جنوب نه
جناب جنوب.
به احترامش کلاه از سر بردار...

اِلَی الله أَشـْکُو أَنـَّنَا بِمَنازِلَ
تَـحَکّمُ فِی آسَادِهِنَّ کـِلابُ


به خدا شکایت می‌برم که در منازلی هستیم
که سگانی بر ما حاکم شده‌اند.

ابوفِراس حَــمْدانی


@vir486

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲


با یک نگاه کلّی مشکلِ آنها [ایرانیان] را در سه طاغوت می‌بینیم: شاهان، عالِمانِ دنیا‌دار، عوام؛

طاغوت نخست شاهان بودند:
شاهان ایران در این دوره اغلب ترک نژاد بودند(با آذری‌های امروز اشتباه نشوند). دو خانواده‌ی ایرانیِ سامانی و صفاری درخشش کوتاهی داشتند و آل بویه نیز با همۀ کوشش نتوانستند جوّ ایران را تغییر دهند...
ظلم و ناروایی در حدّی بود که از همان آغاز، حسرتِ دورانِ ساسانی در یادها جان گرفت. کتابهای این زمان، از شعر و نثر، از حکایتهای مربوط به عدلِ انوشیروان و آسایش و امنیّتِ عصرِ کسراها گرانبار است. اندرزها و حکمت‌های عصر ساسانی به زبان فارسی و عربی برگردانده شد...

طاغوت دوّم، عالمِ دنیا‌دار بود که به نحوِ غیر مستقیم خود را با دیوانیان در اداره‌ی مُلک ذینفع می‌دانست. در واقع مملکت‌داری مانند خورجینی بود که یک سرش را می‌بایست شمشیرِ حاکم پُر کند و سر دیگرش را تبلیغِ عالِم. در ایرانِ بعد از اسلام گروهی از عالِمان که ریاست و رفاه را سرمایه‌ی نقد می‌دانستند و آن را جز در مشارکت با حاکمان نمی‌توانستند به دست آورند، خود را جانشینِ موبدانِ زمانِ ساسانی کردند. در کنار این عدّه از روحانیّون (مرکّب از قاضی، مُفتی، فقیه، ذاکر و واعظ) صوفیانِ بی‌صفا نیز بودند، و نیز مورّخان و شاعرانِ مدّاح، که مجموعِ آنها رهبرانِ فکریِ زمان (در اصطلاح امروز intelligentsia) را تشکیل می‌دادند. این سه دسته، ماشینِ تبلیغاتی-عقیدتیِ حکومت را به راه می‌بردند، که بی‌وجود آنها حاکمِ جبّار نمی‌توانست به حاکمیّتِ خود ادامه دهد. روشن بود که با زور تنها نمی‌شد مردم را در قید و بند‌های طاقت‌فرسا نگاه داشت. می‌بایست باورهایی باشد که این زور را توجیه کند، محمل برایش بتراشد، و رشته‌ی آن را با تأییدِ آسمان و جهانِ دیگر پیوند دهد...
جزئیات ستم و مشقّتی که بر مردم مستولی بوده است، حقّش در هیچ کتابی ادا نشده، ولی روح آن در مجموع ادب و آثار فارسی و ضرب المثل‌ها منعکس است. سعدی از «بسته بودنِ سنگ و رها بودنِ سگ» حرف می‌زند، و حافظ می‌گوید: "از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود – فریاد از این بیابان، وین راه بی‌نهایت".
در هیچ زبانی آنهمه ذمّ ریا و دورنگی و دکانداریِ متشرّعانه و سوء استفاده از زهد و دین به طنز یا جِدّ نیامده است که در زبان فارسی آمده. خود این یک مکتب و یک تیره‌ی فکری شد، و حتّی به ایجاد فرقه‌ی «ملامتی» منجر گشت که آخرین چاره‌ی حفظ دین را در تظاهر به بی‌دینی می‌جست.
از نظر متفکّرانِ آزاده‌ی ایران، زیانِ عالِمانِ بی‌حقیقت بیشتر از جبّارانِ تازیانه به دست بوده است؛ چه، آنان دین را از درون خالی کرده بودند، و همه‌ی امور را بر گِردِ کاکُلِ «ظواهر» می‌چرخاندند که این «ظواهر» در جهت تسلّطِ هر چه بیشترِ زور پسندان و نخاله‌ها، بر ساده‌ها و ضعیف‌ها نتیجه‌بخش می‌شد. حافظ خلاصه‌ی وضع را در چند کلمه گفته است:
آتشِ زهد و ریا خرمنِ دین خواهد سوخت...

     سخن‌ها را بشنویم
محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
برگرفته از کانال سرو سخنگو


@vir486

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۲

...و پس از آنکه [ایران] از جانب اسلام فتح شد، باز «آمریّتِ» خود را از دست نداد، این‌بار در قلمروی فرهنگ و اندیشه؛ و از طریق ایران بود که اسلام به نیمی از جهانِ شناخته شده‌ی زمان راه یافت: سِند و بنگال و پنجاب و آسیای صغیر و فرارودان و ترکستانِ چین و مالزی و اندونزی، و هم اکنون نیز چون در موزه‌های جهان آثاری تحت عنوان «هنر اسلام» به نمایش گذارده می‌شود صدی‌هفتاد یا هشتادِ آن دستاورد مردم ایران است (یا آثار مشتق شده از تمدّن ایران) و لطیف‌ترین اندیشه‌ی انسانیِ جهان که «عرفان» باشد، در ایران بالیده شده است.
یک سرزمینِ کم‌آبِ پُر از کوهسار و کویر، چه خصوصیّتی داشته است که همیشه منشاء آثار شگرف و خطیر بوده؟ چگونه بوده است که مانند «قُقنوس» آنهمه تا پای مرگ رفته و دوباره از میانِ خاکسترِ خود برخاسته؟ از سه هزار سال پیش بدین سو هیچ زمان نبوده است که در صحنه‌ی تاریخِ جهان حاضر نباشد.
یک ملّت چقدر می‌تواند پست و بلند و اُفت و خیز و رنج و آزمون داشته باشد، و باز بماند؟ از نفس بیفتد ولی از پا نیفتد؟ چون به حکمِ جغرافیا در قلبِ حوادثِ جهان بوده، از چهار سو فشار بر او وارد می‌شده، با این حال از میدان به در نمی‌رفته. از کاخ آپادانا تا خانه‌ی گِلیِ حافظ در شیراز فاصله چندانی نیست؛ زمانی مُلکِ مرئی را در زیر سیطره‌ی خود داشته، زمانی مُلکِ معنی را.
وقتی فریدون بنا به داستان، جهان را در میانِ سه پسر خود تقسیم کرد، ایران را به کوچک‌ترین پسر سپرد که ایرج بود (نامش با ایران از یک ریشه)، و چون ایران سرآمد کشورها شناخته می‌شد برادران بر او رشک بردند و او را کشتند. سپس درازترین نبردِ افسانه بر سرِ خونِ بی‌گناه، که «سیاوش» بود به جریان افتاد، و این جنگِ کنایه‌ای که در میانِ داد و بی‌داد در گرفته بود، هرگز در جهان متوقّف نشده است، زیرا درختی که از «خون سیاوشان» روئید، هر چه آن را بِبُرند از نو سر می‌زند. ساسانیان «ایرانشهر» را «نافِ زمین» می‌شناختند (نامۀ تَنسر)، زیرا در قلب دنیای متمدّن جای داشت و همه‌ی رشته‌ها به او می‌پیوست، و یا در عبارت شعر از زبان خاقانی: این هست همان درگه کاو را ز شهان بودی...

     سخن‌ها را بشنویم
دکتر محمدعلی اسلامی‌ندوشن
برگرفته از کانال سرو سخنگو


@vir486

با همه‌ی اُفت‌وخیزها، برای ما افتخار کوچکی نیست که در آب و خاکی زندگی می‌کنیم که انسان‌های شاهنامه در آن زیسته و مُرده‌اند، و همین هزارسال پیش کسی چون ابوالقاسم فردوسی در آن زیست و مُرد. وقتی نگاه به عقب برمی‌گردانیم باید به فکر فرو برویم و با خود بگوئیم:
ما کم مردمی نبوده‌ایم.


سرو سایه‌فکن
درباره‌ی فردوسی و شاهنامه
محمدعلی اسلامی‌ندوشن
ص ۱۷۴


@vir486

و این گفته‌ی زرتشت همیشه یادمان بماند.

ایران بهترین بومی‌ست که اهورامزدا آفریده‌است.



@vir486

ذکاءالملک فروغی:

حافظ همسر و برابر ندارد و هر که جز این داند سراب را آب می‌پندارد.

حافظ شیرین‌سخن
محمد معین
ج دوم
ص ۷۴۵

@vir486

این است موجب آنکه ما نام فردوسی را به میان آوردیم؛ زیرا او فردِ اوّلِ فرهنگِ ایران است و بهترین آموزه‌ها را برای ما به یادگار نهاده، ما خواستیم او را "نماد"، "انگیزه" و "شگون" قرار دهیم به امید آنکه جرقّه‌ای باشد که فرهنگِ ایران را در مرکزِ توجّه قرار دهد. کتابِ او جامع‌ترین کتابِ زبانِ فارسی است و کلّ مسائل بشری که طیّ هزاران سال بر این سرزمین گذشته، در آن تبلور یافته است. این تجربه‌ها برای «مردمِ ایران» ارزان به دست نیامده است، بلکه به بهای کوشش‌ها و فداکاری‌های بسیار بوده.
خودِ زندگیِ فردوسی نمونه‌ی زندگیِ یک ایرانیِ بزرگوار است. در دورانی که ایران یک شیبِ انحطاطی در پیش گرفته بود و در دربارِ محمود بازارِ تملّق و تعصّب و سخن‌فروشی گرم بود، او در گوشه‌ی خانه‌اش نشست و یکی از بزرگترین شاهکارهای بشری را به جهان عرضه کرد، درسِ آزادگی و بی‌نیازی.

    گفتن نتوانیم، نگفتن نتوانیم
دکتر اسلامی نُدوشن


@vir486

پس، اگر فردوسی به کلام خویش طنینی ویژه از آواها می‌دهد که در خو شعر حماسی است و سعدی و حافظ طنین دیگری که در خور غزل عاشقانه است، از آن روست که معناهایی که می‌خواهند بازگویند چنین طنینى را می‌طلبد. به عبارت دیگر، طنین و بافت کلام ایشان پاره‌ای جدایی‌ناپذیر از معنارسانیِ زبانشان است. به همین دلیل است که در شیوه‌های دیگر کاربرد کلام، در حقوق و فلسفه و علم و کارکردهای روزینه‌ی آن، هرگاه کلامی که می‌خواهد رسانای معنا باشد و بس، طنین سبکی و آرایش سخنورانه به خود بگیرد، گوینده در پی آن است که برای باوراندن معنای کلام خویش از وجه ابزاری صرف زبان فراتر رود و از توان‌های دیگر آن بهره گیرد تا آن معنا را نه تنها به عقل که به «دل» نیز بباوراند.



شعر و اندیشه
داریوش آشوری
ص ۷۲

@vir486

چی بودیم و چی شدیم...

ما بارگه دادیم این رفت ستم بر ما
بر قصر ستمکاران گویی چه رسد خذلان
خاقانی



@vir486

این قوم [عُلما] که در خرافات غوطه‌ورند و از تعصب کور، دیواری در برابر حقیقت ساخته‌اند، نه تنها خود را به هلاکت می‌افکنند، بلکه مملکت را نیز به سوی تباهی می‌برند.


محمدعلی فروغی



@vir486

گذارند داغی به ران ستور
که بشناسدش صاحب از راه دور

چرا داغ زاهد نهد بر جَبین
جبین را ندانسته از ران یقین

پی صیدخلق است در صبح وشام
گرفته است تسبیح بر کف چو دام

ز طول نمازش مخور هیچ گول
که در رهزنی هست بدتر ز غول

چو خواند قنوت او خر و نره خر
به گاهِ رکوعش دهد سیم وزر

به وقت سجود آید او خر سوار
که تا پس دهد نیست گر راهوار

نماز ار کند کس به عمر دراز
بدین سان چه حاصل برد از نماز

گنه را چه فرق از عبادات ماست
عبادات ما کی پسندخداست

کسانی که بر دل نهادند داغ
از ایشان مگر شخص یابد فراغ

وگرنه در این زاهدان هیچ نیست
به گفتارشان غیر سر گیج نیست

به زاهد بگو بد مکن دل زمن
خود انصاف ده گفتم از حق سخن


بلنداقبال شیرازی


@vir486

و من رفتم و ندانم که حالِ شما چون خواهد شد که این‌جا هیچ دلیلِ خیر نیست.



#تاریخ_بیهقی
گزیده‌ی خلیل خطیب‌رهبر
ص۷۱



@vir486

به بازیگری ماند این چرخ مست
که بازی برآرد به هفتاد دست


شاهنامه با صدای بختیاری حلاوتی‌ست دیگر.