درودی چو بوی خوش آشنایی.

سپاس از همراهی‌تان که در این غیبت چندماهه‌، همچنان هستید.

دل‌تان خوش باد و تن‌تان بی‌گزند

به نام نامی جاویدنامان وطن.

فردوسی شاعر قدرت است یا شاعر خرد؟

یاسر عرب

این روزها دوباره اسم فردوسی و شاهنامه زیاد شنیده می‌شود. رستم تهمتن به میان اشعار حماسی آمده و آرش کمانگیر اهمیت همراهی با پرتاب موشک پیدا کرده است.
در روزهای جنگ و تهدید، طبیعی است که ملت‌ها سراغ قهرمانان تاریخی خود بروند. و رستم‌شان به مثابه نماد ایستادگی، قدرت و دفاع از ایران به میدان بیاید.

اما طرح یک سؤالی متفاوت نیز بجاست! و آن اینکه ما فردوسی را برای رستمش می‌خواهیم یا برای خردش؟

ما معمولاً شاهنامه را با شمشیر و گرز و نبرد به یاد می‌آوریم. اما جالب است که خود فردوسی، شاهنامه را با قدرت شروع نمی‌کند بلکه با خرد شروع می‌کند:
«به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه برنگذرد»

یعنی قبل از هر چیزی، فردوسی می‌گوید انسان، با خرد، انسان است. شاید برای همین بود که خیلی از ما در کودکی، فردوسی را نه با رستم بلکه با این جمله که سرمشق دفتر مشق بود شناختیم؛
"توانا بود هر که دانا بود"

این جمله، حتی اگر درباره انتساب دقیقش بحث‌هایی وجود داشته باشد، یک برداشت عمیق از فردوسی را در فرهنگ ما ساخته. اینکه توانایی واقعی، از دانایی می‌آید.

اما چرا امروز بیشتر رستم را می‌بینیم و کمتر خرد فردوسی را؟ چون در لحظه ‌های بحران، ما بیشتر دنبال قدرت می‌گردیم. دنبال کسی که بایستد، بجنگد و شکست نخورد.
اما شاهنامه اتفاقا یک هشدار بزرگ دارد.‌
بزرگ‌ترین شکست‌ها همیشه از کمبود قدرت نمی‌آیند بلکه از کمبود خرد می‌آیند!

رستم را ببینید. بزرگ‌ترین پهلوان ایران است. هیچ‌کس در میدان جنگ حریف او نیست. اما بزرگ‌ترین تراژدی زندگی‌اش زمانی رخ می‌دهد که حقیقت را نمی‌بیند و سهراب، فرزند خودش، را می‌کشد!

فردوسی اینجا یک حرف بزرگ می‌زند:
ممکن است آن‌قدر قدرتمند باشی که دشمنانت را شکست بدهی، اما اگر درست نبینی و درست تشخیص ندهی، ممکن است نزدیک‌ترین آدم زندگی‌ات را با همان قدرت نابود کنی!
کیکاووس هم همین است. قدرت دارد، پادشاه است، سپاه دارد. اما مشکلش تصمیم‌ های غلط است.
اسفندیار هم پهلوان بزرگی است، اما وقتی غرور و فرمان جای گفت‌وگو و خرد را می‌گیرد، پایانش تراژیک می‌شود.

انگار فردوسی هزار سال پیش یک درس مهم به ما داده و آن اینکه قدرت بدون خرد، دیر یا زود خودش تبدیل به خطر می‌شود!

جهان در قرن بیستم آرام‌آرام از دوره‌ای که ایدئولوژی‌ها حرف اول را می‌زدند، وارد دوره دانش، فناوری، اطلاعات و تکنولوژی شد. حتی نظام‌هایی که بر پایه ایدئولوژی شکل گرفته بودند، برای بقا مجبور شدند به علم، تخصص، فناوری و شایسته‌سالاری تکیه کنند.

چون قدرت در جهان امروز فقط تعداد موشک و وسعت خاک نیست. قدرت یعنی اطلاعات دقیق، فهم درست واقعیت، داشتن آدم‌های متخصص در جای درست، و توان تصمیم گرفتن زیرکانه در لحظه‌های حساس!

فردوسی اگر بود امروز از ما می‌پرسید؛
قدرت را فقط در ابزارهای سخت دیده‌ایم یا به همان اندازه برای خرد سازمان‌ یافته، دانش، فناوری و توان تحلیل، سرمایه ‌گذاری کرده‌ایم؟
‌
فردوسی رستم را خلق کرد. از دفاع از ایران گفت و از پهلوانی سرود. اما به ما یاد داد که رستم بدون خرد، کافی نیست!

رستم قهرمان شاهنامه و خرد قهرمان فردوسی است. شاید امروز که دوباره به فردوسی برگشته‌ایم، بهتر باشد فقط گرز رستم را نبینیم، بلکه صدای خرد فردوسی را هم بشنویم. چون ملت‌ها فقط با بازوی قوی که زنده نمی‌مانند، بلکه با اراده‌ها و ذهن‌های قوی زنده می‌مانند.



@vir486

خرّم آن روز که دگر به وطن نگوییم این خراب‌شده.

اگر با تو گردون نشیند به راز
نیابی هم از گردشِ او جَواز

همو تاج و تخت و بلندی دهد
همو تیرگی و نژندی دهد

به دشمن همی ماند و هم به دوست
ازو مغز یابی،گهی، گاه پوست

که گیتی یکی نغز بازیگرست
که هر دم ورا بازیی دیگرست

نگر تا نبندی دل اندر جهان
نباشی بدو ایمن اندر نهان

سرت گر بساید بر ابرِ سیاه
سرانجام خاکست ازو جایگاه

یکی را ز ماهی به ماه آورد
یکی را زِ مَه زیرِ چاه آورد


پادشاهی نوذر
شاهنامه فردوسی


@vir486

صحبت‌های دکتر قیامتی در ۳۵ سالگرد استقلال تاجیکستان.

باشد روزی برای ایران چنین داد سخن دهد.

می‌ خور که شیخ و حافظ و مُفتی و مُحتسِب
چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

حافظ

‍ ایرانیّت دارای حُسن‌ها و عیب‌ها هردوست؛ حسنش آن بوده است که با خاصیّتِ انعطاف، تقیّه، بردباری، سیّالیّت، هوش و ظرافت، امواجِ حوادث را از سر گذرانده و «آبِ باریکِ استقلال» را تا به امروز کشانده است.
عیبش نیز درست از همین خصلت می‌آید، یعنی آنکه به همین آب باریک استقلال قانع بوده است و همواره در خوف و رجا زیسته.
در طیّ ۱۲۰۰ سالِ اخیر کمتر زمانی بوده است که استقلالِ تام داشته باشد، ولی زمانی هم نبوده است که یکباره از پای در افتد. ناگزیر بوده است که رهروِ راهِ میانه و مماشات باشد. در عین حال ناگزیر بوده است که همواره در حالِ اعتراض و بیدار‌باش به سر برد، نه عربها توانستند بر او مسلّط شوند و نه او توانست خود را از آنها برکنار نگاه دارد، نه ترک‌ها و مغول‌ها توانستند او را در پنجه گیرند و نه او آنها را از سرِ خود وا کرد، مسائل به مرور حل شد و آنها شبیه به ایرانی‌ها گشتند. در کنار محمود غزنوی، «ابوالفضل بیهقی» و «بونصر مشکان» بودند. در کنار شمشیرِ ملکشاه، دواتِ "نظام‌الملک" بود، و در برابر تندروی‌های ترکان سلجوقی، «مقاومتِ الموت» قرار داشت و «حسن صبّاح» و «ناصر خسرو»...



    ایران‌ و تنهایی‌اش
محمّد‌علی اسلامی‌نُدوشن


@vir486

که شب را تحمّل کرده‌ام
بی‌آنکه به انتظار صبح مسلح بوده‌باشم.

منابع مضمون‌های صائب انسان است و جهان، خلقیات آدمی است، که خلقت دوگانه دارد نیمی فرشته و نیمی اهرمن، و جهان که مجموعه‌ایست از تضادها، جمع نور است و ظلمت و حیات است و ممات. دوگانگیی که حاصلش نظام احسن دستگاه خلقت است. ذهن او مدام می‌کوشد که نسبتی و رابطه‌ای بین انسان و طبیعت و طبیعت و انسان برقرار کند. تجربه او در میدان زندگی شخصی و انفرادی نیست تجربه.ایست کلی، تجربه انسان است نه شخص صائب مثلاً با اینکه آن سیاح تذکره نویس سمرقندی در وصف عمارت و باغ او در عباس‌آباد اصفهان نوشته است: رفیع‌ترین عمارات و وسیع‌ترین این سراها دولتخانه میرزا صائب است که زبان گفتار از عهده بیان کرد آن بر نمی‌آید مگر کار شنودن را به دیدن رسا  سروده است:


دل دشمن به تهی دستی من می سوزد
برق ازین مزرعه با دیده‌تر می‌گذرد

چون داغ لاله سوخته نانیست روزیم
آنهم فلک به خون جگر می دهد مرا

تضادی که در گفته‌های صائب می‌بینیم ازین رهگذر است حاکی از کوشش اوست برای یافتن مضامین نو. تفنن به موضوعات مختلف در غزل و عدم وحدت موضوع در این نوع سخن که نمونه کاملش غزل سبک هندی است به سال‌های بسیار قبل از صائب حتی به زمانی قبل از خواجه، و در حقیقت بعد از سعدی برمی‌گردد و در عصر صفوی حُسن غزل در اختصاص داشتن هر بیت آن به یک معنی و اندیشه‌ی خاص است. به قول مرحوم استاد امیری فیروز کوهی ((او نه تنها به نقاشی احوال انسانی بلکه به تجسم همه ریزه‌کاریهای حیات کمر بسته است، صائب نقاشی چیره‌دست است که همه ریزه کاری‌ها و پست و بلندی‌های اندام حیات و چین و شکن‌های چهره زندگی و زشتی و زیبایی آن را با قلمی دقیق و چشمی خرده‌بین و موشکاف نقاشی کرده است)).


دویست و یک غزل از صائب
دکتر امیربانوی کریمی( امیری فیروز‌کوهی)
ص ۲۶و۲۷



@vir486

هرگز
هرگز فراموش نخواهیم کرد آن سال را
آن زمستان را
آن دی ماه را.

از این صفحه‌ی تاریخ همیشه خون خواهد چکید.

تاریخِ ایران را باید تاریخِ برخوردِ شمشيرها و اندیشه‌ها نامید، زیرا یا جنگ است و یا نهضتِ فکریِ مقاومت؛ این نهضت‌ها از اردشیر دوره‌ی ساسانی هست تا مانی و مزدک و آنگاه بعد از اسلام در شاخه‌های متعدّدِ سفید جامگان و سنبادیان و خرّم‌دینان و زندیكان و نظایر آنها، تا برسیم به اسماعیلیه و اخوان‌الصّفا و سربداران، از کوچک و بزرگ به تعداد ده‌ها.
ایران چون طاس لغزنده‌ای بوده است که مردم آن گاهی با زور و گاهی با چاره می‌کوشیده‌اند تا ادامه‌ی زندگیِ بایسته بدهند و این تلاشِ جان‌فرسا تا به امروز رسیده است.

برگرفته از کانال سروِ سخنگو
  یگانگی در چندگانگی
#اسلامی_ندوشن

@vir486

بیت زیر از متنبی شاعر عرب بیانگر حال ماست، چهل سال پیش سُفهای قوم تصمیمی به نادانی گرفتند و ما اکنون تاوان و عذابش رو به سخت‌ترین شکل ممکن می‌‌کشیم.


وَجُرمٍ جَرَّهُ سُفَهاءُ قَومٍ
وَحَلَّ بِغَيرِ جارِمِهِ العَذابُ

چه بسا گناه و جرمی که نادانانِ یک قوم مرتکب می‌شوند و پیامد و عذاب آن، دامنگیر کسی می‌شود که خود مرتکب آن جرم نبوده است.





@vir486

و ما ماندیم و هزار بار مُردیم...