إنا لله و إنا إليه راجعون

لا صَـوَّتَ الـنـاعـي بِفَقدِكَ إنّه
يـومٌ عـلـى آلِ الـرسولِ عظيمُ
@adb_arbi

«إنّ رحيله مصيبةٌ مؤلمة، وخسارةٌ عظيمة».

- مرجع الطائفة الأعلى (طال عمرُه الشريف).

البَیان و التَّبیین یا البَیان و التَبَیُّن؟
(استاد جویا جهانبخش)

ادیبِ اَرجمند و متن‌پِژوهِ گرامی، شیخ قَیْس بَهْجَت العَطّار -دامَ فَضْلُه-، در پیشگفتارِ متنِ نَهج البَلاغَهٔ شَریف که بر پایۀ چهار دست‌نوشتِ بسیار کُهَن و مُعْتَبَر پِژوهیده است، آن‌جا که پاره‌ای از دَستآوردهایِ خویش را در تحقیقِ آن متنِ مَتین بَرمی‌شُمارَد، از تعلیقۀ شَریفِ رَضی -رَضِیَ اللهُ عَنهُ و أَرضَاه- بر خُطبۀ ۳۲[1] یاد می‌کُنَد که در آن رَضی نامِ کتابِ بُلَندآوازۀ جاحظِ بَصری را به ریختِ «البَیان و التَّبَیُّن» و نه «البَیان و التَّبیین»  که زبانزَد است، آورده. استاد قَیس بَهجَت العَطّار یادآور می‌گردد که هر چهار دستنوشتِ بسیار کُهَن و مُعْتَبَری که بر پایۀ آن‌ها به تحقیقِ نَهج البَلاغَهِٔ شَریف دَست یازیده است، هَمین ضبطِ «البَیان و التَّبَیُّن» را دارند، و همین نیز دُرُست است، زیرا که در کهن‌ترین دستنوشتِ موجود از کتابِ یادشُدۀ جاحِظ که مُوَرَّخِ ۶۴۸ه.ق. است، نامِ کتابِ جاحِظ به هَمین ریختِ «البَیان و التَّبَیُّن» آمده است؛ و شیخ محمّد عَبدُه و دکتر صُبحی صالِح در نَهج البَلاغَه‌هائی که ویراسته و به چاپ رَسانیده‌اند، به نادُرُست، نامِ کتابِ موردِ گُفت‌و‌گوی را به ریختِ «البَیان و التَّبیین» ضَبط کرده‌اند‌.
(نَهج البَلاغَة، حقَّقَهُ و ضَبَطَ نَصَّهُ عَلَی أَربَع نُسَخٍ خَطّیّةٍ قَدیمَةٍ: الشَّیخ قَیس بَهجَت العَطّار، ط: ۱ ، قم: مؤسَّسة الرّافِد للمَطبوعات، ۱۴۳۱ه.ق، ص ۱۵ و ۱۶ و ۹۴).
حق به دَستِ أَدیبِ اَرجمند و متنْ پِژوهِ گرامی ، استاد شیخ قَیس بَهجَت العَطّار ـ دامَ فَضلُه ـ ، است؛ و تُراثْ پِژوهِ ناموَرِ مِصری، زنده‌یاد استاد عَبدُالسَّلام مُحَمَّد هارون (۱۳۲۷ـ ۱۴۰۸ هـ.ق) -تَغَمَّدَهُ اللهُ بغُفْرانِه-، که شایع‌ترین ویراستِ کتابِ یادْشُدۀ جاحِظ به کوششِ وی طَبع و نَشر گردیده است هم، به همین نتیجه رَسیده بود که باید در بازچاپِ کتابِ جاحِظ ، همین ریختِ «البَیان و التَّبَیُّن» را به عنوانِ نامِ کتاب برگُزینَد و از «البَیان و التَّبیین» عُدول کُنَد.
مرحومِ استاد عَبدُالسَّلام مُحَمَّد هارون ، در مُصاحبه‌ای که به سالِ ۱۴۰۱ هـ . ق . با یکی از مجلّاتِ عربستان کرده است ، به مُناسَبَتِ پُرسشِ گفت‌­و­گو­گَر از این که چرا در سُخنانِ خویش کتابِ یادشُدۀ جاحِظ را «البَیان و التَّبَیُّن» می‌گوید و نه آن‌سان که زَبان‌زَد است: «البَیان و التَّبیین»، در این باره توضیح می‌دِهَد و می‌گویَد که:
أَوّلًا، مُقتَضایِ متن و منطقِ مُحتوائیِ کتابِ جاحِظ آن بوده است که «البَیان و التَّبَیُّن» خوانده شود ، نه «البَیان و التَّبیین». چرا که: «بَیان» همان «تَبیین» است و پذیرفتنی نیست که أَدیبی چون جاحِظ در نام‌گُذاریِ مشهورترین و مُتَداوَل‌ترین کتابِ خویش به چُنین لَغزِشی دُچار آمده باشد. بلکه هرکس کتابِ جاحِظ را نیک وارَسَد، در می‌یابَد که این أَثَر از دو بَهرۀ مُتَداخِل تَشَکُّل یافته است: یک بَهره ، نُصوص و أَخبار و أَحادیث و خُطَب و وَصایا و سُخنانِ زاهِدان و بادیه‌نشینان و... است که جاحِظ آن‌ها را گُزینِش و گِردآوری کرده است، و هَمین بَهرۀ کتاب است که جاحِظ آن را «بَیان» قَلَم داده است.
بهرۀ دیگر ، نقدِ أَدبی است در قالبی ابتِدائی. جاحِظ، چه دربارۀ این نُصوص و گُفتارها و چه در بابِ «سخن» به طورِ عام ، اندیشه‌ها و دیدگاهْهائی دارد ، از جنسِ همان دیدگاه‌ها که پَسان‌تر ، به نامِ «نَقد» خوانده شُد و جاحِظ در این کتاب با واژۀ «تَبَیُّن» از آن حکایت می‌کُنَد.
ثانیًا، -فارغ از رَهنمونیِ دَرونْمایۀ کتاب- از چشم اندازِ أَسنادِ تاریخی نیز نامِ این کتابِ جاحِظ را «البَیان و التَّبَیُّن» می‌یابیم نه «البَیان و التَّبیین». نه تنها در دستنوشتهایِ کهنِ کتاب می‌توان این عِنوان را به وُضوح دید، که در «رونوشتِ» انجامه (/ترقیمه)یِ یکی از نُسخه‌هایِ بسیار عَتیقِ کتاب که مُوَرَّخِ ۳۴۷ه.ق (یعنی کمتر از یک سَده پَس از مرگِ جاحظ) بوده، و آن رونوشت در دستنوشتی مَضبوط و مُعتبر برایِ ما به یادگار مانده است ، نامِ کتاب به همین ریختِ «البَیان و التَّبَیُّن» دَرج گردیده است.
مرحومِ استاد عَبدُالسَّلام مُحَمَّد هارون ، پَس از بَیانِ این مَضامین -که ما به عبارتِ خویشتن و با لَختی کاهِش و تَلخیص گُزارش کردیم-، خاطِرنشان می‌کند که -إِنْ شاءَ الله- در چاپِ پنجمِ این کتابِ جاحظ، ریختِ صَحیحِ أَصیلِ نامِ آن را بدان باز خواهَد گردانی.
(قُطوف أَدبیَّة: دِراساتٌ نَقدِیَّةٌ فی التُّراثِ العَرَبیّ -حَولَ تحقیقِ التُّراث-، عَبدُالسَّلام مُحَمَّد هارون ، ط: ۱، القاهِرَة: مکتبة السُّنَّة، ۱۴۰۹ ه.ق، ص ۹۷ و ۹۸).

۱- در نوشتارِ استاد قَیس بَهجَت العَطّار، شمارۀ خُطبه به نادُرُست ، «۲۳» آمده است؛ که لابُد سَهوی حُروف‌نِگاشتی است.

با تشکر از امعان نظر جناب استاد جویا جهانبخش دامت برکاته، لازم به ذکر است این نکته در چاپ جدید نهج‌البلاغه شریف که بر پایه 10 نسخه خطی صورت گرفته نیز تصدیق و تأیید شده و شماره خطبه نیز در چاپ جدید تصحیح شده است.

🔹🔷🔹

ملّا احمدِ نراقی، فقیهِ بزرگِ عصرِ قاجار، فرموده است:

إنصاف کُجا رفت؟! ببین مدرسه کردند
جایی که دَر آن میکده بُنیاد توان کرد!



پ.ن.:

باز «مِهر» آمد و خاطرهٔ عُمرِ عَزیزی که در ایّامِ مدرسه تلف شد و استعدادهایِ فراوانی که تباه گردید، تجدید شد. ... .
آن روزهایِ دوزخی را با اُمیدواری تاب آوردیم؛ و امروز بیشینهٔ آن اُمیدها را واهی و کثیری از آرزوهامان را بربادرفته می‌یابیم.
... این نیز بگذرد!

ج.ج.

#نراقی
#مدرسه
@talar_ayne

🟣

تقویم را معطّلِ #پاییز کرده است
در من مرورِ باغِ همیشه‌بهارِ تـو

#حسین_منزوی
#سور_سخن

📸 پائیز در چهارباغِ عبّاسی اصفهان

@talar_ayne

☝🏻

❤️‍🩹 مرثیه‌ای برای «فضیلت»

گاهی وقت‌ها، اگر آدم بخواهد ویژگی‌های عالمی چون آیةالل‍ه شبیری را توصیف کند، به‌ناخواسته «دیگران» جلوی چشم می‌آیند و مخاطب به طور طبیعی می‌پرسد: پس چرا بقیّه آن‌گونه‌اند؟ به همین جهت، بیان فضیلت‌های مردی چون ایشان خودبه‌خود تنقیص خیلی‌های دیگر می‌شود؛ امّا آیا چاره در دم فروبستنِ ماست یا لزوم تجدیدنظر دیگران در رفتارهایشان؟!

شاید برای کسانی که کم‌تر با اندرونی حوزه آشنایند و از بیرون به احوال عالمان نظر دارند، خیلی طبیعی باشد که مرجعی طراز اوّل در مجلس درسش به اشتباه خود اقرار کند و به حقّانیت سخن شاگردی اعتراف نماید؛ یا با طلبه‌های قدّونیم‌قد بنشیند و جواب پرسش‌های ریز و درشتشان را بدهد؛ یا مردم بتوانند هر روز او را در کوچه و خیابان ببینند، با او احوالپرسی کنند، درددل کنند؛ حتّی به زبان آذری با او انس بگیرند، از سختی‌های زندگیشان بگویند و از او بخواهند برایشان دعا یا استخاره کند.

همین چیزهایی که خیلی‌ها گمان می‌کنند طبیعیِ حوزه‌هاست، با تأسّف فراوان، به ندرت در میان اعلام هم‌رتبهٔ ایشان (از حیث جایگاه اجتماعی) دیده می‌شود.

دور از دسترس بودن، هرچند شخص را در هاله‌ای از تقدّس و ابّهت و جلال قرار می‌دهد، امّا تواناییِ شناخت واقعیّت‌ها را از عالِم سلب می‌کند و این بیگانگی با محیط پیرامون در لابه‌لای مواضع و سخنرانی‌ها خود را به‌خوبی نشان می‌دهد.

زعیم و احیاگر حوزه، آیةالل‍ه حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، در صفّ سلمانیِ مدرسهٔ فیضیّه کنار همین طلبه‌های صاف‌وساده و پاکدل می‌نشست، حرف‌های دلشان را می‌شنید، با آنان شوخی می‌کرد و برایشان پدری مهربان بود. این‌که کسی جز با چشم مسلّح رؤیت نشود، یا با حاجب و دربان و دورباش و کورباش و نرده و تشکیلات در مناظر ظاهر گردد، سیرهٔ «دیگران» بوده، نه عالمان دین. عالمی که مردم را از نزدیک نمی‌بیند بخشی از واقعیّت زندگی آنان را هم نمی‌بیند و نباید گلایه کند که چرا حرف‌هایش تأثیری در جامعه ندارد. ساختن «موجود دست‌نیافتنی» از خود، بیش از آن‌که سودی از مردم دریغ کند، ضررش به جیب خود شخص می‌رود و از درک بسیاری از عواطف پاک انسانی و حقائق عالَم هستی محروم می‌گردد.

خدای رحمت کند انسان ربّانی، مرحوم استاد حشمت‌پور را. به دیدار یکی از استادان سابقش رفته بود. چون وقت نداده بودند، ناچار شده بود در جلسه‌ای عمومی شرکت کند؛ آن هم با هزار دنگ‌وفنگ و گذشتن از هفت‌خوان رستم. حالا هم که خواسته بود نزدیک شود، باید کالمیّت بین یدَيِ الغسّال خود را به دست گزمه و عَسَس می‌سپرده تا «خوب» او را بگردند. با حالتی عصبانی در درس فرمود: ساواک یازده بار مرا گرفت و هیچ‌وقت حدّ فاصل کمر تا زانویم را دست نزد. آمده می‌گوید: آدم اسلحه را که به کمر نمی‌بندد! پس بدونِ گشتنِ «کامل» امکانِ ورود نیست!

آن هم چه کسی؟ استاد حشمت‌پور؟! مردی که در تابستانِ داغ و پرحرارت قم کت‌وشلوار می‌پوشید و از روی حیا کُتش را درنمی‌آورد. اگر هم می‌خواست در جایی مثل مسجد مدرسهٔ حجّتیه وضو بگیرد و به نماز بایستد، اوّل پیراهنش را درمی‌آورد و روی شلوارش می‌انداخت و بعد کت را از تن به در می‌کرد تا مبادا چشم کسی به هیئتش بیفتد. مردی با آن همه حیا و نجابت و شرم، صحنه‌هایی دیده بود که آن روز به قدر کافی عصبانی باشد؛ انگشت سبّابه‌اش را پیوسته تکان دهد و بگوید: «اگر می‌گذاشتند بروم جلو، به او می‌گفتم: این کارها را می‌کنی که ما هم یاد بگیریم؟ طلبه‌ها هم یاد بگیرند؟!»

مرجع مهربان و دوست‌داشتنیِ ما آن‌قدر خاکی و بی‌ریا بود که همه او را آقای موسای خودشان می‌دانستند؛ مرجعی که بیرون از مرزهای مقدّس‌مآبانهٔ «این حوالی» نیز خاطرخواه داشت. به جای این‌که سیاست را در شعارهای متعارف ببیند و نامی ببرد و نانی بخرد، به آزادی زندانیان و رهایی اعدامیان می‌اندیشید و بی آن‌که در بُرج عاجش بنشیند و از حقوق پایمال‌شدهٔ مردم دم بزند، در متن واقعیّت دغدغهٔ مردم را داشت و حقیقتاً برایش عزیز بودند.

سه وعده نماز به جماعت داشت و با آن جسم نحیفش، پای پیاده در کوی و برزن گذر می‌کرد. تاریخ شفاهی حوزه را از قیدوبند «روایت رسمی» نجات بخشید و آزادانه برایمان روایت کرد. چون پرده‌نشینی نکرده بود، علل زوال جایگاه حوزه و روحانیت را بیش از «هر» کس دیگری می‌شناخت و دربارهٔ آن هشدارهای بیداربخش می‌داد.

«سلوک مرجعیّت» هم جز این نیست، ولی گاهی «صرفاً استاد»هایی که رساله می‌دهند امر را مشتبه می‌سازند.

«اسباب بزرگی» در حالی برای آقا موسی فراهم شد که برای این جور اعتباراتِ ظاهری پشیزی ارزش قائل نمی‌شد و قدمی برای آن برنمی‌داشت. آقایی را در دائم نو کردنِ لباس و اداواطوارهای صنفی و اظهار ناآشنایی با متون حدیثی و تاریخی نمی‌دانست. خودِ خودش بود؛ پاک و بی‌ریا و بی‌آلایش، نورانی و دوست‌داشتنی و خواستنی و فراموش‌نشدنی. همان آقا موسی.

#شبیری_زنجانی

@cheraghe_motaleeh

🔷🔹🔷

حافظِ یزدگردی کُجاست؟!
 
زنده‌یاد دکتر حسین‌علیِ هروی در کتابِ مقالاتِ حافظ (ص ۵۹۰) مرقوم داشته است:

«دوست دانشمند و فقیدم دکتر أَمیرحسن یزدگردی در کار حافظ مردی بسیار دقیق و صاحب‌نظر بود. در حاشیۀ حافظ خود که جُزءِ کتابهایی است که به دانشگاهِ اصفهان إِهداء شده، یادداشتهای مفیدی داشت که غالبًا ضمن صحبت به آنها مراجعه می‌کرد. امیدوارم به همّت اهل فضل این یادداشتها خارج‌نویس شود و دراختیار علاقه‌مندان گذاشته شود.».

می‌نویسَم:

أوَّلًا، از بعضِ مدرِّسانِ دانشگاهِ اصفهان شنیدم که چُنین نسخۀ مُحَشّائی در مجموعۀ یزدگردی به نظرِشان نرسیده است.

ثانیًا، اُستادم زنده‌یاد جمشیدِ مظاهری (سُروشیار)، از إِهمالی که ـ لاأَقَل در دوره‌ای ـ در کارِ نگاهْ‌داری از آن مجموعه و مجموعۀ إِهدائیِ أُلفَت رَوا داشته شُده بوده است، حکایتی تأسُّف‌برانگیز می‌گُفت؛ که بمانَد!

... حالا، حافظِ یزدگردی کُجاست؟!

ج.ج.

#نکته
#حافظ
#یزدگردی
@talar_ayne

🔺🔻🔺

سخنانِ ارزنده و بیدارگرِ استاد دکتر #محمود_امیدسالار دربارهٔ «زبانِ مادری» و «زبانِ ادبی» و «زبانِ ملّی» در ایران و تبیینِ دسیسه‌هایِ «ایران‌ستیزان» و «تجزیه‌طلبان» در هنگامهٔ کنونی

#امیدسالار
#زبان_فارسی
#برای_ایران

@talar_ayne

🟣

نَزدیکِ تو چه تُحْفه فِرِستیم ما زِ دور؟
دَر دَستِ ما هَمین "صَلَوات"ست وَالسَّلام!


#کمال‌الدین_اسماعیل‌_اصفهانی
#سور_سخن
#خاک‌بوس_درگاه_مصطفوی


(دیوانِ خَلّاق‌الْمَعانی أَبوالْفَضل کَمال‌الدّین إِسماعیلِ اِصْفَهانی ـ به ‌اِنْضِمامِ: رِسالَة القَوس ـ، به‌ اِهْتِمامِ: دکتر حُسَیْنِ بَحْرالْعُلومی، چ: ۱، تِهْران: اِنْتِشاراتِ کِتابفُروشیِ دِهْخُدا، ۱۳۴۸ هـ.ش.، ص ۳، ب ۳۵).

@talar_ayne

👆👆👆 #احوال‌_ملک‌_دارا

@talar_ayne

📒📕📗📘📙

«... معتمدالممالک از من پرسید: چرا آن کتاب را نخریدی؟ گفتم: پولم نمی‌رسید. گفت: در صورتی که به اقساط ممکن شود می‌خری؟ گفتم: بلی. ... نمی‌دانم بخرم یا نه. تا چه پیش بیاید. امسال من قریب دویست تومان کتاب خریده‌ام و بیش از این قوّه ندارم.».

«... کتاب‌خریدن مرا خانه‌خراب کرده. کتابِ خوب بسیار است و نمی‌توان از آنها دست برداشت. بضاعت هم به قدرِ کفایت نیست. ... .»

«... به نظرم نتوانم از این کتاب بگذرم. کتاب‌خریدن مرا خانه‌خراب کرد و نمی‌گذارد در امور مالیّهٔ خودم ترتیبی بدهم. جلوگیری خودم را هم ندارم. ... .»

(یادداشتهایِ روزانه، محمّدعلیِ فروغی، به کوششِ: ایرجِ افشار، نشرِ علم، ۱۳۹۰ ه.ش.، ص ۴۲ و ۱۲۱ و ۱۲۶ و ۱۲۷).

#احوال_ملک_دارا
#کتاب
#پند_پیران

@talar_ayne