیگری است! نوعی حس شاعرانگی و تجربه‌ی غرقه‌شدن در طبیعت؛ تلفیقی از علم و هنر در قالب مواجهه‌ای شورمندانه با جهان.
روش‌های نوین بر فهم زیست‌شناس می‌افزایند اما هیچ‌گاه جایگزین آن تجربه‌های ناب نمی‌شوند و بنابراین هیچ‌گاه تجربه‌های میدانی را کنار نمی‌نهند؛ مکمل‌اند و ناجایگزین.
هادی صمدی
@evophilosophy
تقریبا هر کس آشنایی مختصری با نظریه‌ی تکامل و آرای داروین داشته باشد مطالبی درباره‌ی سهره‌ها یا فنچ‌های گالاپاگوس شنیده است. چنانکه معروف است -و البته در اینکه این مشاهدات چنان نقش مهمی در نظریه‌پردازی داروین داشته‌اند یا خیر، مناقشه است- داروین با مشاهده‌ی تفاوت سهره‌ها در هر جزیره از جزایر گالاپاگوس، به این نتیجه رسید که احتمالا همه‌ی سهره‌ها نیای مشترکی داشته‌اند اما در هر جزیره، متناسب با دانه‌ها و سایر خوراکی‌های هر جزیره نوک سهره‌ها به مرور برای خوردن آن دانه‌ها سازگاری یافته و تغییر شکل داده است و آنها که با رسیدن به جزیره‌ی جدید مسیر سازگاری را طی نکرده‌اند حذف شده‌اند و به این ترتیب تنوع‌هایی از سهره‌ها در جزایر شکل گرفته است؛ تبیینی بسیار معقول که امروزه نیز کاملا پذیرفتنی است.
اما به چه میزان این تبیین قابل آزمودن است. گستردگی و تنوع جزایر، تنوع سهره‌ها و تنوع منابع غذایی آنها طرح بسیار جامع و پرهزینه‌ای می‌طلبد که همواره مانعی بزرگ بر آزمودن تجربی این فرضیه بوده است. اما بار دیگر شیوه‌های نوین پژوهش در تکامل به یاری آمده‌اند.
در قرن بیستم سهره‌هایی که داروین به مطالعه‌ی آنها پرداخته بود تبدیل به یکی از بهترین مدل‌ها برای مطالعه‌ی تکامل در طبیعت شدند و با پژوهش بر روی آنها بسیاری از زوایای پنهان تکامل آشکارتر گشت. طی دو دهه‌ی گذشته نیز صدها پژوهش کوچک و محدود در جزایر گالاپاگوس بر روی سهره‌ها انجام شده است.
اما آنچه پژوهشگران دانشگاه مک‌گیل انجام‌دادند نیازی به رفتن به گالاپاگوس نداشت. این پژوهشگران بانک اطلاعاتی بزرگی از پژوهش‌های کوچکی که بر روی سهره‌های گالاپاگوس انجام شده بود تهیه کردند و باتوجه به داده‌های مربوط به ۳۴۰۰ سهره، متعلق یه چهارگونه از سهره‌ها، رابطه‌ی میان طول‌عمر پرنده و تناسب نوک را با دانه‌های محیطی سنجیدند. نتایج همان بود که داروین حدس زده بود: هرجا تناسب میان نوک و نوع دانه‌ها بیشتر بود طول‌عمر پرنده‌ها بالاتر بود؛ و طول‌عمر بیشتر یعنی بخت بیشتر برای زادآوری.
قبلا نیز با مثال‌های دیگری دیده بودیم که انواع جدید پژوهش با بهره‌گیری از برنامه‌های کامپیوتری، چگونه توانسته است از درکنار هم قرار دادن داده‌های متکثر موجود، تصویر دقیق‌تری از تکامل را به نمایش گذارد. (به این نکته توجه کنیم که در فراتحلیلی، که سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، داده‌هایی "مشابه" را در کنار هم قرار می‌دهیم که با روش کنونی متفاوت است.)
به نظر می‌رسد زیست‌شناسی تکاملی، با اتخاذ منظری کلان‌نگر، روش‌های نوینی را در دستور کار قرار داده است. روش‌های نوین همواره منادی نظریه‌های بدیع‌اند. البته داده‌های جزیی‌نگر حذف نخواهند شد و حتی در سایه‌ی تصاویر کلان‌نگر پیشرفت نیز خواهند کرد.
به‌رغم این نوآوری‌ها در پژوهش‌های تکاملی به نظر می‌رسد لذتی که زیست‌شناسان گالاپاگوس تجربه می‌کنند چیز دیگری است! نوعی حس شاعرانگی و تجربه‌ی غرقه‌شدن در طبیعت؛ تلفیقی از علم و هنر در قالب مواجهه‌ای شورمندانه با جهان.
روش‌های نوین بر فهم زیست‌شناس می‌افزایند اما هیچ‌گاه جایگزین آن تجربه‌های ناب نمی‌شوند و بنابراین هیچ‌گاه تجربه‌های میدانی را کنار نمی‌نهند؛ مکمل‌اند و ناجایگزین.
هادی صمدی
@evophilosophy
👍4👎1
درسگفتار (حضوری، آنلاین و آفلاین)
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
جنبش‌های اجتماعی عموماً در اعتراض به شکلی از اَشکالِ بی‌عدالتی و تبعیضِ فراگیر و ساختاری نسبت به گروه‌های اقلیت و به‌حاشیه‌رانده‌شده در جامعه شکل می‌گیرد. هدف از این جنبش‌ها مقاومت در مقابل سازوکارهای سرکوبگر مقوّمِ آن تبعیض‌ها و تغییرِ ساختارهای تقویت‌کننده‌ی آنهاست. هدف ما در این دوره آشنایی با برخی مباحث و مناقشات معرفت‌شناختیِ ناظر بر این جنبش‌هاست. در این دوره به اَشکال مختلفِ تبعیض‌های معرفتی در جامعه، چالش‌های معرفتی پیشِ‌روی جنبش‌های مقاومتی و اعتراضی علیه این تبعیض‌ها، وظایفِ معرفتی شهروندان در قبال این جنبش‌ها، و کارکردهای معرفتی آنها در جامعه می‌پردازیم؛ مشخصاً تمرکز خواهیم کرد بر آرایِ خوزه مدینا (José Medina) در دو کتابِ معرفت‌شناسی مقاومت (۲۰۱۳) و معرفت‌شناسی اعتراض (۲۰۲۳).
آنچه در این دوره بیش از همه موردِ توجه ما خواهد بود تحلیل مدینا از کارکردِ جنبش‌های اجتماعی به‌مثابه‌ی سازوکارهایی برای دگردیسی معرفتی در جامعه است؛ توضیح آنکه گروه‌های اقلیتِ معترض در جنبش‌های اجتماعی عدالت‌طلبانه (مانند جنبش‌های لغو برده‌داری، حقوق زنان، حقوق اقلیت‌های جنسی، #می‌تو، یا #زندگی‌ـ‌سیاهان‌ـمهم‌ـاست)، علاوه بر سرکوب سیاسی از سوی قدرتِ حاکم، اغلب شکل دیگری از سرکوب را نیز تجربه می‌کنند که از سوی جامعه اعمال می‌شود و ماهیتی معرفتی دارد. بسیاری از فعالان در جنبشی از این جنس، خصوصاً در مراحل اولیه‌ی آن، با انتقاداتی از این دست مواجه می‌شوند:
- معلوم نیست که معترضان کیستند و دقیقاً چه خواسته‌ای دارند؛
- مشخص نیست تبعیضی که آنها بدان معترضند دقیقاً چیست؛
- مشخص نیست گزارش‌های آنها از تبعیض‌هایی که تجربه کرده‌اند تا چه‌اندازه قابل‌اعتماد است؛
- شکلی از تبعیض که آنها بدان معترضند مسئله‌ی مهم و اساسی‌ای نیست و اولویتی ندارد؛
- مشخص نیست اعتراض آنها دقیقاً خطاب به چه کس یا چه گروهی است.
مدینا تلاش می‌کند نشان دهد که این اعتراض‌ها عمدتاً ناشی از تصوری ابزارگرایانه به اعتراض و کارکرد آن در جامعه است که مطابق آن، در جنبش‌های اعتراضی، گروهی از‌پیش‌منسجم و شکل‌گرفته اعتراضی ازپیش‌صورت‌بندی‌شده و با محتوایی آماده را برای مخاطبانی که ازپیش انتخاب کرده است، با ابزار جنبش اعتراضی، بیان می‌کند. در این تصویر، موجه‌بودن یا نبودن این محتوای اعتراضی بر اساس معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری‌های ازپیش‌موجود در جامعه سنجیده می‌شود و درباره‌ی اعتبار یا اضظرار آن قضاوت می‌شود.
مدینا، از جمله با بررسی‌های تاریخی گسترده، نشان می‌دهد که این تصویر ابزارگرایانه به‌کلّی نقش و کارکرد دگردیسانه‌ی جنبش‌های اعتراضی را نادیده می‌گیرد. در تحلیل او، این جنبش‌ها فرایندهایی اجتماعی‌اند که اولاً گروه‌های معترض از خلال آنها، و نه پیش از آنها، شکل می‌گیرند؛ و ثانیاً کنش آنها از اعتراض اولیه به تبعیض به مطالبه‌ای با محتوایی مشخص تغییر می‌کند و تکامل می‌یابد؛ و ثالثاً این جنبش‌ها مخاطب خود را در خود این فرایند پیدا می‌کنند یا می‌سازند. در فرایند این جنبش‌های اعتراضی، معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری جامعه نیز دچار دگردیسی می‌شود. علاوه‌بر این سویه‌های توصیفی، تحلیل مدینا دربردارنده‌ی سویه‌هایی هنجاری نیز هست. او، براساس این تصویر دگردیسانه از کارکرد جنبش‌های اعترضی، وظایف معرفتی اکثریت در قبال این جنبش‌ها را بررسی می‌کند.
در این دوره ضمن آشنایی با اهمّ استدلال‌های مدینا و اشاره به دیدگاه‌های دیگر در این باب، درباره‌ی موضوعاتی نظیر ماهیت جامعه‌ی عادلانه و دموکراتیک، حقوق شهروندان، و تکالیف آنها در چنین جامعه‌ای بحث و گفت‌وگو خواهیم کرد.
ساجد طیبی فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد از گروه فلسفه‌ی علم دانشگاه صنعتی شریف و دکتری از پژوهشکده‌ی فلسفه‌ی تحلیلیِ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی است. حوزه‌ی پژوهشی اصلی او فلسفه‌ی زبان است و پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله‌ی دکتری خود را در حوزه‌ی معناشناسی الفاظ ارجاعی در زبان به انجام رسانده است. عنوان رساله‌ی دکتری او «مفردانگاری رويکردی تاريخی-شکّاکانه» است. طیبی در سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی به‌عنوان محقق پسادکتری و سپس عضو هیأت علمی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی مشغول به کار بوده است و در کنار فعالیت‌های پژوهشی، دروس گوناگونی در حوزه‌ی فلسفه‌ی زبان و فلسفه‌ی تحلیلی در دانش‌گاه‌های تهران، صنعتی شریف، و صنعتی امیرکبیر تدریس کرده است. برخی از علائق پژوهشی او عبارت‌اند از: معناشناسی و کاربردشناسی زبان طبیعی، نظریه‌ی کنش‌های گفتاری، نظریاتِ ارجاع در زبان و اندیشه، ابعادِ اجتماعی و سیاسی زبان، و تاریخِ اولیه‌ی فلسفه‌ی تحلیلی.
@bidarschool
@philosophyofscience
معرفت‌شناسی جنبش‌های اجتماعی
به‌هدایت ساجد طیبی
طول دوره: ۵ جلسه‌ی ۲ ساعته
شروع دوره: ۱۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۲
چهار‌شنبه‌ها ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۳۰
جنبش‌های اجتماعی عموماً در اعتراض به شکلی از اَشکالِ بی‌عدالتی و تبعیضِ فراگیر و ساختاری نسبت به گروه‌های اقلیت و به‌حاشیه‌رانده‌شده در جامعه شکل می‌گیرد. هدف از این جنبش‌ها مقاومت در مقابل سازوکارهای سرکوبگر مقوّمِ آن تبعیض‌ها و تغییرِ ساختارهای تقویت‌کننده‌ی آنهاست. هدف ما در این دوره آشنایی با برخی مباحث و مناقشات معرفت‌شناختیِ ناظر بر این جنبش‌هاست. در این دوره به اَشکال مختلفِ تبعیض‌های معرفتی در جامعه، چالش‌های معرفتی پیشِ‌روی جنبش‌های مقاومتی و اعتراضی علیه این تبعیض‌ها، وظایفِ معرفتی شهروندان در قبال این جنبش‌ها، و کارکردهای معرفتی آنها در جامعه می‌پردازیم؛ مشخصاً تمرکز خواهیم کرد بر آرایِ خوزه مدینا (José Medina) در دو کتابِ معرفت‌شناسی مقاومت (۲۰۱۳) و معرفت‌شناسی اعتراض (۲۰۲۳).
آنچه در این دوره بیش از همه موردِ توجه ما خواهد بود تحلیل مدینا از کارکردِ جنبش‌های اجتماعی به‌مثابه‌ی سازوکارهایی برای دگردیسی معرفتی در جامعه است؛ توضیح آنکه گروه‌های اقلیتِ معترض در جنبش‌های اجتماعی عدالت‌طلبانه (مانند جنبش‌های لغو برده‌داری، حقوق زنان، حقوق اقلیت‌های جنسی، #می‌تو، یا #زندگی‌ـ‌سیاهان‌ـمهم‌ـاست)، علاوه بر سرکوب سیاسی از سوی قدرتِ حاکم، اغلب شکل دیگری از سرکوب را نیز تجربه می‌کنند که از سوی جامعه اعمال می‌شود و ماهیتی معرفتی دارد. بسیاری از فعالان در جنبشی از این جنس، خصوصاً در مراحل اولیه‌ی آن، با انتقاداتی از این دست مواجه می‌شوند:
- معلوم نیست که معترضان کیستند و دقیقاً چه خواسته‌ای دارند؛
- مشخص نیست تبعیضی که آنها بدان معترضند دقیقاً چیست؛
- مشخص نیست گزارش‌های آنها از تبعیض‌هایی که تجربه کرده‌اند تا چه‌اندازه قابل‌اعتماد است؛
- شکلی از تبعیض که آنها بدان معترضند مسئله‌ی مهم و اساسی‌ای نیست و اولویتی ندارد؛
- مشخص نیست اعتراض آنها دقیقاً خطاب به چه کس یا چه گروهی است.
مدینا تلاش می‌کند نشان دهد که این اعتراض‌ها عمدتاً ناشی از تصوری ابزارگرایانه به اعتراض و کارکرد آن در جامعه است که مطابق آن، در جنبش‌های اعتراضی، گروهی از‌پیش‌منسجم و شکل‌گرفته اعتراضی ازپیش‌صورت‌بندی‌شده و با محتوایی آماده را برای مخاطبانی که ازپیش انتخاب کرده است، با ابزار جنبش اعتراضی، بیان می‌کند. در این تصویر، موجه‌بودن یا نبودن این محتوای اعتراضی بر اساس معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری‌های ازپیش‌موجود در جامعه سنجیده می‌شود و درباره‌ی اعتبار یا اضظرار آن قضاوت می‌شود.
مدینا، از جمله با بررسی‌های تاریخی گسترده، نشان می‌دهد که این تصویر ابزارگرایانه به‌کلّی نقش و کارکرد دگردیسانه‌ی جنبش‌های اعتراضی را نادیده می‌گیرد. در تحلیل او، این جنبش‌ها فرایندهایی اجتماعی‌اند که اولاً گروه‌های معترض از خلال آنها، و نه پیش از آنها، شکل می‌گیرند؛ و ثانیاً کنش آنها از اعتراض اولیه به تبعیض به مطالبه‌ای با محتوایی مشخص تغییر می‌کند و تکامل می‌یابد؛ و ثالثاً این جنبش‌ها مخاطب خود را در خود این فرایند پیدا می‌کنند یا می‌سازند. در فرایند این جنبش‌های اعتراضی، معیارهای معرفتی و ارزش‌گذاری جامعه نیز دچار دگردیسی می‌شود. علاوه‌بر این سویه‌های توصیفی، تحلیل مدینا دربردارنده‌ی سویه‌هایی هنجاری نیز هست. او، براساس این تصویر دگردیسانه از کارکرد جنبش‌های اعترضی، وظایف معرفتی اکثریت در قبال این جنبش‌ها را بررسی می‌کند.
در این دوره ضمن آشنایی با اهمّ استدلال‌های مدینا و اشاره به دیدگاه‌های دیگر در این باب، درباره‌ی موضوعاتی نظیر ماهیت جامعه‌ی عادلانه و دموکراتیک، حقوق شهروندان، و تکالیف آنها در چنین جامعه‌ای بحث و گفت‌وگو خواهیم کرد.
ساجد طیبی فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد از گروه فلسفه‌ی علم دانشگاه صنعتی شریف و دکتری از پژوهشکده‌ی فلسفه‌ی تحلیلیِ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی است. حوزه‌ی پژوهشی اصلی او فلسفه‌ی زبان است و پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله‌ی دکتری خود را در حوزه‌ی معناشناسی الفاظ ارجاعی در زبان به انجام رسانده است. عنوان رساله‌ی دکتری او «مفردانگاری رويکردی تاريخی-شکّاکانه» است. طیبی در سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی به‌عنوان محقق پسادکتری و سپس عضو هیأت علمی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی مشغول به کار بوده است و در کنار فعالیت‌های پژوهشی، دروس گوناگونی در حوزه‌ی فلسفه‌ی زبان و فلسفه‌ی تحلیلی در دانش‌گاه‌های تهران، صنعتی شریف، و صنعتی امیرکبیر تدریس کرده است. برخی از علائق پژوهشی او عبارت‌اند از: معناشناسی و کاربردشناسی زبان طبیعی، نظریه‌ی کنش‌های گفتاری، نظریاتِ ارجاع در زبان و اندیشه، ابعادِ اجتماعی و سیاسی زبان، و تاریخِ اولیه‌ی فلسفه‌ی تحلیلی.
@bidarschool
@philosophyofscience
👍1🥰1
Forwarded from مضامین فلسفی
سخنرانی‌های مضامین
دوشنبه ۱۶ بهمن، مصطفی مهاجری از «تأملاتِ انتخاباتی: شرکت در انتخابات در چه شرایطی عقلانی (و اخلاقی) است؟» خواهد گفت.
زمان: دوشنبه ۱۶ بهمن، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، میدان نیاوران.
@mmazaamin
دوشنبه ۱۶ بهمن، مصطفی مهاجری از «تأملاتِ انتخاباتی: شرکت در انتخابات در چه شرایطی عقلانی (و اخلاقی) است؟» خواهد گفت.
زمان: دوشنبه ۱۶ بهمن، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، میدان نیاوران.
@mmazaamin
👍2👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
تستوسترون و اضطراب: مردان گذشته، مردان امروز
طی دهه‌های گذشته سطح تستوسترون مردان، در جوامع توسعه‌یافته‌ای که این شاخصه را سنجیده‌اند، کاهش یافته است. (هر چند در جوامعی که سنجشی انجام نشده نمی‌توان به نحوی عینی از این کاهش سخن گفت اما جدا از مردمانی که محیط‌زیست و سبک زندگی‌شان تغییر چندانی نکرده است، به نظر می‌رسد کاهش سطح تستوسترون شامل بیشتر مردان شهرنشین باشد. برخی پژوهش‌ها، این وضعیت را در زنان نیز بررسی کرده‌است اما یافته‌هایشان این کاهش را به‌قطعیت در زنان نشان نداده است.)
همزمان، طی دهه‌های گذشته شاهد افزایش اضطراب در جوامع بوده‌ایم.
آیا می‌توان رابطه‌ای میان این دو روند برقرار کرد؟ در پاسخ به این پرسش شواهد تجربی، همبستگی میان روند کاهش تستوسترون و افزایش اضطراب را نشان داده بودند اما مکانیسمی برای آن معرفی نشده بود. حالا در پژوهشی که در نشریه‌ی روانپزشکی ملکولی منتشر شده، با آزمایش بر روی مغز موش‌های نر، مکانیسمی ملکولی برای این رابطه معرفی شده است. اکنون مشخص شده است که کمبود یک گیرنده‌ی خاص در هیپوکامپِ مغزِ موش‌ها، در مواجهه با رویدادهای تنش‌زا، اضطراب را در موش‌ها بالا می‌برد. جالب اینکه پژوهشگران از قبل می‌دانستند که اختلال در همین گیرنده است که به اختلال در هورمون‌های جنسی و از جمله کاهش تستوسترون ربط دارد.
حالا پرسش‌های زیادی در شرح این مکانیسم مطرح می‌شود، از جمله اینکه رابطه‌ی علت و معلولی در این مکانیسم چگونه است؟ سوالاتی که در پاسخ به آنها نقش عوامل دیگر در این مکانیسم مطرح خواهد شد. اما این پژوهش نقشی آغازکننده دارد.
در همین پژوهش نشان داده شده که این گیرنده نقشی در انعطاف نرونی نیز دارد. جالب آنکه از قبل می‌دانستند که افزایش اضطراب در کودکان به کاهش انعطاف نرونی می‌انجامد و در نتیجه فرد در تطبیق خود با شرایط متغیر محیطی با مشکلاتی مواجه می‌شود.
قبل از آنکه منتظر یافته‌های بعدی باشیم می‌توان حدس زد که این پژوهش چه جایگاه مهمی را در تبیین تکامل انسان بازی خواهد کرد. برای‌نمونه، از منظرِ چشم پرنده، نگاهی به روندها بیاندازیم و ببینیم که در سایه‌ی این پژوهش‌ها مسیر تکاملی انسان چگونه به نظر می‌رسد.
خبر خوب این است که کاهش تستسترون در مردها با کاهش خشونت همراه است. اما خبرهای بد در مسیر به‌زیستی انسان کم نیستند. گفته شد که کاهش تستوسترون با افزایش اضطراب همراه است. افزایش اضطراب با کاهش انعطاف نرونی در دوران رشد همراه است و مقایسه‌ی نوجوانان نسل جدید با والدین آنها کاهش میزان تستسترون را نشان می‌دهد. کسانی که در کودکی و نوجوانی انعطاف نرونی کمتری دارند در بزرگسالی "انعطاف شناختی" کمتری دارند. اما در جهانی که به سرعت در حال تغییرات شدید است نیازمند افزایش انعطاف شناختی هستیم! در عین حال با افزایش تراکم جمعیت به کاهش خشونت نیز نیاز داریم! به‌علاوه کاهش میزان تستوسترون، چه در مردان و چه در زنان، شور زندگی را کاهش می‌دهد و مشکلاتی برای سلامت عمومی فراهم می‌کند. آیا مطابق این تصویر در دورنمای مسیر تکامل انسان، انسان‌هایی آرام، اما مضطرب، ضعیف، و با سرزندگی کمتر نسبت به نسل‌های قبل را خواهیم دید؟!
تفاوت انسان با سایر جانوران آن است که می‌تواند در مسیر تکاملی خود آگاهانه و فعالانه مداخله کند. اما آنچه شاهدیم انفعال کامل در مقابل تمامی روندها است. به عنوان نمونه، از یکسو می‌دانیم که بازی‌های گروهیِ کودکان در محیط‌های طبیعی به افزایش تولید تستوسترون در آنها کمک می‌کند، اضطراب را کاهش می‌دهد، و بر سرزندگی و نشاط آنها می‌افزاید. با این حال والدین عمومأ، منفعلانه و صرفاَ مطابق هنجارهای رایج، کودکان را در خانه نگاه می‌دارند. در جهانی زندگی می‌کنیم که در منزل ماندن کودکان، یا در بهترین حالت فرستادن آنها به باشگاه‌های ورزشی را بر بازی‌های آزادِ طبیعی ارجح می‌دارد. همین ترجیح ساده گرایش‌های رفتاری نسل بعدی را شکل می‌دهد.
هادی صمدی
@evophilosophy
طی دهه‌های گذشته سطح تستوسترون مردان، در جوامع توسعه‌یافته‌ای که این شاخصه را سنجیده‌اند، کاهش یافته است. (هر چند در جوامعی که سنجشی انجام نشده نمی‌توان به نحوی عینی از این کاهش سخن گفت اما جدا از مردمانی که محیط‌زیست و سبک زندگی‌شان تغییر چندانی نکرده است، به نظر می‌رسد کاهش سطح تستوسترون شامل بیشتر مردان شهرنشین باشد. برخی پژوهش‌ها، این وضعیت را در زنان نیز بررسی کرده‌است اما یافته‌هایشان این کاهش را به‌قطعیت در زنان نشان نداده است.)
همزمان، طی دهه‌های گذشته شاهد افزایش اضطراب در جوامع بوده‌ایم.
آیا می‌توان رابطه‌ای میان این دو روند برقرار کرد؟ در پاسخ به این پرسش شواهد تجربی، همبستگی میان روند کاهش تستوسترون و افزایش اضطراب را نشان داده بودند اما مکانیسمی برای آن معرفی نشده بود. حالا در پژوهشی که در نشریه‌ی روانپزشکی ملکولی منتشر شده، با آزمایش بر روی مغز موش‌های نر، مکانیسمی ملکولی برای این رابطه معرفی شده است. اکنون مشخص شده است که کمبود یک گیرنده‌ی خاص در هیپوکامپِ مغزِ موش‌ها، در مواجهه با رویدادهای تنش‌زا، اضطراب را در موش‌ها بالا می‌برد. جالب اینکه پژوهشگران از قبل می‌دانستند که اختلال در همین گیرنده است که به اختلال در هورمون‌های جنسی و از جمله کاهش تستوسترون ربط دارد.
حالا پرسش‌های زیادی در شرح این مکانیسم مطرح می‌شود، از جمله اینکه رابطه‌ی علت و معلولی در این مکانیسم چگونه است؟ سوالاتی که در پاسخ به آنها نقش عوامل دیگر در این مکانیسم مطرح خواهد شد. اما این پژوهش نقشی آغازکننده دارد.
در همین پژوهش نشان داده شده که این گیرنده نقشی در انعطاف نرونی نیز دارد. جالب آنکه از قبل می‌دانستند که افزایش اضطراب در کودکان به کاهش انعطاف نرونی می‌انجامد و در نتیجه فرد در تطبیق خود با شرایط متغیر محیطی با مشکلاتی مواجه می‌شود.
قبل از آنکه منتظر یافته‌های بعدی باشیم می‌توان حدس زد که این پژوهش چه جایگاه مهمی را در تبیین تکامل انسان بازی خواهد کرد. برای‌نمونه، از منظرِ چشم پرنده، نگاهی به روندها بیاندازیم و ببینیم که در سایه‌ی این پژوهش‌ها مسیر تکاملی انسان چگونه به نظر می‌رسد.
خبر خوب این است که کاهش تستسترون در مردها با کاهش خشونت همراه است. اما خبرهای بد در مسیر به‌زیستی انسان کم نیستند. گفته شد که کاهش تستوسترون با افزایش اضطراب همراه است. افزایش اضطراب با کاهش انعطاف نرونی در دوران رشد همراه است و مقایسه‌ی نوجوانان نسل جدید با والدین آنها کاهش میزان تستسترون را نشان می‌دهد. کسانی که در کودکی و نوجوانی انعطاف نرونی کمتری دارند در بزرگسالی "انعطاف شناختی" کمتری دارند. اما در جهانی که به سرعت در حال تغییرات شدید است نیازمند افزایش انعطاف شناختی هستیم! در عین حال با افزایش تراکم جمعیت به کاهش خشونت نیز نیاز داریم! به‌علاوه کاهش میزان تستوسترون، چه در مردان و چه در زنان، شور زندگی را کاهش می‌دهد و مشکلاتی برای سلامت عمومی فراهم می‌کند. آیا مطابق این تصویر در دورنمای مسیر تکامل انسان، انسان‌هایی آرام، اما مضطرب، ضعیف، و با سرزندگی کمتر نسبت به نسل‌های قبل را خواهیم دید؟!
تفاوت انسان با سایر جانوران آن است که می‌تواند در مسیر تکاملی خود آگاهانه و فعالانه مداخله کند. اما آنچه شاهدیم انفعال کامل در مقابل تمامی روندها است. به عنوان نمونه، از یکسو می‌دانیم که بازی‌های گروهیِ کودکان در محیط‌های طبیعی به افزایش تولید تستوسترون در آنها کمک می‌کند، اضطراب را کاهش می‌دهد، و بر سرزندگی و نشاط آنها می‌افزاید. با این حال والدین عمومأ، منفعلانه و صرفاَ مطابق هنجارهای رایج، کودکان را در خانه نگاه می‌دارند. در جهانی زندگی می‌کنیم که در منزل ماندن کودکان، یا در بهترین حالت فرستادن آنها به باشگاه‌های ورزشی را بر بازی‌های آزادِ طبیعی ارجح می‌دارد. همین ترجیح ساده گرایش‌های رفتاری نسل بعدی را شکل می‌دهد.
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
Interplay between hippocampal TACR3 and systemic testosterone in regulating anxiety-associated synaptic plasticity
Molecular Psychiatry - Interplay between hippocampal TACR3 and systemic testosterone in regulating anxiety-associated synaptic plasticity
👍4👎2
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
کشف غریزه‌ی موسیقایی توسط فیزیک‌دانان!
کسانی‌که پژوهش‌های تکاملی را دنبال می‌کنند گواهی می‌دهند که تواتر یافته‌های جدیدِ اعجاب‌انگیز، طی دو سه سال گذشته بسیار بیشتر از دهه‌های گذشته است. هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی، و پردازش داده‌هایی که مدیریت آنها برای انسان ناممکن بود این تواتر را در حوزه‌ی تکامل افزایش داده است. فهم ما از تکاملِ موجودات و تکامل انسان رو به فزونی است. نقش ویژه‌ای که دانش تکامل در فهم بهتر انسان دارد نوید می‌دهد که با افزایش این شناخت، روان‌شناسی، علوم اجتماعی، و علوم انسانی نیز به نحوی کیفی متحول خواهند شد.
این‌بار فیزیک‌دان‌های کره‌‌ی جنوبی موفق شده‌اند یافته‌ای در تأیید وجود غریزه‌ی موسیقایی در نشریه‌ی نیچر منتشر کنند. اینکه «فیزیک‌دانان» «غریزه‌ی موسیقایی» را کشف کرده‌اند، خبر را به‌خودی‌خود جالب می‌کند.
تابه‌حال می‌دانسته‌ایم که موسیقی تقریباً در هر جامعه‌ای وجود دارد و دارای ویژگی‌هایی جهان‌شمول است که توسط مدارهای عصبی خاصی در انسان‌های فرهنگ‌های مختلف، و حتی بدون هیچ تجربه‌ای از آموزش موسیقی، پردازش می‌شود. بااین‌حال، مشخص نبود که این ویژگی‌های ذاتی چگونه پدیدار می‌شوند و چه کارکردهایی داشته‌اند.
در این پژوهش، با استفاده از یک «شبکه‌ی عصبی مصنوعی» نحوه‌ی پردازش شنیداری مغز را مدل‌سازی کردند تا به اصول حاکم بر پیدایی غریزه‌ی موسیقایی برسند. پژوهشگران نشان دادند که واحدهای متناسب با موسیقی پس از یادگیری نحوه‌ی تشخیص صداهای طبیعی و بدون آموزش نحوه‌ی تفکیک آنها از نواهای موسیقی، به‌طور خودبه‌خود پدیدار می‌شوند.
تیم پژوهشی، مجموعه‌ای بزرگ از داده‌های صوتی ارائه شده توسط گوگل را به‌کار گرفت و به شبکه‌ی عصبی مصنوعی یاد داد که صداهای مختلف را یاد بگیرد. اینکه تیم پژوهشی، تولید "خودبه‌خودی" نورون‌ها را مشاهده کرد جالبترین بخش پژوهش بود. پژوهشگران نوعی ظهور نظم را شاهد بودند. نورون‌های مصنوعی به صداهای مختلف، از جمله صدای جانوران، صداهای طبیعی، و صدای ماشین‌ها واکنش اندکی نشان می‌دادند، اما به اشکال مختلف موسیقی از جمله صدای سازها و آواز انسان واکنش شدیدی نشان می‌دادند.
نکتهی جالب دیگر اینکه این یافته مستقل از ژانر موسیقی (کلاسیک، پاپ، راک،...) بوده است. به عبارتی غریزه‌ی موسیقایی ما همه‌ی انواع موسیقی را از سایر صداها با مکانیسمی یکسان پردازش می‌کند.
آیا به همین دلیل است که برخی از جانوران دیگر نیز به موسیقی واکنش نشان می‌دهند؟! هرچند در این پژوهش به این پرسش پاسخی نمی‌دهند اما می‌تواند تبیین مناسبی برای این پدیده باشد.
بعلاوه این پژوهش می‌تواند در پژوهش‌های "تکامل زبان" نیز به عنوان یک داده مورد استناد قرار گیرد.
نکتهی جالب روش‌شناختی
جدا از محتوای جالب مقاله نکتهی روش‌شناسی جالبی در این مقاله نهفته است.
چه کسی گمان می‌کرد فیزیک‌دانان چنین کشفی کنند؟ این کشف گواهی است بر اینکه علوم با کمک هوش مصنوعی هرچه بیشتر به هم نزدیک می‌شوند. در جهان امروز، مهم طرح سوال‌های بدیع و روش‌های تازه در پرداختن به آن پرسش‌ها است. تا کنون مهم‌ترین ویژگی برای آغاز هر پژوهش، بررسی عملی‌بودن آن پژوهش بود. امروزه دایره‌ی «امکانات» به‌شدت گسترش یافته است. بااین‌حال ذهن عموم پژوهشگران در چارچوب کلیشه‌های پژوهشی گذشته گرفتار است. آن دسته که از «مهارت‌های نرم» برخوردار باشند و «انعطاف شناختی» بالاتری داشته باشند کسانی‌اند، که همانند فیزیک‌دانان این پژوهش، سریع‌تر از سایرین خلاقانه پا به خارج از چارچوب‌های پژوهشیِ گذشته می‌نهند. فیزیک‌دانان این پژوهش به وضوح نسبت به عصب‌شناسان حرفه‌ای، "مهارت‌های سخت" کمتری در این موضوع داشتند. اما موفقیت آنها در انتشار مقاله‌ای در نیچر به بهترین شکل گواهی‌ست بر آنکه دانشمندان نسل بعد بیش از برخورداری از مهارت‌های سخت نیازمند برخورداری از مهارت‌های نرم و انعطاف شناختی‌اند.
هادی صمدی
@evophilosophy
کسانی‌که پژوهش‌های تکاملی را دنبال می‌کنند گواهی می‌دهند که تواتر یافته‌های جدیدِ اعجاب‌انگیز، طی دو سه سال گذشته بسیار بیشتر از دهه‌های گذشته است. هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی، و پردازش داده‌هایی که مدیریت آنها برای انسان ناممکن بود این تواتر را در حوزه‌ی تکامل افزایش داده است. فهم ما از تکاملِ موجودات و تکامل انسان رو به فزونی است. نقش ویژه‌ای که دانش تکامل در فهم بهتر انسان دارد نوید می‌دهد که با افزایش این شناخت، روان‌شناسی، علوم اجتماعی، و علوم انسانی نیز به نحوی کیفی متحول خواهند شد.
این‌بار فیزیک‌دان‌های کره‌‌ی جنوبی موفق شده‌اند یافته‌ای در تأیید وجود غریزه‌ی موسیقایی در نشریه‌ی نیچر منتشر کنند. اینکه «فیزیک‌دانان» «غریزه‌ی موسیقایی» را کشف کرده‌اند، خبر را به‌خودی‌خود جالب می‌کند.
تابه‌حال می‌دانسته‌ایم که موسیقی تقریباً در هر جامعه‌ای وجود دارد و دارای ویژگی‌هایی جهان‌شمول است که توسط مدارهای عصبی خاصی در انسان‌های فرهنگ‌های مختلف، و حتی بدون هیچ تجربه‌ای از آموزش موسیقی، پردازش می‌شود. بااین‌حال، مشخص نبود که این ویژگی‌های ذاتی چگونه پدیدار می‌شوند و چه کارکردهایی داشته‌اند.
در این پژوهش، با استفاده از یک «شبکه‌ی عصبی مصنوعی» نحوه‌ی پردازش شنیداری مغز را مدل‌سازی کردند تا به اصول حاکم بر پیدایی غریزه‌ی موسیقایی برسند. پژوهشگران نشان دادند که واحدهای متناسب با موسیقی پس از یادگیری نحوه‌ی تشخیص صداهای طبیعی و بدون آموزش نحوه‌ی تفکیک آنها از نواهای موسیقی، به‌طور خودبه‌خود پدیدار می‌شوند.
تیم پژوهشی، مجموعه‌ای بزرگ از داده‌های صوتی ارائه شده توسط گوگل را به‌کار گرفت و به شبکه‌ی عصبی مصنوعی یاد داد که صداهای مختلف را یاد بگیرد. اینکه تیم پژوهشی، تولید "خودبه‌خودی" نورون‌ها را مشاهده کرد جالبترین بخش پژوهش بود. پژوهشگران نوعی ظهور نظم را شاهد بودند. نورون‌های مصنوعی به صداهای مختلف، از جمله صدای جانوران، صداهای طبیعی، و صدای ماشین‌ها واکنش اندکی نشان می‌دادند، اما به اشکال مختلف موسیقی از جمله صدای سازها و آواز انسان واکنش شدیدی نشان می‌دادند.
نکتهی جالب دیگر اینکه این یافته مستقل از ژانر موسیقی (کلاسیک، پاپ، راک،...) بوده است. به عبارتی غریزه‌ی موسیقایی ما همه‌ی انواع موسیقی را از سایر صداها با مکانیسمی یکسان پردازش می‌کند.
آیا به همین دلیل است که برخی از جانوران دیگر نیز به موسیقی واکنش نشان می‌دهند؟! هرچند در این پژوهش به این پرسش پاسخی نمی‌دهند اما می‌تواند تبیین مناسبی برای این پدیده باشد.
بعلاوه این پژوهش می‌تواند در پژوهش‌های "تکامل زبان" نیز به عنوان یک داده مورد استناد قرار گیرد.
نکتهی جالب روش‌شناختی
جدا از محتوای جالب مقاله نکتهی روش‌شناسی جالبی در این مقاله نهفته است.
چه کسی گمان می‌کرد فیزیک‌دانان چنین کشفی کنند؟ این کشف گواهی است بر اینکه علوم با کمک هوش مصنوعی هرچه بیشتر به هم نزدیک می‌شوند. در جهان امروز، مهم طرح سوال‌های بدیع و روش‌های تازه در پرداختن به آن پرسش‌ها است. تا کنون مهم‌ترین ویژگی برای آغاز هر پژوهش، بررسی عملی‌بودن آن پژوهش بود. امروزه دایره‌ی «امکانات» به‌شدت گسترش یافته است. بااین‌حال ذهن عموم پژوهشگران در چارچوب کلیشه‌های پژوهشی گذشته گرفتار است. آن دسته که از «مهارت‌های نرم» برخوردار باشند و «انعطاف شناختی» بالاتری داشته باشند کسانی‌اند، که همانند فیزیک‌دانان این پژوهش، سریع‌تر از سایرین خلاقانه پا به خارج از چارچوب‌های پژوهشیِ گذشته می‌نهند. فیزیک‌دانان این پژوهش به وضوح نسبت به عصب‌شناسان حرفه‌ای، "مهارت‌های سخت" کمتری در این موضوع داشتند. اما موفقیت آنها در انتشار مقاله‌ای در نیچر به بهترین شکل گواهی‌ست بر آنکه دانشمندان نسل بعد بیش از برخورداری از مهارت‌های سخت نیازمند برخورداری از مهارت‌های نرم و انعطاف شناختی‌اند.
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
Spontaneous emergence of rudimentary music detectors in deep neural networks
Nature Communications - Music is processed by dedicated circuits in the brain. Here, the authors show that these circuits can spontaneously emerge in neural networks by learning natural sound...
👍4👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
علت هوش بالای کلاغ‌ها!
اهمیت بازی‌های گروهی در کودکان
قبل از پرداختن به علت هوش بالای کلاغ‌ها که یافته‌های آن در نشریه‌ی پرنده‌شناسی منتشر شده، نگاهی بیاندازیم به فرضیهای درباره‌ی تکامل هوشمندی در انسان که به فرضیه‌ی «هوش اجتماعی» و گاه «مغز اجتماعی» موسوم است. مطابق این فرضیه علت هوشمند شدن انسان‌ها در بدو امر نه افزایش توانایی برای حل مسائل فیزیکی در محیط‌زیست، بلکه پردازش روابط میان اعضای گروه، و همچنین تحلیل و عرضه‌ی راه‌حل‌هایی برای مسائلی که در حوزه‌ی میان‌فردی و اجتماعی مطرح بوده است. این فرضیه دسته‌ی بزرگی از داده‌های تجربی را توضیح می‌دهد.
مثلاً وقتی در آزمایشی کودکان ۲ تا ۳ ساله را با شامپانزه‌ها و اورانگاوتانها مقایسه کردند نتایج گواه آن بود که در حل مسائل فیزیکی تفاوت فاحشی میان آنها نیست اما در مواجهه با مسائل مربوط به تشخیص روابط میان افراد، کودک انسان بر بسیاری از دو گونه‌ی دیگر برتر بود؛ گواهی بر اینکه در مراحل رشد، تشخیص روابط اجتماعی زودتر از حل مسائل فیزیکی به کار انسان می‌آمده است.
اکنون برای این فرضیه شاهدی از جهان جانوران نیز داریم که بر استحکام آن می‌افزاید. از دیرباز کلاغ‌ها را جانورانی باهوش معرفی می‌کردند. اما در دهه‌های اخیر از طریق آزمایش مشخص شد که این هوشمندی کلاغ‌ها افسانه نیست و حظی از واقعیت دارد.
پژوهش اخیر نشان می‌دهد که اولاً، کلاغ‌ها به‌طور مکرر در مکان‌های جستجوی غذا، چه در یک مکان یا در مکان‌های مختلف، یکدیگر را ملاقات می‌کنند و بنابراین همانند انسان‌ها موجوداتی بسیار اجتماعی‌اند. ثانیاً، دسته‌های کلاغ‌ها از زیرگروه‌هایی تشکیل می‌شود اما این زیرگروه‌ها پویا هستند و اعضا گاه از آنها خارج شده و وارد گروه‌های دیگر می‌شوند. بااین‌حال سلسله‌مراتبی وجود دارد که در موقع غذاخوردن و رقابت بر سر غذا اهمیت دارد. (اخیراً مک‌کافری در کتابی در تکامل فرهنگی به نام رقص نوآوری پویایی گروه‌های انسانی در از‌هم‌گسستن و متحد‌شدن‌های مکرر را از مهم‌ترین دلایل تکامل گونه‌ی انسانی معرفی می‌کند.) به‌علاوه گروه‌های کلاغ‌ها نیز براساس سلسله‌مراتبِ سلطه، رتبه‌بندی شده‌اند و پیوندهای اجتماعی ساختاریافته‌‌ای دارند. ثالثاً، کلاغ‌ها اعضای گروه‌های سابق و روابط میان آنها را در طول سال‌ها به‌خاطر می‌سپارند؛ نه فقط روابط خود با آنها را بلکه روابط میان دیگران را درک می‌کنند و به یاد می‌آورند. به‌این‌ترتیب کلاغ‌ها در جلب حمایت دیگران در درگیری‌ها، از دانش اجتماعی خود بهره‌می‌برند.
ازاین‌رو، فرضیه‌ی هوش اجتماعی، به‌عنوان هوش ابتدایی و اصلی، می‌تواند هوشمندی کلاغ‌ها را که در چنین روابط پیچیده‌ای از روابط میان‌فردی و اجتماعی زندگی می‌کنند تبیین کند.
کشف این روابط شگفت‌انگیز در جهان کلاغ‌ها به خودی خود زیباست. اما درس‌های زیادی برای پرورش کودک انسان نیز دارد.
درس‌های عملی در هدایت بازی کودکان
اگر آن‌چنان که در ابتدا گفته شد، منشاء اصلی هوشمندی در انسان فشار تکاملی برای تشخیص روابط میان افرادِ گروه و تنظیم بهینه‌ی روابط خود با دیگران باشد پرورش این نوع هوشمندی باید مقدم بر هر نوع هوشمندی دیگری درنظر گرفته شود. کودکانی که به تنهایی، یا در گروه‌های بسیار کوچک بزرگ می‌شوند و بازی می‌کنند شرط لازم را برای پرورش هوش اجتماعی ندارند. این در حالی‌ست که در جهان پیش رو، کاملاً خلاف تصور شایع، هوشمندی اجتماعی کارآمدی بالاتری می‌طلبد. زیرا با افزایش اتوماسیون و هوش مصنوعی بسیاری از حرفه‌ها به ماشین‌ها و کامپیوترها سپرده می‌شود اما روابط میان‌فردی چیزی نیست که قابل برون‌سپاری باشد. بنابراین، صِرف برخورداری از مهارت‌های دیجیتال تضمین‌کننده‌ی موفقیت در جهان دیجیتال نخواهد بود. آنچه کودکان در بازی‌های کامپیوتری می‌آموزند ممکن است برای موفقیت در جهان آتی لازم باشد اما قطعاً کافی نیست. میلیون‌ها سال تکامل هوش اجتماعی چنان در تاروپود ذهنی ما نهفته است که با تغییراتی در یک یا دو دهه از بین نمی‌رود. بخشی از نسل آینده ممکن است در انزوا و در جهان دیجیتال زندگی کنند اما آن بخشی مسیر به‌زیستی را طی می‌کنند که از مهارت‌های ارتباطی قوی‌تری برخوردار باشند.
آموزش این مهارت‌ها، برای کسی که در کودکی از آنها برخوردار نبوده، اگر ناممکن نباشد بسیار سخت خواهد بود. کافی است قدری آینده‌نگری به خرج دهیم و کم‌هزینه‌ترین کار ممکن را برای کودکان امروز انجام دهیم و امکان بازی‌های گروهی را در محیط‌های طبیعی از آنان دریغ نکنیم.
هادی صمدی
@evophilosophy
اهمیت بازی‌های گروهی در کودکان
قبل از پرداختن به علت هوش بالای کلاغ‌ها که یافته‌های آن در نشریه‌ی پرنده‌شناسی منتشر شده، نگاهی بیاندازیم به فرضیهای درباره‌ی تکامل هوشمندی در انسان که به فرضیه‌ی «هوش اجتماعی» و گاه «مغز اجتماعی» موسوم است. مطابق این فرضیه علت هوشمند شدن انسان‌ها در بدو امر نه افزایش توانایی برای حل مسائل فیزیکی در محیط‌زیست، بلکه پردازش روابط میان اعضای گروه، و همچنین تحلیل و عرضه‌ی راه‌حل‌هایی برای مسائلی که در حوزه‌ی میان‌فردی و اجتماعی مطرح بوده است. این فرضیه دسته‌ی بزرگی از داده‌های تجربی را توضیح می‌دهد.
مثلاً وقتی در آزمایشی کودکان ۲ تا ۳ ساله را با شامپانزه‌ها و اورانگاوتانها مقایسه کردند نتایج گواه آن بود که در حل مسائل فیزیکی تفاوت فاحشی میان آنها نیست اما در مواجهه با مسائل مربوط به تشخیص روابط میان افراد، کودک انسان بر بسیاری از دو گونه‌ی دیگر برتر بود؛ گواهی بر اینکه در مراحل رشد، تشخیص روابط اجتماعی زودتر از حل مسائل فیزیکی به کار انسان می‌آمده است.
اکنون برای این فرضیه شاهدی از جهان جانوران نیز داریم که بر استحکام آن می‌افزاید. از دیرباز کلاغ‌ها را جانورانی باهوش معرفی می‌کردند. اما در دهه‌های اخیر از طریق آزمایش مشخص شد که این هوشمندی کلاغ‌ها افسانه نیست و حظی از واقعیت دارد.
پژوهش اخیر نشان می‌دهد که اولاً، کلاغ‌ها به‌طور مکرر در مکان‌های جستجوی غذا، چه در یک مکان یا در مکان‌های مختلف، یکدیگر را ملاقات می‌کنند و بنابراین همانند انسان‌ها موجوداتی بسیار اجتماعی‌اند. ثانیاً، دسته‌های کلاغ‌ها از زیرگروه‌هایی تشکیل می‌شود اما این زیرگروه‌ها پویا هستند و اعضا گاه از آنها خارج شده و وارد گروه‌های دیگر می‌شوند. بااین‌حال سلسله‌مراتبی وجود دارد که در موقع غذاخوردن و رقابت بر سر غذا اهمیت دارد. (اخیراً مک‌کافری در کتابی در تکامل فرهنگی به نام رقص نوآوری پویایی گروه‌های انسانی در از‌هم‌گسستن و متحد‌شدن‌های مکرر را از مهم‌ترین دلایل تکامل گونه‌ی انسانی معرفی می‌کند.) به‌علاوه گروه‌های کلاغ‌ها نیز براساس سلسله‌مراتبِ سلطه، رتبه‌بندی شده‌اند و پیوندهای اجتماعی ساختاریافته‌‌ای دارند. ثالثاً، کلاغ‌ها اعضای گروه‌های سابق و روابط میان آنها را در طول سال‌ها به‌خاطر می‌سپارند؛ نه فقط روابط خود با آنها را بلکه روابط میان دیگران را درک می‌کنند و به یاد می‌آورند. به‌این‌ترتیب کلاغ‌ها در جلب حمایت دیگران در درگیری‌ها، از دانش اجتماعی خود بهره‌می‌برند.
ازاین‌رو، فرضیه‌ی هوش اجتماعی، به‌عنوان هوش ابتدایی و اصلی، می‌تواند هوشمندی کلاغ‌ها را که در چنین روابط پیچیده‌ای از روابط میان‌فردی و اجتماعی زندگی می‌کنند تبیین کند.
کشف این روابط شگفت‌انگیز در جهان کلاغ‌ها به خودی خود زیباست. اما درس‌های زیادی برای پرورش کودک انسان نیز دارد.
درس‌های عملی در هدایت بازی کودکان
اگر آن‌چنان که در ابتدا گفته شد، منشاء اصلی هوشمندی در انسان فشار تکاملی برای تشخیص روابط میان افرادِ گروه و تنظیم بهینه‌ی روابط خود با دیگران باشد پرورش این نوع هوشمندی باید مقدم بر هر نوع هوشمندی دیگری درنظر گرفته شود. کودکانی که به تنهایی، یا در گروه‌های بسیار کوچک بزرگ می‌شوند و بازی می‌کنند شرط لازم را برای پرورش هوش اجتماعی ندارند. این در حالی‌ست که در جهان پیش رو، کاملاً خلاف تصور شایع، هوشمندی اجتماعی کارآمدی بالاتری می‌طلبد. زیرا با افزایش اتوماسیون و هوش مصنوعی بسیاری از حرفه‌ها به ماشین‌ها و کامپیوترها سپرده می‌شود اما روابط میان‌فردی چیزی نیست که قابل برون‌سپاری باشد. بنابراین، صِرف برخورداری از مهارت‌های دیجیتال تضمین‌کننده‌ی موفقیت در جهان دیجیتال نخواهد بود. آنچه کودکان در بازی‌های کامپیوتری می‌آموزند ممکن است برای موفقیت در جهان آتی لازم باشد اما قطعاً کافی نیست. میلیون‌ها سال تکامل هوش اجتماعی چنان در تاروپود ذهنی ما نهفته است که با تغییراتی در یک یا دو دهه از بین نمی‌رود. بخشی از نسل آینده ممکن است در انزوا و در جهان دیجیتال زندگی کنند اما آن بخشی مسیر به‌زیستی را طی می‌کنند که از مهارت‌های ارتباطی قوی‌تری برخوردار باشند.
آموزش این مهارت‌ها، برای کسی که در کودکی از آنها برخوردار نبوده، اگر ناممکن نباشد بسیار سخت خواهد بود. کافی است قدری آینده‌نگری به خرج دهیم و کم‌هزینه‌ترین کار ممکن را برای کودکان امروز انجام دهیم و امکان بازی‌های گروهی را در محیط‌های طبیعی از آنان دریغ نکنیم.
هادی صمدی
@evophilosophy
SpringerLink
Why are ravens smart? Exploring the social intelligence hypothesis
Journal of Ornithology - Ravens and other corvids are renowned for their ‘intelligence’. For long, this reputation has been based primarily on anecdotes but in the last decades...
👏6👍4👎1
Audio
🔴فایل صوتی سخنرانی بازتعریفِ «عاملیت» درگستره‌ی حکمرانیِ هوش مصنوعی/ گروه فلسفه علم امیرکبیر
🔈 دکتر سجاد سلطان زاده / همکار پژوهشی موسسه آسر و حوزه اولویت پژوهشی «هوش مصنوعی انسانی» در دانشگاه آمستردام / شنبه ۲ دی ۱۴۰۲
@PhilSciAUT
@Philosophyofscience
🔈 دکتر سجاد سلطان زاده / همکار پژوهشی موسسه آسر و حوزه اولویت پژوهشی «هوش مصنوعی انسانی» در دانشگاه آمستردام / شنبه ۲ دی ۱۴۰۲
@PhilSciAUT
@Philosophyofscience
❤1👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
وقتی گوش و پا به هم مربوط‌ند!
معروف است که ژورژ کوویه، طبیعی‌دان برجسته‌ی فرانسوی اوایل قرن نوزدهم، گفته بود که کافی است دندان یک جانور را به او بدهند تا ساختار کل بدن او را مشخص کند. (مثلا، دندان‌های تیز خنجری نشان‌دهنده‌ی آن است که جاندار ما سم ندارد و پنجه دارد؛ یا از شکل منقار یک پرنده می‌توان از شکل ناخن پای او نیز اطلاعاتی به‌دست آورد.) امروزه، دو قرن بعد از کوویه، با کشف ژن‌ها و کشف آنکه همه‌ی ژن‌های بدن یک موجود پرسلولی اطلاعات یکسانی دارند، ما نه فقط از روی دی.ان.ای یک سلول اطلاعات مهمی از ساختار بدنی آن موجود پیدامی‌کنیم بلکه حتی به احیای موجودات منقرض‌شده نیز امید داریم.
اما پژوهشی که پژوهشگران آکادمی علوم چین و دانشگاه نیویورک به زودی در نشریه‌ی نوآوری منتشر خواهند کرد نه با بهره‌گیری از دی.ان.ای، بلکه به شیوه‌ی کوویه‌ای پرده از نحوه‌ی راه رفتن نیاکانِ ماقبلِ انسان برداشته‌اند، آن هم با گرفتن سی‌تی‌اسکن از قسمت گوش‌میانیِ یک جمجمه‌ی فسیل‌شده!
طرح مسئله: نیاکان ماقبلِ انسان به سه شیوه حرکت می‌کرده‌اند: گاه بر روی دوپا، گاه بر روی چهار دست و پا، و گاهی نیز از درختان بالا می‌رفته‌اند. شواهد تجربی برای قضاوت بر اینکه چرا و از چه زمانی نیاکان ما عموما بر روی دوپا راه رفتند کافی نبوده است و نقش فرضیهای روایت‌ها فزون‌تر از بخش تجربی آن بوده است.
طرح فرضیه: می‌دانیم بر روی دوپا راه‌رفتن تعادل بسیار بالایی می‌طلبد. سالیان درازی است که می‌دانیم سیستم دهلیزی در گوش‌میانی، نقش اصلی را در برقراری تعادل در بدن دارد. با اینکه سال‌ها این دو دانسته را در اختیار داشتیم اما این ایده که نحوه‌ی راه‌رفتن را می‌توان از ساختار سیستم دهلیزی در گوش‌میانی فهمید، بررسی نشد. برای این کار کافی بود به فسیلی دسترسی داشته باشیم که ساختار گوش‌میانی آن به میزان خوبی حفظ شده باشد. نکتهی جالب آنکه چنین فسیلی را بیش از چهار دهه است که چینی‌ها کشف کرده‌اند. اما از آنجا که چهارچوب ذهنی رایج دانشمندان به آنها دیکته می‌کرد که برای نحوه‌ی حرکت نیاکان قبل انسان باید به‌خوبی ساختار پاها، ستون‌فقرات، و شانه‌ها بررسی شود کسی به سراغ ساختار گوش نمی‌رفت!
تحلیل گوش این فسیل شواهدی تجربی را در اختیار ما می‌گذارد که بگوییم حرکت اولین میمون‌ها بر روی درختان بیشتر شبیه به حرکات گیبون‌های امروزی در آسیا است. سپس، آخرین جد مشترک میمون‌ها و انسان‌ها شبیه به لوفِنگ‌پیتِکوس حرکت می‌کرده است، همان میمونی که چینی‌ها فسیل شش میلیون ساله‌ی آن را قبلا یافته بودند: ترکیبی از کوهنوردی و چهاردست‌وپا حرکت کردن که با آزاد‌کردن متناوب دست‌ها همراه بوده است. ازاین‌جا به بعد است که بر روی دوپا حرکت‌کردن انسان تکامل یافته است.
دو نکته روش‌شناختی در مورد این پژوهش:
یک. ممکن است گفته شود در اینجا دوری را شاهدیم: از یکسو شاهد ما برای اینکه چرا می‌گوییم لوفِنگ‌پیتِکوس به فلان شکل حرکت می‌کرده است این است که ساختار گوش‌میانی او فلان شکل بوده است. اما در تبیین آنکه چرا گوش این جانور فلان شکل است نیز خواهیم گفت چون به فلان شکل حرکت می‌کرده است!
اما این دوری تهی نیست زیرا معرفت‌افزا است. در سایر شاخه‌های علوم نیز تبیین‌های مشابهی را شاهدیم.
به‌عنوان نمونه:
چرا پدیده‌ی "انتقال به سرخ" را در کهکشان‌ها مشاهده می‌کنیم؟ زیرا کیهان در حال انبساط است. اما از کجا می‌دانیم کیهان در حال انبساط است؟ زیرا پدیده‌ی انتقال به سرخ را شاهدیم!
پیتر لیپتون، فیلسوف علم، چنین تبیین‌هایی را «تبیین‌های خودشاهد» می‌نامد. تبیین موردنظر وقتی جدی‌تر گرفته می‌شود که اولاً رقیب جدی‌ای نداشته باشد؛ ثانیاً، شواهد دیگری نیز از آن حمایت کنند؛ ثالثاً، با اصول بنیادینِ بدنه‌ی آن شاخه از علم هم‌سو باشد؛ رابعاً، پدیده‌های دیگری را نیز توضیح دهد. (و چندین شرط دیگر مانند آزمون‌پذیری مستقل، سادگی، و غیره. شروطی از این دست نه لازم‌اند و نه کافی. اما عموماً تبیین‌هایی پذیرفته می‌شوند که واجد آنها باشند. توجه داشته باشیم که در علوم تاریخی آزمون‌پذیری مستقیم ناممکن است.)
دو. نکتهی دیگری که باعث می‌شود چنین تبیین‌هایی در زیست‌شناسی دوری درنظر گرفته نشوند این است که اجزای ارگانیسم، با هم روابط ارگانیک دارند و هم‌تکاملی را نه فقط در میان گونه‌ها بلکه میان اعضای یک گونه نیز شاهد هستیم؛ به این معنا که تغییرات در ساختار سیستم حلزونی همزمان با راست‌قامت‌شدن رخ داده است: در یک چرخه‌ی هم‌تکاملی حدود شش میلیون‌ساله، شاهد تغییرات تدریجی در سیستم تعادلی در گوش و تغییرات اسکلتی منجر به راست‌قامتی بوده‌ایم. وجود "علیت دوار" در مکانیسم‌های زیستی (ارگانیک) باعث می‌شود چنین تبیین‌هایی در زیست‌شناسی دوری نباشند و معرفت‌افزا باشند.
هادی صمدی
@evophilosophy
معروف است که ژورژ کوویه، طبیعی‌دان برجسته‌ی فرانسوی اوایل قرن نوزدهم، گفته بود که کافی است دندان یک جانور را به او بدهند تا ساختار کل بدن او را مشخص کند. (مثلا، دندان‌های تیز خنجری نشان‌دهنده‌ی آن است که جاندار ما سم ندارد و پنجه دارد؛ یا از شکل منقار یک پرنده می‌توان از شکل ناخن پای او نیز اطلاعاتی به‌دست آورد.) امروزه، دو قرن بعد از کوویه، با کشف ژن‌ها و کشف آنکه همه‌ی ژن‌های بدن یک موجود پرسلولی اطلاعات یکسانی دارند، ما نه فقط از روی دی.ان.ای یک سلول اطلاعات مهمی از ساختار بدنی آن موجود پیدامی‌کنیم بلکه حتی به احیای موجودات منقرض‌شده نیز امید داریم.
اما پژوهشی که پژوهشگران آکادمی علوم چین و دانشگاه نیویورک به زودی در نشریه‌ی نوآوری منتشر خواهند کرد نه با بهره‌گیری از دی.ان.ای، بلکه به شیوه‌ی کوویه‌ای پرده از نحوه‌ی راه رفتن نیاکانِ ماقبلِ انسان برداشته‌اند، آن هم با گرفتن سی‌تی‌اسکن از قسمت گوش‌میانیِ یک جمجمه‌ی فسیل‌شده!
طرح مسئله: نیاکان ماقبلِ انسان به سه شیوه حرکت می‌کرده‌اند: گاه بر روی دوپا، گاه بر روی چهار دست و پا، و گاهی نیز از درختان بالا می‌رفته‌اند. شواهد تجربی برای قضاوت بر اینکه چرا و از چه زمانی نیاکان ما عموما بر روی دوپا راه رفتند کافی نبوده است و نقش فرضیهای روایت‌ها فزون‌تر از بخش تجربی آن بوده است.
طرح فرضیه: می‌دانیم بر روی دوپا راه‌رفتن تعادل بسیار بالایی می‌طلبد. سالیان درازی است که می‌دانیم سیستم دهلیزی در گوش‌میانی، نقش اصلی را در برقراری تعادل در بدن دارد. با اینکه سال‌ها این دو دانسته را در اختیار داشتیم اما این ایده که نحوه‌ی راه‌رفتن را می‌توان از ساختار سیستم دهلیزی در گوش‌میانی فهمید، بررسی نشد. برای این کار کافی بود به فسیلی دسترسی داشته باشیم که ساختار گوش‌میانی آن به میزان خوبی حفظ شده باشد. نکتهی جالب آنکه چنین فسیلی را بیش از چهار دهه است که چینی‌ها کشف کرده‌اند. اما از آنجا که چهارچوب ذهنی رایج دانشمندان به آنها دیکته می‌کرد که برای نحوه‌ی حرکت نیاکان قبل انسان باید به‌خوبی ساختار پاها، ستون‌فقرات، و شانه‌ها بررسی شود کسی به سراغ ساختار گوش نمی‌رفت!
تحلیل گوش این فسیل شواهدی تجربی را در اختیار ما می‌گذارد که بگوییم حرکت اولین میمون‌ها بر روی درختان بیشتر شبیه به حرکات گیبون‌های امروزی در آسیا است. سپس، آخرین جد مشترک میمون‌ها و انسان‌ها شبیه به لوفِنگ‌پیتِکوس حرکت می‌کرده است، همان میمونی که چینی‌ها فسیل شش میلیون ساله‌ی آن را قبلا یافته بودند: ترکیبی از کوهنوردی و چهاردست‌وپا حرکت کردن که با آزاد‌کردن متناوب دست‌ها همراه بوده است. ازاین‌جا به بعد است که بر روی دوپا حرکت‌کردن انسان تکامل یافته است.
دو نکته روش‌شناختی در مورد این پژوهش:
یک. ممکن است گفته شود در اینجا دوری را شاهدیم: از یکسو شاهد ما برای اینکه چرا می‌گوییم لوفِنگ‌پیتِکوس به فلان شکل حرکت می‌کرده است این است که ساختار گوش‌میانی او فلان شکل بوده است. اما در تبیین آنکه چرا گوش این جانور فلان شکل است نیز خواهیم گفت چون به فلان شکل حرکت می‌کرده است!
اما این دوری تهی نیست زیرا معرفت‌افزا است. در سایر شاخه‌های علوم نیز تبیین‌های مشابهی را شاهدیم.
به‌عنوان نمونه:
چرا پدیده‌ی "انتقال به سرخ" را در کهکشان‌ها مشاهده می‌کنیم؟ زیرا کیهان در حال انبساط است. اما از کجا می‌دانیم کیهان در حال انبساط است؟ زیرا پدیده‌ی انتقال به سرخ را شاهدیم!
پیتر لیپتون، فیلسوف علم، چنین تبیین‌هایی را «تبیین‌های خودشاهد» می‌نامد. تبیین موردنظر وقتی جدی‌تر گرفته می‌شود که اولاً رقیب جدی‌ای نداشته باشد؛ ثانیاً، شواهد دیگری نیز از آن حمایت کنند؛ ثالثاً، با اصول بنیادینِ بدنه‌ی آن شاخه از علم هم‌سو باشد؛ رابعاً، پدیده‌های دیگری را نیز توضیح دهد. (و چندین شرط دیگر مانند آزمون‌پذیری مستقل، سادگی، و غیره. شروطی از این دست نه لازم‌اند و نه کافی. اما عموماً تبیین‌هایی پذیرفته می‌شوند که واجد آنها باشند. توجه داشته باشیم که در علوم تاریخی آزمون‌پذیری مستقیم ناممکن است.)
دو. نکتهی دیگری که باعث می‌شود چنین تبیین‌هایی در زیست‌شناسی دوری درنظر گرفته نشوند این است که اجزای ارگانیسم، با هم روابط ارگانیک دارند و هم‌تکاملی را نه فقط در میان گونه‌ها بلکه میان اعضای یک گونه نیز شاهد هستیم؛ به این معنا که تغییرات در ساختار سیستم حلزونی همزمان با راست‌قامت‌شدن رخ داده است: در یک چرخه‌ی هم‌تکاملی حدود شش میلیون‌ساله، شاهد تغییرات تدریجی در سیستم تعادلی در گوش و تغییرات اسکلتی منجر به راست‌قامتی بوده‌ایم. وجود "علیت دوار" در مکانیسم‌های زیستی (ارگانیک) باعث می‌شود چنین تبیین‌هایی در زیست‌شناسی دوری نباشند و معرفت‌افزا باشند.
هادی صمدی
@evophilosophy
NYU
How Did Humans Learn to Walk? New Evolutionary Study Offers an Earful
The inner ear of a 6-million-year-old fossil ape reveals clues about the evolution of human movement
👍6👎2
«انعطاف‌پذیری عصبی: سلاح مخفی مغز برای یادگیری، رشد و بهبود»
https://www.youtube.com/watch?v=3nfclV31ZU4
دارای زیرنویس فارسی، با فعال‌سازی زیرنویس Persian
@Philosophyofscience
https://www.youtube.com/watch?v=3nfclV31ZU4
دارای زیرنویس فارسی، با فعال‌سازی زیرنویس Persian
@Philosophyofscience
👍1👎1
✳️ کم خوابی منجر به قطع کمک‌های انسانی در افراد، گروه‌ها و جوامع می‌شود.
انسان‌ها به یکدیگر کمک می‌کنند. این ویژگی بنیادی هومو ساپینس یکی از قدرتمندترین نیروهایی بوده است که ظهور تمدن‌های مدرن را شکل داده است. اما چه چیزی تعیین می‌کند که آیا انسان‌ها کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند؟ در ٣ مطالعه در سطوح مختلف، نشان داده شده است که کم‌خوابی نشان‌دهنده یک عامل ناشناخته قبلیست که تعیین می‌کند آیا انسان‌ها در ٣ سطح مختلف (بين فردی، گروهي و در جامعه) کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند يا نمی‌كنند،
مشاهده شده است که. اول، در سطح فردی، 1 شب از دست دادن خواب باعث قطع کمک از فردی به فرد دیگر می‌شود. علاوه بر این، یافته‌های fMRI نشان داد که کنار گذاشتن کمک‌های انسانی با غیرفعال شدن مراكز کلیدی در شبکه مغز شناخت اجتماعی مرتبط است که مسئول تسهیل جامعه‌پذیری می‌باشد.
دوم، در سطح گروهی، کاهش اکولوژیکی شب به شب در خواب در چندین شب، کاهش متناظر روز بعد را در انتخاب کمک به دیگران در طول تعاملات روزانه پیش‌بینی می‌کند.
سوم، در سطح جامعه و در مقیاس ملی، نشان داده شد که ۱ ساعت فرصت خواب از دست رفته، ناشی از انتقال به وقت تابستانی، کمک‌های نوع دوستانه در دنیای واقعی را کاهش می‌دهد. اين نتيجه از طریق تجزیه و تحلیل داده‌های بیش از ۳ میلیون نفر ایجاد شده است.
بنابراین، خواب ناکافی نشان‌دهنده یک نیروی تأثیرگذار مهم است که تعیین می‌کند آیا انسان‌ها کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند، که در سطوح میکرو و ماکروسکوپی تعامل متمدن قابل مشاهده است. پیامدهای این تأثیر ممکن است با توجه به ضرورت کمک به انسان در حفظ جامعه مدنی تعاونی، همراه با کاهش گزارش شده در خواب کافی در بسیاری از کشورهای جهان، بسيار مهم باشد.
رفرنس:
Plos Biology
لينك كامل مقاله:
https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.3001733
برگردان و تاليف: دکتر جمشید شاملو
@Philosophyofscience
انسان‌ها به یکدیگر کمک می‌کنند. این ویژگی بنیادی هومو ساپینس یکی از قدرتمندترین نیروهایی بوده است که ظهور تمدن‌های مدرن را شکل داده است. اما چه چیزی تعیین می‌کند که آیا انسان‌ها کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند؟ در ٣ مطالعه در سطوح مختلف، نشان داده شده است که کم‌خوابی نشان‌دهنده یک عامل ناشناخته قبلیست که تعیین می‌کند آیا انسان‌ها در ٣ سطح مختلف (بين فردی، گروهي و در جامعه) کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند يا نمی‌كنند،
مشاهده شده است که. اول، در سطح فردی، 1 شب از دست دادن خواب باعث قطع کمک از فردی به فرد دیگر می‌شود. علاوه بر این، یافته‌های fMRI نشان داد که کنار گذاشتن کمک‌های انسانی با غیرفعال شدن مراكز کلیدی در شبکه مغز شناخت اجتماعی مرتبط است که مسئول تسهیل جامعه‌پذیری می‌باشد.
دوم، در سطح گروهی، کاهش اکولوژیکی شب به شب در خواب در چندین شب، کاهش متناظر روز بعد را در انتخاب کمک به دیگران در طول تعاملات روزانه پیش‌بینی می‌کند.
سوم، در سطح جامعه و در مقیاس ملی، نشان داده شد که ۱ ساعت فرصت خواب از دست رفته، ناشی از انتقال به وقت تابستانی، کمک‌های نوع دوستانه در دنیای واقعی را کاهش می‌دهد. اين نتيجه از طریق تجزیه و تحلیل داده‌های بیش از ۳ میلیون نفر ایجاد شده است.
بنابراین، خواب ناکافی نشان‌دهنده یک نیروی تأثیرگذار مهم است که تعیین می‌کند آیا انسان‌ها کمک به یکدیگر را انتخاب می‌کنند، که در سطوح میکرو و ماکروسکوپی تعامل متمدن قابل مشاهده است. پیامدهای این تأثیر ممکن است با توجه به ضرورت کمک به انسان در حفظ جامعه مدنی تعاونی، همراه با کاهش گزارش شده در خواب کافی در بسیاری از کشورهای جهان، بسيار مهم باشد.
رفرنس:
Plos Biology
لينك كامل مقاله:
https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.3001733
برگردان و تاليف: دکتر جمشید شاملو
@Philosophyofscience
journals.plos.org
Sleep loss leads to the withdrawal of human helping across individuals, groups, and large-scale societies
Helping behavior between humans has been one of the most influential forces sculpting modern civilizations, but what factors influence this propensity to help? This study demonstrates that a lack of sleep dictates whether humans choose to help each other…
❤4👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
وقتی زبان ما بر میزان دردی که احساس می‌کنیم اثر دارد!
(علم و نسبی‌گرایی)
افراد دو زبانه‌ای که اسپانیولی و انگلیسی را کاملاً روان صحبت می‌کنند در نظر آورید. این دسته در آزمایشی شرکت می‌کنند. برخی در ابتدا جملاتی به اسپانیولی می‌نویسند و برخی به انگلیسی. بلافاصله به هر دو دسته محرک دردآور یکسانی وارد می‌شود و از آنها خواسته می‌شود که درد حس شده را با عدد مشخص کنند، اما آنها رتبه‌ی یکسانی به درد نمی‌دهند. آنان که با اسپانیولی مواجه بودند درد بیشتری را نسبت به دسته‌ی دیگر گزارش کردند!
اما اینکه درد بیشتری گزارش کردند به معنای آن است که در واقع نیز درد بیشتری حس کردند؟ برای پاسخ به این پرسش مغز افراد در هر دو دسته توسط اف.ام‌آر‌آی رصد شد. پاسخ مثبت است. آنها که با اسپانیولی مواجه بوده‌اند، نسبت به آنها که با انگلیسی مواجه بوده‌اند درد بیشتری را از یک محرک واحد حس و گزارش می‌کنند!
این نتایج بسیار عجیب در شماره‌ی اخیر یک نشریه‌ی علوم اعصاب منتشر شده است.
تفسیر داده:
دیرزمانی است که می‌دانیم ادراک ما از جهان متأثر از فرهنگ ما است. البته نه به این معنا که فرهنگ، ادراک را «متعین» کند؛ بلکه به این معنا که فرهنگ بر ادراک «اثر» دارد. اما هرقدر هم این تأثیر را به رسمیت بشناسیم، باز هم احتمالا کمتر کسی است که نتایج این آزمایش برایش عجیب نباشد. قاعدتاً احساس درد نباید متأثر از زبان فرد باشد. (اینکه افراد در فرهنگ‌هایی به درد کشیدن، بیشتر عادت داشته باشند کاملا قابل‌فهم است؛ اما اکنون مشخص شده است که برای افراد دو زبانه، فقط نگارش چند جمله به یکی از آن دو زبان بر ادراک درد اثر دارد.)
اینکه علت امر چیست هنوز مشخص نیست. و اینکه این آزمایش در مورد سایر زبان‌ها چه نتیجه‌ای بدهد نیز مشخص نیست. اما اگر صرف مواجهه‌ی چنددقیقه‌ای با یک زبان بر زیستی‌ترین ادراکات ما از جهان، یعنی تجربه‌ی درد، اثر داشته باشد تکلیف سایر ادراکات حسی روشن است؛ و واضح است که وقتی ادراک حسی، متأثر از زبان باشد، شناخت برآمده از تأملات و استدلال‌ها باید وابستگی بیشتری به زبان داشته باشد. زبان فقط یکی از اجزای فرهنگ است. احتمالا وقتی جنبه‌های دیگر فرهنگی را بیافزایم آثار آن بیشتر هم خواهد بود.
نسبی‌گرایی و علم:
نسبی‌گرایان توصیفی بی‌راه نمی‌گویند که انسان‌های فرهنگ‌های مختلف نظام‌های ادراکی منحصر به فردی را توسعه داده‌اند که دریچه‌های متفاوتی را نسبت به واقعیت می‌گشاید و در سطح هنجاری، هیچ فرهنگی نباید دعوی برتریِ شناختی نسبت به سایرین داشته باشد. از منظر معرفت‌شناسی تکاملی، به رسمیت شناختن نحوه‌ی متفاوت سازگاری با جهان دریچه‌های بی‌بدیلی را به روی نوعِ بشر می‌گشاید: کافی است متواضعانه فرهنگ خود را برتر یا پست‌تر از دیگری ندانیم و هر فرهنگی را منبعی از استعاره‌ها و تمثیل‌های بی‌همتا برای خلق فرضیه‌هایی در جهت شناخت جهان بدانیم.
آیا علم نیز فقط یکی از نظام‌های ادراکی بدیل است؟ خیر.
در این میان علم جایگاهی فرافرهنگی دارد. درست است که مفاهیم علمی وامدار استعاره‌های برآمده از فرهنگِ دانشمندی‌است که در آن فرهنگ زیست می‌کند، و عرضه‌ی مفاهیمِ علمی، مستقل از پس‌زمینه‌های فرهنگی ناممکن است، اما علم کلان‌روایتی است که در سطح نظریه‌پردازی این تنوع را به رسمیت شناخته، و هر دانشمندی مجاز است از استعاره‌های فرهنگی خود در برساختن مدل‌هایش بهره گیرد. اما در سطح آزمون و نقادی نظریه‌ها دانشمندانی از فرهنگ‌های مختلف شرکت می‌کنند که سوگیری‌های فرهنگی یکدیگر را تا حدی خنثی می‌کنند و از توان علی هستومندهای طبیعی در داوری‌ها بهره‌می‌گیرد. آیا این داوری‌ها مستقل از پیش‌فرض‌های فرهنگی‌اند؟ نه کاملا؛ اما آن‌قدری مستقل‌اند که امکان پیشرفت در علم را فراهم آورده‌اند.
انتشار چنین پژوهشی به خوبی گواهی است بر اینکه علم چگونه با عرضه‌ی شواهد، به دور از تعصب، در عرصه‌هایی بر "نسبی‌گرایی" صحه می‌گذارد، و در عرصه‌هایی دیگر بر "جهان‌شمول‌گرایی".
کسانی که علم را فقط یکی از روایت‌های بدیل معرفی می‌کنند و معتقدند دوران کلان‌روایت‌ها سپری شده است با سازوکار حاکم بر این کلان‌روایت ناآشنا هستند. دو اصل بنیادین، علم را از سایر روایت‌گرای‌ها متمایز می‌کند. نخست آنکه علم می‌پذیرد که تمامی روایت‌هایِ ذیل آن خطا‌پذیرند و مشحون از پیش‌فرض‌ها. اما به همین‌جا بسنده نمی‌کند. همزمان بر اصل دومی نیز تأکید می‌کند: از طریق «آزمایش»، راه بر اصلاح آن روایت‌ها باز است. اینجاست که علم واجد چنان قدرتی می‌شود که وقتی پست‌مدرن‌های نسبی‌گرا که روایت‌گرایی علم را هم‌ارز روایت‌گرایی‌های بدیل می‌دانند، ناخودآگاه با شنیدن یافته‌های پژوهش‌هایی از این دست شادمان می‌گردند و چنین گزارشی را «صادق» می‌خوانند؛ غافل از آنکه با این کار بر دست‌ِ بالای علم صحه گذارده‌اند.
هادی صمدی
@evophilosophy
(علم و نسبی‌گرایی)
افراد دو زبانه‌ای که اسپانیولی و انگلیسی را کاملاً روان صحبت می‌کنند در نظر آورید. این دسته در آزمایشی شرکت می‌کنند. برخی در ابتدا جملاتی به اسپانیولی می‌نویسند و برخی به انگلیسی. بلافاصله به هر دو دسته محرک دردآور یکسانی وارد می‌شود و از آنها خواسته می‌شود که درد حس شده را با عدد مشخص کنند، اما آنها رتبه‌ی یکسانی به درد نمی‌دهند. آنان که با اسپانیولی مواجه بودند درد بیشتری را نسبت به دسته‌ی دیگر گزارش کردند!
اما اینکه درد بیشتری گزارش کردند به معنای آن است که در واقع نیز درد بیشتری حس کردند؟ برای پاسخ به این پرسش مغز افراد در هر دو دسته توسط اف.ام‌آر‌آی رصد شد. پاسخ مثبت است. آنها که با اسپانیولی مواجه بوده‌اند، نسبت به آنها که با انگلیسی مواجه بوده‌اند درد بیشتری را از یک محرک واحد حس و گزارش می‌کنند!
این نتایج بسیار عجیب در شماره‌ی اخیر یک نشریه‌ی علوم اعصاب منتشر شده است.
تفسیر داده:
دیرزمانی است که می‌دانیم ادراک ما از جهان متأثر از فرهنگ ما است. البته نه به این معنا که فرهنگ، ادراک را «متعین» کند؛ بلکه به این معنا که فرهنگ بر ادراک «اثر» دارد. اما هرقدر هم این تأثیر را به رسمیت بشناسیم، باز هم احتمالا کمتر کسی است که نتایج این آزمایش برایش عجیب نباشد. قاعدتاً احساس درد نباید متأثر از زبان فرد باشد. (اینکه افراد در فرهنگ‌هایی به درد کشیدن، بیشتر عادت داشته باشند کاملا قابل‌فهم است؛ اما اکنون مشخص شده است که برای افراد دو زبانه، فقط نگارش چند جمله به یکی از آن دو زبان بر ادراک درد اثر دارد.)
اینکه علت امر چیست هنوز مشخص نیست. و اینکه این آزمایش در مورد سایر زبان‌ها چه نتیجه‌ای بدهد نیز مشخص نیست. اما اگر صرف مواجهه‌ی چنددقیقه‌ای با یک زبان بر زیستی‌ترین ادراکات ما از جهان، یعنی تجربه‌ی درد، اثر داشته باشد تکلیف سایر ادراکات حسی روشن است؛ و واضح است که وقتی ادراک حسی، متأثر از زبان باشد، شناخت برآمده از تأملات و استدلال‌ها باید وابستگی بیشتری به زبان داشته باشد. زبان فقط یکی از اجزای فرهنگ است. احتمالا وقتی جنبه‌های دیگر فرهنگی را بیافزایم آثار آن بیشتر هم خواهد بود.
نسبی‌گرایی و علم:
نسبی‌گرایان توصیفی بی‌راه نمی‌گویند که انسان‌های فرهنگ‌های مختلف نظام‌های ادراکی منحصر به فردی را توسعه داده‌اند که دریچه‌های متفاوتی را نسبت به واقعیت می‌گشاید و در سطح هنجاری، هیچ فرهنگی نباید دعوی برتریِ شناختی نسبت به سایرین داشته باشد. از منظر معرفت‌شناسی تکاملی، به رسمیت شناختن نحوه‌ی متفاوت سازگاری با جهان دریچه‌های بی‌بدیلی را به روی نوعِ بشر می‌گشاید: کافی است متواضعانه فرهنگ خود را برتر یا پست‌تر از دیگری ندانیم و هر فرهنگی را منبعی از استعاره‌ها و تمثیل‌های بی‌همتا برای خلق فرضیه‌هایی در جهت شناخت جهان بدانیم.
آیا علم نیز فقط یکی از نظام‌های ادراکی بدیل است؟ خیر.
در این میان علم جایگاهی فرافرهنگی دارد. درست است که مفاهیم علمی وامدار استعاره‌های برآمده از فرهنگِ دانشمندی‌است که در آن فرهنگ زیست می‌کند، و عرضه‌ی مفاهیمِ علمی، مستقل از پس‌زمینه‌های فرهنگی ناممکن است، اما علم کلان‌روایتی است که در سطح نظریه‌پردازی این تنوع را به رسمیت شناخته، و هر دانشمندی مجاز است از استعاره‌های فرهنگی خود در برساختن مدل‌هایش بهره گیرد. اما در سطح آزمون و نقادی نظریه‌ها دانشمندانی از فرهنگ‌های مختلف شرکت می‌کنند که سوگیری‌های فرهنگی یکدیگر را تا حدی خنثی می‌کنند و از توان علی هستومندهای طبیعی در داوری‌ها بهره‌می‌گیرد. آیا این داوری‌ها مستقل از پیش‌فرض‌های فرهنگی‌اند؟ نه کاملا؛ اما آن‌قدری مستقل‌اند که امکان پیشرفت در علم را فراهم آورده‌اند.
انتشار چنین پژوهشی به خوبی گواهی است بر اینکه علم چگونه با عرضه‌ی شواهد، به دور از تعصب، در عرصه‌هایی بر "نسبی‌گرایی" صحه می‌گذارد، و در عرصه‌هایی دیگر بر "جهان‌شمول‌گرایی".
کسانی که علم را فقط یکی از روایت‌های بدیل معرفی می‌کنند و معتقدند دوران کلان‌روایت‌ها سپری شده است با سازوکار حاکم بر این کلان‌روایت ناآشنا هستند. دو اصل بنیادین، علم را از سایر روایت‌گرای‌ها متمایز می‌کند. نخست آنکه علم می‌پذیرد که تمامی روایت‌هایِ ذیل آن خطا‌پذیرند و مشحون از پیش‌فرض‌ها. اما به همین‌جا بسنده نمی‌کند. همزمان بر اصل دومی نیز تأکید می‌کند: از طریق «آزمایش»، راه بر اصلاح آن روایت‌ها باز است. اینجاست که علم واجد چنان قدرتی می‌شود که وقتی پست‌مدرن‌های نسبی‌گرا که روایت‌گرایی علم را هم‌ارز روایت‌گرایی‌های بدیل می‌دانند، ناخودآگاه با شنیدن یافته‌های پژوهش‌هایی از این دست شادمان می‌گردند و چنین گزارشی را «صادق» می‌خوانند؛ غافل از آنکه با این کار بر دست‌ِ بالای علم صحه گذارده‌اند.
هادی صمدی
@evophilosophy
OUP Academic
Does pain hurt more in Spanish? The neurobiology of pain among Spanish–English bilingual adults
Abstract. We previously found Spanish-English bilingual adults reported higher pain intensity when exposed to painful heat in the language of their stronger cul
👍6👎1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
تکامل فرهنگیِ عشق رمانتیک
چنان قحط‌‌سالی شد اندر دمشق؛
که یاران فراموش کردند عشق
این بیت سعدی چقدر با واقعیت همخوانی دارد؟ با بیان شرح‌حال عاشقان روزهای سخت، مثال‌های نقضی برای آن می‌توان یافت؛ اما در حالت کلی‌تر چطور؟ آیا میان بهبود شرایط اقتصادی و افزایش عشق در بین انسان‌ها رابطه‌ای وجود دارد؟
مورخان فرهنگی از اواخر قرن نوزدهم تاکید کردند که در دوره‌ی قرون وسطی و اوایل اروپای مدرن، عشق رمانتیک ایجاد، یا لااقل بر تعداد آن افزوده شده است؛ پدیده‌ای که زمانی «عشق شوالیه‌ها» نامیده می‌شد. برخی مورخان معروف قرن بیستم نیز در اروپا از این ایده دفاع می‌کردند که عشق رمانتیک پدیده‌ای است که طی هزاره‌ی گذشته در اروپا شکل‌گرفته است. برخی حتی زمان و مکان آن را مشخص‌تر بیان می‌کردند: در قرن ۱۲ میلادی و در فرانسه.
اما برخی دیگر از مورخان پذیرفتند که هرچند عموماً عشق رمانتیک به لحاظ تاریخی طی هزاره‌ی گذشته شکل گرفته است اما نه فقط در محدوده‌ی اروپا، بلکه به‌طور تقریباً همزمان در چند نقطه از جهان. تا به حال ایران، هند، جهان عرب، چین، و ژاپن به این فهرست افزوده شده‌اند. البته خارج از این دوران تاریخی موارد دیگری نیز یافت‌شده است. به‌عنوان‌نمونه شواهد بسیاری بر رواج عشق رمانتیک در یونان، روم، و هند باستان در خارج از این بازه زمانی داشته‌ایم. مطابق فرضیهای رایج که مورخان تاریخ اروپا مطرح کرده بودند میان رواج عشق رمانتیک و شکوفایی اقتصادی رابطه‌ای وجود دارد. به عبارتی، برآورد کلی مطالعات تاریخی این مورخان نیز فرضیه‌ی سعدی را، که محصول بینش عمیق یک شاعر است، تأیید می‌کند.
آیا می‌توان به نحوی عینی‌تر و با روش‌شناسی علم جدید، به این موضوع پرداخت؟ در دو سه سال اخیر پژوهش‌هایی دراین‌زمینه آغاز شده است. به دو پژوهش اشاره کنیم:
یک. در پژوهشی که در نشریه‌ی نیچر منتشر شده از قابلیت پردازش بالای کامپیوترها بهره گرفته شد تا به شیوه‌ای بسیار جالب نور تازه‌ای بر معمای شکل‌گیری عشق رومانتیک بتابانند.
مورخان اقتصادی زیادی در برخی کشورها، از جمله در انگلیس و فرانسه و چین و ژاپن، وضعیت اقتصادی جهان را از لابه‌لای اسناد تاریخی به‌جا‌مانده رصد کرده‌اند و تصویر نسبتا دقیقی از دوران فراز و فرودهای اقتصادی در آن مناطق به‌دست‌داده‌اند. پس در یک وجه کار تصویر نسبتا روشنی داریم. اما چگونه می‌توان تصویری از فراز و نشیب عشق نیز در آن دوران داشت؟ اینجاست که ادبیات و شعر به‌کارمی‌آید. از تاریخ ادبیات بهره گرفتند و با استفاده از رویکردهای کمی و کیفی، از داستان‌های ادبی باستانیِ ۱۹ منطقه‌ی جغرافیایی و ۷۷ دوره‌ی تاریخی که ادبیات ۳۸۰۰ سال را در بر می‌گرفت- از عصر برنز میانه تا دوره‌ی مدرن اولیه- پایگاهی از داده‌ها تهیه کردند. یافته‌ها نشان داد که اولاً عناصر رمانتیک در داستان‌های ادبی اوراسیا در طول هزاره‌ی گذشته افزایش یافته است، و افزایش مشابهی نیز پیش از این، در یونان، روم و هند باستان رخ داده است. ثانیاً عوامل بوم‌شناختی این افزایش را بررسی کردند. مطابق با فرضیه‌های تاریخ فرهنگی و بوم‌شناسی رفتاری، نشان دادند که سطح بالاتر توسعه‌ی اقتصادی به‌شدت با بروز بیشتر عشق در ادبیات داستانی مرتبط است.
دو. پژوهش دوم که در راستای پژوهش قبلی است به نحوی مستقیم‌تر از نظریه‌ی تکامل و علوم رفتاری بهره می‌برد. در پژوهش ۸۴۷ نمایشنامه تحلیل شده، و نشان می‌دهند که سرمایه‌گذاری عاطفی عاشقانه، اولاً از نظر فرهنگی بیشتر از جذابیت جنسی متغیر است (تفاوت‌های میان‌فرهنگی در جذابیت جنسی، نسبت به عشق رمانتیک، کمتر است)؛ ثانیاً انسجام روابط بلندمدت را افزایش می‌دهد؛ و ثالثاً سرمایه‌گذاری بر روی کودکان را افزایش می‌دهد.
نکتهی مهم این است که این راهبرد بلندمدت به‌ویژه در مواقعی که وضعیت اقتصادی و استانداردهای زندگی، کیفیت مطلوبی داشته باشد سودمند خواهد بود. در این پژوهش رابطه‌ی بین استانداردهای زندگی و مؤلفه‌های عاطفی عشق را که در آثار داستانی بیان شده، با نتایج رفتاری مرتبط با پیوند دو زوج، مانند نرخ ازدواج و باروری بررسی کردند. نتایج نشان داد که استانداردهای زندگی به‌طورکلی تغییرات در عشق رمانتیک را در اوایل دوره‌ی مدرن (۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی) پیش‌بینی می‌کردند. داده‌ها گواهی بودند بر آنکه به لحاظ زمانی ابتدا استانداردهای زندگی بالا رفته است و بعد شاهد افزایش عشق رمانتیک بوده‌ایم. به‌علاوه در این دوران، عشق رمانتیک نرخ ازدواج را افزایش داده اما با کاهش تولد در هر ازدواج همراه بوده است. این نشان می‌دهد که افزایش استانداردهای زندگی در دوره‌ی اولیه‌ی مدرن ممکن است به ظهور فرهنگ رمانتیک مدرن کمک کرده باشد.
هادی صمدی
@evophilosophy
چنان قحط‌‌سالی شد اندر دمشق؛
که یاران فراموش کردند عشق
این بیت سعدی چقدر با واقعیت همخوانی دارد؟ با بیان شرح‌حال عاشقان روزهای سخت، مثال‌های نقضی برای آن می‌توان یافت؛ اما در حالت کلی‌تر چطور؟ آیا میان بهبود شرایط اقتصادی و افزایش عشق در بین انسان‌ها رابطه‌ای وجود دارد؟
مورخان فرهنگی از اواخر قرن نوزدهم تاکید کردند که در دوره‌ی قرون وسطی و اوایل اروپای مدرن، عشق رمانتیک ایجاد، یا لااقل بر تعداد آن افزوده شده است؛ پدیده‌ای که زمانی «عشق شوالیه‌ها» نامیده می‌شد. برخی مورخان معروف قرن بیستم نیز در اروپا از این ایده دفاع می‌کردند که عشق رمانتیک پدیده‌ای است که طی هزاره‌ی گذشته در اروپا شکل‌گرفته است. برخی حتی زمان و مکان آن را مشخص‌تر بیان می‌کردند: در قرن ۱۲ میلادی و در فرانسه.
اما برخی دیگر از مورخان پذیرفتند که هرچند عموماً عشق رمانتیک به لحاظ تاریخی طی هزاره‌ی گذشته شکل گرفته است اما نه فقط در محدوده‌ی اروپا، بلکه به‌طور تقریباً همزمان در چند نقطه از جهان. تا به حال ایران، هند، جهان عرب، چین، و ژاپن به این فهرست افزوده شده‌اند. البته خارج از این دوران تاریخی موارد دیگری نیز یافت‌شده است. به‌عنوان‌نمونه شواهد بسیاری بر رواج عشق رمانتیک در یونان، روم، و هند باستان در خارج از این بازه زمانی داشته‌ایم. مطابق فرضیهای رایج که مورخان تاریخ اروپا مطرح کرده بودند میان رواج عشق رمانتیک و شکوفایی اقتصادی رابطه‌ای وجود دارد. به عبارتی، برآورد کلی مطالعات تاریخی این مورخان نیز فرضیه‌ی سعدی را، که محصول بینش عمیق یک شاعر است، تأیید می‌کند.
آیا می‌توان به نحوی عینی‌تر و با روش‌شناسی علم جدید، به این موضوع پرداخت؟ در دو سه سال اخیر پژوهش‌هایی دراین‌زمینه آغاز شده است. به دو پژوهش اشاره کنیم:
یک. در پژوهشی که در نشریه‌ی نیچر منتشر شده از قابلیت پردازش بالای کامپیوترها بهره گرفته شد تا به شیوه‌ای بسیار جالب نور تازه‌ای بر معمای شکل‌گیری عشق رومانتیک بتابانند.
مورخان اقتصادی زیادی در برخی کشورها، از جمله در انگلیس و فرانسه و چین و ژاپن، وضعیت اقتصادی جهان را از لابه‌لای اسناد تاریخی به‌جا‌مانده رصد کرده‌اند و تصویر نسبتا دقیقی از دوران فراز و فرودهای اقتصادی در آن مناطق به‌دست‌داده‌اند. پس در یک وجه کار تصویر نسبتا روشنی داریم. اما چگونه می‌توان تصویری از فراز و نشیب عشق نیز در آن دوران داشت؟ اینجاست که ادبیات و شعر به‌کارمی‌آید. از تاریخ ادبیات بهره گرفتند و با استفاده از رویکردهای کمی و کیفی، از داستان‌های ادبی باستانیِ ۱۹ منطقه‌ی جغرافیایی و ۷۷ دوره‌ی تاریخی که ادبیات ۳۸۰۰ سال را در بر می‌گرفت- از عصر برنز میانه تا دوره‌ی مدرن اولیه- پایگاهی از داده‌ها تهیه کردند. یافته‌ها نشان داد که اولاً عناصر رمانتیک در داستان‌های ادبی اوراسیا در طول هزاره‌ی گذشته افزایش یافته است، و افزایش مشابهی نیز پیش از این، در یونان، روم و هند باستان رخ داده است. ثانیاً عوامل بوم‌شناختی این افزایش را بررسی کردند. مطابق با فرضیه‌های تاریخ فرهنگی و بوم‌شناسی رفتاری، نشان دادند که سطح بالاتر توسعه‌ی اقتصادی به‌شدت با بروز بیشتر عشق در ادبیات داستانی مرتبط است.
دو. پژوهش دوم که در راستای پژوهش قبلی است به نحوی مستقیم‌تر از نظریه‌ی تکامل و علوم رفتاری بهره می‌برد. در پژوهش ۸۴۷ نمایشنامه تحلیل شده، و نشان می‌دهند که سرمایه‌گذاری عاطفی عاشقانه، اولاً از نظر فرهنگی بیشتر از جذابیت جنسی متغیر است (تفاوت‌های میان‌فرهنگی در جذابیت جنسی، نسبت به عشق رمانتیک، کمتر است)؛ ثانیاً انسجام روابط بلندمدت را افزایش می‌دهد؛ و ثالثاً سرمایه‌گذاری بر روی کودکان را افزایش می‌دهد.
نکتهی مهم این است که این راهبرد بلندمدت به‌ویژه در مواقعی که وضعیت اقتصادی و استانداردهای زندگی، کیفیت مطلوبی داشته باشد سودمند خواهد بود. در این پژوهش رابطه‌ی بین استانداردهای زندگی و مؤلفه‌های عاطفی عشق را که در آثار داستانی بیان شده، با نتایج رفتاری مرتبط با پیوند دو زوج، مانند نرخ ازدواج و باروری بررسی کردند. نتایج نشان داد که استانداردهای زندگی به‌طورکلی تغییرات در عشق رمانتیک را در اوایل دوره‌ی مدرن (۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی) پیش‌بینی می‌کردند. داده‌ها گواهی بودند بر آنکه به لحاظ زمانی ابتدا استانداردهای زندگی بالا رفته است و بعد شاهد افزایش عشق رمانتیک بوده‌ایم. به‌علاوه در این دوران، عشق رمانتیک نرخ ازدواج را افزایش داده اما با کاهش تولد در هر ازدواج همراه بوده است. این نشان می‌دهد که افزایش استانداردهای زندگی در دوره‌ی اولیه‌ی مدرن ممکن است به ظهور فرهنگ رمانتیک مدرن کمک کرده باشد.
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
The cultural evolution of love in literary history
Nature Human Behaviour - Using qualitative and quantitative methods, Baumard et al. build a database of ancient literary fiction. They find that higher levels of economic development are associated...
👍4👎1
Forwarded from فلسفه ذهن
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🎗️گلن استراوسن در این گفتگو👆 که هشت روز قبل منتشر شده، علیه دیدگاه #حذف_گرایی دنیل دنت استدلال می‌کند
🎗️به بیان وی وقتی دنت می‌گوید ادراکات و #تجربیات_سابجکتیو ما توهم است، خود همین دیدگاه او نیز یک ادراک سابجکتیو است. پس آیا همین را هم شامل می‌شود؟
🎗️او البته اعتقاد دارد ریشه اصلی چنین دیدگاهی از آنجا ناشی می‌شود که تحلیل‌های فیزیکالیستی #آگاهی با مشکل مواجه شده و توهم‌گرایان ترجیح داده‌اند از اساس، صورت مسئله را پاک کنند.
🎗️و نباید فراموش کرد که وقتی از توهم در ادراکات سخن می‌گوییم، بمعنای عدم تطابق با واقع است و در ادراکات با موضوع آبجکتیو کاملا احتمال دارد. ممکن است دیواری که من پیش روی خود به رنگ قرمز می‌بینم، واقعا قرمز نباشد.
🎗️اما این ادعا در مورد ادراکات با موضوع سابجکتیو، چندان معنادار به نظر نمی‌رسد. شاید دیوار روبروی من واقعا به رنگ قرمز نباشد، اما #ادراک_بصری و درونی من واقعا تجربه قرمزی‌ست. واقعیت تجربیات درونی، همان ساحت سابجکتیو است و عدم تطابق با واقع در چنین مواردی بمعنای تطابق احساس درونی با همان ساحت درونی‌ست که برقرار است.
@PhilMind
🎗️به بیان وی وقتی دنت می‌گوید ادراکات و #تجربیات_سابجکتیو ما توهم است، خود همین دیدگاه او نیز یک ادراک سابجکتیو است. پس آیا همین را هم شامل می‌شود؟
🎗️او البته اعتقاد دارد ریشه اصلی چنین دیدگاهی از آنجا ناشی می‌شود که تحلیل‌های فیزیکالیستی #آگاهی با مشکل مواجه شده و توهم‌گرایان ترجیح داده‌اند از اساس، صورت مسئله را پاک کنند.
🎗️و نباید فراموش کرد که وقتی از توهم در ادراکات سخن می‌گوییم، بمعنای عدم تطابق با واقع است و در ادراکات با موضوع آبجکتیو کاملا احتمال دارد. ممکن است دیواری که من پیش روی خود به رنگ قرمز می‌بینم، واقعا قرمز نباشد.
🎗️اما این ادعا در مورد ادراکات با موضوع سابجکتیو، چندان معنادار به نظر نمی‌رسد. شاید دیوار روبروی من واقعا به رنگ قرمز نباشد، اما #ادراک_بصری و درونی من واقعا تجربه قرمزی‌ست. واقعیت تجربیات درونی، همان ساحت سابجکتیو است و عدم تطابق با واقع در چنین مواردی بمعنای تطابق احساس درونی با همان ساحت درونی‌ست که برقرار است.
@PhilMind
👍5👎1