گزارش روز اول مدرسه تابستانی تکامل شریف

#فلسفه_علم_شریف
#نیمسال_تحصیلی_97_98
📣📣📣 دروس ارائه شده در دوره دکتری و ارشد

@philsharif

#عکس
🔸عکس یادگاری شرکت کنندگان
🔸روز آخر مدرسه تابستانی تکامل
سالن آمفی تئاتر مرکزی دانشگاه صنعتی شریف
@jorateandishidan
@SharifSchools
@philsharif

#عکس
🔸عکس یادگاری عوامل اجرایی با دکتر سید حسن حسینی
🔸روز آخر مدرسه تابستانی تکامل
سالن آمفی تئاتر مرکزی دانشگاه صنعتی شریف
@jorateandishidan
@SharifSchools
@philsharif

✅ #معرفت‌شناسی_تکاملی

✍️ #امید_نادری

زمانی داروین اعلام داشت که تکامل حقیقت طبیعت است و به دنبال وی هاکسلی بیان کرد که تکامل جهانی است و نه‌تنها طبیعت، بلکه تمام چیزهایی که در جهان هستند، محصولات تکامل می¬باشند (گانتیر،2012) . در قرن بیستم نیز دوبژنسکی بیان داشت که هیچ‌چیز معنا پیدا نمی¬کند به‌جز در سایه تکامل (دوبژنسکی،1973) ؛ و به‌راستی گزاف نیست اگر که بگوییم تاریخ اندیشه بشری را باید به‌پیش از نظریه تکامل و بعدازآن تقسیم¬بندی کرد. در سایه پیشرفت علوم زیستی، نظریه تکامل در قرن بیستم روزبه‌روز بر گستردگی‌اش افزوده شد و پا را فراتر از مرزهای زیست‌شناسی نهاد. نظریه¬ای که روزی بیشترین مخالفت¬ها با آن صورت می¬گرفت، می¬رفت که بنیان بسیاری از رشته¬های علمی را درنوردد و همین‌گونه نیز گشت. این نظریۀ روشنی¬هایی در دل خود داشت که بسیاری از پژوهشگران را به این سمت ترغیب می¬نمود تا از زاویه‌ای جدید که شاید درست¬ترین زاویه نیز باشد به رشته خود بنگرند. قرن بیستم، قرن نگاه با چشمان تکاملی به رشته¬های انسانی و تا حدودی علوم فیزیکی بوده است. رشته¬هایی که برای قرن¬های متمادی از یافتن پاسخی برای پرسش¬های خود عاجز بودند و بیشتر به این می‌مانستند که به بازی با توهمات خود مشغول¬اند، شروع به استفاده از نظریه تکامل برای دوباره دیدن بنیان‌های خود کردند.

https://goo.gl/ZRYWsH

@Philsharif

کارگاه آموزشی فلسفه لایب نیتس.
2 و 3 آبان-دانشگاه شریف.
مدرس: علیرضا فتح اللهی از دانشکده فلسفه ی دانشگاه پرینستون
اطلاعات بیشتر و ثبت نام: https://goo.gl/forms/qbUc3zrOq8LwNzi12

@leibnizworkshop

‍ آیا خداباوری محصول فرگشت زیستی ماست؟
#بخش_اول
📕📕📕📕

● زمانی که از باور به خدا صحبت می کنیم پیش از هر چیز باید مقصود خود را از خدا و مفهوم آن روشن سازیم. نگاهی به لیست خدایان در طول تاریخ نشان می دهد که مفهوم خدا بسیار فراتر از خدایان ادیان ابراهیمی است. به بیان دیگر، گانش پسر شیوا با سری همانند فیل در هندوستان، #خدایان جزایر پلینزی، خدایان محلی سریلانکایی تامیلی، خدایان آزتک‌ها و خدایان مصر و یونان باستان نیز خدایانی محسوب می شوند که ممکن است حتی نام آن ها را نیز نشنیده باشیم.

هر چند که امروزه خدایی چون زئوس، یکی از قدرتمندترین خدایان یونان باستان به تاریخ پیوسته و حس ایمان دینی و پرستش را در کسی زنده نمی کند اما هرکدام از این خدایان، روزگاری در گوشه ای از پهنه گیتی ، پیروانی داشته اند و برای بسیاری مقدس بوده اند. تنها در دایرةالمعارف خدایان بیش از ۲۵۰۰ خدای موجود در تاریخ بشر معرفی شده است. اما به راستی منشاء باور انسان به #دین و خدا چیست؟

این موضوعی است که دانشمندان و فیلسوفان بسیاری را با خود مشغول کرده است و هر یک تلاش کرده اند پاسخی برای این پرسش بیابند که باور به خدا از چه زمانی و بر چه مبنایی در فرهنگ های مختلف بشری شکل گرفته است.

از دید #زیگموند_فروید منشا باور دینی را باید در روان رنجوری بشر جستجو کرد و از دید دورکهایم ، دین یک برساخته اجتماعی است. #ریچارد_داوکینز، زیست شناس تکاملی، دین را از منظر فرگشتی و بر مبنای نظریه داروین مورد بررسی قرار می دهد و در کتاب مشهور خود (توهّم خدا) می گوید: "اگر عصب شناسان یک مرکز مرتبط با باور به خدا در مغز پیدا کنند، دانشمندان داروینیستی همانند من همچنان در پی آنند که دریابند چرا انتخاب طبیعی به گزینش چنین مرکزی انجامیده است؟"

به عبارت دیگر خواهیم پرسید چرا آن دسته از نیاکان ما که به لحاظ ژنتیکی مستعد داشتن چنین مرکزی در مغز خود بوده اند باقی مانده و تولید مثل کرده اند؟

پرسش داوکینز در حقیقت این است که دین چه کارکرد و فایده ای برای انسان داشته که با گذشت هزاران سال پیش تا کنون بشر را با خود مشغول کرده است. آیا دین عامل سازگاری انسان با محیط بوده است؟
@philsharif
■ دین، میراث فرهنگی مفید یا مضر؟

در باب اینکه دین در طول تاریخ حیات انسان فایده یا صرفه تکاملی داشته دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی دین را به عنوان یک پارازیت فرهنگی می بینند که اگرچه برای میزبان انسانی خود فایده ای ندارد و چه بسا مضر هم باشد اما به مثابه انگل فرهنگی برای تکثیر و بقای خود از میزبان انسانی بهره برده است. برخی دین را عامل انسجام درون گروهی در رقابت با دیگر گروه ها می دانند و به عبارتی قائل به این نکته هستند که دین برای بقای گروه های انسانی، فایده تکاملی داشته است.

برخی بر این باورند که دین ، نه به صورت مستقیم بلکه محصول جانبی و غیرمفید از خصیصه های دیگری است که به سود سازگاری انسان با محیط بوده اند. آنها رفتار شب پره را مثال می آورند که در حرکت به سمت شعله شمع، رفتاری از خود بروز می دهد که باعث مرگ او می شود. این رفتار شب پره از دید دانشمندان ، محصول فرعی از پرواز شب پره به سمت ماه و به قصد جهت یابی بوده است.


انسان مذهبی وقت و انرژی و هزینه و حتی زندگی خود را وقف باورهایی می کند که کمترین سودی به حال او ندارد اما این رفتار از دید ریچارد داوکینز یک محصول جانبی نامطلوب یا یک انحراف از یک خصیصه دیگر است که شاید زمانی مفید بوده است. به بیان دیگر، گرایشی که در شرایط خاصی توسط نیاکان ما انتخاب شده در واقع دین نبوده است و بلکه فایده های دیگری داشته و تنها به شکلی کاملا تصادفی در قالب رفتار دینی ظاهر شده است.
@philsharif

■ آیا خداباوری محصول فرگشت زیستی ماست؟
#بخش_دوم

■ خداباوری از دید #چارلز_داروین

بحث های بسیاری بر سر تفاوت میان بی خدایی و ندانم گرایی در جریان است خداباوران با یک معیار و شدت مشخص درگیر ایمان به خدا نیستند و بسیاری از بی خدایان نیز در قاب اندیشه خود جایی بین بی خدایی و ندانم گرایی به سر می برند. ریچارد داوکینز در کتاب توهم خدا معیاری را معرفی می کند که به اختصار DN مشهور شده است. بر این اساس عدد ۱ بیانگر اعتقاد عمیق به خدا و خداباوری حداکثری و عدد ۷ نشان دهنده بی خدایی حداکثری است. خود داوکینز درباره اینکه کجای این معیار ایستاده می گوید جایی روی شش اما متمایل به هفت

او می افزاید من یک ندانم گرا هستم و آگنوستیک بودن من به وجود خدا به اندازه آگنوستیک بودن من به وجود پری در انتهای باغ است. چارلز داروین نیز دست کم آن گونه که از روی آثار و مکاتبات به جا مانده از او می توان دریافت، بی خدا نبوده است و در نوشته ای مربوط به سال ۱۸۷۹ یعنی سه سال پیش از مرگ می نویسد من هرگز در شدیدترین نوسان های فکری ام آتئیست به معنای منکر وجود خدا نبوده ام و فکر می‌کنم به ‌طور کلی و هر چه پیرتر می شوم، اغلب تعبیر آگنوستیک، شرح درست تری از وضعیت ذهنی من به دست می دهد

■ خداباوری از دید #زیگموند_فروید و از منظر فیزیولوژی مغز

باور به خدا از دید زیگموند فروید، عصب شناس و روانکاو مشهور اتریشی یک امر توهّمی است و خدا در نظر او همان مفهوم پدر است که در ذهن انسان تعالی پیدا کرده است. مفهومی که آدمی بر اثر نیازها و ناتوانی های خود در دوران کودکی به آن پناه برده است. از دید فروید باور دینی از جمله رفتارهای روان رنجورانه انسان مانند وسواس به شمار می رود. با ظهور علم مدرن، بررسی مکانیسم عمل مغز و نقش آن در باور به خدا و ماوراء الطبیعه نیز میسر شد. به تدریج منشاء توهمات دینی و درگیری ذهنی با مذهب و خدا و ارتباط آن با اختلالات شدید سامانه لیمبیک مشخص شد و انسان دانست که ادراکات و تجربیات اسرارآمیز دینی و راز و نیاز و حس پرستش و زانو زدن در برابر قدرتی فراطبیعی از کجا ناشی می شود.

مطالعه سال ۲۰۱۶ جانستون حتی امکان ارتباط بین تجربیات عمیق مذهبی از یک سو و بیماری صرع از سوی دیگر را مورد بررسی قرار می دهد. اگر بتوان دینداری را با فعالیت های الکتریکی غیرطبیعی مغز توضیح داد و باور به خدا را با کارکرد لوب گیجگاهی، دیگر جایی برای خدا و افسانه های دینی باقی نمی ماند و دین و خدا چیزی جز میراث تکاملی زیستی و چیزی جز عملکرد طبیعی مغز نیستند. یافته های داروین در زیست شناسی و صورت بندی نظریه تکامل در کنار پیشرفت های علم به خصوص در نوروساینس و علوم اعصاب به نوعی تکمیل قطعات پازل فهم ما از جهان به شمار می روند.

درست همانگونه که کپرنیک در سال ۱۵۴۳ نشان داد زمین مرکز کائنات نیست و هیچ جایگاه ویژه ای نیز در کیهان ندارد، داروین نیز به ما نشان داد که انسان نه تنها اشرف مخلوقات نیست، بلکه حتی با برنج و ماهی و شامپانزه نیز منشا یا نیای مشترک دارد.

ضمن آنکه انتخاب طبیعی، مکانیسم پیشنهادی داروین برای تکامل زیستی، جایی برای باور به خدا و افسانه های عهد عتیق که در سِفر پیدایش و داستان آفرینش آدم و حوا و هابیل و قابیل که در کتاب های دینی آمده باقی نمی گذارد. به تعبیر زیگموند فروید ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺗﻮﻫّﻢ ﺧﻮﺩﺷﯿﻔﺘﮕﯽ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ و ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺍﺭﻭﯾﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﺍﯾﻦ تکبر انسان که ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺗﻮﻫﻤﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﺒﻮﺩﻩ است.
@philsharif
👤 #عرفان_کسرایی پژوهشگر فلسفه علم

📕📕📕
#نظریه_تکامل

نظریه تکامل نه فقط میتواند بر اساس یافته های ژن شناسی، فسیل شناسی و جنین شناسی بسیاری از تغییرات گونه های زیستی و وابستگی های انواع حیاتی به هم را توضیح دهد بلکه فراتر از ان بسیاری از قابلیت ها و فعالیت های ما را هم میتواند با نگاه به گذشته خیلی دور تبیین کند. مثلا اینکه چرا ما از خزندگان میترسیم یا اینکه چرا و چگونه زبان تکامل یافته یا ریاضیات و موسیقی پیشرفت کرده است. در مورد دین هم نظریات تکاملی از زمان خود داروین شروع به تبیین باورهای دینی و نقش انها در جوامع بدوی برای ایجاد نوعی اتحاد قبیله ای یا ایینهایی برای سوگواری یا جشن هایی برای پیروزی یا انرژی گرفتن از طبیعت برای کامیابی های بیشتر نموده اند. بسیاری از این تعبیرات مسلما سناریوهایی است بر اساس تصور ما از زندگی شکارچی/ جمع کننده ها در زمانهای باستان البته به همراه مدارکی از دوران غارنشینی و پیش و پس از ان. بعضی از این سناریو ها ممکن است درست باشند و برخی نه . اما انچه به نظرم مهم است این است که بین نحوه پدید امدن تکاملی باورهای دینی در جوامع و تکامل ان در طول تاریخ تا رسیدن به ادیان امروزی با صدق این باورها اختلاف بگذاریم. اینکه بفهمیم باورهای دینی محصول تکامل است چیز مهمی نیست چون باورهای حاصل از ادراک حسی و اصلا کل قوای تولید کننده باور در ما و اصلا خود ما محصول پروسه تکامل هستیم. انچه مهم است در تحلیل باورها و معرفت شناسی ، امکان صدق انهاست نه نحوه تکاملی پروسه باور ساز. اینکه باوری چگونه ساخته شده باشد مستقل از صدق یا کذب ان است. اگر بتوانیم نشان دهیم داشتن ان باور شروط عقلانیت را یا شروط توجیه معرفتی را پاس میکند پروژه مهمی را جلو برده ایم. معرفت شناسان دینی مانند پلنتینگا و سویین برن تلاش میکنند نشان دهند باور به گزاره های اصلی ادیان توحیدی معقول هستند و در قدمی جدی تر باور به گزارهای طبیعتگرایانه نامعقول.
@philsharif

Alvin Plantinga, warranted Christian Belief, Oxford University Press, 2002
Richard Swinburne, The Existence of God, Oxford University Press, 2nd ed. 2004
@philsharif

#سخنرانی‌ #گروه_فلسفه_علم
«نیم سال نخست تحصیلی ۹۷-۹۸»

⏱ چهارشنبه ها
۱۳:۳۰ تا ۱۵:۳۰
📍 مکان: سالن اجتماعات گروه فلسفه علم
@philsharif

#لایب_نیتس
برایان مگی: از مدتها پیش رسم بر این بوده که فلسفۀ غرب را در سده های هفدهم و هجدهم به دو مکتب مخالف تقسیم کنند -مکتب اصالت تجربه در انگلستان و مکتب اصالت عقل در قارۀ اروپا [منهای انگلستان]- و لاک و بارکلی و هیوم را بزرگترین تجربیان بشناسند و دکارت و اسپینوزا و لایب نیتس را بزرگترین عقلیان. مهمترین مسأله از بسیاری مسائل مورد اختلاف بین آنان این بود که (اگر قضیه را بخواهیم به ساده ترین و خام ترین وجه بیان کنیم) عقلیان معتقد بودند آدمیزاد فقط با استفاده از ذهنش -یعنی با تفکر، با عقل محض- قادر به کسب شناختهای مهم دربارۀ عالم هستی است. تجربیان منکر این موضوع بودند و اصرار داشتند که تجربه همیشه یکی از عناصر ضروری است و هر شناخت ما از آنچه واقعاً وجود دارد، لزوماً باید دست آخر به نحوی از انجاء از تجربه منشأ بگیرد... لایب نیتس هم مانند اسپینوزا نظام فلسفی عظیم و بهم پیوسته ای به وجود آورد ولی، برخلاف اسپینوزا، همه را در یک کتاب به تنهایی بیان نکرد.

آنتونی کوئین تن: برای اینکه به اختصار ببینیم لایب نیتس چه میکرده و هدفش چه بوده، بهتر است از تصوری که او زیر عنوان «موناد»[یا جوهر منفرد] مطرح کرده است شروع کنیم... مونادها تعدادشان نهایت ندارد و مکانی اشغال نمیکنند. چیزهایی هستند روحانی و بدون بُعد یا امتداد -یعنی، به اصطلاح، نقطه های فلسفی. ...

برایان مگی: ... لایب نیتس میگفت که هر چیز مرکبی در عالَم باید به عناصر ساده تر تجزیه پذیر باشد. اگر عناصر ساده تر باز هم مرکب باشند، باید باز هم بیشتر بتوان این عمل تجزیه کردن را ادامه داد. سرانجام ناگزیر به عناصر به کلی بسیطی میرسیم که از آن بیشتر تجزیه پذیر نیستند و آخرین اجزای سازندۀ جهانند. این عناصر بسیط ممکن نیست مادی باشند چون ماده، بنا به تعریف، دارای ابعاد است و بُعد، بنا به تعریف، بخش پذیر است. اما آنچه به تقسیمات بیشتر قابل قسمت نباشد، به ناچار بخش ناپذیر است. پس اجزای سازندۀ نهایی جهان به ناچار غیرمادیند و ممکن نیست مَکانگیر باشند یا فضایی را اشغال کنند. این ذرات، موناد نام دارند...

آنتونی کوئین تن: ... لایب نیتس چون بی چون و چرا این اصل دکارت را پذیرفته بود که هر موجودی یا باید مکانگیر باشد یا از آگاهی بهره ببرد، فرض را بر این قرار داد که این مونادها یا نقطه های نهایی، دارای آگاهی هستند. البته او نمیگفت که مونادها چون از آگاهی برخوردارند، همگی خودآگاهی دارند. تصور میکرد موناد ادراک دارد و از چیزهایی غیر از خودش هم آگاه است، اما قائل به «ادراکِ خود» برای موناد نبود، یعنی توان آگاهی به اینکه در درونش چه میگذرد و به خصوص آگاهی از توجه خودش به چیزهای خارج.

منبع: کتاب «فلاسفۀ بزرگ»
@philsharif